- 7 dakika önce
EDAM Direktörü Sinan Ülgen, Şirin Payzın’ın sorularını yanıtladı.
ABD’de ara seçimlere yönelik tartışmalar sürerken, Donald Trump’ın seçimleri kaybetmesi hâlinde nasıl bir yol izleyeceği merak konusu oldu. Trump’ın olası seçim yenilgisi karşısında atabileceği adımlar, İran savaşının devam etmesinin küresel dengelere etkisi ve piyasaların ABD ara seçimlerine yaklaşımı ele alındı. Seçim sonuçlarının Türkiye’ye olası etkileri ve ABD-Türkiye ilişkilerinin nasıl şekillenebileceği de değerlendirildi.
T24'e abone olmak için tıklayın: https://t24.com.tr/abonelik
T24 YouTube kanalına abone olmak için tıklayın: https://bit.ly/3sQke2C
Diğer Videolar İçin Tıklayın: https://t24.com.tr/video
Ayrıcalıklardan yararlanmak için bu kanala katılın: https://www.youtube.com/channel/UCun2Dl8daN--PBivgQJZn_w/join
T24 ► http://www.t24.com.tr/
Instagram ► https://www.instagram.com/T24comtr
Facebook ►https://facebook.com/T24comtr
X ► https://www.twitter.com/T24comtr
TikTok ► https://www.tiktok.com/@t24comtr
Bluesky ► https://bsky.app/profile/t24.com.tr
ABD’de ara seçimlere yönelik tartışmalar sürerken, Donald Trump’ın seçimleri kaybetmesi hâlinde nasıl bir yol izleyeceği merak konusu oldu. Trump’ın olası seçim yenilgisi karşısında atabileceği adımlar, İran savaşının devam etmesinin küresel dengelere etkisi ve piyasaların ABD ara seçimlerine yaklaşımı ele alındı. Seçim sonuçlarının Türkiye’ye olası etkileri ve ABD-Türkiye ilişkilerinin nasıl şekillenebileceği de değerlendirildi.
T24'e abone olmak için tıklayın: https://t24.com.tr/abonelik
T24 YouTube kanalına abone olmak için tıklayın: https://bit.ly/3sQke2C
Diğer Videolar İçin Tıklayın: https://t24.com.tr/video
Ayrıcalıklardan yararlanmak için bu kanala katılın: https://www.youtube.com/channel/UCun2Dl8daN--PBivgQJZn_w/join
T24 ► http://www.t24.com.tr/
Instagram ► https://www.instagram.com/T24comtr
Facebook ►https://facebook.com/T24comtr
X ► https://www.twitter.com/T24comtr
TikTok ► https://www.tiktok.com/@t24comtr
Bluesky ► https://bsky.app/profile/t24.com.tr
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Herkese merhaba, ben Şirin Payız'ın 24'ün YouTube kanalı için hazırladığım programıma hoş geldiniz.
00:08New York'tayım, Amerika Birleşik Devletleri'nde ve ara seçimi izliyorum.
00:12Bugün de devam edeceğiz konuşmaya.
00:15Konuğum Sinan Ülgen, Ekonomi ve Dış Politikalar Araştırma Merkezi Direktörü.
00:23Sinan Ülgen, hoş geldiniz.
00:26Merhaba Şirin, hoş bulduk.
00:27Daha doğrusu hoş geldin diyeyim çünkü eski arkadaşız.
00:31Herhalde.
00:31Uzun yıllarda birlikte çok program yaptık.
00:33Şimdi Hasan Cemal, TN4 yazarı dün bana dedi ki, açılışta çok uzun konuşuyorsun, o kadar çok konuşma.
00:40Çok fazla bilgi var, onları sonra yasakla.
00:43Bırak konuğun konuşsun dedi.
00:45Dolayısıyla ben izlenimlerimden başlamayacağım bu sefer, direkt sorarak başlayacağım.
00:50Şimdi oy verme işlemi başladı, oy vermeye başladılar.
00:54Arası için bugün yapılıyor Amerika Birleşik Devletleri'nde biz de Türkiye'den gerçekten ilgi duyarak izliyoruz.
01:01Neden?
01:02Çünkü Türkiye'yi de ilgilendiren, dünyayı da ilgilendiren tarafları var ama sondaki soruyu başta sorarak başlayayım.
01:08Ne bekliyorsun bugünkü seçimde?
01:11Açıkçası ben de anketler doğrultusunda bir netice çıkmasını bekliyorum.
01:18Anketler birçoğu bir istikameti gösteriyor.
01:22O istikamette aslında başta sürpriz olarak adlandırılan bir senaryo.
01:28Demokratların zaten çok uzun zamandan bu yana temsilciler meclisinde ağırlığı çoğunluğu alacakları bekleniyordu.
01:39Asıl mesele senato.
01:41Senato'da nasıl bir tablo çıkacak?
01:43Ama son birkaç haftadır gelen anketler istikrarlı biçimde senatoda da demokratların daha önde olduğunu gösteriyor.
01:52Son 1-2 gün içerisinde artık seçime çok az süre kaldığı için bu olasılıklar da iyice netleşti.
02:02Dolayısıyla en azından bu doğrultuda bir analiz yapacak olursak şu anda 53'e 47 senatodaki oran.
02:10Yani cumhuriyetçilerin 53 sandalyesi var.
02:14Demokratların 47 sandalyesi var.
02:17Biliyorsun Amerika senato seçimlerinde senatonun 3'te 1'i seçime giriyor.
02:24Her 2 yılda 1.
02:25Bu seçimde de 35 yerde seçim var.
02:28Yani bütün Amerika'da seçim yok.
02:3035 eyalette seçim oluyor.
02:32İşin ilginci bu 35 eyaletin 22'si cumhuriyetçilerin ellerinde bulundukları sandalyeler.
02:4113'ünde demokratlar var.
02:43Dolayısıyla aslında demokratların ilave sandalye kazanmasının nispeten zor olduğu bir seçimden bahsediyoruz.
02:51Ama buna karşılık işte Trump'ın popüleritesinin bu kadar düşmesi,
02:56Amerikan seçmenin Trump yönetiminden memnun olmaması,
03:00hayat pahalılığın artması, İran savaşı vesaire birçok faktör.
03:04Konuşuruz bunları muhtemelen daha ayrıntılı olarak.
03:07Nedeniyle demokratların 52-53 bandında bir sandalye sayısıyla
03:17temsilciler meclisinin yanı sıra senat odada çoğunluğu elde etmeleri şu anda hakim görüşü.
03:24Bu crystal ball, kristal küre olarak da tercüme edebiliriz.
03:29Amerika'daki seçim sonuçlarını en yakın bilen, yanılma payı az olanlardan diyelim.
03:39Şöyle bir ilginçliği var oranın, orası benim üniversitemin merkezi.
03:43Üniversite Virginia, Larry Sabato yapar o çalışmayı.
03:46Ben de çok yakından takip ederim ve gerçekten geçmiş seçimlere en yakın sonuçları en yakın.
03:53Şimdi o en son temsilciler meclisini yani house'u 239 demokratlar için bulmuş.
04:01O 239 sandalye, senat oyu da 53 diyor.
04:05Yani senin söylediğin gibi buluyor.
04:07Küçük yanılma payları olabilir tabii.
04:09Şimdi bu bize ne anlatıyor, bu önemli.
04:13Mesela işte kilit eyaletler var değil mi?
04:17Oralarda Trump'ın ne yapacağı çok önemli, daha doğrusu Cumhuriyetçilerin ne yapacağı çok önemli olacak falan ama
04:24bazı Cumhuriyetçilerin çok garantide gördüğü geçmiş seçimlerde,
04:30hadi Türkçe seçim diliyle söyleyelim, kalesi olarak gördüğü eyaletlerde,
04:36orada bile demokratlara yönelen bir durum var.
04:41Ya bunu nasıl okuyorsun sen bir siyaset bilimci olarak ya da araştırmacı olarak
04:45ya da bir işte uzun yıllardır bu işi analiz eden bir isim olarak?
04:50Sadece demokratların çıkardığı isimler mi etkili oldu bu?
04:54Eğer bu sonuçlar bu şekilde çıkarsa?
04:57Tabii ki birkaç faktör var.
05:00Bir tanesi bizdeki yerel seçimler gibi biraz.
05:04Amerika'daki ara seçimler de seçmenin o an iş başında olan hükümette duyduğu tepkiyi
05:14nispeten düşük maliyetle gösterebileceği bir seçim olması.
05:19Bizde de mesela yerel seçimlerde böyle bir tablo ortaya çıkıyor,
05:25genelde böyle bir tablo ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olmuş geçmişte.
05:32iktidar seçmeni bile yerel seçimde başka bir partiye daha rahat oy verebiliyor.
05:36Aynı şey Amerika bakımından da geçerli.
05:39Amerika'da en nihayetinde siyasi sonucu bir genel seçim başkanlık seçici kadar ağır olmadığı için
05:45duyduğu memnuniyetsizliği burada ya sandığa gitmeyerek çoğunlukla sandığa gitmeyerek zaten bu Amerika'da seçim sonuçları ortaya çıkıyor.
05:56Çünkü bizim aksimize Amerika'da sandığa gitme oranı aslında oldukça düşük.
06:02Yani %55-60 bandında oy veren kesim.
06:06Dolayısıyla belirli bir partinin seçmenin sandığa gitmemesi sonuçları çok derinden etkileyebiliyor.
06:14O bakımdan birinci faktör bu.
06:16İkinci faktör tabii ki Trump'ın popüleritesinin
06:20hani yakın son işte bir asırdır görev yapan başkanlar içerisinde
06:25en düşük seviyelerde olması
06:28Trump'a yönelik destek %30'ların altını bile görmüş durumda.
06:33Bu başlı başına bir faktör.
06:36Üçüncüsü de Amerikan seçmeninin kendi hayatına yönelik
06:40beklentilerin Trump yönetimi tarafından yerine getirilmemesinden dolayı duyduğu tepki.
06:49Bunların başında da hayat pahalılığı geliyor.
06:51İşte Amerika'da belki uzaktan bizim anlamadığımız ölçüde
06:56o işte petrol fiyatlarına ve işte bir galon petrol kaç para olacağı
07:03çok duyarlı bir seçmen kitlesi var.
07:06Yani o 4 doların üzeri zaman ciddi sorun oluyor Amerikan siyaset hakkında.
07:11Bütün bunlar var.
07:12Şöyle şimdi yani işte sen de biliyorsun ben de çok sık Amerikaya gelip gidiyoruz.
07:20Hala yani seyircilerimiz belki Amerika ile çok fazla işi olmayan buraya gelmeyenler için söyleyeyim gelenler biliyordur elbet.
07:30Hala Amerika'da markete gittiğinden Türkiye'den daha ucuz para ödediğin zamanlar oluyor.
07:35Türkiye'deki düşün burada enflasyon var burada millet pahalıktan şikayet ediyor.
07:40Hala burada gidip bayağı bir hani buzdolabını doldurabileceğin şekilde alışveriş yaptığında
07:47Türkiye'de ödediğinden daha az paraya çıkabiliyorsun marketten.
07:50Ama geçmişte burada yani Amerika'da tecrübesi olanlar bileceklerdir.
07:56Fiyatlarda inanılmaz bir yükseliş var gerçekten.
08:00Yani hani New York tamam dünyanın en pahalı şehirlerinden biri Amerika için en pahalı şehirlerden biri olarak kabul edebiliriz ama
08:08onun dışında da yani işte bir kahve içiyorsun bence pandemiden önce içtiğinin iki katını veriyorsun.
08:15Ondan sonra efendim işte benzin fiyatları yükseldi gitti.
08:18Bunları tabii ki çok yakından yaşıyor Amerika'lılar.
08:23Öyle yani benzin fiyatı o bakımdan örnek verdim ama başka örnekler de var.
08:28Yani mesela yumurta fiyatı yumurta fiyatı bile işte seçim bir önceki seçimin malzemesiyle atılayacak olursan
08:34Trump seçim malzemesinde yumurta fiyatlarını düşüreceğim ile girdi ki da maksi oldu.
08:41Dolayısıyla birçok örnekte gıda başta olmak üzere Amerikan seçmenin de bir hayat pahalılığı endişesi oluştu.
08:49Şimdi ben sana tabii şeyi soracağım senin ekonomiyle olan yani ekonomi olan hem ilgini hem de o konudaki uzmanlığını da
08:59biliyorum.
08:59Birazcık piyasalar nasıl algılıyor ya da dünya bütün bu gidişatını nasıl algılayacak demokratlar dediğimiz
09:05biraz önce söylediğim gibi alırlarsa çoğunluğu iki kanatta da bu ne de anlamına gelecek onu soracağım ama
09:12şimdi Trump'tan son dakika salvaları geldi.
09:16Dün Hillary Clinton en son bir televizyon programında dedi ki
09:20eğer demokratlar hem temsilciler meclisine hem de senatoyu alırlarsa Trump'ın ben daha da çıldıracağını ve iyice yani Türkçe söyleyeyim
09:30ben mealini söyleyeyim zaptırap altına alınamayacağını düşünüyorum.
09:33İyice gidecek dedi.
09:35Nitekim son dakika manevrasıyla seçmeni konsolide etmek için şöyle şeyler söyledi Trump.
09:41Bir kere şöyle dedi ya dedi maganın artık çok fonksiyonu kaldığını düşünmüyorum.
09:47Çünkü Amerika zaten artık büyük.
09:49Yani hani Amerika'yı tekrardan büyük yapalım bitti diyor.
09:53Ama orada tabii kalmıyor şöyle diyor.
09:56Orta Doğu tamamen kontrolümde.
09:59İsrail de bize müthiş yardımcı oluyor.
10:02Avrupalılara çok teşekkür ediyorum.
10:04Grönland'ı aldık bana istediklerimi verdiler.
10:07İsrail bizden her istediğini alabilir.
10:10Hiç sorun değil.
10:12Onlara yardımı kesiyorum çünkü artık ihtiyaçları yok.
10:15İran'ı ben savaş olarak görmüyorum.
10:18İkinci Dünya Savaşı savaştı.
10:20Rusya Ukrayna savaşı bir savaş.
10:21Ama İran savaş değil.
10:23İran eğer akıllı olursa bir sürü insanın ölmesine gerek kalmayacak.
10:29Ama zaten istediğim noktaya geliyor.
10:31Falan böyle gidiyor yani.
10:33Ha en sonunda demiş ki Amerikan halkı artık beni sevmiyorsa önemli değil.
10:37İsrail'e giderim orada başbakan olurum.
10:39Yüzde doksan dokuz desteğim var.
10:42Şimdi böyle bir böyle bir esme gürleme halinde.
10:48Demokratlar bugün eğer tarih yazarlarsa gerçekten uzun zamandır alabilecekleri en yüksek.
10:53desteği alacaklarını düşünüyor araştırma kurumları.
10:58Bu Amerika için ne anlama gelir?
11:00Bizim için ne anlama gelir?
11:01Dünya için ne anlama gelir?
11:05Şöyle başlayayım.
11:06Şimdi Amerika bakımından bir kere böyle bir netice hasıl olursa.
11:12Yani demokratlar kongrede yalnızca temsilciler meclisi değil senatoyu da kontrollerini alırlarsa.
11:19Amerikan siyasi literatüründe işte lame duck, topal ördek konumuna düşecek başkan.
11:25Bu ne demek?
11:26Kendi siyasi gündemini kongreden geçiremez hale gelecek.
11:30Dolayısıyla kongre desteğine ihtiyaç duyan hiçbir siyasi girişimini hayata geçiremeyecek bundan sonra Trump.
11:39Topal ördeğin yani açıklaması açıkçası böyle.
11:44Bir.
11:44İki, bununla bağlantılı olarak kongre ile yürütme arasında, beyaz saray arasında daha ihtilaflı bir dönem olacak.
11:53Burada tabii Trump'ın ilk dönemi ve sonrasında kongrede Trump'ı işte çok bir takım soruşturmalara tabi tutuldu ama bundan
12:03bir siyasi netice elde edilemedi.
12:05Onun için aynı hatayı ben tekrarlayacaklarını düşünmüyorum demokratların ama çok rahatsız edeceklerdir Trump'ı.
12:12Sadece Trump'ı değil yönetimde daha sivri uçlu olanları diyelim ki bunların başında savunma bakanı Pete Hexet geliyor.
12:23Onun muhtemelen kongrede zorlu bir süreci başlayacak bu şekilde bir netice ortaya çıkarsa.
12:29Dolayısıyla kongre ile beyaz saray arasındaki çok daha ihtilaflı bir döneme hazırlıklı olmak lazım.
12:36Bu dış dünya bakımından ve Türkiye açısından ne anlamı geliyor?
12:41Burada da belki iki husus telaffuz edilebilir.
12:45Birincisi Trump zaten son iki yılı kaldı ve bu son iki yılını topal ördek olarak geçirecek.
12:51Dolayısıyla içeride kendisi de siyasi miras olarak belki geride bırakabileceği hiçbir şey yapamayacak.
13:00O nedenle dikkatini çok muhtemelen dışarıya yöneltecek.
13:05Dış politikada zira Amerikan başkanının kongre kontrolünde olmayan çok geniş bir yetkisi var.
13:14Bu yetkisi de istinaden kendisine bir siyasi miras yaratmaya çalışacak diye görmek, öngörmek lazım.
13:22Bu da tabiatıyla bizim bakımızdan, bizim bulunduğumuz coğrafya itibariyle de sorunlu bir öneri haline geliyor.
13:32Çünkü işte sen de biraz önce atıfta bulundun.
13:35Yaptığı açıklamaların çoğu Orta Doğu ile ilgili, Orta Doğu dengeleri ile ilgili, İsrail ile ilgili, İran ile ilgili.
13:42Ve burada Amerikan başkanı artık bir yeniden seçilme güdüsü de olmayacağı için, kaygısı da olmayacağı için,
13:50kongreye karşı bir sorumluluk sahibi olarak da kendisini görmeyeceği için ve de bir siyasi miras arayışıyla gittikçe daha radikal diyebileceğimiz
14:02adımlar atabilir.
14:03Bunların ülkede İran'la yeniden başlayacak olan savaş olarak görmek lazım.
14:12Dolayısıyla ilginç biçimde kongrenin cumhuriyetçi değil de demokrat olması, muhtemelen Trump'ı dışarıda daha radikal bir tavra sevk edecektir.
14:25Peki sen bu hani Takır Karsın'ın son iddiası.
14:34Hemen seçimlerden sonra İran'a nükleer saldırı yapabilir, bu kararı alabilir Trump.
14:41Böyle bir ihtimal var mı sence?
14:43Yok, hayır.
14:45Yani bu, tabii bu Trump en de sonunda orası karar verecek ama,
14:50yani Amerika'nın doktrininde böyle bir, Amerika'nın bir nükleer doktrini var.
14:57Birçok hani nükleer silah sahibi olan ülkenin nükleer silahların hangi şartlarda kullanacağına dair bir doktrinleri vardır.
15:05Amerika'da bunlardan bir tanesi.
15:07Amerikan doktrininde no first use policy var.
15:10Ne demek no first use policy?
15:12Kendisine yönelik bir nükleer saldırı olmadığı sürece veya müttefiklerine yönelik bir nükleer saldırı olmadığı sürece,
15:20Amerika nükleer silah kullanmaz.
15:23Bu Amerika'nın kendisinin doktrini.
15:26Ha, diyeceksiniz ki Trump buna ne kadar bağlı kalır, bunu göreceğiz.
15:30Ama ben açıkçası bu ihtimalin biraz fazla uç bir senaryo olduğunu düşünüyorum.
15:34Ha, Amerika konvansiyonel olarak benzer çok güçlü bir etki yaratacak bir bomba kullanabilir.
15:42Ama zaten bu bomba böyle mesken alanlarda değil,
15:47İran'ın son dönemde üzerinde istihbari bilgilerin yoğunlaştığı bir nükleer zenginleştirme tesisin yapıldığı yerin 300 metre altındaki tesisin ortadan kaldırılması
16:03için kullanılacak bir bomba.
16:05Dolayısıyla olsa olsa bu olabilir ama nükleerin kullanılacağını zannetmiyorum.
16:10Zaten nükleer bomba da doğru çözüm değil bunun için.
16:14Çünkü söz konusu tesis 300 metre altında oraya girecek bir nükleer bomba yok.
16:21Oraya o konvansiyonel metodlarla, o büyük bütün bombaların anası denilen konvansiyonel bir bombayı kullanabilir Amerika.
16:31Onun nükleer başlıklı bir versiyonu olduğunu düşünmüyorum açıkçası.
16:38Onun için Takır Kalsın'ın bu söyledikleri çok spekülatif.
16:42Biraz son dakikada seçmeni de manipüle etmek üzerine kurulu söylemler diye okuyabiliriz.
16:50Şimdi bir şey sormak istiyorum.
16:53Sen dış politikaya daha ağırlık verebilir diyorsun.
16:58Ben bu...
16:59Verebilir değil, verecektir diyorum.
17:02Verecektir diyorsun.
17:03Daha kesin bir şekilde söylüyorsun.
17:05Daha kesin.
17:06Peki, şimdi onu biraz daha açalım ama.
17:08Şimdi birincisi sana piyasaların bu işi nasıl beklediğini ve nasıl algıladığını soracağım ama.
17:15Biraz burada hani tuttuğumuzda nabız.
17:17Aslında ara seçimlerden çok herkes 2028'de yapılacak başkanlık seçimlerine kitlenmiş durumda.
17:23Biraz önce sen de söyledin.
17:24Çünkü top al ördek zaten Trump bundan sonra.
17:26Bu arada yavaş yavaş Vance, yani başkan yardımcısı böyle bir sahneyi çalma girişimlerinde uzun bir süredir zaten.
17:36Mesela Trump'ın kavga ettiği gazetecilerle o iyi geçinmeye çalışıyor falan.
17:41Biraz ortalığı yumuşatıyor.
17:42İşte son ailesiyle uçağa binerken, uçakta inerken böyle bir aile, tatlı görüntü falan.
17:48Bütün çocuklarını taşıyor, bir kızını kucağında taşıyor.
17:51Eşi yeni bebek, yeni bebeğiyle poz veriyor falan.
17:56Şimdi o aradan bir Vance'in çıkıp çıkmayacağını bilmiyoruz.
18:00Daha daha doğrusu Trump dedi ki destekleyip desteklemeyeceğime karar vermedim.
18:04Orayı nasıl okuyorsun?
18:06Yani bu önümüzdeki dönem biz Vance'i mi daha fazla sahnede görürüz.
18:10Bunun Türkiye açısından bir değeri yani ya da bir önemi ya da bir konuşmamız gereken bir boyutu olur mu?
18:20Yani açıkçası önümüzdeki iki yılda gittikçe daha fazla özellikle sizlerin de yorumlaması gereken bir başka dinamik çıkacak ortaya.
18:30Ki bu her görevinin sonuna gelen Amerikan başkanı bakımından geçerli sadece Trump için değil.
18:37Yerine kim gelecek Cumhuriyetçi kanakta?
18:39Cumhuriyetçilerin adayı kim olacak?
18:41Aynı şey demokratlar için de geçerli ama soru oradan geldiği için diyelim.
18:46Ve orada en güçlü iki aday Vance ile Dışişleri Bakanı Rubio.
18:51Şimdi bu ikisi Cumhuriyetçi Parti'nin farklı kanallarını, kulvarlarını temsil ediyorlar.
18:57Vance daha böyle içine kapanmacı, daha izolasyonist, daha Amerika'nın rolünü o şekilde algılayan
19:09Amerika ile Avrupa ile ilişkiler bakımından oldukça sorunlu bir düşünsel dünyaya sahip.
19:19Ve biraz daha Trump'ın işte yani MAGA öldü mü ölmedi mi ama yani MAGA felsefesine biraz daha yakın birisi.
19:28Rubio bizim bildiğimiz, anladığımız anlamda daha orta yolcu bir cumhuriyetçi.
19:34Yani Bush ekolünün biraz daha devamı olarak belki buna bakabiliriz.
19:39Şimdi bu ikisi arasında bir mücadele başlayacaktır.
19:44Trump'un bu ara seçimlerden ağır bir mağlubiyetle çıkması açıkçası İbri'nin Rubio lehine biraz daha oynamasını beraberinde getirecek.
19:55Çünkü işte bu Trump'ın MAGA desteğiyle ortaya çıkan ve Vance'e daha yakın duran siyasi platformunun
20:07Amerika'da o kadar da çok alıcısının olmadığı yolunda bir çıkarsama yapılabilir bu ara seçimlerden sonra.
20:15Bizim bakımımızdan uzun etkisi ne olur?
20:17Tabii ki bir kere Trump'ın artık görevinin sonuna geliyor olması başlı başına bir etki yaratacaktır.
20:27Çünkü Trump ilginç bir şekilde diyelim Türkiye'de Sayın Cumhurbaşkanı ile çok iyi bir iletişim kurdu.
20:38Ve Türkiye birçok noktada destek olmaya çalıştı Biden yönetiminden biraz daha farklı olarak.
20:48Ama buna karşılık tabii Türkiye'de bu kişisel ilişki üzerinden Türkiye'yi gördü.
20:55Türkiye'nin genel dinamikleri, insan hakları, hukuk, ekonomisi hiç bu konularda herhangi bir ilgi sahibi olmadı Trump.
21:04Şimdi yeni dönemde bu iki Vance ve Rubio arasında böyle bir fark olabilir.
21:12Yani daha işte geçtiğimiz daha geleneksel cumhuriyetçi kanadı temsil eden Rubio daha önceki Amerikan başkanları gibi dış politikaya bakacaktır.
21:24Vance ise çok daha radikal bir isim ve Trump'a oranla bile daha ideolojik bir isim.
21:31O bakımdan Vance'in, İbren'in Vance'e dönmesi Amerikan dış politikası bakımından da çok ciddi bir dönüşüme işaret eder.
21:44Sadece Türkiye ile ilişkiler değil, baş başta NATO olmak üzere dünya dengesi bakımından da bir açıkçası bir eşik atlanır.
21:56Eğer Vance Amerika'da başkan olursa ama bu hani sonrasının belki bir hikayesi.
22:03Bu ara seçimler sonrasında Türkiye ile ilişki olarak söylenebilecek şey ise bir biraz önce konuştuğumuz husus yani Trump dış politikada
22:13daha radikal adımlar atmaya çalışacaktır.
22:16Kendi siyasi mirasını konsolide etmek veya yaratmak adına.
22:19Ama aynı zamanda uluslararası sahnede zayıflayacaktır.
22:24Çünkü hem ağır bir seçim darbesi olarak algılanacak bu sonuçlar hem de zaten hem de bunun sonucunda topal ördek durumuna
22:33düşmüş olacak.
22:34Bu da onu uluslararası sahnede zayıflatacak.
22:37Uluslararası sahnede zayıflatmak ne demek?
22:39Artık Avrupa'nın, Rusya'nın, Çin'in Trump'ın söylemi ve tutumuna o kadar eskisi kadar ehemmiyet vermemesi şeklinde bu
22:49kendini ortaya koyacak.
22:52Ya da Trump'ın çılgın projelerinin peşine takılmak konusunda insanlar daha imtinalı davranacaklardır.
23:00Tabii, sade takılmak değil, daha dirençli de duracaklar bu tip çılgın projelere.
23:07Yani başta işte Danimarka Grön'den de örneği olmak üzere.
23:12Ya sadece aklıma geldiği için, mesela şimdi Mekke anlaşmasını çok tartışıyoruz ya,
23:17orada baya muhalefetin de sakıncalı gördüğü ve şerh düştüğü pek çok madde var.
23:24Şimdi mesela bugün bu konuştuğumuz sonuçlar çıkarsa örneğin,
23:30bu Mekke anlaşmasına bu kadar angajmana girmeli mi sence iktidarda Türkiye?
23:38Çünkü biliyoruz ki bu da Trump'ın projelerinden bir tanesi.
23:41Yoksa Amerikan devletinin projesi mi?
23:44Bu böyle devam eder mi diyorsun, ne dersin?
23:47Şimdi bu sadece Trump'ın projesi olarak bakmamak lazım.
23:51Bu daha uzun vadeli bir beklentinin sonucu.
23:55O beklenti de Amerikan siyasetinin çeşitli kanallarına da tesir etmiş olan bir beklenti.
24:01Yani Amerika bugün dünyaya baktığı zaman,
24:04cumhuriyetçi olsun, demokrat olsun,
24:06artık İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşmuş olan statikoyu görmüyor.
24:11Amerika dünyaya baktığı zaman,
24:13o zaman temel hasım mı Çin olarak görüyor ve kendi uzun vadeli stratejisini Avrupa'dan Doğu Asya'ya kaydırma arayışında.
24:25Bu ne demek?
24:26O zaman Doğu Asya'ya yönelik bir yığılma stratejisi bağlamında,
24:32diğer bölgelerle ayırdığı kaynağı ki bu kaynak sadece maddi kaynak değil,
24:38aynı zamanda askeri kaynak, aynı zamanda diplomatik sermaye,
24:43bütün bunları azaltma arayışında,
24:45bunların bir bölümünde Orta Doğu'yla ilgili olan,
24:48yani dolayısıyla Amerika'nın uzun vadeli planında,
24:51evet İsrail'in güvenliği her zaman için, Amerika için bir temel unsur olmaya devam edecek,
24:56ama onun ötesinde eskiden olduğu gibi Orta Doğu'nu odağında tutan bir Amerika görmeyeceğiz.
25:04Bilakis Orta Doğu'dan uzaklaşmaya çalışan ve Orta Doğu'nun güvenlik sorunlarını
25:09Orta Doğu devletleri üzerinden halletmeye çalışan bir Amerika göreceğiz.
25:14Şimdi o bakımdan Mekke anlaşması iyi kötü, bunu ayrıca konuşuruz,
25:18ama Amerika açısından değerlendirdiğimizde,
25:22Trump'ın ötesine geçecek bir desteğe sahip diye düşünüyorum.
25:26Çünkü burada mesele, eğer bu anlaşma üzerinden bu bölgenin güvenlik kaygıları bir ölçüde giderilebilecekse,
25:34o zaman Amerika'nın bu bölgeye daha az kaynak ayırması,
25:38daha az dikkat ayırması mümkün olabilecek.
25:40Bu da Amerika'nın lehine bir gelişme.
25:42O bakımdan bu Trump'ın ötesine gidecek bir mesele, Mekke anlaşması.
25:47Bizim bakımımızdan bu ne demek?
25:49Bunda vaktimiz olursa konuşuruz Amerika'dan ayrı olarak.
25:53Peki bir şey söyleyeceğim.
25:55Demin sen dedin ya, dış politikaya ağırlık verecek.
25:58Mesela Trump'ın, senin yorumunu merak ediyorum.
26:02Çılgın başka projeleri ne olabilir bizi de ilgilendiren?
26:06Yani dış politikaya bugünden daha fazla ağırlık verecekse ya da bugün yapmadığı neyi yapma potansiyelini görüyorsun?
26:15Şimdi bize iki örnek verebilirim.
26:17Bir tanesi bize daha, yani İran'ı konuştuk zaten.
26:20İran'ı bir an için kenara koyacak olursak ki öyle kenara koymak da kolay değil.
26:24Yani orada onun yaratacağı istikrarsızlık başlı başına bir eleyle bugünün Türkiye'sinde önemli bir istikrarsızlık olabilir.
26:33Ama onun haricinde iki örnek vereceğim.
26:35Biri bize daha yakın bir örnek, biri de daha uzak bir örnek.
26:37Daha uzak bir örnekten başlayayım, Küba.
26:40Yani Amerika'nın gündeminde Küba'da rejim değişikliği olabilir son iki yıl içerisinde.
26:46Ki bunu özellikle isteyen ve destekleyen bir Dışişleri Bakanı da var Marco Rubio.
26:51Onun hatta şahsi gündemi de bununla son derece örtüşüyor.
26:55O bakımdan Küba'yı hedefleyebilir Amerikan Başkanı.
27:01Bu bir örnek.
27:03İkincisi Avrupa'yla ilişkiler.
27:05Şimdi bir ay içerisinde Amerika'nın yeni bir savunma doktrini ortaya çıkacak.
27:13Bunu yayınlayacaklar.
27:15Burada çok muhtemelen Amerika'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'da bulundurduğu, Avrupa'da konuşlandırdığı güçlerde önemli bir azalma öngörülecek.
27:26Amerika Avrupa'ya olan konvansiyonel desteğini önemli biçimde düşürecek, azaltacak.
27:34Tabii ki bu NATO bağlamında önem taşıyor.
27:38Türkiye için de önem taşıyor.
27:39Çünkü NATO'nun, Amerika'nın bu azalan desteği sürecinde NATO'nun kredibilitesi ve inandırıcılığı çok zarar görmeden bir strateji bulunması
27:52gerekiyor.
27:53Türkiye'nin lehine olan bu NATO şemsiyesi altında bulunan bir ülke olarak, hem NATO'ya güvenlik katkısı veren hem de
28:00NATO'dan güvenlik katkısı alan bir ülke olarak.
28:03Böylece bizim bakımımızdan en önemli unsur Avrupa ve güvenlik alanında Avrupa-Amerika ilişkisi olacak.
28:11Biz de kendimize NATO'nun bir Avrupa kanadının üyesi olarak gördüğümüz ölçüde.
28:16O bakımdan bu iki örnek bundan sonra yakın zamanda karşılaşabileceğimiz Trump dış politikasının agresif, radikal adımlarından iki tanesini teşkil edebilir.
28:28Selçuk Şir'in benim sık sık televizyon programlarımda da konuğum olurdu.
28:35Hala da zaman zaman YouTube kanalındaki programıma da geliyor.
28:40Bugün bir X mesajı paylaştı.
28:42Dedi ki bugün bir tarih yazılacak ve yarın sabah Amerika'da bambaşka bir güne uyanacağız.
28:49Bambaşka bir Amerika'ya uyanacağız.
28:51O da anladığım kadarıyla tweetinden demokratların gerçekten hani beklenmedik şekilde bir başarıyla bu ara seçimi sonuçlandıracaklarını düşünüyorlar.
29:02Şimdi sen bu görüşe katılıyor musun?
29:04Yani şu anlamda söylüyorum.
29:06Demokratlar bugün eğer gerçekten bu başarıyı yakalarlarsa Amerika'da çok önemli değişiklikler olacak mı?
29:15Öyle mi görüyorsun?
29:16İkincisi mesela baktığımız zaman ben burada biraz farklı toplum kesimlerinden isimlerle de konuşmaya çalışıyorum.
29:24Mesela iş dünyasıyla da biraz konuşma fırsatım oldu ama çalışan kesimden de mesela çok enteresan şu anda burada ülkede göçmen
29:33olarak gelmiş ama çalışanlar demokraflardan korktuklarını söylüyorlar.
29:38Bunlardan bir tanesi mesela bir Arnavut kökenli Amerikan vatandaşı diyor ki ben zaten sosyalist bir ülkeden geldim.
29:46Yani bu şimdi bu dedenizin babanızın ya da eski bildiğim benim gençliğimde bildiğim demokratlar değil.
29:53Bunlar çok uçtalar.
29:55Dolayısıyla bunlar gelecekler yine yani benim çocuğumun okulu daha mı fazla vergi ödeyeceğiz?
30:03Ne olacak ben pek güvenmiyorum diyor mesela oysa tam tersi olması gerekli bir çalışan emekçi hani demokratlara oy vermesi gerekiyor.
30:11Göçmen kökenliler bir mesafeliler.
30:14İş dünyası diyor ki ya Amerika iyi kötü ekonomide kötü gitmiyordu Trump döneminde.
30:20Şimdi ne olacak yani bir her şey bir belirsizliğe girecek bu iki sene.
30:24Dolayısıyla piyasaları zor günler bekliyor.
30:27İki bin yirmi sekizi ve ötesini hesaplamaya çalışıyorlar.
30:30Ne diyorsun bu konularda?
30:33Şimdi şu andan hani Amerika'nın iki yıl sonraki başkanlık seçimlerine yönelik çıkarsamalar yapmak çok kolay değil.
30:44Niye kolay değil?
30:45Çünkü nihayetinde konuştuğumuz bir ara seçim.
30:48Evet ara seçim bir ölçüde toplumun siyasi ibresine dair bir gösterge olabilir.
30:55Ama Amerika'da başkanlık seçimleri çok kişiye odaklı seçimler.
31:01Yani iki kanadın kime aday çıkartacağı, bu adayın siyasi platformunun ne olacağı, onun seçmende nasıl bir karşılık bulacağı.
31:11İşte senin biraz önce verdiğin örnekte demokratların çıkaracağı aday, acaba bu daha sola yakın duran bir ekonomi programını kabullenecek mi
31:24Amerikan seçmeni?
31:27O çok büyük ölçüde adayın kendisiyle bağlantılı bir algı olacak.
31:33Orada daha hani merkezde duran adaylar olabilir, daha partinin sonuna yakın adaylar olabilir.
31:39Bunu biraz zaman gösterecek.
31:40Onun için şimdiden yani bir mavi dalga bile olsa bugünkü seçimlerde, bunun iki yıl sonrasına bakımından çok net bir gösterge
31:52olarak okunması doğru değil.
31:54Ama şu var, onu da ifade edeyim.
31:56Şimdi Amerika'da özellikle yani senato seçimleri biliyorsun senatörler altı yıllığına seçiliyor.
32:04Ve her iki yılda bir senatonun üçte biri seçiliyor.
32:08Şimdi eğer bu seçimde, bu ara seçimde demokratlar senatonun kontrolünü eline geçirirlerse, bu şu anda daha büyük ölçüde cumhuriyetçi eyaletlerde
32:22yapılan bu başarıyı sağlamış olacaklar.
32:24O nedenle önümüzdeki altı yıl boyunca senatoda ağırlık çok büyük olasılıkla demokratlarda kalacak.
32:34Bu tabii Amerikan siyaseti bakımından başlı başına bir gösterge bir yandan da.
32:38Çünkü altı yıl çok uzun bir süre.
32:40Yani hem Trump'ın iki yılı hem bir sonraki başkanın tam görev süresine tekabül ediyor.
32:48O bakımdan burada bir kalıcı bir demokrat ağırlığı oluşacak Amerikan siyasetinde.
32:54Ama bu tekrar ediyorum, iki yıl sonraki başkanlık seçimleri bakımından tek başına bir gösterge değil.
33:01Ama işte biliyor musun, bu da bizim Türkiye'de eksik olan şey.
33:06Şundan dolayı söylüyorum, Amerika'da şu ana kadar en fazla şikayet edilen ne?
33:11Trump'ın bütün devlet kurumlarını kökünden sarsması değil mi?
33:16Yani işte anayasayı çok zorladı, kurumları, geçen gün bir rapor vardı.
33:25Trump döneminde kamudan ayrılanların oranı neredeyse kendisinden önce.
33:29Yani Trump döneminden önce ayrılanların tümüne, bugüne kadar olanların tümüne yakın gelecek derecede fazla.
33:36İnsanlar kamuda uzaklaştılar, kamu kurumlarını bitirdi Trump.
33:41Trump devletin aslında bugün Türkiye'de de bizim de konuştuğumuz şekliyle devletin sistemini farklılaştırmaya çalıştı.
33:54Hani tam çökertti diyemeyeceğim ama bayağı bir zorladı.
33:58Şimdi senin bu söylediğin yani denge denetleme geliyor.
34:01Senato neden önemli?
34:02Şundan dolayı önemli.
34:04Çünkü yüksek yargıyı atıyor değil mi?
34:07Büyük atamaları yapıyor.
34:08İşte büyükelçileri atıyor, tepsiciler meclisten geçirilen yasa tasarılarını onaylı.
34:16Haklılar Trump'ın az dedilmesi bile senatoda gündeme gelse bu sence nasıl bir sonuç doğurur?
34:26Böyle bir imkan da görüyor musun?
34:28Görmüyorum.
34:30Ben öyle bir gündem olacağını zannetmiyorum.
34:32Çünkü bunu zaten ilk döneminde denediler ve siyaseten ters tepti.
34:37Onun için Trump'ın yeniden benzer şekilde bir az dedilme sürecine tabi olacağını düşünmüyorum.
34:44Ama senato sadece senato değil kongre Trump'ı rahatsız edecektir o muhakkak.
34:50Sadece kendini değil biraz önce de onun için o örneği verdim.
34:54Şu anda kabinesinde yer alan başta Hexat olmak üzere başka bakanları da rahatsız edebilir.
35:00Onların azli yönünde bir takım girişimler olabilir.
35:06Araştırma komisyonları kurulabilir.
35:09Aynen öyle.
35:11Yolsuzluklar konusunda özellikle.
35:13Yolsuzluklar konusunda aynen öyle.
35:17Dolayısıyla bunlar çok muhtemelen önümüzdeki kısa vadede Amerikan tarafında göreceğimiz gelişmeler olacak.
35:25Bu seçim sonuçlarına bağlı olarak tabi atayım.
35:28Peki bir konuda daha yorumunu merak ediyorum.
35:32Şimdi sen de dedin mavi dalga.
35:34Dün Evren Baltay'la da biraz konuştuk ama aslında burada konuşulması gereken başka bir unsur da var.
35:40O da demokratların da aynı demokratları olmadı.
35:43Demokratlar içinden çıkan ilerici demokratlar ki bu ilerici progresif sosyal demokratlar ya da sosyalistler sadece Amerika'da değil Avrupa'da da şimdi
35:58bir arayış içinde.
35:59İşte Pedro Sanchez İspanya'da Özgür Özel de bu akıma destek veren liderlerden bir tanesi.
36:05Tabi ki Amerika'daki durum çok farklı çünkü buradaki sosyalistler ya da sosyal demokratlar olarak adlandırılanlar Avrupa ile karşılığında daha farklıdalar
36:16ama yine de mesela burada ekstrem ultra sol falan diye görülüyorlar bu ilerici demokratlar.
36:25Kim bunlar işte Alexandra Ocasio-Cortez ondan sonra Bernie Sanders zaten yıllardır bunun için uğraşıyor ama en önemli isim tabi
36:37ki New York belediye başkanı Mamdani.
36:39Mamdani baya böyle Ben size de dalga geçen işte paylaşımlar yapıyor ve onun desteklediği seçimlerde adaylar kazandılar.
36:49Bu çok önemliydi.
36:51Mamdani baya bir Amerikan siyasetinde yükselen isim olarak görmeye devam edeceğiz gibi görünüyor.
36:58Sen bunun kalıcı ve sürdürülebilir bir akım olduğunu düşünüyor musun?
37:04Dolayısıyla bu anlamda da bugün çıkacak sonuçlara göre demokratların da programı, dilli, vaat ettikleri yavaş yavaş değişmeye başlayacak mı?
37:15Yani bugünkü oylamak hem Trump için hem de demokratlar için bir dönüm noktası mı sence?
37:23Trump için dönüm noktası ama demokratlar için bir dönüm noktası olarak bunu görmemek lazım.
37:29Çünkü demokratların adayları yani kazanacak olan adayları hani şimdiden kazanacakmış gibi konuşacak olursak kazanacak olan adaylarının siyasi kimlikleri de çok
37:39farklı.
37:40Yani bir yanda Michigan'da El Said var, o senin biraz önce örnek verdiğin bu siyasi, daha hani progresif, daha sol
37:49kuvvetli, sola yakın bir aday.
37:53Bir yanda da Teksas adayı var yani şu anda adını hatırlayamadım ama Teksas'ta da hani eski bir rahip ve son
38:01derece hani muhafazakar tonlarla konuşan.
38:04Tabii Teksas'ta seçimi kazanmak için muhtemelen öyle bir aday gerekiyordu demokratlar ama olsun yani farklı nitelikte siyasi adaylar var bugün
38:12yarışa katılan.
38:13Senin söylediğin husus açıkçası bundan sonraki iki yılda demokrat parti içerisindeki dengeyi denge bakımından çok önemli.
38:25Çünkü orada da şöyle bir durum var.
38:27Evet genç seçmen daha mobilize olan seçmen daha sola yakın bu mesajlara yakın duruyor.
38:34Ve öyle bir aday görmek istiyor demokrat parti bakımından.
38:40Ama gelin görün ki demokratların çıkartabileceği öyle bir oday Amerika'nın geneli bakımından biraz fazla merkezin dışında daha hani sol
38:50pratiğe yakın bir aday olarak da tepki toplayabiliyor.
38:54O demokratların bu işi çözmesi lazım.
38:56Yani çünkü orada da bir ara seçim var.
38:59Yani onlar da önce kendi adaylarını ara seçimle belirliyorlar ve bu yarışta belki bu daha hani sola yakın adaylar şanslı
39:06olabilir bugünkü ortamda.
39:08Ama onlar bir hani cumhuriyetçi adayla bütün Amerikan seçmenin karşısına çıktığında da
39:13Amerika'nın genel olarak bu hani sola seçmenin duyduğu alerji diyelim bir handikap olabilir bu daha hani progresif, daha liberal
39:26sol adayları bakımında.
39:28O da bir demokratlar bakımından zor bir siyasi denklem olacak önümüzdeki iki yılda.
39:36Bu arada seyircilerimizden gelen notlara da bakıyorum.
39:39Birisi biraz önce verdiğim örneği demiş ki bence o Arnavut'u fazla dikkate almayın.
39:44Arnavut da sosyalizmde bu yeni gelenler aynı değil diye.
39:48Elbette ki o öyle söyleyipmiyorum ama genel seçim yani başkanlık seçimlerinde de genel değil de burada işte 2024'teki başkanlık seçimlerinde
39:55de en çarpıcı konulardan biridir.
39:58Göçmenler yeni gelecek göçmenlere karşılar.
40:00Aslında bütün Avrupa'da da bu böyle.
40:02Yani kişilerini kaybetmek istemiyor.
40:05Her yerde öyle.
40:06Sonuçta sistemin içine girince artık kendini buralı görüyor ve bir Meksikalı üç jenerasyondur buradaysa yeni Meksikalı'yı istemiyor gibi bir
40:16durum var.
40:17Bir oksimoron durum var.
40:19Dolayısıyla onu karşılaştırmıyoruz elbette.
40:20Zaten söyledim buradaki sol dediğimiz yani demokratlarla Avrupa solu sosyalizmi ya da sosyal demokratları aynı şey değil orası kesin.
40:30Şimdi sana son bir soruyla bitirmek istiyorum.
40:33Sevdiğin konu.
40:35Şimdi dün de söyledim gerçi Evren Baltay'la şeyde konuşmamızda ama İran Savaşı'ndan en çok memnun olanlar Amerikan petrol
40:45şirketleri.
40:46130 milyar dolar kar etmişler bütün bu süreçten.
40:50Hakikaten de işte bir kapanıyor bir açılıyor Hürmüz Boğaz'ı falan.
40:54Petrol şirketleri bu işte karlı gibi görünüyorlar.
40:58Ama biraz hani piyasa oyuncularına ve iş dünyasına yönelik bir şeyler söylemek gerekirsen sen.
41:06Şimdi Amerikan ekonomisi önemli.
41:08Enflasyon var dedik.
41:10İşte faiz arttırım kararları.
41:12Sonuçta dönüp herkes fede bir bakıyor.
41:14Şu önümüzdeki iki sene ve bugünkü sonuçlara göre Türkiye'deki piyasa oyuncularına ya da Türkiye'deki ekonomistlere ya da dünyanın ekonomisine gidişatı
41:24ne olur diye merak edenlere ne demek istersin?
41:27Ne söylemek istersin?
41:28Nasıl bir analiz yaparsın?
41:29Şimdi bu ara seçim sonuçlarının Amerikan ekonomisi üzerinde çok ağırlıklı bir etkisi olacağını düşünmüyorum.
41:40Çünkü her halükarda senin verdiğin örnekten yola çıkacak olursak bir İran savaşı çok muhtemelen yaşanacak.
41:47O bir kısa vadeli bir istikrarsızlık petrol fiyatlarında artış yeni bir enflasyon etki olarak göreceğiz.
41:55Ama anladığımız kadarıyla Amerika bunu 6-7 günlük bir süreyle sınırlı tutmak istiyor.
42:01Orada da amaç İran'ı müzakere masasına yeniden çekebilmek.
42:07Dolayısıyla bu çok kalıcı, çok uzun vadeli bir etkisi olmayabilir.
42:12Zaten etkinin çok büyük bir ölçü de geçmişte gördük o bir kalıcı yere geldi.
42:19Yani hürmüz bir istikrarsızlık kaynağı, petrol fiyatları 60-65 dolardan zaten 100 doları geçti.
42:25Geri dönse bile 60-65'e inmeyecektir.
42:30Yani muhtemelen 80 dolardan aşağı inmesi zor bu durumda.
42:35İran'la bir anlaşma zemini olursa bile.
42:39Daha orta ve uzun vadede Amerika'nın dünya ekonomisine etkisini iki kanaldan değerlendirmek lazım.
42:45Bir tanesi tabii ki Amerika'da faizlerle olacak.
42:49O çünkü bütün ülkelerin sermaye maliyetini etkiliyor.
42:52Orada kongrenin demokrat kanada geçmesinin bir avantajı var.
42:57O da bütçe açıklarının kontrol edilebilmesi.
43:02Dolayısıyla finansal piyasalarda oluşan Amerikan borcu gittikçe artıyor endişesini.
43:08Bir ölçüde kontrol altına alabilir kongrenin demokratlar tarafından ele geçirilmesi.
43:16Ama ikincisi bu da ters yönde işleyebilir.
43:19Bir de finansal piyasalara şu anda baskı yapan bir unsur da yapay zeka meselesi.
43:25Yani acaba Amerikan ekonomisini çok mu fazla yapay zekaya bağımlı hale geldi?
43:30Daha doğrusu yapay zeka şirketlerinin bağımlı hale geldi.
43:33Çünkü gerçekten de Amerika'daki büyümenin özellikle borsadaki artışın çok önemli bir nedeni yapay zekaya yapılan yatırımlar veri merkezleri olsun.
43:44İşte bunları besleyecek olan elektrik şebekeleri üretimi olsun.
43:49Tabii ki çip üretimi gibi.
43:51Yani yapay zeka ekonomisi şu anda Amerikan ekonomisini çok büyük ölçüde sürüklüyor.
43:56Şimdi burada demokratlar yapay zekanın gelişmesi konusunda biraz daha özenli ve dikkatli.
44:04Hem yapay zekanın...
44:06Regüle edilmesini istiyorlar.
44:08Tabii hem regüle edilmesini istiyorlar hem de bu nitelikteki harcamalara belki daha sıkı bir denetim getirebilirler.
44:14O da borsa bakımından ve bununla bağlantılı olarak finansal piyasalar bakımından beklenen bir şoku erkene alabilir.
44:25Bir de işin öyle bir tarafı var.
44:28Aslında enteresan çünkü hatırlayalım Trump'ın yemin töreni yani göreve başlama töreninde hepsi sıra sıra yan yana dizilmişlerdi.
44:37Bütün işte Silikon Vadisi'nin önemli isimleri ve bütün yüksek teknoloji, high tech, yüksek teknoloji...
44:43Onlara tek kardeşleri diyorlar biliyorsun.
44:48Tek bros.
44:48Tek şimdi bu bugünkü eğer demokratların bir zaferi çıkarsa sandıktan Trump bu kadar destek de verdiler.
44:57Hatta şöyle dendi ya ya Trump yönetmiyor ülkeyi aslında artık Amerika'yı yöneten high tech şirketler.
45:03Ya burada burayı nasıl okursun?
45:07Ne oldu şimdi?
45:08Şimdi Amerikan yani kısmen doğru ama bu Amerikan siyaseti bakımından her zaman geçerli bir unsurdu.
45:15Yani Eisenhower'ı hatırlayalım.
45:16Eisenhower'da o zaman tam iktidardan uzaklaşmadan önce political military industrial complex'den bahsetmişti.
45:23Yani siyasetle iç içe geçmiş olan bir savunma sanayi ekosisteminden bahsetmişti.
45:28Şimdi onun benzerini bu teknoloji alanında görüyoruz.
45:33Tabii ki Amerikan siyasetinin çok önemli bir yarası bu.
45:37Parayla bir hani nüfus satın alma.
45:40Ama bu tabii ki Trump döneminde daha da arttı.
45:43Çünkü Trump kurumlar üzerinden siyaset yapmayan, tam tersine her şeyi kişiselleştiren ve kişisel siyaseti öne taşıyan.
45:52Dolayısıyla onunla kurulan ilişki bir Amerikanın en azından yürütme kanadında siyaseti haline dönüşebiliyor.
45:59O bakımdan bu etkiyi bugün daha net olarak görüyoruz.
46:03Ama bu her zaman için geçerliydi.
46:04Yani bugüne özel bir etki değil.
46:06Sadece Trump'la beraber bunun ayak izi arttı diyelim.
46:13Şimdi Maine, Michigan, Alaska, Texas, Kansas, Ohio, Iowa, Kuzey Carolina bunlar kritik eyaletler.
46:23Amerikan seyirciler için söylüyorum.
46:26Herkes artık biliyor.
46:28Türkiye'deki seçim sistemini bildiğimiz gibi Amerikan seçim sistemini de biliyoruz.
46:32Bu anlamda da çok komik yani.
46:34Avrupalılardan biraz ayrılıyoruz.
46:35Neden Türkiye'de bu kadar Amerikan'ın seçimi iyi bilinir ve yakından izlenir ama izleniyor.
46:41Ve merak ediliyor tabii.
46:43Bu da ayrıca tartışılması gereken bir konu.
46:46Hem böyle bir nefret aşk ilişkisi gibi bir şey var Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye arasında.
46:52Şimdi bunlar hassas eyaletler saydıklarım.
46:55Bunlardan Trump için en önemlileri Texas, Alaska, Kansas, Ohio, Iowa ve Güney Carolina.
47:03Ve buralarda normalde çok rahat olması gerekirken bugün göreceğiz bakalım.
47:07Son dakikaya kadar pek rahat olmadığını kendisi de açıklamıştı zaten.
47:12Bu eyaletler Amerikan seçim sisteminde aslında kritik eyaletler dediğimiz seçimin sonucunu belirleyen eyaletler var.
47:22Dolayısıyla şimdi detayına girmemize gerek yok ama bakalım göreceğiz.
47:27Bütün buralarda demokratlar biraz önce söylediğimiz gibi araştırma şirketlerinin de söylediği gibi hem sandalyelerini koruyup hem de üstüne 4 almaları
47:37gerekirken hatta daha fazla alıp 53 ile ipi göğüsleyecekler mi bakacağız.
47:43Sinan Ülgel son eklemek istediğin not var mı?
47:48Eklemek istediğim şu yani çokça evet konuşuyoruz Amerikan seçimlerini doğru da bir hani sizler bakımından bizler bakımından bu konuda yorum
47:58yapmak ama
47:58yani nihayetinde ben hani bu seçimin bir başkanlık seçimi olmadığını Amerikan sistemi itibariyle de Amerikan'ın bizi etkileyecek dış politikası
48:10itibariyle de etkisinin nispeten daha sınırlı olduğunda hatırla tutmak lazım.
48:16Onu bir eklemek isterim açıkçası.
48:18Peki hani sizin gazetecilerin seveceği bir yorum olmadı ama bütün dünyada bir şey falan desek daha ilginç olurdu.
48:27Ben de onun için diyecektim mesela manşetini nasıl atardım bu seçimleri?
48:35Mavi dalga geldi ne olacak?
48:38Mavi dalga geldi ne olacak güzel.
48:40Şimdi bir tane seyircim demiş ki İspanya seçimlerinde izleyecek misiniz?
48:44Evet ya aslında şöyle tabii ki izleyeceğiz mesela İspanya'daki seçimlerde çok önemli.
48:50Neden? Bir konut kriziyle çıktı.
48:52Bir yaşlı hanımefendinin evinden atılmasıyla başlayan süreç.
48:57Pedro Sanchez'in erken seçim ilan etmesiyle noktalandı.
49:00Tabii ki İspanya'yı da izleyeceğiz.
49:03Şimdi aslında demokratlara Türkiye'den bu kadar ilginin olmasının nedeni biraz Türkiye ile nasıl diyelim?
49:10İşte bu Avrupa'da başlayan dalga diyelim.
49:14Sırbistan ondan sonra İspanya'daki Pedro Sanchez'in performansı, Arnavutluk'ta olanlar, Fransa'daki sokak hareketleri.
49:25Onun öncesinde Macaristan.
49:26Onun öncesinde Macaristan.
49:28Şimdi İsrail, İsrail'de bir iktidar kurulmak isteniyor ve Netanyahu dışındakiler tabii o da başka bir programın konusu hani ne değişecek
49:36orası tartışmalı ama neyse iktidarın değişme meselesi üzerinden aslında ve bu esen yeni dalga, dip dalga Türkiye'de insanların bu seçimleri
49:49yakından izlemesine yol açıyor.
49:50Çünkü malum malum iki bin yirmi sekizde bizde de seçimler var ve muhalefet ne yapacak sorusu çok sorulduğu için hani
49:59dünyadan örnekler Türkiye'ye ne kadar örnek olabilir?
50:02Aslında galiba en fazla bu mavi dalga meselesini ilgiz çekmesi bu nedenle diye düşünüyorum.
50:09Sinan Ülgen.
50:11Yani tabii Türkiye'de her siyasi aktör, iktidar olsun, muhalefet olsun en nihayetinde dünyada siyaseti yönlendiren dinamikleri yakından izlemek durumunda ve
50:27buradan en iyi örnekleri alıp burada uygulamaya çalışmak.
50:32Türkiye ölçeğinde tabii bunu gerçek bir zemine oturtmak suretiyle uygulamaya çalışmak.
50:38Onların da bir sorumluluğu bunu iyi yapanlar geçmişte daha iyi netice aldı.
50:43Yapamayanlar da açıkçası iktidara çok uzak kaldılar yıllar boyunca.
50:49O bakımdan bunları o bakış açısıyla izlemek her zaman için aydınlatıcı oluyor diye düşünüyorum.
50:57Peki, EDAM Direktörü Sinan Ülgen bugün programımın konuydu.
51:02Çok teşekkürler analizler için.
51:05Ben çok teşekkür ederim.
51:06Sonuçları hep birlikte göreceğiz, yaşayacağız.
51:09Üzerine tekrar konuşuruz.
51:10İzlediğiniz için teşekkür ediyorum.
51:12Yorumlarınızı gördüm.
51:14Çok teşekkür ederim benimle paylaştığınız için fikirlerinizi.
51:18Evet ilginç bir seçim.
51:20Bakalım yarın sabah Türkiye uyandığında nasıl bir Amerika Birleşik Devletleri görecek ama konuştuğumuz gibi pek çok boyutu var.
51:28Ben bugün izlemeye devam edeceğim.
51:30Sizlerle de paylaşacağım izlenimlerimi.
51:33Her zaman olduğu gibi bağımsız gazeteciliğe destek olun.
51:37Yayınlarımızı izleyin.
51:38Çok mutlu oluruz.
51:39Görüşmek üzere iyi akşamlar.
51:51İzlediğiniz için teşekkür ederim.