00:00Sa katatapos lamang na Second ASEAN Women Economic Summit,
00:03nagtipo ng mga women business leader at entrepreneur mula sa iba't ibang bansa sa ASEAN
00:08upang talakayin kung paano mas mapapalakas ang partisipasyon ng kababaihan sa ekonomiya.
00:14Tama ka dyan, Profi, at para talakayin ang naging resulta ng summit
00:18at ang mga oportunidad na maaari itong mabuksan para sa ating mga babaeng negosyante.
00:22Makasama natin ngayong umaga ang President of Women's Business Council of Philippines na si Rosemary Bosch Ong.
00:28Ma'am, good morning po, and thank you for joining us this morning.
00:33Good morning, salamat at giving me the opportunity to be with you in this program.
00:39Ma'am Rose, this is Prof. Feed Together with Joshua.
00:43To start off, how would you describe yung success ng summit this year
00:47and ano po yung major highlights ng naging pagtitipon?
00:53Actually, masasabi ko lang, beyond the successful staging of the event,
00:57kasi parang kinoconsider namin hindi lang to event.
01:00This is creating an ecosystem wherein magkakaroon na oportunidad ang mga kababaihan,
01:06especially yung mga women entrepreneurs natin,
01:10to access to regional markets.
01:13So nakita naman natin, it was very successful.
01:16We're able to bring in women business leaders from across the region.
01:20So, ito malaking win sa atin because nag-create tayo ng opportunity for, you know,
01:27connection, for dialogue, and of course, stronger partnership.
01:31At na-elevate natin yung economic women's agenda.
01:35Kasi, di ba, hindi lang siya pinag-uusapan eh.
01:39Ito, like what I've said, we're creating an ecosystem.
01:43It's not just about empowering women in the economy, no?
01:50And of course, one of the biggest win also is yung inorganize namin trade expo.
01:55It provided women-led entrepreneurs from the Philippines and across the region also
01:59to showcase yung mga produkto nila, di ba?
02:02Tapos nakapag-build sila ng mga network.
02:04And, you know, after this, definitely,
02:06they will explore opportunities and partnerships, no?
02:09And I think it's really creating the platform for continuity, no?
02:14That even after always, even after achieving this successful, you know, event, no?
02:20There's an opportunity or future initiative for them to partner with, ano?
02:26Kasi, like what I've said, no?
02:28Nagkaroon tayo ng opportunity to access regional markets as well, no?
02:32So, I think that's the biggest win.
02:34And of course, yung ano natin dito eh,
02:37it should be remembered not as a platform for economic empowerment,
02:42but it opened doors, no?
02:44It created opportunities.
02:46And of course, yung na-strengthen natin,
02:48yung mga economic influence ng mga kababaihan across ASEAN.
02:53Okay.
02:54So, as you have said,
02:55ngayon taon nga po, ma'am,
02:57nakatuon ng summit sa pagpapalawak po ng partisipasyon ng mga kababaihan sa ekonomiya.
03:01At maliban po doon sa nabanggit nyo na pagbubukas na mas maraming oportunidad,
03:04access sa merkado, ano pa po yung mga plano para sa ating mga Filipina entrepreneurs?
03:11Well, tuloy-tuloy naman yung ano natin, yung advocacyya natin, no?
03:15Kasi ang women peace, tumatayo tayo yung boses ng mga kababaihan sa trade, sa commerce, no?
03:23And I'm sure, alam naman natin,
03:25ang representation ng mga kababaihan ay napakalaki, no?
03:29Ang gusto nating emphasize dito,
03:31hindi lang tayo babae,
03:33kundi part tayo ng ano eh,
03:35ng broth ng economy, no?
03:38So, yun nga, sinabi ko,
03:40kailangan mabigyan natin talaga ng access to market,
03:44access to capital,
03:45yun yung mga challenge na hinaharap ng mga kababaihan, di ba?
03:49So, alam natin na ang mga babae talaga,
03:52magaling mag-multitask, di ba?
03:54Yung role namin bilang mother, no?
03:58Bilang anak na babae, di ba?
04:00Yung pagtulong sa mga elderly, sa ating mga magulang, no?
04:04So, I think we should address that, no?
04:07Hindi lang natin sila bibigyan ng oportunidad para sa ekonomiya,
04:11kundi pabigyan natin sila ng oportunidad na
04:15makapagpatuloy sila sa mga gawain nila bilang mother,
04:18bilang daughter, bilang entrepreneur,
04:20bilang businesswoman, no?
04:22By giving them the opportunity na,
04:25you know, magkaroon ng access sa caregiving facilities.
04:29I think that's one, no?
04:31Na para kahit nagtatrabaho sila,
04:34nagagampana nila yung mga role nila.
04:36And sana, affordable caregiving facilities
04:39ang ma-i-provide natin sa kanila.
04:43And yung pinaka-importante, yung access to capital, no?
04:46Alam natin, parang sa ngayon,
04:49although ang ating Department of Trade and Industry,
04:52they have this program, yung SB, no?
04:55Yung makakautang ka, even without collateral,
04:59from what I heard, no?
05:00For one year, you don't need to pay interest, no?
05:04So yun yung mga oportunidad na dapat natin
05:07i-provide sa mga kababayan para mapagpatuloy natin.
05:11Sabi ko nga, kailangan there's continuity
05:13after this big event, no?
05:17Well, despite these opportunities, ma'am,
05:20marami pa rin challenges kasi na kinakarap
05:22ang women-led businesses.
05:24Well, sa naging diskusyon ninyo
05:27sa nagdaan-summit,
05:30ano-ano yung pangunahing barriers
05:32na kailangan pang matugunan
05:33to make sure that this would operate well?
05:38Yun nga eh, isa sa mga dapat natin pagtuunan
05:42is how to help these women-led enterprises
05:45or women-led businesses, no?
05:49To scale up.
05:50Kasi marami tayong mga kababaihan talaga
05:53na, you know, they've started a business
05:55and yung growth opportunities, no?
05:59Mabigyan natin sila ng access to larger market,
06:02access to bigger financing para lumaki sila, no?
06:06Kasi ang challenge talaga nating mga kababaihan
06:09eh yung ma-scale up natin,
06:11mapalago natin, mapalaki natin yung ating negosyo, no?
06:14So siguro kailangan natin ng representasyon sa leadership, no?
06:18Not just in the corporate or, you know, businesses
06:21but basically also leadership in policymaking,
06:25economic policymaking, no?
06:27Na dapat merong, merong, ano, may role
06:31ang mga kababaihan, no?
06:32And of course, na-mention ko nga yung unequal burden
06:35of family and caregiving responsibilities, no?
06:38Kasi hanggang ngayon, ang mga kababaihan,
06:42nakaka-experience sila ng mga,
06:45alam mo, disproportionate share of unpaid care work, no?
06:50Tayo, parang hindi tayo, ano eh, di ba?
06:53Parang very caring kasi mga kababaihan, no?
06:56So we take care of our parents,
06:58we take care of our children, no?
07:00So we need a more supportive workplace, no?
07:03So sana magkaroon tayo ng mga ganong opportunity.
07:06And of course, yung i-recognize natin na
07:10kahit na, kumbaga sa, ano, ang role ng babae,
07:14there's no age limit, no?
07:16We should create opportunities for women
07:17at every stage of their life, no?
07:20Kasi, mga amin tayong, ano, di ba,
07:23mga kababaihan na after retirement,
07:25wala na silang ginagawa, no?
07:26So dapat mag-create tayo ng opportunities for them, no?
07:30And lastly, yung pinaka, ano,
07:32pinaka-importante ngayon and very relevant, no?
07:35Yung digital divide, alam natin, mga kababaihan, no?
07:40If you don't equip them digitally,
07:43yung financial, yung, ano, yung digital literacy, di ba?
07:46Mapapag-iwanan sila, lalo na ngayon,
07:48yung, with the, ano, yung aggressive advent
07:52of yung artificial intelligence,
07:54yung automation, and digital, ano, transformation, no?
07:58So dapat yung mga kababaihan,
08:01i-view natin na beneficiary sila
08:04ng mga tools na ito
08:06or ng mga, ano, yung advancement in technology
08:09at maturuan nila din sila
08:11kung paano nila mag-grab yung opportunity
08:14na maggamit ito para mas ma-enhance nila
08:17yung mga kanilang negosyo.
08:18Okay.
08:19Ma'am, panguli na lang po, ano,
08:21with you have, I mean,
08:22you mentioning yung involvement
08:24ng ating mga kababaihan sa policymaking.
08:26Sa tingin niyo po, from your perspective,
08:28ano pa po yung dapat gawin ng gobyerno
08:30together with the private sector
08:31para po masuportahan
08:32yung ating mga women entrepreneurs,
08:34lalo na po yung mga may mga
08:36small and medium enterprise?
08:40Yung, ano, di ba,
08:41alam naman natin,
08:42one of the significant, ano,
08:44is yung, asyan,
08:45declaration of economic empowerment for women, no?
08:49So, yun, sana mabigyan natin
08:51ang mga kababaihan, no,
08:53sa tulong ng ating gobyerno
08:54na magkaroon sila ng access to capital.
08:57Lalo na kung, ano,
08:59yung, let's say, for example,
09:00mag-ano sila, no,
09:01mag-cross-border trade sila, no?
09:03Hindi lang limitado within the country,
09:05but across the region also, no?
09:07Maka-secure sila ng financing and investment.
09:10At napakaganda nga nito
09:11nangyari sa Asia, no?
09:13Kasi,
09:14yung stakeholders,
09:16it does not just involve traders, eh.
09:18Pati mga investment opportunities
09:20or investors, no?
09:21Sana magkaroon sila ng access to this.
09:24And, of course,
09:25mapaiting natin yung kapabilidad
09:27ng mga kababaihan, no?
09:29Yung kanilang capability
09:30to, as I've mentioned,
09:32to scale up,
09:33to grow their business, no?
09:35Para nahanda sila,
09:37ready sila
09:37to compete regionally, no?
09:39Kasi, yung, ano,
09:41nakikita naman natin, no?
09:42Yung mga
09:44neighboring countries natin, no?
09:46Talagang,
09:47yung sa export nila, no?
09:48Like, for example,
09:50nagle-level up din talaga sila.
09:51Sana ganun din
09:52yung mga kababaihan natin, no?
09:54Pagdating sa negosyo.
09:56At, magamit nila yung,
09:58yung, ano,
09:58yung transformation
10:00ng technology
10:01and how important technology is.
10:03Not just in automating
10:04their business,
10:05but also in enhancing, no?
10:06Especially,
10:07the small, medium enterprises, no?
10:09Yung AI,
10:09magamit nila as tool, no?
10:11For them to be able
10:12to reach bigger
10:13and wider market, no?
10:16Well, with that,
10:17thank you so much
10:18for joining us today,
10:20Ma'am Rosemarie Boshong.
10:22Thank you so much.
10:22Thank you, ma'am.
10:24Thank you, ma'am.
10:25Barami salam, Ma'am.