رام - پنجم تیر

_ روزشمار ایرانی معنادار _ رخدادهای مهم ایران و جهان _

پنجم تیر در تاریخ ایران و جهان روزی پر ماجرا بوده است. مهم‌ترین رخداد این روز آن است که خواجه نصیرالدین طوسی اندیشمند و سیاستمدار بزرگ ایرانی در این روز به سال ۶۵۳ خورشیدی درگذشته است. یکی دیگر از رخدادهای مهم این روز به سال ۳۶۳ میلادی رخ داد و آن زمانی بود که امپراتور روم یولیانوس در جریان حمله به ایران شکست خورد و کشته شد. هجوم بعدی به ایران‌زمین که در این روز انجام گرفت اما موفق‌تر بود و پس از درنوردیدن کل فلات ایران در گوشه‌ی باختری این قلمرو واقع شد در ۶۲۲ هجری خورشیدی رخ داد؛ در این زمان مغول‌ها به رهبری بایجو در نبرد کوسه‌داغ بر سپاهیان سلجوقی به رهبری کیخسروی دوم غلبه کردند. هجوم سومی هم در این روز رخ داده که آن پیامدی فاجعه‌بارتر در بر داشت. در پنجم تیرماه سال ۱۱۰۲ روس‌ها پس از بمباران شدید باکو این شهر را که به ویرانه‌ای تبدیل شده بود فتح کردند.
در این روز فراز و نشیب‌هایی در زندگی شخصیت‌های تاریخی ایرانی را هم داشته‌ایم. مثلاً در ۱۲۵۴ حاج سیاح جهانگرد ایرانی اولین شهروند کشورمان شد که تابعیت کشور آمریکا را هم به دست آورد و در مراسمی در شهر کالیفرنیا تبعه‌ی آمریکا شد. در ۱۳۲۹ هم حاجعلی رزم‌آرا که در آن هنگام دوستی صمیمانه‌ای با اشرف پهلوی داشت به مقام نخست‌‌وزیری رسید. ولی دولتش سست و ضعیف بود و در کابینه‌اش وزیر امور خارجه، وزیر راه، وزیر پست و تلگراف، وزیر کار و وزیر دارایی نداشت!
پنجم تیر از نظر سیاست جهانی هم روزی پر حادثه بوده است. در این روز چند انتصاب مهم داشته‌ایم. در سال چهارم میلادی آگوستوس امپراتور روم تیبریوس جانشین خود را به فرزندخواندگی گرفت. در ۲۲۱ میلادی الاگابالوس امپراتور روم پسرعمو و جانشین خود الکساندر سوروس را به ولیعهدی برگزید و به او لقب سزار داد. در ۷۸۸ خورشیدی شورای پیزا الکساندر پنجم را به مقام پاپی رساند، در شرایطی که در همان هنگام دو پاپ دیگر -گریگوری دوازدهم در رم و بندیکت دوازدهم در آوینیون- هم مدعی چنین عنوانی بودند.
در کنار این نصب‌ها، چند عزل هم داریم که خشونت‌آمیز بوده‌اند. در ۹۲۰ خورشیدی فرانسیسکو پیزارو جهانگشای اسپانیایی و نابودکننده‌ی پادشاهی سرخپوستان آمریکا به دست پسر دوست قدیمی‌ و دشمن‌ بعدی‌اش دیگو د آلماگرو در لیما کشته شد. در ۱۰۹۷ پتر کبیر پسرش آلکسی را به جرم دسیسه‌چینی محاکمه کرد و پنهانی کشت. در ۱۳۳۲ لاورنتی بریا همدست جنایت‌های استالین به فرمان خروشچف دستگیر شد و در ۱۳۷۴ حَمَد بن خلیفه در کودتایی آرام پدرش خلیفه بن حمد الثانی را از قدرت کنار زد و امیر قطر شد.

زادگان نامدار پنجم تیرماه عبارت‌اند از والتر نرنست شیمی‌دان و فیزیک‌دان آلمانی (۱۲۴۳)، ویلی مسراشمیت مهندس آلمانی سازنده‌ی هواپیماهایی به همین نام (۱۲۷۷) و سالوادور آلنده سیاستمدار شیلیایی (۱۲۸۷). رفتگان این روز هم عبارت‌اند از بطلمیوس سوم حاکم مقدونی مصر (۱۱۶ پیش از میلاد)، سایچو راهب بودایی ژاپنی (۲۰۱ خورشیدی) و ژوزف میشل مونگولفیه یکی از دو برادر مخترع بالون (۱۱۸۹).

پژوهش و نگارش: دکتر شروین وکیلی
ویرایش و پردازش: بهنوش عافیت‌طلب
خوانش و تدوین: فرهاد آقابابایی


#دان
#Done
#Sherwin_Vakili
#شروین_وکیلی
#رام
#Ram
#تیر