00:00MÜZİK
00:30Merhaba ben Güve İslamoğlu.
00:46Yeşildoğ programıyla yine karşınızdayız.
00:48Muhteşem bir yerdeyiz.
00:49Şu anda Tuncili'nin dağlarındayız, sırtlarındayız.
00:52Geçtiğimiz haftalarda aşağıdaydık.
00:54Munzur Vadisi'ni tanıtmıştık.
00:55Şimdi yukarı çıkmaya başladık.
00:57Arkamda Kabasakal Dağı'nı ve Sultan Baba Dağı'nı görüyorsunuz.
01:01Burada bir göçer aileyi, daha doğrusu bir aşireti ziyaret edeceğiz.
01:05Onları ziyaret etmek için yaklaşık 2000 metreye kadar çıktık.
01:09Tuncili'den buraya gelmemiz yaklaşık 2,5 saat sürdü.
01:12Hala yolumuz var.
01:14Ve bu aşiret aslında göçer bir aşiret.
01:17Aşağıdan yukarıya doğru son konaklama noktalarına ulaştılar.
01:21Son konaklama noktalarında onları ziyaret etmek istiyoruz.
01:24Birazdan sizleri Şavaklar aşireti, Şavaklar göçerleriyle tanıştıracağız.
01:30Yeşildoğa başlıyor.
01:38Tunceli kısımda yaşayan Şavak topluluğu ile bir gün geçirmek için 3.120 metre yükseklikteki bu yer dağına tırmanmamız gerekiyor.
01:46Yol uzun ve bozukmuş.
01:49Bize Tunceli Doğa, Koruma ve Milli Parklar Şurva müdürlüğü ekipleri belge edecek.
01:53Bölge onların denetimi altında.
02:01Şavaklılara Tornava'dan aşağı Tornava köyünden yukarı doğru Sultan Baba Dağı, Çambulak.
02:06Oradan da Buyer Baba'ya doğru çıkacağız.
02:09Ne kadar kalıyorlar orada?
02:10Orada Haziran 1'de başlarlar.
02:13Eylül gibi inerler aşağı.
02:15Kışlamaları nerede?
02:16Kışlamaları Çemişgezek, Pertek.
02:19Bu bölgelerde daha ılıman, sıcak olan yerlerde kalıyorlar.
02:23Şu an Çambulak yolu üzerindeyiz.
02:25Çambulak köy yolu üzerinde.
02:27Bu sağ tarafımız Sultan Baba Dağı.
02:30Burası İkbayran'ın çok böyle aşırı güzel bir atmosferik bir yapısı var.
02:37Yeşil komple.
02:38Sol tarafımızda da Ağdat köyü var.
02:41Ağdat'ta da ters zaleler mevcut.
02:43Ağdat'ta da ters zaleler mevcut.
03:13Bu yer daha Alevi inancına göre kutsal bir dağmış.
03:35O nedenle Buyer Baba ya da Buyer Ana olarak anılıyormuş.
03:38Bir buçuk saatlik bir yolculuktan sonra terör nedeniyle 1994'te boşaltılan Yalmanlar köyüne ulaşıyoruz.
03:55Yaklaşık 2000 metrede bir köy.
03:57Binaların tamamı yıkılmış.
03:59Bir tek eski karakol binası ayakta.
04:01Eskiden bu köyde 60 hane yaşıyormuş.
04:13Terör nedeniyle Erzican'a göç etmişler.
04:16Ancak köye dönüş başlamış.
04:17Yeni yapılan evler göze çarpıyor.
04:20Bizi Yalmanlar köyü muhtarı Nuri Turan karşılıyor.
04:22Şimdi geri mi döndünüz?
04:27İşte geri dönmeye çalışıyoruz.
04:28Öyle mi?
04:30Tabii çalışıyoruz ama yol sorunumuz var.
04:33Yani bizim su sorunu en az biraz hallettik ama yol sorunumuz çok.
04:37Belediyelere başvurdum.
04:39Bizim burada işte burası.
04:41Bizim ortak alanımız.
04:42Ortak alanımız.
04:45Köyü oluşturmak için oraya.
04:47Peki bu süre içinde nerede konakladınız?
04:50Erzincan, Elazığ, Tünceli, İstanbul.
04:54Genel Gerzincan, Çalyan.
04:56Ama şimdi toplanmak istiyorsunuz.
04:58Tabii ki köyü buraya yine geliştirme.
05:0060 hane az bir köy değil yani.
05:06Köye ilk hayvancılık yapan Yalmanlılar dönmüş.
05:09Ardından diğerleri gelmeye başlamış.
05:11Şu anda köyde altı hane var.
05:14Karakol varken elektrik vardı herhalde burada.
05:16Ya burada telefon vardı, elektrik vardı.
05:18Ne oldu onlara?
05:19Hepsi gitti.
05:21Yeniden olacak.
05:22Direkler duruyor gerçi.
05:23İnşallah olacak.
05:25Bizi de bekletilermiz onlar.
05:27Köyler boşalınca devlet yaylaları kiralamaya başlamış.
05:31Şu an yaylaları şavaklar kullanıyormuş.
05:41İki buçuk saatlik yolculuk sonrası bu yer daha zirvesine ulaşıyoruz.
05:45Şavaklar obalarını zirvenin hemen altına kurmuşlar.
05:48Şu an burası Merdemeye Yaylası.
06:03Bu yerin alt sırtlarındayız şu an.
06:05Rakımımız yaklaşık 3100.
06:07Burası yaylacılığın son noktası.
06:09Yani buradan yukarı hava çok soğuk olduğu için çıkamıyorlar.
06:13Yani burası yeşillik, güzel hayvanlara otlatılacak yerler.
06:1542 dereceden 20 dereceye çıkmak bizi biraz rahatlattı.
06:34Köyde hazırlıklar var.
06:36Sürüler daha yayılmış.
06:37Gelir gelmez sağım içine geçecekler.
06:39Ardından çiğ sütten şavak tulumu peyniri yapacaklar.
06:43O nedenle işlerin hızlı olması gerekiyormuş.
06:47İki buçuk saat yoldan geldik sizi görmeye buraya.
06:50Teşekkür ederim hoş geldin.
06:51Bu şavaklı ne demek?
06:54Şavaklı erken kalkan insanlar ediyorlar.
06:57Erken kalkan insanlar?
06:58Erken kalktıkları için şavaklı diyorlar.
07:00Bizim bildiğimiz o.
07:01Kaç hane geliyorsunuz?
07:03Normalde burada şu anda 18 hane var.
07:05Ne kadar hayvan var?
07:0611 bin civarı.
07:0811 bin?
07:09Evet.
07:09Nasıl da zapt ediyorsunuz hayvanları?
07:11Çobanlar var.
07:11Çobanlarla var.
07:13Ne kadar kalıyorsunuz burada?
07:14Burada 4 ay.
07:154 ay kalıyorsunuz.
07:164 ay boyunca kaç ton peynir üretiliyor?
07:20Koyununa göre mesela.
07:22Koyunu fazla olan daha fazla veriyor.
07:24Az olan daha az veriyor.
07:25Tahmini?
07:26Tahmini işte 400 koyun 10 ton falan mal verir.
07:2910 ton.
07:30Evet.
07:31Çoban bulabiliyor musunuz?
07:32Çoban sıkıntılarımız çok büyük.
07:34En büyük sıkıntımız çoban sıkıntısı.
07:36Niye kimse çobanlık mı yapmıyor?
07:37Yapmıyorlar.
07:38Yani şu anda çobanlara 140 milyar para veriyoruz.
07:41Bine de yapmıyorlar.
07:42140 milyon para veriyorsunuz yine yapmıyorlar.
07:44Bine de yapmıyorlar.
07:45Sigorta?
07:46Sigorta yok.
07:47Sigorta yok.
07:48Başka ne var?
07:49Yeme içme?
07:49Yeme içme, giyme, parınma.
07:51Her şey var.
07:52Her şey var.
07:53Her şey var.
07:53Niye?
07:54İnsanlar hayvancılık mı yapmak istemiyor?
07:56Zor olduk için.
07:57Şimdi benim çocuğumu yapmadığı sürece çobana da bir şey diyemiyor.
08:00Benim çocuğum şu anda Antalya'da bırakmış.
08:03Antalya'ya gitti.
08:03Ne yapıyor Antalya'ya?
08:05Orada turizmci otelden çalışıyorum.
08:08Ben bunu yapmıyorum.
08:09Ne kadar para alıyordur orada?
08:12Normalde herhalde ya 45 lira, ya 45 lira o civarda.
08:14Bilmiyorum.
08:15Ne soru.
08:16Orada 45'e giderken siz burada iş imkanı yaratıp 140 veriyorsunuz.
08:202-3 milyon para veriyorsunuz.
08:21Aynen öyle.
08:23Aynen öyle.
08:24Devletten kiralıyor musunuz?
08:26Kiralıyorsunuz.
08:27Şey, yıllık olarak.
08:28Yıllık.
08:29Şu anda koyun başı 25 lira devlete para ediyoruz.
08:3325 lira?
08:33Evet.
08:37Çabaklar çok ilginç bir topluluk.
08:39Topluluk için hem Alevi hem de Sünni inançlara bağlı breyler bulunuyor.
08:43Ayrıca Türkçe, Zazaca ve Kürtçe gibi farklı dilleri bir arada kullanıyorlar.
08:47Tarihsel geçmişi olan özgün bir topluluk.
08:49Biz kendi ekmeğimizi getirdik fakat değiş tokuş yapacağız.
08:55Buranın ekmeğini yemek için geldik.
08:57Onu yiyeceğiz, bizim ekmeği buraya bırakacağız.
08:59Peynirlerden de yiyeceğiz.
09:00Yanımıza peynir de getirdik.
09:02Değiş tokuş yapacağız.
09:03Öyle bir şey olacak.
09:03Çünkü şey yeri burası yani sizin erzakla belli oranda öyle çok fazla şey yok herhalde buralarda.
09:10Yok, erzakta herhangi bir sıkıntımız yok.
09:12Sıkıntı yok.
09:12Araçlarımız var.
09:13Gidip geliyoruz.
09:14Gidip geliyoruz.
09:15Tamam.
09:16Güzel bir softlarımız var ama karpuzumuzu eksik etmedik, getirdik.
09:19Sürülerin dönmesine iki saat var.
09:40Hava kararmadan Alevilerce kutsal kabul edilen bu yer Buzul Gölü'nü görmek istiyorum.
09:46200 metre daha yükselmemiz gerekiyor.
09:49Bu yer dağına geldi ki hemen dibinde de bu yer gölü var ya da bu yer baba gölü.
10:19Diyorlar.
10:21Oradan aşağıya şimdi tekrar yukarı çıkacağız.
10:24Oradan da aşağıya yaylaya göşerlerin yanına ineceğiz.
10:27Burası da adak yeri girerken de yukarıdan aşağıya inerken de bazı kayaların içinde mumlar var.
10:55İşte o bölgede adak adayıp aşağıya iniyorlar.
10:59Daha sonra kurbanlarını kesiyorlar.
11:01Burayı da adak merkezi olarak kullanıyorlar.
11:04Doğa koruma milli parklar tarafından da burası mahalli sulak alan ilan edilmiş.
11:11Yani koruma altına alınmış.
11:12Güzel bir yer sessiz sakin.
11:15Sürüler obalara dönüyor.
11:25Dağın her tarafından binlerce küçük baş hayvan düz değinmeye başlıyor.
11:30Her obanın tek direkli iki çadırı var.
11:38Bu çadırlar konaklama ve sağım için kullanılıyor.
11:41Çobanlar sürüleri ait olduğu obaya yönlendiriyor.
11:45Sürüler gelir gelmez sağım başlıyor.
11:48Bu işi çok çabuk yapmak zorundalar.
11:50Çünkü süt fazla beklemez.
11:52Süt ardından mayalanmak üzere çadır alınıyor.
12:16Mayalandıktan sonra torbalara konularak beklemeye alınıyor.
12:19Birkaç haftaya tulum peynirleri hazır olacak.
12:38İşlem bitince çobanlar sürüye alıp tekrar yaylalara dönüyor.
12:43Bu işlem 24 saat sürüyormuş.
12:49Sizin kaç hayvan var?
12:53Benimki mi? 500.
12:54500 hayvan?
12:55Evet.
12:56Sizinki ne tarafta?
12:58Bu tarafta yukarı gitmiş.
12:59Nasıl o şeyi, yaylıyı nasıl paylaşıyorsunuz?
13:02İyidir yani.
13:04Sen o tarafa, sen bu tarafa mı diyorsun?
13:06Evet, herkes her yere gidebilir.
13:09Bu kadar ot yetiyor mu? Yağmur yağdı mı bu sene?
13:11İki kere yağıdı.
13:13İki kere?
13:13Evet.
13:14Yetti mi o?
13:15İyi, iyidir ya.
13:16Bizim yaylağımız iyidir yani.
13:18Bu sene biraz fazla koymuştuk.
13:20İki, üç sürü.
13:21İyidir yani.
13:21Yine yaylağımız iyidir.
13:22Devlet kota koyuyormuş.
13:24Şu kadar hayvan getirebilirsin.
13:25Evet, 11 bin.
13:2711 bin hayvan.
13:27Evet, bu yaylaya 11 bin.
13:3011 binden fazla hayvan getiremiyorsunuz?
13:31Yok.
13:32Getiremiyorsunuz.
13:33Evet.
13:33Gelip nasıl kontrol ediyorlar?
13:35Yahu size küpeler bellidir.
13:37Ha küpeler.
13:37Küpeler sayısı bellidir.
13:38Ha güzel.
13:39Evet.
13:40Yaşam zor ama burada bir de.
13:42Çok zor abi çok zor.
13:43Yani millet bazılar satmaya düşünüyor ama kimse almıyorlar.
13:47Hayvanları mı satmıyorsunuz?
13:48Evet.
13:49Yani bazılar.
13:50Buradan kaç ev varız?
13:5116 ev varız.
13:52Yani 10 ev satmaya çalışıyor ama kimse almıyor.
13:55Nasıl biz eti pahalı yiyoruz İstanbul'da?
13:59İstanbul'da pahalı.
14:00Buradan ucuz.
14:00Buradan 200 lira satıyoruz.
14:02Para da ya bir de satılmıyor yani.
14:04Satılmıyor ha.
14:05Kimse almıyor ha.
14:06Şimdi kime söylersen kimse almıyor.
14:08Siz de peynire mi takılıyorsunuz?
14:09Evet peynire takılıyoruz.
14:11Peynir de ucuz.
14:12Peynir 160 lira.
14:14Kilosu 160 lira.
14:15Evet 160 lira.
14:16Şey tulum peyniri mi?
14:17Evet.
14:18Biz kele veriyoruz ya.
14:20160 lira.
14:32Bugün günümüzün çoğu yolda geçti.
14:46Şu manzarayı görebilmek için, size aktarabilmek için.
14:48Gerçekten çok zor şartlarda çalışıyorlar.
14:52Emeklerin de karşılığını almaya çalışıyorlar.
14:55Yeni yani artık köyleşme başladı.
14:57İnsanlar topraklarına geri dönmek istiyorlar.
14:59Bunlar güzel gelişmeler.
15:01İşte bu hafta bunu aktarmaya çalıştık.
15:04Siverekli ve Şavakların hikayesini sizlere taşımaya çalıştık.
15:07Çünkü bunun gibi birçok yörükler var, Türkmenler var.
15:11Antalya'da farklı, Mersin'de farklı, Ege'de farklı kültürler.
15:16Bu kültürün de yaşaması gerekiyor.
15:18Bu kültürü yaşatan da çok az insan var.
15:21Ben de Tunceli'de bu kültürü yaşatan insanları görmek, tanışmak istedim.
15:25Ve tanıştıklarımda, tanıştıklarımda, gördüklerimde size aktarmak istedim.
15:29Haftaya bir başka yerde, bir başka hikayede birlikte olacağız.
15:33Hoşçakalın.
Yorumlar