00:00Mga kapuso, may tanong ako, kumusta po kayo?
00:03Sa dami po ang nangyayari sa paligid,
00:05hindi ba iwasang maapektuhan at ma-stress tayo, hindi ba?
00:08Lalo na sa mga balita, mga nako.
00:11Pero ingat po ha, dahil baka ang stress na naranasan ninyo
00:14maging cause of anxiety or yung mga anxiety attack.
00:17Iba naman yan. Iba yung anxiety attack.
00:19Gaya po itong viral video na nakita online.
00:21Paalala mga kapuso, sensitibong video po ang mapapanood ninyo.
00:26Dad?
00:34Sabi nyo po, naikita kasing babae na biglang naman hidang katawan
00:38at nahirapang huminga.
00:39Siya po si Elisha Micah Galela ng San Jose del Monte, Bulacan.
00:43Si Elisha po, diagnosed with severe anxiety and severe depression.
00:47Ano nga ba ito at paano ito naka-apekto sa ating kalusugan?
00:51Yan ang ikukonsulta natin ngayong umaga dito sa UH Clinic.
00:56And this morning, live nating makakasama si Elisha Micah
00:59para ikuwento ang mga nangyari sa video na inyong napanood.
01:02Good morning sa'yo, Micah.
01:04Hi!
01:05Micah nga ba o Nika?
01:06Micah po.
01:07Micah, come Micah, join us.
01:09Morning po.
01:10Kamusta ka naman this morning?
01:11Okay na po.
01:12Halika dito kakaharap ka dun.
01:14Parang makita ang mga taga San Jose del Monte, Bulacan.
01:17Yan, Micah.
01:18Kailan ba nangyari yung ito, yung nakita natin sa video?
01:21At ano ba nangyari dun?
01:23Yung second attack ko po was in February po.
01:27Yung nakita namin na yun was second attack?
01:29Opo, second attack po.
01:30Ever sa buong buhay mo?
01:31Opo, yung first attack ko po last year po ng June.
01:36Pero yan po, I working lang po ako no.
01:39Parang feeling ko naman po kalmado ako pero bigla po ko inattack.
01:43Without warning? Parang bigla na lang siyan?
01:44Opo.
01:45So, wala kang iniisip na malalim?
01:47Wala po.
01:48Working po ako no.
01:50So, I was gonna ask kung madalas mo naranasan pero actually, pangalawang beses?
01:54Opo, pero naka limang episodes na po ako.
01:57Ah, naka lima na. Okay.
01:59Kapag na-experience mo siya, Micah, ano usually yung ginagawa?
02:02Paano ka nag-cope? Ano yung ginagawa?
02:04Ah, nung first po kasi wala pa po kong idea kung paano i-manage yung attacks, yung episodes.
02:09So, sabi lang po sa akin ng doctor ko, ng psychiatrist ko po.
02:14Have a seat muna dito.
02:15Sige, upo ko dito. Yan, yan, yan.
02:16Saktong may doctor kami dito.
02:20Ano sabi sa psychiatrist mo, sorry, you were saying?
02:22Ang sabi po sa akin ng psychiatrist ko is pag nagt-trigger na po yung episodes ko
02:27or ina-anxiety attack po ako, inom na po ako nung gamot na binagay niya sa akin.
02:32Pero kagaya nun, walang warning eh.
02:34Diba halimbawa, yun, nagtatrabaho ka, kalmado ka, wala ka namang iniisip,
02:37and then boom, biglang mamamahid ka na.
02:41Functioning po ako mula umaga hanggang gabi po.
02:45And imagine kung yung mga tao na who hadn't seen a doctor,
02:48or kunwari first time experience, wala pa silang gamot.
02:50Wala pala silang matitake pa, diba, and mapapanic everyone around them.
02:54Mike, paki-describe nga yung nararamdaman at nangyayari sa katawan mo
02:57habang ina-atake ka na anxiety.
02:59Ang first po na...
03:03Yes, Dex?
03:06Yes, go ahead.
03:07Ang first po na nararamdaman ko is naninigip po yung biblib ko
03:12hanggang sa mamamahid na po yung paako, paangat po,
03:17hanggang yung ulo ko po namamahid po,
03:19pati po yung loob na diyan kung dahil sa mahirapan na po ako huminga.
03:25Anyway, Micah, maraming salamat sa pagbabahagi ng kwento mo.
03:29At para sagutin ang mga tanong natin tungkol sa anxiety,
03:32makakasama natin ngayong umaga,
03:33ang President ng Philippine Psychiatric Association,
03:36Dr. John May Perez-Riparian.
03:39Good morning!
03:40Good morning, Doc.
03:41Good morning to everyone. Good morning, Micah.
03:43Doc, nakita natin sa video yung nangyayari kay Micah
03:46naka-experience po siya ng anxiety attack.
03:48Yes.
03:49Para mas maunawaan ng mga manonood ngayon,
03:51pwede niyo hubang ipaliwanag ano hubang yung anxiety?
03:54Yes, ang anxiety, like yung nangyayari kay Micah,
03:57ito ay isang type of mental health concern
03:59kung saan nagkakaroon ng labis,
04:01yung extreme ng mga symptoms ng anxiety
04:04o yung pagkakabalisa, pag-alala, worry,
04:07very intense and very extreme.
04:09Yung mga dinescribe po niyang nangyayari sa katawan niya?
04:11Yes, kasi it can manifest.
04:12Very typical yun ng anxiety attack?
04:13Attack yun.
04:14Kasi it ma-manifest din siya physically.
04:16Ang worry kasi natin as a brain,
04:18but ang manifestation niya pwedeng through physical,
04:20like yung attacks.
04:22Pag sinabing anxiety attack,
04:23pwede talaga siyang it can come na walang,
04:26kahit walang iniisip, diba?
04:28Ayun-ayun, yung nangyayari sa kanya.
04:30Yes, very, ano siya, biglaan,
04:32tapos nagkakaroon ng palpitations,
04:34mabilis ang tibok ng puso,
04:35nahirapan huminga,
04:36yung parabang feeling mo,
04:38parang masusuka ka,
04:39di mo maintindihan.
04:40Parang yung chan mo,
04:41parang may mga butterflies,
04:43parang ka makihimatay,
04:44pagpapawisan ka ng malagkit.
04:46Ganun ba yung nangyayari sa'yo, Micah?
04:48Ganun siya.
04:49And ang ano siya is,
04:51sometimes, paulit-ulit talaga siya
04:53na kaya kailangan,
04:55mas ma, ano natin siya,
04:56ma-seek ng help,
04:57kasi early intervention pa rin is very important.
04:59Kasi imagine ko, kunwari,
05:01nagmamaneho ka,
05:02dumako pano ko yun,
05:03tas bigla akong inatake na ganyan pala.
05:05Sobrang siyang delikado.
05:06Dok, ibig ba sabihin nun,
05:08kunwari, wala siyang iniisip na masama
05:10or worrisome nung time na yun.
05:11Is it sa back ng mind niya?
05:13Yes, oo.
05:14Maari talaga yun.
05:16Kaya in talk therapy,
05:17na ginagawa namin sa clinic,
05:19which is psychotherapy siya,
05:21clinically,
05:22ay tinitingnan natin saan nanggagaling
05:24yung anxiety ni Micah.
05:26For example,
05:27ano nga ba yung mga,
05:28pwading unconscious kasi siya,
05:29ano ba yung worry,
05:30or pwading nangyayari din talaga.
05:32Kasi pag sinabing anxiety,
05:34there is that feeling na wala tayong control
05:36sa mga nangyayari ngayon.
05:38So be it sa trabaho ba ni Micah,
05:40sa kanyang relationships,
05:41family,
05:42finances,
05:43usually yun kasi yung mga nakikita natin
05:45na clear na mga stressors.
05:47But sometimes,
05:48at the back of our heads,
05:49or unconsciously,
05:50may mga iba pa tayong mga pinagdadaanan
05:52na siguro hindi pa aware si Micah at this point.
05:55Right.
05:56Paano ba masasabi yung nararanasan na isang tao
05:58kung stress lang ba siya,
05:59o anxiety na?
06:01Pag sinabi natin na stress,
06:02a bit of stress,
06:03konting stress is good.
06:04Kasi yun yung push us na pumasok.
06:06Yeah, helps you perform.
06:07Oo, helps us perform sa work.
06:08Like si Micah.
06:09But kung anxiety na,
06:11ito ay pag sinabing anxiety disorder,
06:13like yung sinabi kanina na severe anxiety,
06:16meron na siyang impact sa kanyang functionality,
06:19sa kanyang performance,
06:20sa kanyang trabaho.
06:21For example,
06:22nakaka-cause na ng late tardiness sa trabaho,
06:25hindi na nakafocus,
06:26kasi pag anxiety,
06:27pag nagu-worry,
06:28syempre hirap tayong mag-concentrate,
06:30focus,
06:31attention span natin mabilis,
06:32decision making,
06:33pwedeng affected yun.
06:35Tapos,
06:36pag anxiety aside from the decline sa performance,
06:40sa trabaho,
06:41kung students naman,
06:42academics,
06:43medyo nahihirapan sila,
06:44may interpersonal problems din.
06:47So,
06:48nakaka-affect siya sa mga gampangin natin sa buhay.
06:52So, mga pang-araw-araw natin,
06:54mga kailang i-perform,
06:56i-fulfill na duties.
06:58So, nakakaroon na ng concern doon,
07:00kasi na-affectohan na siya.
07:01Micah, baka may gusto ko itanong kay Doc.
07:05Ask ko lang po sana, Doc,
07:06if yung meds lang ba yung makakatulong
07:09para totally mawala yung anxiety and depression?
07:14Hindi,
07:15kasi isa lang yun.
07:16Part lang siya sa treatment plan ng isang doctor.
07:19So,
07:20tinatawag namin dito na
07:21bio-psycho-social-spiritual approach lagi.
07:24So, it's holistic.
07:25Multi-faceted.
07:26Yes, holistic siya.
07:27So, aside sa medication na mag-address doon,
07:29so biological,
07:30na bumabagsak na level of serotonin,
07:32may imbalances doon.
07:34Psychologically,
07:35tinuturuan namin ng mga halimbawa,
07:37coping strategies na healthy.
07:39Like for example,
07:40yung nangyari kay Micah,
07:41tinuturuan namin ng mga meditation,
07:44relaxation techniques,
07:46mga deep breathing is very good sana,
07:48na ma-practice ni Micah.
07:50Yung inhale slowly,
07:52through the nose,
07:53tapos exhale.
07:54Kasi ang purpose nito,
07:55scientifically,
07:56is to boost.
07:57Tataas niya yung level of oxygen sa brain,
08:00para bumagsak yung mga adrenaline
08:02or epinephrine,
08:03cortisol,
08:04mamataas.
08:05Paglayo ay nasa in a state of distress or anxiety.
08:09And then,
08:10social is very important.
08:12Support system,
08:13Micah,
08:14is very important.
08:15Yung sa video,
08:16may kasama ka,
08:17friend po,
08:18family po.
08:19Parang support system yun,
08:20tumutulong sa'yo?
08:21Pero,
08:22ang mas kampante po,
08:23ko dun sa hipot ko.
08:24Pag siya po yung nakasama,
08:26kasi hindi po siya natataranta.
08:28So, yun dok,
08:29ang maganda rin,
08:30tips for the people
08:31who are around the person
08:32na may anxiety.
08:33Anong pwede nilang gawin?
08:34Anong hindi nila dapat gawin?
08:36Or is it important
08:38na i-open up mo ito,
08:39i-reveal mo sa mga tao na sa paligid mo,
08:41para makapag-react sila accordingly?
08:43Yes,
08:44ang always payo namin is,
08:45you are never alone.
08:46So,
08:47mas maganda kung
08:48meron tayong mga trusted,
08:49na individuals,
08:50or friends,
08:51or family members,
08:52na pwede atin kausapin.
08:53Para we don't feel
08:54na tayo ay nag-iisa.
08:55And of course,
08:56yung mga tips kanina
08:57na sinabing don'ts,
08:59is yung ginagawa sa noon,
09:01a brown bag.
09:02Pag nag-ano,
09:03yung don't kamagawa.
09:04Hindi na ginagawa yun ngayon.
09:06Kasi,
09:07baliktad kasi eh,
09:08mas lalong nagka-hype,
09:09mas lalong nagka-caution
09:10ng anxiety,
09:11or panicogen kasi siya,
09:12with the accumulation
09:13of carbon dioxide.
09:14So,
09:15deep breathing ang tinuturo.
09:16And kung comfortable si Micah,
09:17help is always available.
09:19So,
09:20mas maganda,
09:21reach out.
09:22Kasi,
09:23nandito naman kami
09:24to help
09:25everyone
09:26na may mga pinagdadaanan
09:27ng mga mental health concerns.
09:28Doc,
09:29bukod sa nabagit nyo,
09:30pwede rin magawing
09:31exercise
09:32para makatulog.
09:33Yan,
09:34yung mga sinasabing nyo,
09:35breathing exercises.
09:36Ano pa kaya?
09:37Ano pa mga usual
09:38coping mechanisms
09:39ang sinasuggestin nyo?
09:40Yes,
09:41na healthy.
09:42Yes,
09:43make sure of
09:44herself talaga,
09:45Micah.
09:46So,
09:47physically,
09:48get enough rest
09:49and sleep.
09:50Kasi pag sleep
09:51deprised tayo.
09:52Sleep,
09:53totoo yan.
09:54Lalo,
09:55bagsak talaga yung
09:56disposition mo,
09:57e.
09:58Ma-affect
09:59talaga yung brain function.
10:00Kailangan i-protect
10:01ni Micah
10:02ang kanyang brain function.
10:03Lalo na,
10:04marami siyang gampanin
10:05sa buhay.
10:06So,
10:07sleep and eat
10:08nutritious food.
10:09Usually,
10:10reach in mga sources
10:11of serotonin.
10:12Fish is also
10:13a rich source
10:14of serotonin.
10:15Exercise
10:16to boost the level
10:17of endorphins.
10:18Yun yung
10:19happy hormones.
10:20Yes.
10:21Kung kinakailangan,
10:22skip ni Micah
10:23yung mga elevator,
10:24walking-walking.
10:25And then,
10:26engage sa mga
10:27hobbies mo,
10:28Micah,
10:29na nakakapagpasaya.
10:30Nakakapag-boost
10:31ng mood,
10:32like plants,
10:33or painting,
10:34any form of expression.
10:35Kasi sometimes,
10:36kung okay din yun
10:37na mag-isa si Micah
10:38na wala siyang nakakausap,
10:39but,
10:40kailangan na-express
10:41siyang kanyang emotion
10:42through healthy ways.
10:43Like,
10:44yung iba,
10:45painting,
10:46through music,
10:47through journaling.
10:48It's very good.
10:49Keep yourself engaged.
10:50Pero,
10:51I think,
10:52best piece of advice,
10:53Mars,
10:54yung ilagi mo tandaan,
10:55you are never alone.
10:56Absolutely.
10:57At may nagmamahal sa'yo
10:58at laging susuporta sa'yo.
10:59Micah,
11:00maraming salamat
11:01for sharing your story.
11:02Doc,
11:03thank you very much.
11:04Thank you,
11:05thank you,
11:06thank you,
11:07Micah.
11:08Ang iba pa,
11:09mga usaping
11:10Wait!
11:11Wait,
11:12wait,
11:13wait!
11:14Wait lang,
11:15wag mo muna i-close.
11:16Mag-subscribe ka na muna
11:17sa GMA Public Affairs
11:18YouTube channel
11:19para lagi kang una
11:20sa mga latest kweto
11:21at balita.
11:22I-follow mo na rin
11:23ang official social media pages
11:25ng Unang Hirit.
11:28Sige na.
Comments