00:00MÜZİK
00:30Merhaba, ben Güven İstanbul'u. Yaşı Doğa programı ile yine karşınızdayız.
00:46Türkiye'deyiz. Arkamdaki deveye bakmayın. Güzel bir hikaye ekrana getireceğiz.
00:51Türkiye'de içilebilir suya ulaşamayan insanlar vardı.
00:54Özellikle Güneydoğu'da sayıları çoktu.
00:56Nüfusun artmasıyla var olan altyapı yetmiyordu.
01:00Göçlerle beraber bu daha da değişmesi elzem olmaya başladı.
01:03Giderek bir sorun büyüdü. İnsanlar hastalanıyordu.
01:06Avrupa Birliği'nden sağlanan destekle yaklaşık 72 milyon euroluk bir destekle
01:11Hatay'dan, Hatay-Urfa hattında hatta Mardin'e kadar bütün hatlar değiştirildi.
01:18Altyapı değiştirildi. Artık insanlar foseptik kullanmıyor ve temiz su getirildi.
01:24İşte bu hafta bu hikayeyi yapacağız. Eskiden nasıldı, bugün nasıl diye.
01:28Arkamda eski halini zaten görüyorsunuz.
01:30Ben de 10 yıl önce Harran'a geldiğimde, şu anda Harran'dayız.
01:33Buraya geldiğimde bu kuyulardan 10-15 yıl önce vardı.
01:36Ama şu anda sayıları bir ya da iki tanedir.
01:39İşte bu hafta bu değişimin hikayesini ekrana taşıyacağız.
01:42Harran, Şanlıurfa'nın güneydoğusunda yer alan, her yıl binlerce yerli ve yabancı turist tarafından ziyaret edilen tarihi bir ken.
01:56Mezopotamya kültürünü yansıtan bu konik evler artık yok olma riskiyle karşı karşıya.
02:02Bugün farklı ailelere ait 3 konak bu kültürü yaşatmaya çalışıyor.
02:07Konaklarda sergilenen objeler arasında su kuyuları da var.
02:10Bu kuyular Harran'da temiz suya ulaşımın yüzyıllardır büyük sorun olduğunun bir göstergesi.
02:17Harran artık temiz suya kavuştu.
02:19Zaman zaman birbirine karışarak hastalıklara ve çevresel felaketlere yol açan eski ve yetersiz altyapı yenilendi.
02:27Altyapının değişmesiyle daha önce genellikle yöre halkımızın tamamı çekme su, huyu suylarla geçiniyordu.
02:36Bu da vatandaşın çok büyük bir zorluklardı.
02:38Yani onun hem gidip taşıması, getirmesi bir sürü bir ezbaha fiteni vardı.
02:45Altyapıdan sonra suyun gelmesiyle birlikte yani su hayattır yani sonuçta tabii ki çok büyük bir fark oluştu.
02:52Eskiden atık suları foseptik mi vardı?
02:56Foseptik yoktu. Normalde daha önce çukurlarımız vardı.
02:59Çukurlara yok.
03:00Çukurlar içerisinde.
03:01Kuyu da oradaydı, yakındaydı.
03:02Yakınlarda.
03:03Karışıyor muydu su?
03:03Tabii ki haline, yer altı tabii ki. Haline karışacak tabii ki.
03:08Yani bu yapılmasaydı ne olacaktı? Su da kalmadı zaten burada.
03:10Yani şimdi şöyle hastalık diz boyuydu zaten yani özellikle enfeksiyonlar vesaire şu daha fazla boyut etti.
03:16Bir de bölgede sıcak tabii ki onun da etkisi.
03:19Ama tabii ki şu an daha sağlıklı oldu.
03:21Şimdi musluklardan içilebilir su hakkında.
03:22Kesinlikle evet.
03:23Musluklardan su içiliyor rahat bir şekilde.
03:26Daha önce çay yapamıyorduk ya normalde yani.
03:28Yapmayın ya.
03:28Tabii ki aynen.
03:29Turistler geliyor burada bunu gösteriyorlar.
03:58Eskiden kuyudan su çekerlermiş diyorlar.
04:00İnsanlar da fotoğrafını çekiyor.
04:02Bilseler 5-10 yıl öncesine kadar bunlar kullanılıyordu ki bazı yerlerde hala kullanılıyor.
04:08Şaşırırlardı sanırım.
04:10Çilebilir su mu?
04:34Evet.
04:35Şehir musluktan akıyor mu?
04:36Hı hı.
04:37Aynı su.
04:37Evet evet.
04:38Çok eskiden nasıldı?
04:40Biraz kireçliydi açıkçası.
04:41Kireçliydi.
04:42Hayvanlara falan verebiliyordunuz.
04:44Evet.
04:45Sadece hayvanlara verebiliyordunuz zaten daha öncesinde.
04:48Bazıları düşük yapabiliyordu gebeler falan.
04:50Şey kireçten mi?
04:51Hayvancıkta suyu nereden kullanılıyorsun?
05:07Aynı.
05:07Aynı böyle yer altında gaz diyoruz.
05:09100 metre, 50 metre, 150 metre öyle su çıkıyor.
05:11Hayvanlar hastalığında oldu mu?
05:13Yok.
05:13Olmaz.
05:14Eski eskiden.
05:15Eski olur canım.
05:15Eski olmaz olur mu ya?
05:16Eskide böyle bir şey yok ya.
05:19Hayvan hasta oluyor diyor.
05:20Kötü süler geliyor mesela.
05:21Hayvandan mesela normal yağdığın bir de sular şey oluyor ya.
05:25Böyle bir zamandan bozuluyor.
05:27Bozuluyor.
05:28Ama şu anda koyular.
05:29Her tarafta koyu uğurduyoruz.
05:30Hayvaları suluyoruz.
05:31Temiz su.
05:32Suriye savaşı ardından gelen aşırı göç nedeniyle Türkiye beklenmedik sorunlarla karşı karşıya kaldı.
05:53Şehirler hızla kalabalıklaştı.
05:56Belediyeler hızlı nüfus artışına karşılık veremedi.
05:59Bu noktada Avrupa Birliği artan belediye altyapı ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olmak için Türkiye'ye 72 milyon euro hibe aktardı.
06:09Madat fonu olarak bilinen bu hibe fonu ile birçok ilçenin altyapı ihtiyacı karşılandı.
06:15Avrupa Yatırım Bankası yönetiminde il bank ve yerel belediyelerin iş birliğiyle uygulanan belediyeleri güçlendirme projesi Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, Adıyaman ve Hatay'da hayata geçirildi.
06:27Yaklaşık 850 bin kişiye Avrupa Birliği standartlarına uygun ek veya iyileştirilmiş su temini ve kanalizasyon hizmetleri sağlandı.
06:36Bu proje ayrıca 2500 yeni iş imkanı yarattı.
06:4220-30 yıllık bir şebeke. O şebekeler reformu oldu.
06:47Kullanılmaz hale geldi. Her gün tamirat, her şey sürekli patlamaya başladı.
06:51Çamurlu su atmaya başladı. İçilmez hale geldi.
06:54Şimdi yeni şebekeyle beraber artık temiz su her eve ulaştı.
06:59Herkes faydalanıyor.
07:00Bir buçuk yıla yakın sürdü.
07:01Bir buçuk yıla.
07:02Bir buçuk yıla komple Harran döşemesi tamamlandı.
07:05Akçakale'ye geldik. Çok göç alan bir yer Akçakale. O yüzden de altyapı yetmiyor.
07:34Yetmediği için de burada da bütün altyapı tesisatı değişmiş.
07:39Özellikle su tesisatları tamamen yenilenmiş.
07:43Çok büyük problemler oluyormuş.
07:44Şimdi o tesislere gidiyoruz.
07:50Akçakale özellikle operasyonların olduğu dönemde altyapı ağır taşıtların yükünü kaldıramamış.
07:57Aşırı göç bu sorunun katlanarak büyümesine sebep olmuş.
08:00Yeni yapılan su kulesi, depolar ve değişen borularla bu sorun bir nebze olsun giderilmiş.
08:07Altyapı çok eski olduğu için bir de normal beton boru, asbest borular olduğu için
08:14herhangi bir sokaktan ağır tonaşlı bir araç geçtiği zaman borular cam gibi kırılıyordu.
08:20Sabaha kadar su kesintisi oluyor.
08:22Sabaha kadar onarım tamamlanmayınca gün içinde de aksarkı karışanıyor.
08:27Yani şehirde yaklaşık 4-5 saat su ancak veriliyor.
08:31Geri kalan hep tamirat maamirattan ulaşıyor.
08:33Ama şu an bu altyapı değiştikten sonra şu an neredeyse arkadaşlar
08:38yani günde sadece 1-2 arıza.
08:40O zaman günlük 30-40 arıza ulaşıyordu.
08:42Vatandaş sürekli şikayet ediyordu.
08:45Su kesintisinden, su arızasından.
08:48Sınarlar sıfır olduğumuz için bizim Türk vatandaşının bir buçuk atı Suriyeli var burada.
08:53E ne oldu?
08:54İster istemez alt tepi yetmiyor.
08:57Yetmeyince de sağ olsun bu proje geldikten sonra böyle bir sıkıntımız yok.
09:00Şu an her şey normal.
09:05Peki bu çalışmalar neden geçikti?
09:07Avrupa Birliği'nden fon alınmadan yapılamaz mıydı?
09:11Sorunun cevabını Şanlıurfa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürü Emin İzol çok net şekilde açıklıyor.
09:19Bilmiyorum.
09:20Altyapı, hiçbir yönetici genelde altyapıya pek şey yapmaz.
09:24Yatırım yapmaz.
09:24Ama en elzem olan da o.
09:27Çünkü insan sağlığını etki eden şeyler.
09:30Haran Akçakale'de de öyleydi.
09:34Türkiye Cumhuriyeti'nin Madat fonunda, Avrupa Madat fonuyla beraber bu ilçelerimizde bizim projelerimiz vardı.
09:41O projelerimiz kabul gördü.
09:43Hem Haran ilçemizde hem Akçakale ilçelerimizde altyapılar, içme suyu şebekeleri komple yenilendi.
09:52Halk memnundur herhalde bunda.
09:53Yani halk memnun.
09:55Biz memnunuz.
09:55Çünkü şebekeyi eskisi gibi onarmıyoruz.
09:58Çünkü yenilendiği için insanlar daha temiz, daha hijyenik ortamda içme suyuna kavuşmuş oluyorlar.
10:04Gaziantep, Yavuzeli'ndeyiz.
10:14Aynı sorunlar burada da yaşanıyor.
10:16Yavuzeli'nin tüm atığı Fırat'ı besleyen Merzivan çayına akıyor.
10:20Tarlalarda bu suyla sulanıyor.
10:22İnsan ve çevre sağlığı büyük bir risk altında.
10:26Yeni yapılan arıtma tesisiyle bu sorun giderilmiş.
10:29Bugün Merzivan temiz akıyor.
10:31Bölgesel olarak ilçe merkezi ve civar köylerinde oluşan atık sular arıtılmadan derelere deşaz edilmekteydi.
10:38Bu da birçok çevre kirliliği ve dolaylı olarak da insan sağlığına olumsuz etkileri bulunmaktaydı.
10:43Bu bölgede atık sarıtma tesisi yapılma ihtiyacı bir zaruriyetti aslında.
10:47Şu anda bu su kanala temiz veriliyor değil mi?
10:50Tabii ki.
10:51İlçe merkezi ve civar köylerinde oluşan atık sular tesirimize geliyor.
10:55Ve bakanlığın belirlediği ilgili normlara göre, sınır değerlerine göre arıtılarak tamamen temiz bir şekilde alıcı ortamı olan Merzivan çayına, dereye deşazı gerçekleşmektedir.
11:06Şimdi gelirken yolda gelirken motorlar gördüm.
11:08Su çekiyorlar bu tarım arazileri için.
11:10Su çekiyorlar.
11:10Evet.
11:11Şu anda bu suyu kullanıyorlar.
11:13Tabii ki bu suyu da kullanıyorlar.
11:14Arka tarafta doğal kaynak sularımız var.
11:16Deri yatağının orijinal suları.
11:17Hem onu hem bizim tesis çıkış suyunu kullanmakta köylülerimiz.
11:20Bu tesis olmadan önce bu suyu mu kullanıyorlardı?
11:22Aynen öyle.
11:23Maalesef arıtılmadan direkt olduğu gibi suları kullanılmaktaydı.
11:26Bizim sayemizde hem çevir kirliliğini hem de insan sağlığının korunması gerçekleşmiştir.
11:31Tesis yapılmadan önceki atık suyumuzu gördüğünüz üzere tamamen çeviri kirliliği ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyen bir suyumuzdur.
11:53Şu anda bakanlığın verdiği standartlara göre arıtımızı gerçekleştirmekteyiz.
11:57Ve öncelikle çevre ve insan sağlığını koruyacak seviyeye kadar suyumuzu arıtabilmekteyiz.
12:02Şu seviye insan ve çevre sağlığını korur ama tarım için biraz daha işlem gerekiyor.
12:07İki ürte daha eklememiz gerekiyor sadece.
12:09Normalde Yavuz Zeyli nüfusuna yetecek arıtmalar var.
12:28Ama çok fazla göç aldığımız için ve hızlı göç maalesef altyapıları yetersiz kılıyor.
12:36O yüzden de destek alınması gerekiyordu.
12:38Avrupa Birliği belediyeleri bu konuda güçlendirmek için fonlar ayırdı.
12:44O fonlarda gördüğünüz gibi gerekli yerlerde kullanılmış.
13:00Kullanım açısından veyahut da yanından geçerken bile bir rahatsızlık hissi verirdi yani.
13:05Peki o koku tam böyle yer yeri yayılır mıydı?
13:08Yani belirli bölgelere evet çoğunlukla yani özellikle yaz aylarında çok fazla kok olurdu.
13:13Çok yayılırdı yani kışın ona nazaran biraz daha kısa olurdu.
13:17Hiç bu suda yüzdüğünüz oldu mu?
13:19Evet çok yüzmüştü.
13:20Temiz zamanını hatırlıyorsun.
13:23Bir zamanı şöyle söyleyeyim belirli kısımlarda bu Yavuzeli'nin atık sularının boşalmadığı alanlar var üst kısımlarda.
13:31O kısımlarda evet sonradan işte bu kanalizasyon suları falan akmaya başlayınca biz hani uzaklaştık.
13:39Eskiden balık da tutardık hani kanalizasyon sularının daha önce farklı yerlere akardı sonra buraya aktardılar.
13:45Şimdi arıtma tesisi yapıldı Yavuzeli'ne.
13:48Biz bu arıtma tesisi sayesinde balıklarımızı da tutabiliyoruz.
13:52Yüze de biliyoruz.
13:53Yüzüyorsunuz burada.
13:54Evet.
13:55Bu suyun zaten bağlantısı Fırat'a kadar ulaşıyor.
13:59Fırat'a kadar belirli bölgelerde Fırat'ın suyuyla birleştiği için Fırat'taki işte balık türleri çoğunlukla yumurtlamak için
14:07veyahut da işte yüzmek için besin avlanmak için dereye geliyorlar.
14:13Biz de bunlardan faydalanarak avlanıyoruz.
14:15Bu tarafa doğru mu geliyor?
14:16Evet.
14:16Yumurtta bırakmak için.
14:18Evet.
14:19Arıtmadan sonra mı oldu bu?
14:20Evet artmadan sonra oldu.
14:22Öncesinde zaten balık yoktu.
14:23Çok şeydi yani.
14:25Şu anda yosunlu gibi görünüyor ama şeyden su alçaldığı için.
14:27Su alçaldığı için şu anda yaz aylar olduğu için tarımsal sulama çok.
14:31Tarımsal sulama çok olduğu için herkes çekiyor suyu.
14:35İster istemez suyumuz azalıyor.
14:37Biraz azaldı.
14:47İklim, kriz ve savaşlar göçmen sayısını arttıracak gibi görünüyor.
14:51Ülkeler bu göçe hazır mı?
14:53Hazır olmalı mı?
14:54Nasıl hazırlanmalı?
14:55Bu konu şu sıralar çok konuşulan konuların başında geliyor.
14:59Türkiye'de yaşananları tüm dünya dikkatle takip ediyor.
15:03Çünkü bu sorun büyüyecek gibi görünüyor.
15:06Haftaya bir başka yerde, bir başka hikayede buluşmak üzere.
15:10Hoşçakalın.
Yorumlar