00:01Η Σέρυφος είναι ένα από τα πιο όμορφα νησιά των Κυκλάδων.
00:04Πίσω από τη μεγάλη τουριστική της ανάπτυξη, κρύβεται μια άγνωση στους περισσότερους ιστορία.
00:09Το νησί ήταν σημαντικό μεταλλευτικό κέντρο ή ήδη από την αρχαιότητα.
00:12Το υπέδαφός του είναι πλούσιο κυρίως αιματήτη και μαγνητήτη,
00:15με αποτέλεσμα μέχρι σήμερα η μισή Σέρυφος να είναι διάτριτη από στοές και τρύπες λόγω των πολυετών εξορίξεων.
00:21Στο νεοτιοδυτικό μέρος, κυρίως το Μέγα Λιβάδι και τον Κουταλά,
00:25ο επισκέπτης μπορεί να δει ακόμη και σήμερα σκουριασμένες σιδηροτροχές, μηχανήματα, εργαλεία, βαγόνια και σκάλες φόρτωσης.
00:31Είναι οι απτές αποδείξεις της εντατικής μεταλλευτικής δραστηριότητας που σημάδεψε το νησί μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα.
00:38Στα νεότερα χρόνια η εξόρεξη σιδηρομεταλλεύματος γίνεται πιο συστηματική από το 1885.
00:44Το 1963 τα μεταλλεία κλείνουν οριστικά, αναγκάζοντας τους περισσότερους να μεταναστεύσουν και να αλλάξουν δουλειά.
00:51Οι τόποι ερήμωσαν, η ιστορία τους όμως παραμένει βαθιά χαραγμένη στην ψυχή και την ταυτότητα των κατοίκων.
00:57Για να αναδείξει και να διασώσει αυτές τις μνήμες, η εταιρεία Φίλων Σερίφου παρουσίασε το πρόγραμμα «Η ζωντανή ιστορία των
01:03μεταλλείων Σερίφου».
01:04Διήρκε σε έναν χρόνο και είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν, μια συγκινητική περιπλάνηση στις μνήμες των κατοίκων και στην ιστορία
01:10των μεταλλείων, η οποία αποτυπώθηκε σε ένα έντυπο και σε ένα ψηφιακό λεύκομα.
01:14Περιλαμβάνει πάνω από 250 φωτογραφίες, σπάνια έγγραφα και βιωματικές μαρτυρίες των μεταλλορίχων και των απογόνων τους που είναι ακόμη εν
01:21ζωή.
01:21Ο στόχος της εταιρείας Φίλων Σερίφου είναι διτός. Είναι πρώτον να διασώσουμε και να διατηρήσουμε αυτή την ζωντανή ιστορία των
01:31μεταλλείων Σερίφου.
01:32Και αυτό έγινε μέσα από τις καταγραφές, τις ζωντανές συναντεύξεις που μας έδωσαν οι μεταλλορίχοι και οι απογονείς τους στο
01:39νησί.
01:40Ο δεύτερος λόγος είναι γιατί θέλουμε να διαδώσουμε αυτή την ιστορία.
01:44Είναι γεγονός ότι ακόμα και εμείς που είμαστε εδώ στη Σέριφο δεν την ξέρουμε καλά αυτήν την ιστορία.
01:50Δηλαδή αυτό το διαπίστωσα όταν συγκεντρώθηκε όλο αυτό το υλικό και είδα ότι πάρα πολλές πτυχές από την ιστορία του
01:57τόπου αυτού είναι άγνωστες.
01:59Άρα λοιπόν πρώτον να μάθουμε εμείς οι ίδιοι να λύσουμε απορίες που μπορεί να έχουμε και να καταλάβουμε τι έγινε
02:06με τα μεταλλεία.
02:07Ο δεύτερος λόγος είναι να έχουμε ένα οργανωμένο σύνολο πληροφοριών για να το μεταδώσουμε στους νέους.
02:14Οι νέοι είναι αυτοί οι οποίοι θα έρθουν να χειριστούν τα θέματα της Σερίφου πάρα πολύ γρήγορα.
02:20Χωρίζουν τους τόπους για να ευαισθητοποιηθούν επάνω σε αυτούς και αν είναι δυνατόν να τους προστατέψουν.
02:26Ο Δήμος Σερίφου έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια τις προσπάθειες να μετατρέψει το συγκεκριμένο χώρο σε ένα ανοιχτό μεταλλευτικό
02:33μουσείο
02:33που θα αναδεικνύει την ιστορία των μεταλλείων, την ξεχωριστή ταυτότητα του τόπου και θα προσφέρει μια διαφορετική ανάπτυξη στην εγκαταλελειμμένη
02:40περιοχή.
02:40Τα μεταλλεία στο Μέγα Λιβάδι είναι ιστορικός τόπος. Εκεί έγινε η αιματηρία απεργία των μεταλλορύχων το 1916.
02:47Ζήτουσαν την καθιέρωση του οχταόρου και πιο αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας από την εργοδοσία των Γερμανών Γρόμαν.
02:53Η εξέγερση ήταν καθολική. Σε αυτήν οδήγησαν οι μισθοί πείνας, οι εξοδοτικές ώρες εργασίας, οι άθλοι συνθήκες διαβίωσης
03:01και η παντελής έλλειψη μέτρων ασφαλείας που οδήγουσαν συχνά σε θανάτους και αναπηρίες.
03:07Εδώ πέρα είμαστε στον ιστορικό χώρο που έγινε η απεργία των μεταλλορύχων για το πρώτο οχτάωρο
03:14και για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας την 21η Αυγούστου 1916.
03:19Εντάξει οπότε είναι ένας ιστορικός τόπος τον οποίο και θέλουμε να αναδείξουμε και να γίνει εδώ πέρα ένα υπαίθριο μεταλλευτικό
03:25μουσείο
03:26το οποίο θα διηγείται την ιστορία χωρίς να υπάρχει φωνή με τα ίχνη απλώς.
03:32Ό,τι λοιπόν υπάρχει εδώ πέρα θα πρέπει να αποκατασταθεί. Έχουμε κάνει αρκετές συνέργειες με διάφορους φορείς εγνωσμένου κύρους
03:40που έχουν τεχνική και διαχειριστική επάρκεια και βέβαια εμείς σαν Δήμος κατά κύριο λόγο,
03:46αν μπορεί το Υπουργείο Πολιτισμού να είναι ο Ρωγός θα είναι τέλεια
03:49και το Υπουργείο Οικονομικών επίσης γιατί εδώ είμαστε και στην περιοχή γυαλίτιδας ζώνης
03:54προκειμένου να καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε αυτό το έργο
03:58και να αποδοθεί πάλι σε χρήση για τον κόσμο να μπορεί να το επισκέπτεται
04:02και να γίνει ένας πόλος έλπης για μόνιμους κατοίκους φυσικά αλλά και για επισκέπτες.
04:07Το πρόγραμμα «Η ζωντανή ιστορία των μεταλλίων σε ρίφου»
04:10έγινε με τη χρηματοδότηση του Cycladic Identity,
04:13την πολύ σημαντική πρωτοβουλία που υλοποιεί το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης από το 2022.
04:18Στόχος του είναι η προστασία της Άιλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
04:21που διαμόρφωσε την ιστορία του νησιού στο πέρασμα των αιώνων.
04:23Μέχρι σήμερα το Μουσείο έχει υποστηρίξει 26 συνολικά προγράμματα
04:26σε 15 νησιά των κυκλάδων και σύντομα θα ανακοινώσει 10 νέα για το 2027.
04:32Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης οφείλει την υπάρξή του στο κυκλαδικό πολιτισμό και τις κυκλάδες.
04:37Η πρωτοβουλία Cycladic Identity είναι ουσιαστικά το έμπρακτο ευχαριστώ μας προς τα νησιά.
04:43Επί της ουσίας υποστηρίζουμε φορείς που δραστηριοποιούνται στα νησιά των κυκλάδων
04:47σε σχέση με τον πολιτισμό, την βιοπικιλότητα και την άλλη πολιτιστική κληρονομιά.
04:52Θέλουμε να ενεργοποιήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους κατοίκους μπορούμε
04:56να αισθάνονται υπερήφανοι για την μοναδική πολιτιστική και φυσική τους κληρονομιά
05:01αλλά και να τους ευαισθητοποιήσουμε.
05:03Ένα από τα προγράμματα για τα οποία βρισκόμαστε εδώ σήμερα
05:06είναι αυτό που καταγράφει την πλούσια ιστορία των μεταλλίων της Ερήφου
05:10και θεωρούμε πάρα πολύ σημαντικό οι προφορικές μαρτυρίες των μεταλλορύχων
05:15ή αλλιώς των μεταλλιωτών όπως τους αποκαλούσαν στο νησί
05:18να καταγραφούν, να ψηφιοποιηθούν και να μείνουν ως παρακαταθήκη στη νέα γενιά.
05:24Το πρόγραμμα και το λεύκομα παρουσιάσκαν στο θέατρο του Συνδέσμου Σεριφίων στη χώρα.
05:28Εκεί οι πρώην μεταλλορύχοι και απόγονικογενειών μεταλλορύχων
05:31μοιράστηκαν με το κοινό τις ιστορίες και τις μνήμες τους.
05:35Στην Αναμεταλλία πήγα γέρος το 1956-1997 που ήμουν παιδί ακόμα
05:41αλλά πήγα γιατί τότε όλοι στο μεταλλίου ήτανε.
05:46Όλος ο κόσμος, όλοι οι Σέρυφοι στο μεταλλίου ήτανε.
05:48Εσείς τι αισθάνεστε γιατί το έχετε ζήσει όλη αυτή την περίοδο.
05:51Τι προσέφεραν τα μεταλλία στη Σέρυφο και τι έμεινε τελικά από όλη αυτή την ιστορία.
05:55Μόνο φθορά και ταλαιωπορία.
05:57Για τη Σέρυφο, δηλαδή, τη Σέρυφο της έχουν πάρει τα σπλάχνα πολλά μέσα.
06:03Γιατί έχει κάτι στο έσκατο που δεν ξέρεις ακριβώς να μπεις μέσα χάνεσαι.
06:07Και τώρα που το σκέφτομαι εγώ αυτό το πράγμα,
06:11δικότερα αναπνοήμουνα.
06:13Αυτό το πλούτο που έφυγε από εδώ, δεν αμήνει τίποτα για το νησί.
06:17Που το νησί έπρεπε να είναι ένα μικρό παρίσι,
06:21εάν ήταν σωστή η εκμετάλλευση από τότε.
06:24Και ο πατέρας μου.
06:26Και οι δύο παππούδες μου, δηλαδή, και από την μάνα μου και από τον πατέρα μου,
06:29ήταν μεταλλορύχοι.
06:30Ο πατέρας της μάνας μου την πλευρά τη γλίτωσε.
06:33Και έτσι τραυματίστηκε πολύ σοβαρά.
06:36Έμεινε κάνα δύο χρόνια στην νοσοκομεία.
06:39Όμως επέζησε.
06:40Επέζησε και μάλιστα αρτιμελής.
06:41Αλλά βέβαια κάνα δύο χρόνια είχε χάσει στο μυαλό του.
06:44Και ο άλλος, ο παππούς, από την πλευρά του πατέρα μου,
06:48σκοτώθηκε.
06:48Και έχει μείνει μέσα σε ένα μεταλλείο εκεί, στον άνθρωκάβο.
06:51Δεν υπάρχει οικογένεια μεταλλορύχων στη Σέρυφου
06:56που να μην έχει είτε τραυματία είτε κάποιο θύμα.
07:00Τα μεταλλεία ήταν ευχή και κατάρα για τον τόπο.
07:04Κράτησε τους ανθρώπους εδώ στο νησί γιατί τα μεταλλεία ήταν το επάγγελμα
07:09και η υγεωργική, η ανασχόληση ήταν το παρεπάγγελμα.
07:13Είμαι ο άνθρωπος που έχω καταγράψει δεκάδες ανθρώπους
07:19εργαζόμενους στα μεταλλεία, ακόμα και από εκείνους που βίωσαν
07:25την μεγάλη επεργία του 1916.
07:28Είμαστε παιδιά μεταλλορύχων, είμαστε παιδιά των εργατών,
07:32είμαστε απόγονη θυμάτων και όχι γερμανοκαταπατητών.
07:37Μέσα από όλες αυτές τις καταγραφές και όλες αυτές τις συνεντεύξεις που κάνετε
07:42και όλα αυτά που έχετε ακούσει, τι είναι τελικά αυτό που άφησαν τα μεταλλεία
07:47και όλη αυτή η ιστορία των μεταλλείων στο νησί της Σερίφης.
07:49Ένα κουφάρι άδειο της Σερίφου που το εκμεταλλεύτηκαν οι γκρομανέοι,
07:54οι εκάστοτε εργοδότες που πήραν το μετάλλευμα,
08:00που ήπιαν τον ιδρώτο των εργατών, που ήπιαν το αίμα των εργατών
08:04και στο τέλος έμειναν απλήρωτοι.
08:07Πέρα μέσα στη ΣΟΕΣ με το αερόβισσο για να δουλέψουν τα μισθόλια.
08:14Στη δεκαετία του Αμποστολίδη είχαν 7 νεκρούς.
08:20Στα νερά της Μεσογείου, σε βάθη που συχνά ξεπαίρνουν τα 100 μέτρα,
08:25κρύβεται ένας από τους πιο πολύτιμους θησαυρούς του βυθού.
08:29Ο κόκκινος χρυσός, το κόκκινο κοράλι.
08:32Ένας θαλάσσιος οργανισμός που αναπτύσσεται εξαιρετικά αργά
08:35και μπορεί να χρειαστεί δεκαετίες για να σχηματίσει μια μεγάλη απικία.
08:40Από την αρχαιότητα χρησιμοποιείται για κοσμήματα,
08:43χάρη στο εντυπωσιακό χρώμα και τη γυαλιστερή σκληρή υφή του.
08:48Το οποίο είναι πολύ ιδιαίτερο σχετικά με το κόκκινο κοράλι
08:52είναι ο ασβεστολιστικός σκελετός του.
08:55Η ασβεστολιστική του σύσταση είναι αυτή που επιτρέπει και τη σκληρότητα του υλικού,
08:59αλλά ταυτόχρονα μπορεί κανείς να το σμηλεύσει, μπορεί να το κόψει,
09:04μπορεί να το κάνει χάντρας, είναι ένα υλικό το οποίο μπορεί να ξεοχυληθεί στην κοσμηματοφία.
09:10Ταυτόχρονα υπάρχει βέβαια και μια πανάρχη παράδοση
09:15η οποία θεωρεί κανένα κάποιο τρόπο το κοράλι σαν φυλαχτό,
09:21σαν κάτι που προστατεύει από τις ασθενείς.
09:24Τα τελευταία χρόνια η ζήτηση έχει αυξηθεί,
09:27καθώς το κόκκινο κοράλι έχει επιστρέψει στις συλλογές μεγάλων διεθνών οικομόδας.
09:32Την ίδια στιγμή οι πληθυσμοί του στη Βεσόγειο μειώνονται.
09:35Όσο το κοράλι γίνεται πιο σπάνιο, τόσο αυξάνεται η αξία του.
09:39Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΗΕ, η τιμή του μπορεί να ξεπεράσει και τα 5.000 ευρώ το κιλό.
09:45Ένα πραγματικά μεγάλο κοράλι που μπορεί παρελθόνως να είναι και εκατόχρονο ζώο,
09:52ένα μεγάλο κοράλι που διαθέτει ένα πολύ χοντρό σκληρό σκυλό,
09:57τον μπορεί να γίνει ένα αγαλματάκι.
10:00Οπότε η τιμή του στην αγορά μπορεί πραγματικά να φτάσει τεράστιες τιμές.
10:05Η υψηλή αξία έχει δημιουργήσει μια παράλληλη παράνομη αγορά,
10:09με κέντρο την Ιταλία, που εδώ και αιώνες αποτελεί την καρδιά
10:12της Ευρωπαϊκής Βιομηχανίας Απεξεργασίας και Εμπορίας Κοραλιού.
10:17Στην Ελλάδα, οι Ιταλοί υπήκοοι εντοπίστηκαν να αφέρουν κόκκινο κοράλι
10:21από το βυθό της κοπέλου, με το φορτίο να προορίζεται για την Ιταλία.
10:25Τώρα οι εκτιμήσεις μου βασίζονται σε συζητήσεις που έχω κάνει
10:30και με Έλληνες κορολάδες κατά καιρούς και αυτά που κυκλοφορούν
10:34και ξανά ότι αυτά γίνονται χρόνια.
10:36Και ειδικά για τους Ιταλίους που είναι πάρα πολύ δραστηροί οι κορολάδες
10:40και στη χώρα τους γενικά ότι οι Ιταλοί κατά καιρούς μπορεί να έρχονται
10:45αλλά σίγουρα δεν είναι μόνο οι Ιταλοί.
10:47Δηλαδή υπάρχει και από Έλληνες και γίνεται αυτό.
10:54Τώρα πόσο συστηματικό μπορεί να είναι, αυτό δεν μπορώ να σας το απαντήσω.
10:59Όπως επίσης και οι Ιταλοί που έρχονται, εάν έρχονται μόνοι τους
11:04ή όλα αυτά τα κάνουν σε συνεννόηση με κάποιες ντόπες που δίνουν πληροφορίες
11:08αυτά δεν μπορούμε να τα γνώρισουμε.
11:10Αλλά το μόνο που θα μπορούσαμε ασφάλεια να πω είναι ότι
11:14αν ένα εντοπίστηκε περιστατικό, σίγουρα είναι ότι έχουν συμβεί πολύ περισσότερα.
11:19Η Μαρία Σαλομίδη ήταν επικεφαλής της πρώτης προσπάθειας
11:23χαρτογράφησης των πληθυσμών του κόκκινου κοραλιού στην Ελλάδα
11:27στο πλαίσιο της έρευνας της Γενικής Επιτροπής Αλληλίας για τη Μεσόγειο του ΟΗΕ.
11:32Προειδοποιεί ότι χωρίς πλήρη χαρτογράφηση του ελληνικού βυθού
11:35θα είναι αδύνατο να σχεδιαστεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός προστασίας
11:40των πολύτιμων αυτών πληθυσμών.
