- 9 months ago
- #reportersnotebook
Aired (June 21, 2025): Clasrooms na lubog sa tubig, patuloy na ginagamit ng mga estudyante at guro sa Pampanga at Bulacan para makapag-aral! Hanggang kailan nila ito titiisin sa ngalan ng edukasyon? At ano ang ginagawang aksyon ng gobyerno para matulungan sila? Panoorin ang video. #ReportersNotebook
Category
😹
FunTranscript
00:00Ito ang itsura ng Barangay San Gabriel sa Makabebe, Pampanga, taong 1991.
00:13May malalawak na lupang sakahan ng palay.
00:18Pero makalipas ang mahigit tatlong dekada,
00:23ito na ang sitwasyon ngayon ng lugar.
00:25Mistula na itong isang malawak na dagat,
00:30tuluyan na kasing nilamon ng tubig ang komunidad.
00:38Ang pamilya tubig, nasaksihan pa kung paano unti-unting pinalubog ng tubig ang kanilang lugar.
00:49Ito ako, batang bata pa ako dyan.
00:51Yan, yan ang palay. Tsaka nagkakapagalaga pa kami ng mga baboy.
00:56Maganda yung buhay nun.
01:02Isa sa pinaka naapektuhan ng paglubog ng lugar,
01:05ang paaralan kung saan pumapasok sina Sirene at Liza.
01:08Mahirap man, pinipilit nilang itawid ang kanilang mga pangarap.
01:27Tuluyan kaya silang lulubog.
01:29O may pag-asa pa silang makaahon.
01:42Alas 4 ng umaga, sabay na gumising sina Sirene Tubig,
02:02labing apat na taong gulang at kanyang pinsa na si Liza Tubig,
02:06anim na taong gulang.
02:07Kailangan nilang baybayin ang isang tila malawak na lawa
02:26para makapasok sa paaralan.
02:28Pagpupunta kami ng isang
02:36nagbabangka po kami, tapos po yung tatay ko po yung
02:40nagsasaguan.
02:41Pagpupunong malakasyong alandik po kami makahakon.
02:44Makalipas ang dalawampung minuto ng pagsasaguan ng ama ni Sirene na si Rene,
03:06narating na nila ang Sanga Ville Elementary School sa Makabebe, Pampanga.
03:25Nasa second floor ang classroom ni Sirene na nasa grade 5 ngayon.
03:36Habang si Liza, dahan-dahan na tumawid sa isang tulay na gawa sa pinagtagpi-tagping mga kahoy
03:47para marating ang classroom ng grade 1.
03:49Hindi ka na tatakot.
03:57Kaya ko na po na mag-tulay.
04:00Kaya ko na.
04:01Nanghulog po minsan.
04:03May classmate kang nahulog mo yan.
04:06Nagkasugat po sa muka.
04:08Sa labas ng classroom, may ilang mga magulang na piniling magbantay hanggang matapos ang klase.
04:33Inaano ko yung sire ng apo ko baka magaglad.
04:37Kasi baka may mangyari pa.
04:38Naku, hindi na ko na maibabalik.
04:40Taga-tagal ko.
04:43Dahil sa sitwasyon ng paaralan,
04:45hindi rin daw maiwasan ni Rene na mangambah para sa kaligtasan ng mga bata.
04:50Yung focus ko sa work, pero yung isip ko sa mga bata,
04:54kamukha niyan, makakasama yung panahon.
04:57Kumukulog, gaya biglang uulan.
04:58Every year, lumalaki, ganun.
05:00Para kung sakali kami rito, biglang mawalan ng bahay, ganun.
05:04Sa sitwasyon ng buhay.
05:05Kasi yung mga bata, kahit nag-aaral sila,
05:08kailan makatapos kahit may tubig na papalaki o ano man.
05:17Mahigit dalawang dekada na raw na lubog sa tubig ang covered court ng paralan.
05:21Ang kanilang stage na magagamit sana para sa mga school event,
05:30ginawa na lang tambakan ng mga lumang mesa.
05:35Sa tapat naman ang covered court, matatagpuan ng tatlong classroom na hindi na nagagamit.
05:40Lampas kalahati na ng mga silid ang tubig na pumasok dito.
05:47Igawa po ng ganyan na po ang sitwasyon, hindi na po possible ang classroom.
05:52Kaya po, nilipat na po sa ibang building.
05:55Dito po, pwede po ang 25 dito, ma'am.
05:58Hanggang 30.
05:59Kakasya po dito.
06:00Tsaka isa pa, delikado na po yung pader nito.
06:03Hindi na po maganda yung amoy ng tubig.
06:08Dahil po yung sa mga isdang namamatay,
06:10talagang sumasakit po yun siya ng mga bata dahil sa amoy.
06:14O yun po, tingnan ninyo yung patay na isda.
06:16Maliit pa lang yan, ma'am.
06:17Meron pong mas malaki dyan.
06:20Sa kabila ng pagtitiis,
06:22porsigido pa rin daw si Sireen na tapusin ang kanyang pag-aaral.
06:26Gustong po makapang tapos para po sa linyo.
06:29May iwag po siya kahit tinitulungan ko.
06:32So, asa pang gusto mo maging?
06:36Teacher, kag na hindi yung teacher po ako,
06:39dito po ako magtutungo.
06:41Okay, inat-inat kayo sa inyong mga pag-aaral.
06:45Ngayong araw ang huling pagpasok ni teacher Remy
06:47bilang principal ng elementary school.
06:50Sa paglipat niya sa ibang paralan,
06:52hindi niya maiwasang maging emosyonal
06:54dahil hanggang ngayon,
06:55hindi pa rin daw naayos
06:57ang sitwasyon ng kanilang eskwelahan.
07:02Nakakalungkot, sabi ko sa kanila.
07:04Kahit na wala na ako sa school,
07:06yung pag-aaral niyo tuloy pa rin.
07:08Yung motivation niyo na,
07:09pagpupulsigi sa pag-aaral,
07:10huwag niyo nga ayahan.
07:12Kahit na ganyan ang sitwasyon ng ating eskwelahan.
07:14Sanay na kayo, di ba, sa San Gabriel?
07:16Lahat tayo, nililubog yung bahay natin.
07:19Sa school, ganun din.
07:20Kaya sanay na kayo, sabi ko gano'n.
07:22Sanay na po yung mga bata.
07:26Ayon kay teacher Femi,
07:28may mga plano naman daw
07:29ang kanilang lokal na pamahalaan
07:30para masolusyonan na
07:31ang problema nila sa baha.
07:33Meron na pong budget yung
07:35aming covered court.
07:37Itataas po yan, ma'am.
07:38At saka po yung ground ng school.
07:40Kasamang ilang taga
07:42Municipal Engineering Office
07:43ng Makabebe, Pampanga,
07:45binisita ng kapitan ng barangay
07:46ang eskwelahan.
07:47Sa kanilang pagsusukat
07:50sa taas ng tubig,
07:51umaabot na ng dalawang metro
07:53o anim na talampakan
07:55ang lalim nito.
07:57Lahat ng mga barangay dito
07:58sa lugar namin,
08:00hinihingan niya ng mga priority projects
08:01yung every barangay.
08:02Isa sa ano,
08:03kasi napaka-importante din
08:04ang pag-aaral ng mga estudyante rito.
08:07Sa pag-iikot namin
08:08sa barangay San Gabriel,
08:10nakilala namin
08:10ang kapitbahay ni na Rene
08:12na si Mang Emerson.
08:14Natago pa niya
08:15ang ilang litrato
08:15na kuha noong 1991.
08:17Panahong hindi pa lubog
08:18sa tubig
08:19ang kanilang barangay.
08:22Ito ni ma'am,
08:231991 pumutok yung pinatubo,
08:25di ba?
08:26Tapos,
08:271995 yung uli naming
08:30paghani ng palay.
08:31Maganda yung buhay nun.
08:33Kahit mahirap yung pera.
08:34Maraming alaman dyan,
08:35mga gulay.
08:37Pwede ka magtanim ng gulay.
08:38Pagpatak ng alas 5 ng hapon.
08:46Nagsagwan na ulit sila
09:04pa-uwi sa kanilang bahay.
09:07Para sa education nila,
09:08para makatapos.
09:10Kasi di na mo pwede
09:11hindi sila magtapos.
09:12May mga pangaral din
09:13na si mga bata
09:14na makapagtapos sa pag-aaral.
09:16Tapos,
09:17mabigyan ng mga gandang buhay
09:18kahit di na para sa akin,
09:20sa kanila na lang.
09:21Ngayon din ang unang araw
09:31ng pasukan ng magkakapatid
09:33na sina Juan Bellino,
09:34grade 1 student,
09:36Baby Jane,
09:37grade 4 student,
09:38at Ferdinand na nasa grade 5.
09:42Para makapunta ng paaralan,
09:43kailangan nilang tawirin
09:45ang mga kahoy at kawayang
09:46nakatungtong sa tubig at burak.
09:51At dahil nagsisimula
09:55ng tumaasang tubig,
09:57nagmamadali na
09:57ang mag-iina sa paglalakad.
10:11Unang hinatid ni Mariches
10:13si Juan Bellino
10:14sa kanyang classroom.
10:17Pero hindi pa agad
10:18makakapasok ang mga bata.
10:19Dahil tulad ng kanilang bahay,
10:23lubog na rin sa tubig
10:24ang kanilang eskwelahan.
10:28Bago papasukin ang mga bata,
10:30pinagtulungan ng ilang mga magulang
10:31at guro
10:32na limasin ang tubig.
10:33Sa tiyaga po ng mga teacher
10:40na nagtuturo,
10:42mga ano po talaga
10:43ang mga bata
10:43ng San Roque,
10:44masipag rin po mag-aral.
10:47Laga lang po tayong problema rito,
10:48laki lang po ng tubig.
10:49Katulad po ngayon yan,
10:50ang grade 1 po namin
10:52nag-start po kahapon,
10:54half day lang.
10:55Eh ngayon po,
10:56mag-half day lang ulit
10:57dahil laki na naman po
10:58ng tubig.
10:59Mayamaya lang po,
10:59may tubig na.
11:00Nang masigurong wala ng tubig,
11:03isa-isa nang pumasok
11:05ang mga grade 1 student
11:06ng San Roque Elementary School
11:08sa Hagonoy, Bulacan.
11:30Ang dalawa pang anak ni Mariche,
11:32agad namang nakapasok
11:33sa classroom.
11:37Hindi pa kasi inaabot ng tubig
11:38ang kanilang mga kwarto,
11:40matapos tambakan
11:41ng patong-patong na simento.
11:43Dahil nakailang tambak na,
11:58tatlong tambak na nga raw eh,
11:59talagang pataas ng pataas
12:01yung sahig,
12:01malapit na.
12:02Ito na nga yung kisa mo yun,
12:03nahahawakan ko na.
12:05Ito namang bintana,
12:06eh halos mga lahati na.
12:08Ang sabi nga ng mga teacher dito,
12:10hindi nakakayanin
12:11ng isa pang tambak
12:12para lang maiwas
12:13yung mga silid
12:14mula dun sa pagpasok
12:15ng tubig baha.
12:16Dahil kung magtatambak ka pa ulit,
12:21wala na,
12:21masyado nang malapit
12:22itong ceiling.
12:25Ayon sa principal
12:26ng San Roque Elementary School,
12:29ngayong pasukan,
12:30nasa mahigit
12:31anim na rang estudyante
12:32ang nag-aaral dito.
12:35655 students.
12:37Paano po nagkakasya?
12:38Ay, marami naman po.
12:39Ang mga bata dito,
12:41nakasya naman po
12:41ang environment namin dito.
12:43Kasya pa rin.
12:43Nakakakasya pa rin.
12:45Ito po,
12:46hindi na ito binagamit.
12:47Ngayon lang pong taon na ito
12:49kasi nga ho,
12:49tinaas po namin
12:50yung limang kwarto doon.
12:52Tapos tinaas po
12:53yung pathway paikot.
12:55Ayan po.
12:56Dito na nagpunta
12:57lahat ng tubig.
13:03Isa ito sa
13:04tatlong classroom
13:06sa eskwelahang ito
13:07na permanently
13:08na bahana,
13:10sabi nung principal.
13:11Dati,
13:12ito raw yung
13:13classroom
13:14para sa mga
13:14kinder.
13:16So,
13:16sa para lang ito,
13:17may siyam na po
13:18na kindergarten students
13:20at 25 students
13:22sana
13:23ang makagamit
13:24nitong silid-aralan na ito.
13:26Pero,
13:26sabi nga nung principal,
13:28talagang mukhang
13:29hindi na magagamit
13:30kasi
13:30hindi na matanggal
13:32yung tubig
13:33dito sa loob
13:34ng classroom.
13:35Kikita nyo naman na
13:37marami pa sa mga gamit
13:38na kanilang inangat
13:40ay nandito pa
13:41naiiwan sa
13:42loob ng classroom.
13:43Nandito pa yung mga libro.
13:45Yung iba nga lang,
13:47talagang
13:47nagkadikit-dikit na.
13:50Ligtas man sa tubig
13:54ang kinagamit
13:54nilang classroom.
13:55Gusto raw sana
13:56ni Baby Jay
13:57na magkaroon sila
13:58ng espasyo
13:58na pwedeng gamitin
13:59ng mga estudyante.
14:01Ang paligid kasi
14:02ng kanilang eskwelahan,
14:04hindi na makita
14:05dahil pinalubog na ito
14:06ng baha.
14:08Ito ba tatin
14:09na lalaroan doon
14:10na abudan niya ba?
14:11O ganyan niya ba?
14:12Ganyan na po.
14:16Itong pathway na ito
14:17na nakapalibot
14:18sa mga silid
14:19ng San Roque Elementary School.
14:21Ang tanging
14:22na lalakaran na lamang
14:23ng mga estudyante
14:24dito sa paara lang ito.
14:26Kahit itong field nila
14:27na dapat sana
14:28ay lugar
14:29para sana
14:29makapaglaro sila
14:31o kaya
14:31makapag
14:33school activity,
14:34hindi nila magagawa
14:35dyan dahil
14:36lubog na ito
14:37sa baha
14:37permanently.
14:38Ang sabi nga
14:39ng principal
14:40ay may mga isda
14:41na dyan.
14:42Dahil
14:43permanently
14:43lubog na po siya
14:44sa baha,
14:45ibig sabihin
14:45wala pong free space
14:47yung mga bata.
14:48Wala pong
14:49kwarto lang po
14:50tsaka itong pathway.
14:52So parang wala na silang
14:53safe space?
14:55Kasi pag
14:55alis mo po sa bahay
14:57may tubig na
14:57pagdating din po dito
14:59sa tubig na
15:00kaya yung ginagawa po namin
15:02minomodulan na lang po namin.
15:06Ang pangalan natin doon
15:08gano'n tayong atay
15:09Puyang Pulso.
15:10Pero hindi pa man
15:12nagtatagal ang klase
15:13sa classroom
15:13ni na Juan Bellino
15:14nagsisimula
15:19na namang
15:20tumaas ang tubig
15:21na nilimas
15:22kaninang umaga.
15:27Ang papel
15:28ng isang estudyante
15:29na hulog
15:30sa sahig
15:31at nabasa.
15:32Ito nga po isang bag
15:52pa yung nahul.
15:54Mayroon po pa
15:54yung isang buong bag po
15:55na hulog.
15:57Kaya po yung
15:57isang bag nila
16:01binibilad na lang po
16:03namin sa labas
16:04kapag gano'n.
16:18Iba naman ang diskarte
16:20ni Teacher Aurora
16:21sa kanyang classroom.
16:22Tatlong pump
16:23ang binili niya
16:23mula sa kanyang sweldo
16:25para mapigilan
16:26ang pagtas ng tubig
16:27sa silid-aralan.
16:30Ayun po,
16:30nilagyan lang po
16:31ng hose
16:32at saka po yung
16:33nilagay po siya
16:34yun.
16:34Tapos saka
16:35connect po siya
16:35dito.
16:36Pinatay po siya.
16:39Pagka po medyo
16:40malakas siya,
16:41ito po nilalagay ko.
16:43O classroom po po,
16:44bahay ko na po kasi
16:45ito.
16:45Almost 31 years
16:46na po akong
16:47mabito.
16:48Inabutan mo
16:48pang hindi
16:49patulubog litaw.
16:50Marami na po
16:51siyang pagbabago.
16:52Hindi po ganyan.
16:54So nakita naman po
16:55yung pagpupirsigin
16:56namin bilang mga guru
16:57kahit ganito
16:57ang aming sitwasyon.
17:00So kailangan na
17:00yung teacher mismo po
17:01ang talagang
17:02magsusumikap
17:03na ipakita sa kanila
17:04na kahit
17:05ano man ang mangyari,
17:07bata pa rin po
17:08ang kailangan namin
17:09bigyan ng
17:10pagkakataon na
17:11maging magandang
17:12kinabukasan.
17:13Naawa ka ba
17:14sa mga studyante
17:15mo ma'am
17:15na ganito
17:16yung kalagayan
17:16ng mga klase.
17:21Tapos na ang klase
17:22pero mahaba-haba
17:23pang araw
17:24ni Nanay Mariche
17:25at Baby Jane.
17:26Kailangan nilang kumuha
17:52ng mga tinapay
17:52sa isang bakery
17:53sa kabilang barangay.
17:54Ititinda nila ito
17:56ng buong maghapon
17:57para magkaroon
17:58ng panggastos
17:59sa mga susunod na araw.
18:00Be, tinapay, be!
18:28Matitinapay ka ba?
18:32Bulo!
18:36Tinapay!
18:40Po!
18:42Anim na po!
18:43Sige po!
18:49Neg, anim na munggo!
18:51Benteng kababayan!
18:52Ang pagsusumikap
19:08ni Nanay Mariche
19:09nanggagaling pala
19:11sa isang nakalulungkot
19:12na karanasan noon.
19:13Ang panglima niyang anak
19:14na matay matapos
19:16makulog sa tubig
19:17noong 2018.
19:21Ano po yun, ma'am?
19:24Talaga po yun,
19:24kumbaga sa PWD,
19:28maliit yung mga binti.
19:30Hindi siya nakakalakad.
19:32Akala po niya,
19:33naglalaro lang.
19:34Eh, nung pag ano ko po,
19:35hinanap ko yung bata,
19:36nakita ko na ano,
19:37nakadubog na yung muka.
19:39Tapos si,
19:42mga isang linggo po,
19:44nagkasakit siya.
19:45Nagsuka tayo po
19:46na dehydrate.
19:48Eh, lumabas po din yung
19:49sa pagkakaano,
19:51inom ng tubig na marunin.
19:53Kasi isa,
19:54sabi ko,
19:56ang mga anak ko,
19:57pag ako nawala,
19:58sila ang,
19:58sila ang mag,
20:00ano sa akin,
20:01maghilibing.
20:02Bakit ako ang naglibing
20:03sa anak ko?
20:04Simula ng pumanaw ang anak,
20:09siniguro rao ni Marichena
20:11nasa at tabi siya
20:12ng lima pa niyang mga anak,
20:13muna sa bahay
20:14hanggang sa paaralan.
20:18Kaya sabi ko,
20:20nak,
20:20tulong-tulong tayo.
20:21Yung pag-aaral
20:22na hinihingi ko sa inyo,
20:25tapusin ninyo.
20:27Igagapan ko kayo
20:28para matikmahin niyo
20:30ang ginhawa ng buhay ninyo.
20:34Ayon sa University of the Philippines
20:36Resilience Institute,
20:38isa sa itinuturong dahilan
20:39ng pagbaha
20:40ang land subsidence,
20:41isang natural phenomenon
20:42kung saan unti-unting
20:44bumababa ang lupa.
20:46Sa Hagon ay Bulacan,
20:47nakararanas ang bayan
20:48ng 109 millimeters
20:49o mahigit apat na pulgadang
20:51subsidence rate
20:52o bilis
20:53ng paglubog ng lugar
20:54bawat taon.
20:56Ang makabebe pampanga naman
20:57na dating binubuo
20:58ng mga palayan,
21:00lumulubog
21:00ng halos
21:01labing-anim na pulgada
21:03bawat taon.
21:04Ang itinuturong dahilan
21:07sa likod ng paglubog,
21:09excessive ground water
21:10extraction
21:11o labis na pagkuhan
21:13ng tubig
21:13mula sa ilalim
21:14ng lupa
21:14at rising sea levels
21:16o ang pagtaas
21:17ng tubig
21:18mula sa ating karagatan.
21:19Dahil na rin
21:20sa ganitong uri
21:20ng natural phenomena
21:22na apektuhan
21:23ng buhay
21:23ng mga residente
21:24tulad ng pag-aaral
21:25ng mga bata.
21:26Katunayan,
21:27ayon sa pag-aaral
21:28ng United Nations
21:29Children's Fund
21:30o UNICEF.
21:32Isa sa mga itinuturong
21:33dahilan kung bakit
21:33malaking porsyento
21:35ng mga mag-aaral
21:35sa Pilipinas
21:36ang hirap sa pagbabasa
21:37at hirap makaintindi
21:39sa mga subject,
21:40ang kawalan ng access
21:41sa edukasyon,
21:43lalo na sa mga lugar
21:43na tinatamaan
21:44ng kalamidad.
21:46Ngayon po,
21:46sino po ang makakapokus
21:47sa pag-aaral
21:48kung ang kanilang mga paa
21:50ay babad sa tubig,
21:51kung ang kanilang mga gamit
21:53ay laging basa.
21:54Kaya po talagang
21:55yung sinasabing
21:56learning crisis,
21:58learning poverty,
21:59yan po ay naguugat
22:01sa leadership crisis
22:02and leadership poverty.
22:04Nang makapanayam
22:05ng Reporter's Notebook
22:06ang Department of Education,
22:08siniguro nilang
22:09mas pinagtutuunan nila
22:10ng pansin
22:11ang mga lugar na
22:11matagal nang nangangailangan
22:13ng tulong.
22:14In the long term,
22:16meron tayong mga disenyo
22:17ng building
22:18na open
22:20yung first floor
22:21so that yung tubig
22:22ay posibleng lumagpas
22:24kapag bumaba.
22:25Patuloy pa rin namang
22:26iisip
22:27ng pamamaraan
22:28ng DepEd
22:29paano
22:30tuluyang
22:31maa-adress
22:32ang mga problema nito.
22:35Ayon na rin
22:36sa mga eksperto,
22:38hindi mapipigilan
22:39ng paglubog
22:39ng ilang mga bayan
22:41sa bansa.
22:42Kaya dapat
22:42matulungan
22:43ang mga residente
22:44para patuloy
22:45na makapamuhay
22:45ng maayos
22:46at maitaguyod
22:47ang kanilang edukasyon.
22:50Alang-alang
22:50sa mga batang
22:51araw-araw
22:52na lumulusong
22:53mga gurong
22:54hindi sumusuko
22:55at komunidad
22:56na patuloy
22:57na tumutulong
22:58dahil para sa kanila,
23:00edukasyon
23:00ang kanilang pag-asa
23:02para makaahon.
23:04Ako si Maki Pulido
23:05at ito
23:06ang Reporter's Notebook.
23:07at ito
23:08ang mga
Comments