00:00Palikpik ng tilapia!
00:02Naging dahilan kung bakit kinailangang putulan ng binti ang isang nanay sa Nueva Ecija.
00:10Namimili po ako ng tilapia.
00:13Magwala sa kamay ko.
00:14Nalaglag po sa may binti ko.
00:17Akala ko nung una, simple sakit lang.
00:20Hindi ganun kagrabe.
00:22Hindi na siya nakakatayo, hindi na siya nakakain.
00:25Sabi ng doktor, paakit na na paakit yung infection niya.
00:27Puputulan yung paanyo.
00:29Bakit po putulin?
00:30Eh, sugat lang yun.
00:31Nagulat kami kasi kinakain namin yun eh.
00:34Labis po akong nalungkot, naiyak.
00:37Dahil wala na po akong paa.
00:42Paano nangyari na dahil lang sa palikpik ng tilapia,
00:47namaga at kinailangang putulin ang binti ng isang lola mula sa Nueva Ecija?
00:54Tilapia, ang isa sa pinakamabentang isda sa palengke.
01:05Kahit pa sa mga naglalako ng isda sa kalsada.
01:08Ay, patingin niya ako.
01:10Opo.
01:11Wow.
01:12Ang tiga-aliyaga sa Nueva Ecija na si Lucena.
01:16Paborito ang tilapia.
01:18Kaya raw niyang simutin ito mula ulo hanggang buntot.
01:23Ipapangat po sa kamatis.
01:25Yung po paborito ko talaga.
01:27Ayan, sige, sige.
01:27Pero ang hindi lubos akalain ni Lucena,
01:31nang dahil sa tilapia,
01:33siya'y matidisgrasya.
01:37Hindi siya nabulunan o natinig.
01:40Pero dahil sa isdang ito,
01:43siya'y nag-agaw buhay.
01:45Tinabahan na kami.
01:50Sabi ng doktor,
01:51paakit na napaakit yung infection niya.
01:53Annyari?
02:03Ay, ito ke?
02:04Umaga nitong May 2.
02:06May naglalako raw ng tilapia kina Lucena.
02:09Namimili po ako ng tilapia.
02:11Hawka-haw ko na po yung tilapia
02:12nung magwala sa kamay ko.
02:14Nalaglag po sa may binti ko.
02:16Hanggang ang matulis na palikpik ng tilapia,
02:20tumama.
02:22At nagkasugat daw ang kanyang kaliwang binti.
02:26Parang kagat lang ng anunti ko po pinansin yun.
02:28Pinadugo ko ng konti.
02:31Ang nabiling tilapia,
02:33inulam nilang pamilya.
02:35Hanggang ang tinamo naman na sugat ni Lucena,
02:38hindi niya ininda.
02:40Wala po akong naramdaman nung time na yun.
02:42Pero kinabukasan,
02:44ang natusukan ng palikpik ng isda
02:46nagsimula ng kumirot.
02:48Masakitsakit na po yung paako.
02:50Akala ko nung una,
02:51eh, simpleng sakit lang na
02:53hindi gano'ng kagrabe.
02:55Pagsapit ng tanghali,
02:57ang binti ni Lucena.
02:59Namaga.
03:00Eh, lumobo nga po kapakakit sa may binti.
03:03Hindi na siya nakakatayo,
03:04hindi na siya nakakain.
03:06Kaya para maagapan ng infeksyon,
03:08agad na siyang isinugod sa ospital.
03:10Sa ospital.
03:11Nung pong dumating ako sa ospital,
03:13eh, nakalobo na po yung paako.
03:16Nung mga oras na yun,
03:17si Lucena nagde-delirio na.
03:20Hindi po normal yung sagot ko.
03:21Paiba-iba daw po.
03:23Easy na ilalim siya sa ilang tests,
03:26pero hindi pa rin matukoy
03:27kung anong dumali sa kanyang binti.
03:30Dahil wala sa tamang wisyo,
03:35hindi agad na ikwento ni Lucena
03:36ang nangyari sa kanya.
03:39Hanggang kinabukasan,
03:41naalala ni Lucena
03:42na natusok nga pala siya
03:44ng palikpik ng tilapia
03:45sa kanyang binti.
03:47Sa puntong yun,
03:49napagtanto ng mga doktor
03:50na ang nangyari kay Lucena
03:52dulot ng malubhang infeksyon
03:55mula sa pagkakatusok sa kanya
03:57ng palikpik ng tilapia.
04:01Ang tawag dito,
04:02Vibrio vulnificus infection.
04:05Dulot ng Vibrio vulnificus,
04:08isang uri ng bakterya
04:09na nakukuha sa tubig alat
04:11o hindi kaya sa hilaw
04:13o hindi maayos
04:15na nalutong pagkaindagan.
04:17Pero hindi naman lahat ng klaseng isda
04:18ay infected kumbaga.
04:20So nagkataon lang siguro
04:21na yung pinagalingan ng source
04:23ng isdang tilapia
04:25ay galing sa isang lugar
04:26kung saan hindi masyadong malinis,
04:29polluted,
04:29mataas ang fecal content ng tubig
04:32kaya medyo nag-proliferate,
04:34medyo mataas ang bacterial load
04:36ng source niya.
04:38Sa kaso ni Lucena,
04:39posibleng nakuha raw niya ito
04:41nung nasugatan siya
04:42ng palikpik ng tilapia.
04:44Nagulat kami
04:45kasi kinakain yun eh,
04:47kinakain namin yun eh.
04:48So bakit may ganung ano pala
04:51na hindi kami aware?
04:52Ang ikinabahala ng mga doktor,
04:55mabilis na kumalat ang infeksyon
04:57sa kanyang dugo.
04:59Ang kanyang blood pressure
05:00agad bumagsak.
05:03Dahilan para si Lucena
05:05nagka-mild heart attack.
05:08Given kasi na inatake siya sa puso,
05:11plus meron pa tayong source of infection
05:12dun sa kanyang bitle,
05:14pwede siyang mamatay.
05:15Not only because of the infection,
05:17pero yung additional stress
05:18ng surgery.
05:19Kinabahan na ako.
05:21Hindi pa kami ready
05:21kasi kumamatay nga lang
05:22ni father last year.
05:24Tapos ito na naman,
05:25parang two years ago,
05:26ganito rin yung problema namin
05:27na si kuya nga,
05:28na aksidente,
05:29pinagde-decide din kami
05:30na kailangan putulin ganyan
05:31kasi nga yung infection niya
05:32umakit na rin.
05:33Sabi ko bakit yearly
05:34meron kaming ganito.
05:37Para maagapan
05:38ang pagkalat ng infeksyon,
05:40ang mga doktor
05:41na sumuri
05:42kay Lucena
05:42humantong
05:44sa isang
05:44mabigat na desisyon.
05:45Sa lalong
05:49madaling panahon,
05:51kinailangang
05:51i-amputate
05:52o putulin
05:53ang kanyang binti.
05:54So kami na bigla,
05:55sabi ko bakit
05:56puputulin?
05:57Eh, sugat lang yun na.
05:59Ang abiso ng doktor,
06:00dahan-dahan
06:01daw nilang
06:02ipinaalam
06:03kay Lucena.
06:04Nanay,
06:04may sasabihin ako sa iyo
06:06huwag kang mabibigla.
06:07Sabi po ng isang anak ko,
06:09puputulin yung paan nyo.
06:10Ay, huwag naman.
06:11Di alam na kaho kong panlakad.
06:12Paano pa ako makapagahanap?
06:13Huwag ka ako.
06:14Ay, puputulin na pala pa ako.
06:16Hindi ko nga po expected
06:17na magkakaganon.
06:19Nadoonahan tong.
06:25Ano kaya
06:26ang magiging desisyon
06:27ni Lucena?
06:28Ayaw niya eh.
06:29Ayaw niya magpaputuloy
06:30kasi tilapya lang eh kaya ni.
06:34Nagtuso ko lang
06:35ikako ng tilapya
06:35bakit ikakailangan po to din.
06:37Yun yung sinasabi niya lagi.
06:38Kailangan mag-decide
06:39kasi po yun talaga
06:40ang makakapagsalba
06:41ng buhay niya.
06:44Kumahig na po
06:45sa desisyon nila
06:46at ng desisyon
06:47ng mga anak ko.
06:49Gabi
06:49nitong May 4,
06:51siya'y inoperahan.
06:52Yung operation namin
06:54sa kanya
06:54ay umabot
06:55ng mahigit isang oras.
06:57Pero dahil
06:57hindi raw normal
06:59ang blood pressure
07:00ng pasyente,
07:01pagkatapos ng operasyon,
07:02kinailangan pa siyang
07:03ipasok sa ICU
07:05o intensive care unit.
07:07Matindi na yung
07:07infeksyon niya sa katawan
07:08plus inatake na rin siya
07:10sa puso.
07:11Awa ng Diyos,
07:13naging stable din
07:14kalauna
07:14ng kanyang lagay.
07:16Para kami nabunutan
07:17ng tinik
07:17dahil hindi namin
07:19akalain na
07:20mangyayari ko
07:20sa nanay namin.
07:21Hindi ko po expected
07:27na sa tilapia po
07:29ay mawawala yung paa ko.
07:31Labis po akong
07:32nalungkot,
07:33naiyak,
07:34dahil wala na po
07:35akong paa.
07:37Pwedeng ilakad-lakad.
07:38Dahil sa kanyang kondisyon,
07:52pirmi na lang siyang
07:53nakahiga.
07:54Hirap ding kumilos.
07:55Hindi na po kumikirot.
07:57Dahan-dahan lang po.
07:59Mostly yung pagkilis,
08:00yung gawa kong
08:00pagdinta ako.
08:02At ang nagsisilbi niya
08:04ngayong mga paa
08:05ang kanyang mga anak.
08:08Siya na lang
08:08yung nag-iisang magulang namin
08:10tapos nangyari pa sa kanya to.
08:12Siyempre,
08:13masakit para sa aming
08:13mga anak na
08:14nakikita namin
08:15mother namin na ganyan
08:16na nahihirapat.
08:19Eh kinakaya naman namin
08:20hindi niya alam na
08:20umiiyak kami
08:21pag nakatalikod na kami sa kanya.
08:24Kasi nga ayon na
08:25ayon na ayon maramdaman
08:25na burden siya.
08:27Ayon na ayon maramdaman niya
08:28na ito na lang
08:30yung buhay niya
08:30dito na lang.
08:32Lagi namin sinasabi
08:33na kaya ng kuya namin
08:34na kaya ng anak mo yan.
08:35Ikaw ba baka ko na
08:36wala ka naman
08:38ng masyadong iniintindi.
08:40Sarili mo na lang
08:41iintindihin mo ngayon.
08:44Kaya sabi namin
08:45kakayanan natin yan.
08:48Sabi ko paalang
08:48mawawala sa'yo
08:49at iskakbuhay ka.
08:52Dahil sa kanyang sinapit
08:54isinumpa ni Lucena
08:56na hindi na siya
08:57kakain ang tilapia
08:58kailanman.
09:00Hindi ba?
09:00Bago ulam lang ako
09:01ng
09:01kahit wala na lang
09:04muna.
09:04Taasin o ano.
09:06Huwag na lang muna po
09:07tilapia.
09:08E medyo meron pa po
09:09akong pobya eh.
09:11Sa nangyari po sa akin.
09:12Hindi naman po
09:13kailangan matapot
09:14sa tilapia.
09:14Kailangan lang po natin
09:15tamang pagluto
09:16ng tilapia.
09:18Avoid as much as possible
09:19na kumain
09:20ng sariwa
09:21undercooked
09:22na isda.
09:23Definitely tilapia
09:25is not a dangerous
09:26food fish.
09:29Walang dapat
09:30ikabahala
09:30ang publiko.
09:31Yan lang
09:32pag-iingat pa rin
09:33ang dapat gawin.
09:37Kapag natusok,
09:38hindi po natin
09:39ina-advise
09:39na paduguin,
09:41na humiwa.
09:42Kasi baka mamaya
09:43lalo ka naman
09:43mag-infect
09:44o baka naman
09:45yun yung maging
09:46cause of infection mo.
09:47Makakatulong din
09:48yung tamang paghugas
09:49dun sa area.
09:50Mahalaga rin po
09:51kapag kunwari
09:52may incidenteng
09:53natusok kayo,
09:54magkonsulta ka
09:54agad sa doktor
09:55para may iwasan
09:56na lumala pa
09:57yung sitwasyon.
10:01Dobly,
10:02ingat na lang po
10:02siguro
10:03sa mga matitinik
10:04ng kanilang mga hasang.
10:09Porket na huli na
10:11ang mga isda,
10:12huwag magpakakampante.
10:14Makaakala natin,
10:15wala na silang
10:16kalaban-laban.
10:18Yun pala.
10:19Katulad ng
10:19nangyari
10:20kay Lucena,
10:21pwede pa silang
10:22makapanakip.
10:30Thank you for watching
10:32mga kapuso.
10:33Kung nagustuhan nyo po
10:34ang videong ito,
10:36subscribe na
10:37sa GMA Public Affairs
10:38YouTube channel.
10:40And don't forget
10:41to hit the bell button
10:42for our latest updates.
Comments