00:00Mga kababayan, ayon po sa National Kidney and Transplant Institute o NKTI,
00:05isang Pilipino kada oras ang nagkakaroon ng chronic kidney failure.
00:09At ang hematuria ay isa sa mga early warning sign na hindi dapat baliwalain.
00:14Kaya panahari po natin ito.
00:17Alam niyo ba na isa sa mga maagang palatandaan ng posibleng seryosong sakit sa bato o pantog
00:22ay nakikitang dubo sa ihi?
00:25Ayon sa pag-aaral, ang mga lalaki lalo na ang edad limampung taon pataas
00:31ay may mas malaking tsansa na makaranas ng hematuria,
00:35isang kondisyon kung saan may halong dugo ang ihi ng isang tao.
00:39Kadalasan dahil sa lumalaking prostate glands, maaaring hindi ito agad mapapansin.
00:46Pero kung mapabayaan, ito ay posibleng magresulta sa mas malubhang suliranin sa kalusugan.
00:53Kaya tuklasin natin kung paano nga ba mapapangalagaan ang ating kalusugan
00:58at kung kailan dapat magpakonsulta kapag nakararanas ng pagdudugo sa ihi.
01:04Dito lang sa Say The Doc.
01:09Kaugnay niyan, makakasama natin ang urologist na si Dr. Raul Carlo Andutan or Dr. Lox.
01:15Good morning po at welcome dito sa Rise and Shine, Pilipinas.
01:17Good morning, Dr. Lox.
01:19Good morning po sa lahat.
01:20Apo. Doc, maaaring niyo po bang ipaliwanag, ano po ba yung hematuria?
01:24Paano po itong naiiba sa iba pang urinary conditions?
01:28Okay, so ang ibig po sabihin ng hematuria, yung salitang hematuria,
01:32is blood or dugo po sa ihi.
01:34So may dalawang klase, which is your gross or visible hematuria.
01:39Nakikita po natin yung sa ihi natin na meron talagang dugo or pula.
01:42Or yung microscopic sa mga test lang nakikita.
01:46So magkaiba ito sa ibang simptomas pero posible na kung meron kang hematuria,
01:52meron din ibang symptoms kagaya ng nahirapan umihi or putol-putol yung pag-iihi.
01:57So hindi siya separate talaga pero pwede silang magkasama.
02:01Well, ang pinaka mabuti pa rin lagi ay yung prevention.
02:05So dahil sa prevention, pag-usapan po natin ano po ba yung mga cause ng hematuria?
02:11Ang hematuria kasi medyo malawak talaga yung cause.
02:14So pwede siyang as mild as nag-exercise lang.
02:18Like for example, yung mga marathon runners,
02:23kung nagpa-check up sila bukas ng ihi nila, posibleng merong dugo.
02:27Which is normal lang po yan, expected.
02:29Pero minsan din yung naglalagnat, pwede din nagka-hematuria.
02:33Pero hindi siya nakikita sa ihi.
02:35So dehydration, minsan, pwede din.
02:38Pero ang importante talaga is yung,
02:41ang pinaka-importante na i-work up or ini-examine ng doktor
02:45is yung mga malala na cause ng hematuria kagaya ng bukol sa pantog,
02:50yung mga prostate cancer, prostate problems.
02:53And ang iba naman, merong bato sa kidney,
02:57meron ding conditions kagaya nung video kanina,
03:00chronic kidney disease dahil sa medical kidney problems.
03:05Merong iba din na infection sa mga kabataan.
03:09Pwede din yung tawag natin na honeymoon cystitis.
03:12So honeymoon cystitis is...
03:13Ano po yun?
03:14Yung first time nakipag-contact yung babae,
03:16naka-infection yung pantog.
03:18Minsan, the next day or ilang days after,
03:21nakakaihi sila ng dugo,
03:22which is naka-infection yung pantog nila.
03:24So, UTI.
03:26So, basically UTI.
03:28So, yun yung mga common causes ng hematuria.
03:31Doc, paano po ba malalaman na may hematuria na yung pasyente
03:35bukod sa makikita natin na may blood na sa ihi?
03:38At ano po ba yung mga tests na kailangan nilang gawin?
03:41Okay.
03:42So, ang pinakaunang test is your urinalysis.
03:45So, i-examine sa microscope yung ihi kung meron talagang dugo.
03:48Meron tayong tinatawag din na pigmenturia.
03:51So, minsan, akala ng pasyente na may dugo yung ihi
03:54pero meron pala silang problema sa atay or other problems,
03:59bilirubin pala.
03:59So, kailangan i-differentiate yung dugo talaga sa ihi
04:03at saka yung kulay lang.
04:05May ibang cause na nagkulay yung ihi nila.
04:08Kagaya ng dehydration.
04:09So, possibly na yun yung magkaiba yun sa hematuria.
04:15Tapos, yung mga ibang test,
04:17depende na yun sa sanhe.
04:19Pero, pinakauna muna namin sinicheck is urinalysis.
04:23Kung talagang meron dugo,
04:25pinaka-minimum na test sunod is yung ultrasound.
04:28Kasi sa ultrasound, maraming tayong makikita.
04:31So, ang hematuria kasi,
04:34kidney, ureter, pantog, prostate, urethra,
04:37anywhere na dadaan yung ihi,
04:40posibleng doon ang gagaling.
04:41Usually, kung sa mga organs na yun yung may problema.
04:44Yes.
04:44Konek-konektado, no?
04:46Well, may mga sintomas po ba na dapat bantayan
04:49bago pa ito lumala?
04:51Ah, yes.
04:52Actually, yung hematuria pala,
04:55meron ka ng idea kung,
04:57for example, nag-iisha ng dugo.
04:59For example, yung dugo niya, bilog.
05:02So, posibleng na galing sa pantog.
05:04Okay.
05:05Kung parang worms,
05:06posibleng galing sa taas yun, no?
05:08Kasi...
05:09Liver part or kidney part?
05:10Hindi, sa ureter.
05:11Ah, ureter.
05:11Or sa kidney.
05:12Kasi tubo natin sa ureter, mahaba siya.
05:15So, minsan, pag umihi yung pasyente ng bobo.
05:17Ah, okay, okay.
05:18Minsan, may kasamang bato yun pag may bato, no?
05:20So, sorry, na-distract ako doon sa tanong mo.
05:24Ano ulit yung...
05:24Masakit po ba ito kapag umihi ka ng dugo?
05:27Ah, yes.
05:28May pain na nararamdaman?
05:29Kung ang cause niya is bato sa kidney, so, or may nagbara, posibleng masakit, no?
05:35Pero yung may tinatawag tayo na painless hematuria, or walang nag-iinang dugo, pero walang pain, sometimes mas delikado yun.
05:47Kasi, minsan, bladder yun. Bladder may bukol or any cause may posibleng nagagasga sa pantog natin.
05:56Mm-hmm. Doc, ano po ba yung mga possible complications ng hematuria?
06:01Ah, ang possible complications ng hematuria, hindi actually yung hematuria, pero yung cost niya.
06:06Mm-hmm.
06:07So, for example, ah, kidney problem.
06:10Kung mapabayaan, pwedeng mag-result sa chronic kidney disease, no?
06:15Pero, for example, kung ang cost niya is bukol, pwede maging, kung mapabayaan, pwedeng lumala, maging stage 4, or kain na talaga yung pantog.
06:24So, it will depend kung ano yung sanhi, no? Pero yung hematuria mismo, parang kung saan, ang tawag ko doon is parang luha yan ang katawan natin.
06:32So, cry for help para, ano, so yun yung sinyalis na meron problema sa loob na gusto niyang i-work up.
06:42Okay.
06:42Gusto natin.
06:42Mm-hmm.
06:43Last na lang din siguro, no?
06:44Doc, bilang panghuli, no, ano po yung treatment option sa hematuria?
06:48At meron bang mga cases nito na hindi naman kailangan dalihin sa paggamutan?
06:52Oo. And, Doc, advice na rin para sa ating mga ka-RSP, paano nga ba pangangalagaan yung ating mga internal organs?
06:58Okay. So, yung kagaya ng exercise, pag nag-exercise, wala ka namang kailangan gawin, kundi hydrate.
07:05Yung mga stones, depende sa anong klaseng stones, no?
07:10So, treatment will depend kung ano yung sanhi, hindi yung hematuria.
07:13So, importante na huwag lang inumin yung gamot para matumigil yung dugo,
07:17pero magpatingin sa doktor at saka masuri ng maayos, no?
07:20So, treatment will really depend kung ano yung cost ng hematuria.
07:26So, medyo malawak siya. Hindi natin ma-discuss yun lahat, pero kailangan malaman muna yung sanhi, no?
07:32So, for may message na sa public, yun nga, yung hematuria is a cry for help ng daluyan ng ihin natin.
07:41So, huwag baliwalain. Importante na magpatingin ka agad sa doktor kasi kung maaga pa, pwedeng magamot ka agad, no?
07:49Hindi naman siya opera ka agad or ano. So, maraming cost.
07:53Kailangan lang muna ma-identify ano yung cost and then mabigyan ng treatment.
07:59So, yun yung importante.
07:59Tamang lunas.
08:01Alright, maraming salamat po sa inyong oras.
08:03Muli, nakasama po natin si Dr. Raul Carlo Andutan.
08:07Doc, maraming salamat po.
08:08Thank you, Doc.
08:09Thank you, Bob.
