- 1 week ago
HENRYK VIII TUDOR wg Alberta Pollarda POLECAM dr Piotr Napierała
https://www.youtube.com/watch?v=nG3IPmwp9UU
https://www.youtube.com/watch?v=nG3IPmwp9UU
Category
📚
LearningTranscript
00:00:09Zdjęcia i montaż
00:00:30Grinslees was all my joy, Grinslees was my delight, Grinslees was my heart of gold, and who but my lady
00:00:47Grinslees?
00:00:50I'm Henry, King of England, of the Tudor dynasty, from Wales originally, distant cousin of the Lancasters.
00:01:04The song I've just sung for you is supposed to be written by me, but in fact I didn't write
00:01:16it.
00:01:16I can touch the lute as everyone else can, but this was not written by me.
00:01:25So, I was thinking about producing an heir to the throne of England, but I've inherited some certain Spanish old
00:01:43bat from my weekly constitute brother Arthur.
00:01:50And she did not, she hasn't, sorry, she hasn't produced an heir.
00:01:57So, I was thinking about some other lass, and there is a mademoiselle at the court of France, of my
00:02:14cousin Francis of the Valois.
00:02:19She calls herself Anne Boleyn, and I am really smitten.
00:02:25I hope if she will not refuse me, I am after all king of England.
00:02:32And if she can produce an heir, I'll be delighted, and the whole kingdom will be.
00:02:42So, I shall marry her, and I hope she will produce an heir.
00:02:48She is young and fertile, I hope.
00:02:53And if she is not faithful to me, or spying for the French, which is also possible, or simply shouldn't
00:03:05produce an heir, then some choppy choppy would be in order.
00:03:13Hahaha!
00:03:16Tak, taki jest mniej więcej obraz Henryka VIII, czyli człowieka właśnie okrutnika it tak dalej.
00:03:24Jest to jeden z najbardziej niezrozumialych, niezrozumianych bodajże władców historii Anglii.
00:03:32Jednym z najwybitniejszych władców historii Anglii, chociaż początki miał trudne.
00:03:39i większość książek nie oddaje sprawiedliwości temu królowi, a to co mówiłem po angielsku
00:03:47dla tych, którzy jeszcze nie nauczyli się angielskiego, to powiem, że wpadła mi w oko
00:03:55taka Anna Boleyn, która mam nadzieję spłodzi mi syna i tutaj na dworze francuskim,
00:04:04a jeśli będzie niewierna albo będzie szpiegować dla Francji, co robiła, bo Ann Boleyn uchodzi za taką niewinną,
00:04:11a tak naprawdę właśnie to robiła, szpiegowała i tak dalej, zdradzała króla w sensie państwowym i w sensie prywatnym,
00:04:20lud nienawidził Anny Boleyn, spodziewał się samych intryg i słusznie, więc czopi czopi było oczywiście, you know,
00:04:30chopping of her head on the stock was very well advised.
00:04:36Ja wiem, że teraz jest moda na feministyczną historię i każda kobieta jest dobra, nawet Katarzyna II jest dobra,
00:04:42nawet Elżbieta Batory, która kąpała się we krwi jest dobra, nawet królowa Wiktoria, która była głupia jak but jest dobra,
00:04:49ale naprawdę, naprawdę, są miłe, dobre, inteligentne panie, jak na przykład moja córka Elżbieta na przykład będzie
00:04:57i są wredne, jak na przykład moja inna córka Maria Tudor, krwawa Mary.
00:05:03Są fajne i niefajne kobiety, tak jak są fajni i niefajni faceci w historii.
00:05:08No myślę, że go rozkliwiamy nad szpiegówką Anną Boleyną.
00:05:13Tak czy owak, zresztą ta Katarzyna Howard, która też będzie ścięta, żona numer pięć,
00:05:20ona także była niewierna i także uczestniczyła w intrygach.
00:05:23I to prawda, że Henryk VIII miał ciężką rękę, że tak powiem, jako władca,
00:05:28ale raczej sprawiedliwą niż niesprawiedliwą.
00:05:31Można policzyć na palcach jednej ręki, kiedy mógł tam kogoś nie odrąbać,
00:05:35ale generalnie był sprawiedliwy w tych odrąbywaniach.
00:05:39Za byle co się nie szło do piachu za Henry'ego.
00:05:46Henry Tudor zaczął swoje rządy jako...
00:05:52właściwie zaczął kiepsko swoje rządy.
00:05:54Aha, na początku jeszcze śpiewałem Greensleeves, tak?
00:05:57On jest znany z tego, że właśnie żony kolekcjonował
00:06:00i z sześciu rząd wieścią, z tego jest znany.
00:06:07Jest także znany jako twórca rzekomy tego utworu, który śpiewałem na początku.
00:06:12Otóż prawie na pewno go nie skomponował
00:06:14i jako Henryk mówiłem, że go nie skomponowałem
00:06:17i że oczywiście umiem dotykać lutni.
00:06:21Tak mówiono wtedy, nikt nie mówił play, lute, tylko touch, lute.
00:06:24Tak jak po hiszpańsku, tocar a instrumento.
00:06:28Tak, tokar a gitara, tokar a coś tam.
00:06:33To tutaj też, touch, lute.
00:06:36I oczywiście umiał dotykać lutni jak każdy, jak każdy dlatego, że w wieku XVI nie było telewizji,
00:06:44a Anglicy byli bodaj najbardziej muzykalnym narodem w Europie.
00:06:48W sumie chyba dzisiaj też są.
00:06:51W każdym razie każdy, dosłownie każdy dżentelmen, który miał trochę czasu,
00:06:57grał na lutni.
00:07:01Balwierze, fryzjerzy, mieszczanie, szlachcice, wszyscy grali na lutni.
00:07:06Na lutni jest skomponowanych więcej utworów niż na wszystkie instrumenty klawiszowe.
00:07:12Nie wiem, czy wiecie.
00:07:14Na wszystkie wirginały, fortepiany, pianina, klawikordy, klawesyny.
00:07:19Na to wszystko jest mniej skomponowane niż na lutnie.
00:07:25I teraz to, co jest skomponowane na lutni, oczywiście można też grać na gitarze.
00:07:31I często się tak dzisiaj robi.
00:07:32Natomiast wtedy gitara nie przekroczyła granic Hiszpanii.
00:07:35Jeszcze była tylko lutnia, włoski instrument.
00:07:38W każdym razie, cała Europa to grała.
00:07:41No i Henryk tego nie skomponował, ale był muzykalny i komponował.
00:07:45Ale nie to.
00:07:48Prawie na pewno nie.
00:07:49Słuchajcie, Henryk VIII jest znany właśnie z tego utworu, znany z tych żon, znany z okrucieństwa.
00:07:58Natomiast okrucieństwo wynikało z tego, że jak on przejął władzę, to wszyscy doradcy robili go w jajo.
00:08:06Po prostu.
00:08:07Wszyscy doradcy robili go w jajo.
00:08:09Stracił mnóstwo pieniędzy na kiepską politykę międzynarodową, którą polecał mu robić kardynał Wolsey.
00:08:20Przyczepił się jak rzep do hiszpańskiego ogona, co guzik dało Henrykowi.
00:08:26Karol V, cesarz Karol V, który był jednocześnie Carlos Primero królem Hiszpanii, nie podzielił się żadnym zyskiem.
00:08:36Terytorialnym na niekorzyść Francji na przykład.
00:08:39Nic, nic, nic.
00:08:40We Włoszech nic.
00:08:43Henryk został wystrychnięty tyle razy na dudka, że potem po prostu ręka mu zrobiła się cięższą.
00:08:49O tym się już nigdy nie przypomina, prawda?
00:08:52Tak jak w naszym kraju na przykład i nie tylko w naszym kraju.
00:08:55Wszystkie katolickie kraje zawsze bełkoczą o straszliwej rzezi Olivera Cromwella w drogeda.
00:09:00A nikt nie mówi o tym, że w 1640 roku Irlandczycy zrobili swoim protestantom, dziesięć tysięcy ich zamordowali i nazywa
00:09:12się to irlandzką rzezią św. Bartłomieja.
00:09:15I że to, co potem pół wieku później zrobi, znaczy nie pół wieku później, kilka lat później zrobi Cromwell, to
00:09:24jest zemsta.
00:09:27Sprawiedliwa i słuszna zemsta.
00:09:29No ale powiedzcie to jakiemuś katolickiemu profesorkowi w Polsce.
00:09:33Wiadomo, co będzie.
00:09:35On po pierwsze nie słyszał nigdy o rzezi protestant, rzezi Irland.
00:09:39No ale wróćmy do czasów Henryka.
00:09:42Jesteśmy 100 lat wcześniej od tych wydarzeń, ponad.
00:09:46I tak, druga dekada XVI wieku.
00:09:50Henryk przejmuje władzę.
00:09:52Na początku nie znał się nad urządzeniu.
00:09:56Wynikało to z tego, że rządzić miał nie on, tylko jego brat Artur,
00:09:59który był jednak chorowity i w końcu się przekręcił jeszcze przed królem Henrykiem VII.
00:10:09ich ojcem.
00:10:12Zobaczcie Artur, bo zobaczcie jak oni nazywali te imiona, prawda?
00:10:16Artur, że do króla Artura nawiązanie Henryk, do Henryków Lancasterów nawiązanie.
00:10:23To wszystko, żeby tych walijskich, no bądź co bądź przybłędów zaakceptowano w Londynie, nie?
00:10:28Bo oni byli, Tudorowie prawie nie znani.
00:10:32Tak czy owak Henry był władcą generalnie dosyć dobrym,
00:10:38chociaż na początku dawał się kiwać.
00:10:40Ferdynandowi Aragońskiemu, potem Karolowi Habsburgowi,
00:10:45swojemu doradcy Wolseyowi,
00:10:47więc później ostrożniej dobierał doradców.
00:10:49Nie ufał im, nawet im bardzo nie ufał.
00:10:52I stąd na przykład niektórzy dali gardło, tak?
00:10:55Ale często było tak, że gardło, no na przykład kara dla Tomasza Mora,
00:11:00która oczywiście znowu katoliccy profesorkowie podskoczą,
00:11:04ale jest jak najbardziej słuszna.
00:11:06Ten chuj krytykował politykę królewską, która była słuszna.
00:11:11Antyklerykalizm Henryka VIII był całkowicie uzasadniony.
00:11:15W Anglii była tradycja silnej władzy królewskiej
00:11:19i słabej władzy kościelnej.
00:11:20Wiem, że to może być szoker dla kogoś, ale tak właśnie było.
00:11:24W związku z tym Kościół nie mógł się stawiać królowie Anglii.
00:11:28Jak na przykład w latach, w połowie lat 30-tych
00:11:30Thomas Cromwell, nieprzypadkowe,
00:11:33to jest krewniak, jeden z przodków Oliwiera Cromwella,
00:11:37Thomas Cromwell będzie te klasztory rozwiązywać.
00:11:42To tylko bodaj dwa czy trzy klasztory się sprzeciwiły Henrykowi
00:11:47przed rozwiązaniem się.
00:11:49Henrykowi się skończyła też kasa
00:11:52na tych złych politykach początków swoich rządu.
00:11:55Więc musiał skądś tą kasę wziąć.
00:11:58Po drugie, Kościół naprawdę obrastał w piórka i tak dalej
00:12:03i zapisywano strasznie dużo dóbr Kościołowi
00:12:07i one stały odłogiem, często te dobra,
00:12:09zupełne marnotrawstwo.
00:12:11Kolejna rzecz to jest ta, że ludzie oczekiwali czegoś takiego.
00:12:16Oczekiwali silnej polityki królewskiej
00:12:18i mocnego postawienia nogi na gardle Kościoła.
00:12:22I to nie ma nic wspólnego z protestantyzmem jeszcze.
00:12:25Bo Anglikanizm nie jest protestantyzmem.
00:12:28Anglikanizm jest przede wszystkim, i tak chciał Henryk,
00:12:31i tak długo było, Anglikanizm to był taki rozwodniony katolicyzm,
00:12:36gdzie papieżem był król.
00:12:39Więc dopiero później różni myśliciele, protestanci, kaznodzieje
00:12:44będą nasączać powolutku Anglikanizm, luteranizmem i kalwinizmem.
00:12:48I Henrykowi to wcale nie będzie podobało.
00:12:51Więc to nie jest tak, że Henryk najpierw pisał w 1520 roku
00:12:57traktat, zresztą kiepski, przeciwko Lutrowi,
00:13:00a później dostał za to Fidei Defensor, tytuł,
00:13:05czyli obrońca wiary od papieża,
00:13:07a potem papieża kopnął w dupę i został luteraninem.
00:13:10Nie, on nie został luteraninem.
00:13:12On był katolikiem, tylko sam się zrobił papieżem.
00:13:15I oczekiwano tego.
00:13:17To jest największy numer.
00:13:18To nie jest taki szoker, jak wam się może wydawać.
00:13:20Czytając tych naszych katolickich profesorków.
00:13:25Także to jest to.
00:13:27I jeszcze jest ciekawa rzecz taka,
00:13:31że on musiał spłodzić potomka.
00:13:35Ta stara krowa, Katarzyna Arogońska,
00:13:39ona była przyklejona jak rzep do niego,
00:13:41niepłodna, stara.
00:13:42On ją odziedziczył po bracie.
00:13:45Z tego nic nie było.
00:13:46Jak długo żył Ferdynand Arogoński,
00:13:49i no to Henryk nie mógł nic zrobić.
00:13:51Ferdynand Arogoński jest znacznie potężniejszym władcą niż Henryk.
00:13:54Hiszpania była wtedy znacznie potężniejsza od Anglii.
00:14:01Ale tutaj Henryk no w czasach, kiedy jest już Karol V,
00:14:09w czasach, kiedy Karol V, no Henryk się przyczepia do jego polityki,
00:14:15więc na razie ciągle tą krowę ma przy sobie,
00:14:17która zresztą szpiegowała dla króla Hiszpanii cały czas.
00:14:20I dla Ferdynanda, potem dla Karola,
00:14:22nielojalna krowa hiszpańska,
00:14:25która jest też idealizowana nie wiadomo czemu,
00:14:27bo nie wiem, bo święta, bo się modliła i klepała modły.
00:14:30Nielojalna krowa.
00:14:32I on potrzebował młodą dziewczynę,
00:14:35żeby spłodzić Bachora po prostu,
00:14:37bo takie były prawa monarchii.
00:14:39I oczywiście tu był problem.
00:14:41Ale w momencie, kiedy papiestwo samo się ośmieszyło,
00:14:46wparowywując na Hama w politykę włoską,
00:14:49a to się sprzymierzając z cesarstwem,
00:14:51z Habsburgami generalnie, a to z Francuzami.
00:14:54I w momencie, kiedy to nagle cesarz Karol V,
00:15:04jego wojska składające się pół na pół z Niemców,
00:15:07którzy często byli luteranami już,
00:15:09i Hiszpanów, którzy byli katolikami, jak to Hiszpanie,
00:15:14złupili Rzym w 1527 roku.
00:15:16To jest słynne Sakko di Roma.
00:15:18To autorytet papiestwa...
00:15:22I w tym momencie powstała taka pustka trochę.
00:15:26I to dlatego jest potem Act of Supremacy 1534.
00:15:31Zresztą to nie jest jeden akt prawny,
00:15:33to jest cała masz aktów prawnych,
00:15:36gdzie się Anglia odcina od papiestwa.
00:15:39I bardzo dobra decyzja.
00:15:41Szkoda, że my nie byliśmy tacy mądrzy
00:15:42i nadal jesteśmy głupi.
00:15:44Właśnie obecny rok wszyscy nasi posłowie w parlamencie
00:15:49ogłosili rokiem Andrzeja i jego świętych baboli.
00:15:54Więc...
00:15:55No ale co zrobić?
00:15:57Niektóre narody są mądre od 400 lat,
00:16:00a niektóre są głupie.
00:16:01W każdym razie...
00:16:03W każdym razie...
00:16:03Zresztą po Anglii się kręcił wtedy John Lusky
00:16:06i doradzał taki sam krok w Polsce jak Anglii,
00:16:10no ale niestety z pustego Sagana nawet Salomon nie naleje.
00:16:15W każdym razie John Alasco albo John Lusky,
00:16:22oczywiście Jan Łaski, prawda?
00:16:25On się...
00:16:27No, w każdym razie oczekiwano takiej polityki.
00:16:31Król Henryk VIII był wręcz obłędnie popularny,
00:16:34bo miał dwa metry wzrostu, był jowialny, był wesoły,
00:16:38tylko że właśnie dopóki był wesoły, łagodny i jowialny,
00:16:41to wszyscy go oszukiwali, więc przestał taki być.
00:16:44I tego się nigdy nie mówi, nie?
00:16:46Że mniej więcej od roku 1530 zaczął być okrutnym władcą,
00:16:51podejrzliwym władcą.
00:16:52Ale gniew króla lądował...
00:16:56To nie było taka jakaś tam ślepa furia,
00:16:58że każdy, kto mu się przeciwstawia w opinii.
00:17:01Nie, nie, to nie było coś takiego jak u...
00:17:05Nie wiem, jak okrucieństwo typu Car Piotr,
00:17:08że czasem sprawiedliwe, czasem niesprawiedliwe.
00:17:10Nie, nie.
00:17:11Henryk bez...
00:17:12Nie karał nikogo bez powodu.
00:17:16Zresztą na przykład mało się...
00:17:19No i na koniec, last but not least,
00:17:23Henryk VIII był chyba najbardziej wzorowo
00:17:28współpracującym z parlamentem królem angielskim.
00:17:32Nie było lepszego władcy,
00:17:35który lepiej współpracował z parlamentem niż Henryk VIII.
00:17:39Stąd się bierze jego taki quasi-absolutyzm,
00:17:43bo de facto nie było czegoś takiego.
00:17:46Administracja królestwa była mała.
00:17:48Królewska była mała.
00:17:49Tylko, że Anglia bez Szkocji,
00:17:51bo jeszcze nie wiadomo, nie ma Unii,
00:17:53no to jest dosyć niewielki kraj,
00:17:55więc władza królewska z Winchesteru i z Londynu,
00:18:00i z Westminsteru, Winchesteru i Londynu,
00:18:03i Tower i tak dalej,
00:18:06i z Jorku,
00:18:08ona nie...
00:18:09no promieniowała na cały kraj i tak,
00:18:11bo Anglia jest niewielka.
00:18:14To nie jest tak jak we Francji,
00:18:15że władca musi być bardzo groźny
00:18:17i ostrzyć, i szczerzyć kły i pazury,
00:18:22żeby go słuchano.
00:18:23To też wiele rzeczy...
00:18:26Porównuje się dwa zupełnie niepodobne
00:18:28geograficznie kraje,
00:18:29Anglii i Francji i potem...
00:18:30Francja jest czterokrotnie większym krajem od Anglii.
00:18:33Od Anglii!
00:18:34Od Wielkiej Brytanii jest większym ponad dwa razy.
00:18:37Wiecie o co chodzi.
00:18:40I teraz tak,
00:18:42co tu jest jeszcze istotne,
00:18:45więc wzorowa współpraca z parlamentem,
00:18:47przez to Henryk VIII miał gigantyczną władzę,
00:18:50której normalnie by nie miał.
00:18:51Elżbieta też była trochę podobna,
00:18:53ale Elżbieta wbrew temu,
00:18:55bo jest taka, że on okrutny,
00:18:56a ona taka...
00:18:58no tak, ona była bardziej tolerancyjna od niego,
00:19:00była łagodniejsza, to prawda,
00:19:02bo sama niemal nie zginęła z ręki
00:19:04swojej popieprzonej siostry Marii Tudor.
00:19:07Ona była bardziej liberalna,
00:19:09ona była bardziej delikatna,
00:19:11ale Henryk VIII był dużo bardziej
00:19:15konsekwentnym władcą na przykład.
00:19:17No i ostatnia rzecz,
00:19:19Henryk VIII,
00:19:22władca...
00:19:22zazwyczaj reputacja okrutnika Henryka VIII się bierze stąd,
00:19:29że często jest tak,
00:19:29że Anglicy, którzy historii nie znają,
00:19:32znają tylko Adolfa H.,
00:19:35Winstona Churchilla,
00:19:37no i Henryka VIII,
00:19:39jako, nie wiem, średniowiecze, tak?
00:19:41Coś takiego.
00:19:43Wiecie o co chodzi, tak?
00:19:44Dawne dzieje to Henryk VIII,
00:19:46nowe dzieje to Winston Churchill.
00:19:49I w tym, no i porównując z Churchillem,
00:19:52no to Henryk był gwałtowny, tak?
00:19:55I tak dalej.
00:19:55Ale to jest po prostu na zasadzie takiej,
00:19:58że należałoby się przypatrzeć innym władcom,
00:20:00po prostu.
00:20:00Na przykład Karol V potrafił być
00:20:04i Franciszek I potrafili być okrutniejsi od Henryka.
00:20:07To to jest w ogóle ciekawa sprawa.
00:20:12Henryk VIII miał kilka cech nieprzyjemnych charakterów.
00:20:15Był strasznie podejrzliwy,
00:20:16ale też nie bez powodu.
00:20:17Był próżny, nieprawdopodobnie próżny.
00:20:20I to oczywiście nie jest duża wada.
00:20:27Natomiast jest w historii
00:20:30złotymi zgłoskami w historii Anglii
00:20:32zapisane po wsze czasy.
00:20:34Dlatego, że to Henryk VIII
00:20:35i to on day one, jakby dzisiaj powiedziano,
00:20:39stworzył Royal Navy.
00:20:40Ponieważ król Henryk VIII
00:20:43Henry VIII
00:20:45to zrobił,
00:20:47to dlatego jest Royal Navy.
00:20:49A armię założy później Oliver Cromwell,
00:20:52fachową armię stałą.
00:20:54I dlatego jest British Army,
00:20:56a nie Royal Army.
00:20:58To dlatego.
00:21:00Dobra, zluknę tutaj, co piszecie.
00:21:03Tak, poproszę o suby.
00:21:06Dobrej niedzieli.
00:21:11Co sądzę o tym,
00:21:13że Cromwell namawiał Szwedów
00:21:14do ataku na Rzeczpospolitą?
00:21:16Jestem za.
00:21:17Rzeczpospolita dawna
00:21:19zasługiwała na śmierć i zniszczenie.
00:21:21To nie jest międzywojenna Rzeczpospolita.
00:21:25To był kraj, który był zły.
00:21:28Na przykład, nie wiem czy wiecie,
00:21:31Henryk VIII likwidował pańszczyznę.
00:21:34Henryk VIII likwidował pańszczyznę.
00:21:38Porównajcie sobie,
00:21:39kiedy my likwidujemy pańszczyznę.
00:21:40Alia, przepraszam,
00:21:41myśmy nigdy jej nie zlikwidowali.
00:21:43Zaborcy to za nas zrobili.
00:21:44W głębokim XIX wieku.
00:21:49Porównajcie to sobie z Holandią.
00:21:51Porównajcie to sobie z monarchią we Francji,
00:21:54która też likwidowała pańszczyznę
00:21:56w wieku XVII z kolei.
00:22:02Szplita była wysoce niesprawiedliwym niefachowo rządzonym, bardzo popieprzonym krajem i zasługiwał ten kraj na koniec, żeby mogła powstać nowoczesna Rzeczpospolita.
00:22:15Jeżeli sami nie umieliśmy reform, ani Władysława IV, ani Jana Kazimierza, ani Augusta II, bo to są nasze szanse, troszkę
00:22:24też Walezy próbował, ale on był tutaj chwilkę, no to władcy, których my cenimy jak Batory, jak Jan III Sobieski
00:22:34są praktycznie zupełnie bezwartościowi pod tym względem.
00:22:37Nic nie zmieniali w Polsce.
00:22:40Natomiast, więc to w ogóle jest wszystko na głowie.
00:22:43Anglicy też oczywiście nie zawsze znają dobrze swoją historię, na przykład właśnie nie wiedzą, że Henryk VIII jest niezwykle ważną
00:22:51postacią.
00:22:52Że to jest właściwie ten człowiek, który stworzył...
00:22:57Oczywiście tu wielkie zasługi są też dla jego ojca, Henryka VII.
00:23:02Henryk VII był bardzo dużym liczykrupą.
00:23:05On strasznie ściubił forsę, dzięki temu Henryk VIII mógł ją potem wydawać.
00:23:10No i Henryk VIII za dużo pieniędzy wydał.
00:23:12Za dużo zabaw, za dużo wojen, a potem mu zabrakło.
00:23:16No ale od czego klasztory, prawda?
00:23:18I słusznie, bo te klasztory nic nie robiły.
00:23:21To była... no tak jak to kler, no klechy pieprzone, wiadomo.
00:23:28Hiszpanie się i Polacy będą męczyć z klerem do XIX wieku.
00:23:34A ci już sobie to załatwili w latach trzydziestych XVI wieku, nie?
00:23:38Brytyjczycy, Anglicy.
00:23:39Anglicy, bo Brytyjczycy też, tylko troszkę później.
00:23:43Jak pogonili tą głupią krowę Marię Stewart, którą kolejną wyidalizowaną paniusię.
00:23:50To tak jak mówię, w ogóle jest jakaś taka moda na to, że feminizm to każda królowa jest dobra.
00:23:57Na przykład Markiza de Pompadour nawet też była dobra, dawała dupy Ludwikowi XV i ona była niby dobra.
00:24:06No ona była dobra, bo opiekowała się filozofami i stanowiła przeciwwagę dla tej głupiej krowy Marii Leszczyńskiej.
00:24:14Dewotki i wariatki, która niszczyła Francję przez swoją dewocję.
00:24:18Nawet się tak nazywała jej partia, Partie de Vaux.
00:24:23No to tutaj taka Pompadour no to się przydała, bo równoważyła to, prawda, partią filozoficzną, ale no doradzała fatalne kroki
00:24:36Ludwikowi w polityce zagranicznej, prawda, żeby poprzeć Austrię na przykład, kompletna bzdura.
00:24:42No dobrze, w każdym razie to jest to i teraz słusznie tutaj Albert Frederick Pollard.
00:24:55Bardzo dobra książka, bo to jest jedna, to jest jedyna książka o Henryku VIII, którą mogę w ogóle polecić.
00:25:00Jedyna, która jest dostępna na polskim rynku i w ogóle jedyna, jaką czytałem książkę, bo po angielsku też czytałem o
00:25:06Henryku.
00:25:08To jest jedyna książka, jaką mogę polecić o Henryku VIII, dlatego, że ona nie pisze ciągle o jakieś psychologizowanie, o
00:25:18jakichś tych i tych babach i w ogóle tylko o polityce i o administracji i o wojnach, czyli o tym,
00:25:25co powinno się pisać przede wszystkim, a nie, że o seksie i głupotach, tak, bo no.
00:25:34W ogóle za łatwo się chwali postacie historyczne, męskie nawet. Każdego króla się uważa za wybitnego.
00:25:44Na przykład w historii Anglii wybitni królowie to są na przykład Wilhelm Zdobywca, jego syn Wilhelm Rudy, może też, potem
00:25:56długo nic.
00:25:58Dosyć ciekawy był Stefan, Stefan de Goulois.
00:26:02Potem ciekawym królem Anglii był na przykład Edward I.
00:26:10Henryk II był niezły.
00:26:15Strasznie przecenia się Ryszarda Lwieserce, to był kompletny bałwan i baran i zdrajca w ogóle.
00:26:21Jan bez ziemi nie był taki zły, jak się mówi, ale to nie był dobry władca.
00:26:28Potem powiedzmy ci późni plantarze neci, tak, Edward III i Edward I jest bardzo okrutny.
00:26:38O właśnie, chcecie okrutnego angielskiego króla, Edward I, bardzo okrutny, ale to był dobry władca.
00:26:45Henryk V miał fuksa, od wczoraj o nim mówiłem.
00:26:51Okrutnik miał fuksa, to nie był dobry władca.
00:26:54Henryk VI, po racha w ogóle.
00:26:57Edward IV York, to był dobry władca.
00:27:00Wiele reform, które niby zrobił Henryk VII, to tak naprawdę są reformy Edwarda IV.
00:27:08No a Henryk VIII pierwsze lata rządów kiepskie, bardzo kiepskie, a potem już dobrze, potem już dobrze.
00:27:14Bo właśnie miał złych doradców.
00:27:17No dobrze, więc co tutaj mamy, a Albert Pollard pisze,
00:27:22w całych dziejach Anglii nie ma postaci tak rozmaicie charakteryzowanej przez współczesnych,
00:27:26wywołujących tak zajadłe spory wśród potomnych, jak właśnie Henryk VIII.
00:27:31Tutaj dla niektórych historyków symbol okrucieństwa i podłości,
00:27:36dla innych odwagi, mądrości i siły woli.
00:27:40Henryk obdarzony był tak nad ludzką siłą woli,
00:27:43że z butną arogancją mógł lekceważyć opinię publiczną w kraju i za granicą.
00:27:47No chyba jednak nie, nie mógł.
00:27:49Właśnie tutaj jest polemika z tym.
00:27:52On po prostu był popularny.
00:27:54Przede wszystkim był wesoły i rozdawał kasę na prawo i lewo.
00:27:57Kasę, którą uciułał jego ojciec.
00:28:00No i to jest oczywiście złe, natomiast się ludziom podobało,
00:28:03że dwumetrowy wielki kloc, tak, osiłek, zapaśnik w ogóle,
00:28:11który wesoły, śpiewający, grający na instrumentach,
00:28:15uprawiający mnóstwo sportów.
00:28:17No podobał się taki monarcha po prostu.
00:28:19No tylko on niestety na początku za dużo sobie,
00:28:22no za dużo polegał na kardynale Walzeju,
00:28:26który cokolwiek by się nie działo, to właził w dupę Hiszpaną.
00:28:30No cokolwiek by się nie działo.
00:28:31No to nie dziwcie się potem, że Henryk musiał troszeczkę odreagować.
00:28:35No zrobił go bambuko ten Walzej.
00:28:37Za późno tego Walzeja ściął.
00:28:42Czy tam nie ściął, nie wiem czy Walzeja ściął,
00:28:44bo to był kardynał, więc chyba go nie ściął.
00:28:46No ale pozbył się go.
00:28:49Dobra.
00:28:51Trzecie dziecko i drugi syn swoich rodziców.
00:28:54Urodzony w 1491 roku w Greenwich.
00:28:59Tak, tak, w Greenwich, słuchajcie.
00:29:06Już jako trzylatek widziano w nim siłę charakteru, słuchajcie.
00:29:11Jego nauczycielem był poeta Shelton.
00:29:15Shelton, rubaszny poeta.
00:29:17No i to widać potem, Henryku.
00:29:20Henryk VIII jednocześnie miał nauczycielów religii, którzy byli bardzo konserwatywni.
00:29:25Dlatego nigdy nie odejdzie od katolicyzmu tak naprawdę.
00:29:29On zrobi anglikalizm, ale to będzie tak naprawdę katolicyzm, tylko w innym opakowaniu.
00:29:33Bo to dopiero za późniejszych władców, jak za Edwarda VI, jak za Elżbiety.
00:29:44Edward VI to syn Henryka, Henryk VIII miał dzieci takie.
00:29:52Z Katarzyną Arogońską miał Marię Tudor, krwawą Mary.
00:29:57Paskudna postać, obrzydliwa, obrzydliwa postać.
00:30:00No pod każdym względem i głupia nieskończenie.
00:30:02Na szczęście, no dobra, na szczęście rządziła tylko kilka lat.
00:30:06A papiestwo akurat miało wtedy mnóstwo innych kłopotów i nie można było cofnąć czasu.
00:30:15Elżbietę właśnie z Jane Seymour.
00:30:18Tak, z Jane Seymour?
00:30:20Chyba tak.
00:30:21Albo z Anną Boleyn.
00:30:23Właśnie nie wiem, czy Elżbieta jest z Anną Boleyn, a z Anny Boleyn chyba.
00:30:28Tak, a z Jane Seymour jest Edward.
00:30:31I najpierw rządził Edward, potem Maria, potem najpierw wiadomo chłopak, nie?
00:30:34Edward był słabowity, ale on zrobi, właśnie Edward VI zrobi z...
00:30:40Anglikanizmu, katolicyzmu, Anglikanizmu, protestantyzmu.
00:30:44Bardzo ciekawe.
00:30:47Henryk VIII niestety prześladował do ostatnich swoich dni tych, którzy chcieli zrobić naprawdę, naprawdę luteranizm w Anglii.
00:30:57No ale każdy ma jakieś wady.
00:31:00Dobrze.
00:31:01Henryk był dobry w muzyce, grał na lutni, tak i tak dalej.
00:31:07Teoretycznie nie lubił się uczyć, ale koniec końców to jednak robił.
00:31:11Miał duże poczucie obowiązków.
00:31:15Problemy związane z panowaniem Henryka można w gruncie rzeczy wyjaśnić jedynie wtedy, gdy się weźmie pod uwagę rządy w poprzednim
00:31:21stuleciu.
00:31:22Fiasko, przewagi parlamentu i powszechne wołanie o silną władzę, o władzę silnej ręki.
00:31:28W XV wiek w Anglii to w dużym stopniu próba podporządkowania sobie monarchów przez parlament.
00:31:35I to się koncertowo nie udało.
00:31:37I dlatego akurat Tudorowie mają dużo szczęścia.
00:31:41Stewartowie już takiego szczęścia nie będą mieli.
00:31:43Ale oni też rozsierdzą parlament przez to, że nie będą uprawiać polityki pro-protestanckiej na kontynencie europejskim.
00:31:49Europejskim i nie będą, konsekwentnie, i będą mieli mnóstwo faworytów i monopole, będą im przyznawać.
00:31:57To się nie mogło podobać parlamentowi.
00:31:59A Tudorowie takich bzdur nie robili.
00:32:01I Tudorowie korzystali z tego, że właśnie wołano rządy silnej ręki.
00:32:06A niestety po Elżbieci się troszkę znudziły rządy silnej ręki, no i parlament zaczął fikać.
00:32:12No ale Stewartom to nie dziwnego, że fikał, bo Stewartowie robili błąd za błędem.
00:32:18Jakub to po prostu chciał średniowieczną Szkocję w renesansowej z ducha Anglii zrobić.
00:32:23Także Anglicy byli filozofami, a on chciał Szkocję.
00:32:26Szkocja była bardzo prymitywnym krajem kiedyś.
00:32:29Na przykład to szkockie oświecenie to wyłącznie dzięki temu, że było angielskie.
00:32:33Pod koniec XVII wieku to potem są te Smithy, Hume'y, a Szkoci sobie wlewają,
00:32:39że niby tam coś mieli, guzik tam mieli przed Smithem i Hume'em, którzy są Anglikami mentalnymi tak naprawdę.
00:32:45No dobrze, eksperyment parlamentarny Lancastrów okazał się przedwczesny i poniósł porażkę.
00:32:53No i Tudorowie z tego profitują, prawda, mogą robić rządy silnej ręki.
00:32:58Odpowiadało też to ich tutaj skłonnościom psychologicznym.
00:33:04Arystokracja zmniejszyła się liczebnie po wojnie dwóch rusz, to też pomagało.
00:33:10Ci, którzy przetrwali, chcieli bardzo tutaj należeć do Izby Gwieździstej, do Star Chamber i do innych dworskich instytucji.
00:33:21To też ułatwiało.
00:33:23Cicho i spokojnie, bez żadnych pogróżek z zagranicy i pomników w kraju,
00:33:28i pomruków w kraju, Henryk VIII przejął kontrolę, koronę, którą ojciec zdobył wśród znoju pola bitwy.
00:33:39Żaden z grzyt nie zakłócił przekazania władzy.
00:33:42Ostatnie słowa w kwietniu 1509 roku Henryka VII radził mu, by zawarł małżeństwo z Katarzyną,
00:33:51zapomniał, napomniał, by bronił kościoła i tak dalej.
00:33:55W dniu śmierci ojca lub na zajutrz nowy król przeniósł się z pałacu Richmond do Tower,
00:34:00gdzie wydał pierwszy oficjalny akt swojego panowania, noszący datę 23 kwietnia.
00:34:06Potwierdził, rozszerzył powszechną amnestię ogłoszoną dawniej przez jego ojca.
00:34:11Jej rozszerzenie nie obejmowało tylko 80 przestępców, którym nie przysługiwało prawa łaski.
00:34:18To było dobrze przyjęte, że niektórych jednak ukarał.
00:34:28Nie miał ochoty mieć tylko i wyłącznie sojuszu z Hiszpanią,
00:34:34no ale na razie czuł się niepewnie i zdawał na doradców.
00:34:42Najbardziej natarczywy spośród doradców Henryka nie należał do jego rady,
00:34:46tylko był królą Hiszpanii, Ferdynandem katolickim, królem Aragonii w zasadzie,
00:34:52ale mający wpływy w Kastylii nawet po śmierci swojej żony kastylińskiej, Izabeli,
00:34:57mający wpływy na politykę Kastylii też.
00:35:05No i cały czas tutaj wtopy, tak?
00:35:09Czyli tak, namówił w maju 1512 roku Ferdynand Aragoński,
00:35:14namówił Henryka, żeby ten udał się do Samhampton i wyprawił flotę do Gujanny,
00:35:21czyli do tej Francji, części Francji, gdzie jest Bordeaux i trochę pod Bordeaux na mapie.
00:35:26No i on sobie tam siedział i wykrwawiał się pod tą Gujenną,
00:35:30znaczy nie on, tylko jego armia.
00:35:35Natomiast Ferdynand po prostu zrobił z niego frajera,
00:35:37a w tym samym czasie sobie zdobył Nawarrę na Francuzach.
00:35:40Chodziło tylko o to, żeby Henryk, jako ten pożyteczny idiota, młody król,
00:35:46robił po prostu dla Hiszpanii.
00:35:50Obecność Anglików odciągnęły francuskie wojska z Włoch,
00:35:53co pozwoliło Ferdynandowi bez przeszkód podbić Nawarrę.
00:35:57Strona 43.
00:35:59Przez wiele miesięcy Henryk nie wiedział nic o wiarołomstwie swojego teścia,
00:36:03no bo Ferdynand to był jego teść.
00:36:05On był żonaty z odziczoną po Arturze Katarzyną Aragońską.
00:36:10Być może nie chciał w nie uwierzyć.
00:36:13Tak, na początku się łudził, że to tak po prostu wyszło.
00:36:17Król Hiszpanii namawiał Henryka, żeby najął 6 tysięcy zaciężnych Niemców,
00:36:22by współdziałali z wojskami hiszpańskimi.
00:36:27Od marca 1513 roku Henryk VIII zaczął organizować flotę.
00:36:33To był dowód, że jednak nie zdaje się we wszystkim na teścia
00:36:37i jednak chce mieć swoje też rzeczy tutaj.
00:36:40No ale wozi też nadal, robi za idiotę dla Ferdynanda też.
00:36:48To znaczy pod Gwingat wysyła ludzi i próba przejścia Tournai.
00:36:54To się nie udaje, Tournai, nie udaje się to.
00:37:03No i tu Henrykowi czasami przypisywano, że on chciał zdobyć koronę francuską wzorem jakichś tam lankastrów i wcześniejszych plantarzenetów.
00:37:18Nie, on nie chciał niczego takiego. On chciał okroić Francuzów, zdobyć więcej terytoriów we Francji, oprócz Calais, które zostało po
00:37:27wojnie stuletniej.
00:37:32W październiku 1513 roku w Lille sporządzono traktat zobowiązujący Henryka, a także Maximiana Habsburga, który był kompletnie beznadziejny.
00:37:43Maximian Habsburg nie miał żadnych pieniędzy.
00:37:45Do niczego się nie nadawał. To był bezsensowny sojusznik.
00:37:50No ale i to mimo, że przejął Niderlandy w latach 90. XV wieku.
00:37:56Ale ciągle musiał wojować z Francją na te Niderlandy i zużył wszystkie pieniądze.
00:38:02No więc w październiku 13 roku 1500 traktat Henryk, Maximiana Habsburg i Ferdynand Argoński do wspólnego ataku na Francję.
00:38:1213 marca 14 roku Ferdynand odnowił rozejm z Francją i w ogóle nie brał pod uwagę co z Henrykiem i
00:38:21tak dalej.
00:38:27Potem coraz bardziej zaczął Henryk polegać na Wolzeju niestety i on przedłużył ten stan zależności od Hiszpanii.
00:38:37W 1515 roku tron Francji przejął Franciszek I.
00:38:42Też sportsman, muzyk, też dwa metry wzrostu i zapaśnik.
00:38:46Rywalizacja rozpocznie się między nimi.
00:38:49To także przedłuży niepotrzebnie, to jest mówiłem o tym, że Henryk był niestety próżny, zwłaszcza jako młody.
00:38:56To przedłuży ten moment w zależności od Hiszpanii, no bo jeżeli rywalizujemy z francuskim królem, no to Hiszpania jest ta
00:39:03dobra, nie?
00:39:08W Italii Ferdynand i w ogóle Hiszpanie zdobywają sporo ziem, ale nic nie dostaje za to Henryk.
00:39:22Pierwsze wątpliwości, 1516 rok. Przecież nawet papież jest francuski.
00:39:29To dlaczego ciągle te Hiszpania, Hiszpania, Hiszpania?
00:39:33Franciszek i Karol otworzyli w Cambry nową ligę w celu rozbioru Włoch.
00:39:3817 rok.
00:39:39Potem się jednak pokłócili, ale Henryka zszokowało, że nic nie dano jemu.
00:39:46Karol Habsburg, już nowy ten władca Imperium Hiszpańskiego, on sobie po prostu w kulki poleciał.
00:39:54Nie ma nic, nic nie dostał za to, że pomagał wcześniej Hiszpanom Henryk.
00:40:02Tak to wygląda.
00:40:09Potem był głupi pomysł Wolseya, żeby się starać, bo Franciszek I próbował przekupić niektórych elektorów Rzeszy,
00:40:16żeby to on został cesarzem Rzeszy, a nie Karol Habsburg.
00:40:20To się nie udało.
00:40:27Niepotrzebnie Wolseye Henrykowi pakował do głowy, że może ten też by spróbował.
00:40:32Stracono tylko pieniądze i czas.
00:40:39W lipcu 17 roku Sir Robert Sheffield został osadzony w Tower, bo skarżył się na Wolseya.
00:40:48W 1518 roku Tournez zwrócono Francji, bo Hiszpania chciała się dogadać z Francją.
00:40:57I Henryk traci swoje ten, ale też możliwości utrzymania, gdyby mieli jeden na jeden z Francją się pchać.
00:41:04Wiecie, bo Anglia oprowadziła politykę balance of power później, czyli była trzecią monarchią zachodu.
00:41:11Wiadomo, że najsilniejsi były Habsburgowie zazwyczaj, potem Francja.
00:41:14Czasem się to zmieniało, no i gdyby tak został oko w oko z Francuzami, to by nie utrzymał tego Tournez,
00:41:23więc pewnie.
00:41:23Ale tak czy owak, no to, że Hiszpania, jego sojusznik mu naciska, że on zwracał to Tournez, no bez sensu.
00:41:32Nowe prawo Izby Gwiaździstej Wolseya.
00:41:37Surowe przestrzeganie statuców przeciw pańszczyźnie.
00:41:40No chociaż coś sensownego robi Wolseya w końcówce drugiej dekady.
00:41:49Henryk był, miał też takie usposobienie naukowca trochę.
00:41:56Interesował się pismami Erasma z Rotterdamu, interesował się nową nauką, czyli tymi wszystkimi tutaj Rodżerem Baconem i tak dalej, i
00:42:08tak dalej.
00:42:11No i interesował się też teologią, nawet był trochę specjalistą.
00:42:16Traktat przeciwko Lutrowi nikogo by raczej nie przekonał, ale papież dał mu ten tytuł, obrońcy wiary i tak dalej.
00:42:23I się mówi, że no tutaj obrońca wiary, a potem sobie zrobi własny protestancki kościół.
00:42:28No właśnie Henryk VIII zrobił własny kościół, ale jeszcze nie protestancki.
00:42:36W 1520 roku wojna z Karolem była wykluczona.
00:42:39Przez następne dwa lata Wolse i Henryk, czyli do 1522, próbowali doprowadzić Franciszka i Karola do wzajemnego przelicytowywania się po
00:42:48to, od kogo dostać więcej ustępstw.
00:42:50Czyli próbowali być sprytni, ale to się nie uda.
00:42:56Tutaj są negocjacje, prawda, była konferencja też w Calais.
00:43:05By, no ale, ale nic z tego też nie wynikało.
00:43:11Wolse był zbyt neutralny w sprawie wojen włoskich.
00:43:16Było widać, że w wojnach włoskich przewagę zyskuje Hiszpania i to znaczną.
00:43:22W bitwie pod Pawią w 1525 roku Habsburgowie rozgniotą Francuzów,
00:43:27bo Franciszkowi I się nie chciało brać armat, bo śmierdzą i są ciężkie i w ogóle.
00:43:34Franciszek I, który był dobrym królem Francji, tolerancyjnym, sympatycznym, przewidującym i wykształconym,
00:43:41ale Franciszek I miał jedną wadę, nie lubił armat.
00:43:45No i został z armat rozjechany pod Pawią w 1525 roku.
00:43:49Czy zazwyczaj biorąca stronę Hiszpanii, Anglia coś z tego miała? Nie.
00:43:55Czy zaczął mieć dużo wątpliwości Henryk, czy przy takim zachwianiu równowagi sił właśnie nie powinno być inaczej?
00:44:05Jest współpraca z Austrią, oblężenie Buloń, fiasko, przed Pawią jeszcze.
00:44:19Franciszek Valois po bitwie pod Pawią we Włoszech w 1525 znał się, został, był w niewoli prawie rok w Madrycie.
00:44:30Karol był dla niego bardzo uprzejmy i praktycznie nic z niego nie wycistał.
00:44:34Kompletnie kontra przewidywania i nadzieje tego.
00:44:47Także ta Katarzyna Arogońska to była jak kula u nogi, nie?
00:44:53Bezwartościowy sojusz i tak dalej.
00:44:57Wolsey naciskał na Henryka, żeby posłał do Rzymu biskupa Worcesteru, czyli Worcesteru, Ginucciego.
00:45:04No to jakiś Włoch był biskupem Worcesteru?
00:45:07Worcesteru? Ja, p***dol.
00:45:08Licznych przedstawicieli z szeregiem żądań, wśród kurtych była i prośba o zgodę papieża Clemensa na projekt zwołania Soboru we Francji.
00:45:18Bo Wolsey chciał zostać de facto naprawiaczem kościoła europejskiego.
00:45:26Taką miał, kurwa, fantazję i papieżem później, jak się da.
00:45:30Tak naprawdę był tylko czopkiem Hiszpanii, jemu się tylko wydawało, że jest sprytny.
00:45:35Znaczy umiał sobie okręcić króla i wszystkich dookoła palucha, ale na tym się kończyło to.
00:45:39Wizji nie miał.
00:45:42No i potem byli właśnie papież, był hipokrytą.
00:45:48Ale niestety nawet luteranie potępiali rozwody.
00:45:51No więc co tu zrobić, co tu zrobić, prawda?
00:45:54A i kaska się kończyła.
00:45:57No Wolsey nie miał żadnego pomysłu, co z tym zrobić, więc musiał upaść.
00:46:01Dodatkowo Wolsey był nieprawdopodobnie skorumpowany.
00:46:05Hampton Court, gigantyczna rezydencja, to nie była decydencja króla, to była rezydencja tego Wolseya.
00:46:11Miał większą chatę niż król i to wielokrotnie.
00:46:14I w końcu król jak był trochę niezadowolony, to Wolsey mu tą chatę dał.
00:46:19Po prostu mu ją dał.
00:46:20I dzięki temu Hampton court i w ten sposób przedłużył trochę swoje panowanie, bo to on tak naprawdę panował, by
00:46:30był dwuwładza ciągle.
00:46:32W 1521 roku Anglia zdobyła wielkie znaczenie międzynarodowe, ale bardzo szybko je straciła.
00:46:38Wszyscy już mówili, że Wolsey chyba nie jest najlepszy.
00:46:41W lipcu nadjechał kurier z Rzymu i powiedział przymierzu papieża Klemensa i Karola Habsburga.
00:46:49No i się przebrała miarka, nie?
00:46:52Cesarz miał wolne ręce, by szerzyć ferment w Irlandii i podżegać Szkotów.
00:46:56Już było widać, że Hiszpania i Habsburgowie to są wrogowie.
00:47:00Pojawił się Tomasz Cromwell, który był posłem w parlamencie i człowiekiem króla w parlamencie.
00:47:08Tak się zaczął. Potem jak Wolsey wreszcie upadł, to Cromwell był głównym rozgrywającym w parlamencie dla Henryka i urabiaczem, byśmy
00:47:19powiedzieli się, whipem takim trochę jego.
00:47:23No i potem tradycyjnie jest silna pozycja króla w Anglii, a podejrzana pozycja kościoła.
00:47:29To już w średniowieczu kościół dostał, Jezu, ile kościół dostał po łapach.
00:47:34W anglosaskich królestwach kościół nie znaczył nic.
00:47:39Za Wilhelma zdobywcy kościół nie znaczył nic.
00:47:43Za Wilhelma Rudego nic.
00:47:45Jaki kontrast? Dopiero Henryk II był trochę miękka dupa dla kościoła, dlatego że była regencja, był dzieciakiem.
00:47:52Więc więcej jest królów antyklerykalnych, dlatego Wielka Brytania jest oświeconym krajem dzisiaj, niż klerykalnych.
00:48:00I to jest ten numer. W tradycji Wilhelm zdobywca wchodził kościołowi w dupę jako książe Normandii, ale nigdy jako król
00:48:08Anglii.
00:48:08To jest właśnie ciekawa rzecz, bo musiał się podporządkować anglosaskim standardom pod tym względem.
00:48:14Co tu jeszcze jest dalej? Poza tym Wilhelm zdobywca był oczywiście miał swój rozum, miał tylko robił to dla polityki,
00:48:22żeby popierali jego chęć przejęcia Anglii.
00:48:25I to się stało.
00:48:29Słuchajcie, prawie żaden klasztor tutaj się nie zrobił przeciwko.
00:48:38Decydujące, jak mówiłem, było sacco di Roma.
00:48:40To, że papież mieszał się do polityki włoskiej, a potem jego własny ultrakatolicki Karol Habsburg mu dał za to po
00:48:47dupie.
00:48:47I złupił Rzym.
00:48:48Papież musiał w samych galotach uciekać do Zamku Świętego Anioła.
00:48:56Który jest połączony takim korytarzem specjalnym, ucieczkowym z główną siedzibą papieską.
00:49:08Jedyną alternatywą w razie detronizacji Henryka VIII była anarchia.
00:49:13Więc nawet jeżeli król zrobił z siebie głowę kościoła, to ludzie wiedzieli, że nie ma kim zastąpić.
00:49:20Jeżeli nawet się oburzali, to nie ma kim zastąpić Henryka VIII.
00:49:24On nie miał żadnego syna ciągle jeszcze.
00:49:29No i co?
00:49:30Zostąpić syna, jak się pojawi, to byłby dzieckiem.
00:49:34Nie ma nikogo, kim można by zastąpić Henryka VIII, więc stali z nim.
00:49:42Fischer i Moore zaprotestowali śmiercią przeciwko zasadzie, którą stosowali Rzym w życiu.
00:49:50Tak jak oni, jak prześladowani przez nich heretycy, głosili, że Antygona wiele lat przed tym...
00:49:59No, to nieważne.
00:50:00W każdym razie chodzi o to, że...
00:50:04Słuchajcie, chodzi o to, że Tomasz Morus i ten Fischer, oni zaprotestowali,
00:50:11a nikt się za nimi nie ujął specjalnie, dlatego że oni wcześniej namawiali króla do prześladowania protestantów.
00:50:20I król to niechętnie, ale robił.
00:50:23Więc nikt im nie współuczył, rozumiecie?
00:50:25Bo uważali, że sami sobie napytali trochę biedy.
00:50:28Więc ten mit, bo Tomasz Morus, w ogóle ten kretyn, ten patentowany debil,
00:50:34on jest w ogóle oczywiście świętym kościoła katolickiego, jak każdy debil.
00:50:39Tak samo jak na przykład jest taki król Francji.
00:50:43Najgorszy król Francji, jaki może być.
00:50:45Tylko krucjaty, nic sensownego.
00:50:47Ludwik Święty, Ludwik IX, tak?
00:50:50On jest oczywiście świętym kościoła katolickiego,
00:50:53bo ciągle zapierdalał na jakieś nikomu niepotrzebne krucjaty
00:50:57i dawał doić Francję Watykanowi, nie?
00:50:59Po prostu.
00:51:01Więc jak ktoś jest świętym kościoła katolickiego,
00:51:04to na bank jest debilem i na bank jest szkodnikiem dla swojego państwa.
00:51:08Na bank!
00:51:08Chyba, że nie ma nic wspólnego z polityką.
00:51:13Tak czy owak, słuchajcie, niezwykle ciekawa okoliczność,
00:51:20od której się nie dowiedziałem od nikogo poza Albertem Pollardem,
00:51:24że w dużym stopniu to, że dało się zrobić z Henryka głowę kościoła Anglii,
00:51:30Church of England, zrobić tutaj na stronie 214,
00:51:34jest to, że wstawił się za nim Franciszek, król Francji,
00:51:40bo on sam miał problemy ze zbyt aktywnymi klechami.
00:51:43Franciszek I był władcą tolerancyjnym, sprzyjającym protestantom
00:51:47i łagodzącym niechęć wobec nich.
00:51:52I w związku, dopiero tam jak była taka tam jakaś tam afera plakatowa,
00:51:571535, to tam zrobił raz wyjątek,
00:51:59ale generalnie jak cały Paryż oblepiono plakatami antypapieskimi,
00:52:04to myślę, że może trochę za dużo to idzie, nie?
00:52:06I tak dalej.
00:52:07W każdym razie tutaj kardynał Contarini przybył przemówić Henrykowi do rozsądku,
00:52:18czyli żeby, krótko mówiąc, żeby Henryk dawał nadal dupy Watykanowi,
00:52:23ale przybył za późno na szczęście.
00:52:29Także mówiono o tym, że on jak Filip Piękny w średniowieczu we Francji
00:52:35jest cesarzem we własnym kraju.
00:52:38Imperator in regno suo.
00:52:41Także wspaniały monarcha widzicie.
00:52:44Początki trochę gburne, chmurne, ale potem już dobrze.
00:52:48W 1539 roku nikt w Londynie nie śmiał wypowiadać się
00:52:53przeciwko zwyczajom katolickim, więc to jeszcze nie jest ten moment.
00:52:58I król też nie śmiał.
00:53:00Chodziło tylko o to, czy to przewagę, czyli taki cesaropapizm, nie?
00:53:05Przewagę ma mieć król.
00:53:07Więc takie mówienie, że i Henryk VIII stworzył własny kościół,
00:53:10zrobił z kraju, z Anglii kraj protestancki, nie za bardzo.
00:53:14On tylko otworzył drzwi do tego.
00:53:16W ogóle nie z tej książki, z innej książki wiem, że w 1941 chyba roku
00:53:23przybyli niemieccy duchowni luterańscy, kaznodzieje, którzy liczyli na sojusz
00:53:29międzyprotestancki, ogólnoeuropejski protestancki sojusz.
00:53:32I srodze się zawiedli, bo akurat głośnego kaznodzieje Henryk sprzątnął
00:53:37za podważanie autorytetu władzy.
00:53:40Więc akurat to...
00:53:43I oni wyjechali.
00:53:44Stwierdzili, że nie ma co.
00:53:46Nie pochwalam tego oczywiście, bo ja jestem zawsze po stronie protestantów,
00:53:50dlatego że protestanci, co są po prostu...
00:53:52I ja uważam, że moje stanowisko jest obiektywne.
00:53:55Obiektywnie protestanci, ponieważ są konkurencyjne sekty protestantyzmu, wyznania,
00:54:03obiektywnie rzecz biorąc protestanci są all about religion.
00:54:07Natomiast katolicyzm obiektywnie rzecz biorąc, obiektywnie jest all about politics.
00:54:14Prawosławie też.
00:54:15Bo jest scentralizowany.
00:54:17Po prostu.
00:54:18To jest jak mafia.
00:54:19Więc obiektywnie...
00:54:22Na przykład ktoś mówi, że ja nie popieram ani protestantyzmu, ani katolicyzmu,
00:54:26to znaczy, że jesteś złym człowiekiem, że nie umiesz odróżnić dobra od zła.
00:54:29Po prostu.
00:54:30Praje katolickie stają się dobre wtedy, kiedy odrzucają katolicyzm.
00:54:34To jest chyba oczywiste, ponieważ powinna być chrześcijaństwo naśladowanie Jezusa,
00:54:39a nie bawienie się w polityki rzymską, która jest prawie zawsze sprzeczna z polityką.
00:54:45Może w wczesnym średniowieczu, że taki Mieszko I tam miał pogaństwo i bałagan,
00:54:50albo miał do wyboru niemieckiego Boga, jak wtedy mówiono, no to wtedy tak,
00:54:54ale potem to już tylko kładał nogi.
00:55:00Anglia musiała za wszelką cenę uchronić się od niebezpieczeństwa.
00:55:05Małżeństwa między królami szkockimi i francuskimi księżniczkami nigdy nie wróżyły nic dobrego.
00:55:10Więc pod koniec swojego życia król zajmuje się
00:55:19kampanią przeciwko Szkotom i rozgniót po prostu na miazgę Szkotów w bitwie.
00:55:25Zresztą jego ojciec też rozgniatał Szkotów na papkę z innych powodów.
00:55:30W każdym razie Henryk VIII, trochę jedyne co mi w tej książce Polarda brakuje,
00:55:37to chyba to, że mało jest o Henryku jako pomysłodawcy i twórcy floty wojennej,
00:55:47nie, Royal Navy, to jest właśnie to.
00:55:52Nie, Henryk VII nie zaczął rozbudowę floty.
00:55:56Henryk VIII to jest jego autorska polityka.
00:56:00Henryk VII był zbyt skąpy, żeby zacząć rozbudowę floty.
00:56:04Niektórzy mówią, że Henryk V Lancaster w ogóle rozpoczął budowę floty,
00:56:08ale to jest nieprawda, bo jego tradycje marynarskie, które jakieś tam były,
00:56:13one, to były zwykłe statki przybrzeżne, bardzo słabe, zresztą to jest wiek XV,
00:56:19więc to, i one to nie przetrwały.
00:56:22Więc to nie jest prawda tutaj, ani z Henrykiem V, ani z Henrykiem VII,
00:56:29nikt nie zrobił floty przed Henrykiem VIII.
00:56:31Henryk VIII robi flotę i zaczyna to tuż po przejęciu władz.
00:56:45O historii, średniowiecznej historii Sycylii będzie mowa,
00:56:50kiedy będę pisał historię Italii bez mitów.
00:56:53No nie rozerwę się, no wiecie.
00:56:55Na razie preferuję tematy brytyjskie.
00:56:59Niedługo będzie temat wojen opiumowych,
00:57:02będzie też król Karol I steward,
00:57:05będzie dom też dzieje parlamentaryzmu angielskiego.
00:57:21Nie, no właśnie papież nie, właśnie Henryk nie odrzucił katolicyzmu.
00:57:26To jest błędne zdanie.
00:57:29Dokładnie, Anglikanizm się w zasadzie nie różni od katolicyzmu.
00:57:32Później, ponieważ właśnie byli konkurencyjne ze sobą szkoły,
00:57:37można powiedzieć, że Anglikanizm stanowi taki mikrokosmos.
00:57:43Od, jak mamy od XVII wieku, można rozróżnić High Church,
00:57:47który jest de facto po prostu królewskim alternatywnym katolicyzmem.
00:57:56Można odróżnić Low Church, tak zwany niski kościół,
00:58:01czyli de facto kalwińsko-skrętny,
00:58:06otwarty w kierunku radykalnego protestantyzmu, kalwinizmu.
00:58:10I kościół, który jest pomiędzy nimi,
00:58:12dlatego nazywany jest kościołem szerokim.
00:58:14Broad Church, który tak de facto zamanifestuje swoją obecność
00:58:18jako oddzielny nurt, jako latitudinarianizm, to się tak nazywało.
00:58:24Ten nurt myślowy, żeby łączyć, a nie dzielić.
00:58:281600, tam powiedzmy 70-80 się zaczyna.
00:58:31I ten Broad Church to był, że luteranizm, czyli nieradykalny.
00:58:37Bo luteranizm, zwróćcie uwagę, nie ma w sobie pierwiastka republikańsko-demokratycznego.
00:58:43Luter wybrał książąt od chaosu chłopskich i mieszczańskich rządów.
00:58:49Ja nie oceniam, nie wiem czy to dobrze, czy to źle.
00:58:52Jest raczej neutralny.
00:58:54Jestem wobec akurat tego elementu luteranizmu.
00:58:58Ja gdybym był wierzący, to byłbym metodystą.
00:59:02Nie byłbym luteraninem, ale metodyzm jest bliski do latitudinarianizmu
00:59:09i do koncepcji Broad Church.
00:59:12Ale jeszcze nie było tej koncepcji Broad Church.
00:59:14Na razie mamy nasączanie nieśmiałe i utrudniane przez króla Henryka
00:59:19nasączanie religii anglikańskiej elementami luterańskimi,
00:59:26a później będzie za Edwarda VI będzie nasączanie elementami coraz częściej już kalwińskimi
00:59:35i Edward i jego doradcy będą temu przyklaskiwali.
00:59:39Potem Maria Tudor będzie próbowała cofnąć czas do katolicyzmu w ogóle,
00:59:44albo do anglikanizmu Henryka, albo do katolicyzmu najchętniej.
00:59:49Będzie mordowała protestantów i tak dalej.
00:59:51Potem przyjdzie Ela i Ela z powrotem zaakceptuje te elementy luterańsko-kalwińskie,
00:59:58zależy o czym mówimy w ramach tego i później coraz bardziej będzie to szło w kalwinizm,
01:00:04ale nigdy do końca nie.
01:00:06Anglia nigdy nie stanie się krajem tak po prostu luterańskim,
01:00:11tak po prostu protestanckim jak Szwecja.
01:00:14Dlatego ciągle powstają nowe, a to baptyści, późny XVII wiek,
01:00:20a to właśnie prezbiterianie, czyli angielsko-szkocka wersja kalwinizmu,
01:00:26a to purytanie, czyli taka ogólna, wynikająca trochę jeszcze z Lollardów i średniowiecznych,
01:00:35taka niepodobna do niczego angielska tendencja.
01:00:41A w XVIII wieku powstaną metodyści, bo im będzie za mało luteranizmu w anglikanizmie,
01:00:48baptystom było za mało prezbiterianizmu w anglikanizmie i oni są,
01:00:54są jeszcze ludzie, których nie wszyscy uważają za chrześcijan, jak kwakrzy,
01:00:58oni też się wyodrębnią w wieku XVII.
01:01:02Także to, że to ciągle się coś pojawia, to jest właśnie dlatego,
01:01:05że anglikanizm jest niedokończoną reformacją.
01:01:09Więc takie mówienie, że po prostu Henryk VIII nie, on otworzył drzwi protestantyzmowi,
01:01:15on nie stworzył angielskiego protestantyzmu i angielskiego kościoła protestantyckiego.
01:01:21W jego czasach, tak jak słusznie napisał Pollard,
01:01:25w takim roku 1539 czy 1440 absolutnie nikomu nie przyszłoby do głowy,
01:01:34żeby ideologicznie sprzeciwić się katolicyzmowi tak wprost.
01:01:42To dopiero Edward VI i jego doradcy.
01:01:51To dopiero, to dopiero to.
01:02:05Tak, północny i południowy, no.
01:02:09Tak.
01:02:10Zresztą to wynika z tego, że jeszcze z tradycji wczesnośredniowiecznych anglosaskich,
01:02:18że Canterbury było podporządkowane Królestwu Mercy, a potem Wessexu,
01:02:27natomiast York był biskupstwem głównym Nordumbrii.
01:02:32Nordumbria o kulturze częściowo duńskiej była czymś zupełnie innym kulturowo i konkurentką,
01:02:39więc to się utrzymało.
01:02:41Do dzisiaj mamy wyraźny północ-południe w Anglii
01:02:45i północ ma takie bardziej duńsko-szwedzkie wartości,
01:02:48a południe takie bardziej właśnie anglosasko-francuskie.
01:02:53No dobrze, także warto był wyprostować parę mitów o Henryku VIII,
01:02:59no i właśnie to zrobiłem.
01:03:01Mam nadzieję, że Wam się podobało.
01:03:08Także tutaj można wesprzeć mój kanał.
01:03:12Jeżeli ktoś wesprze mnie na Patronite'cie i to wsparcie jest cykliczne,
01:03:20znaczy stałe, permanentne,
01:03:22to wtedy ma wpływ, zyskuje wpływ na treść mojego kanału.
01:03:28Może co jakiś czas zaproponować temat do omówienia.
01:03:31Ja zazwyczaj się zgadzam.
01:03:32Czasami proponuję inny temat, ponieważ w jakimś temacie się nie czuję na siłach na przykład.
01:03:38Ale zazwyczaj temat jest realizowany.
01:03:43W tej chwili mam dwa zlecenia.
01:03:45O wojnę opiumową i o jeden z filmów Sary Payne,
01:03:49więc o upadku ZSRR.
01:03:52Także one będą w następnym tygodniu.
01:03:55No może nawet pod koniec tego tygodnia zrobię.
01:03:59Także tego, bo mam teraz intensyfikację pracy nad historią Wielkiej Brytanii bez mitów.
01:04:04To troszkę te tematy angielskie postanowiłem tak trochę przydusić.
01:04:08No ale wojnę opiumową to też jest temat angielski,
01:04:10chociaż pewnie będę głównie korzystał z mojej historii Chin bez mitów,
01:04:14bo to w tej książce najwięcej o tym pisałem,
01:04:16no bo to jest głównie wydarzenie chińskie.
01:04:20Tutaj można wesprzeć na zasadzie raczej takiej na Buy Coffee i na tutaj to polecam tym,
01:04:26którzy chcą po prostu na zasadzie, że lubią mój kanał, lubią mnie.
01:04:30Ja wiem, że mam swoje wady, jestem człowiekiem porywczym,
01:04:33ale no kocham historię i staram się Wam dostarczać historię prawdziwą,
01:04:39a nie jakąś katolicko-nacjonalistyczną czy inną papkę,
01:04:45ale czasem nawet z PRL-owską, jak niektórzy inni historycy.
01:04:50Także myślę, że można to docenić i tak dalej.
01:04:53Więc jeżeli tak ogólnie chcecie wesprzeć moją działalność,
01:04:56to polecam ten i ten wariant.
01:04:58Jeżeli chcecie mieć wpływ na treść kanału,
01:05:02no oczywiście częściowy, no bo wiadomo,
01:05:04to tutaj, tam zależnie od jakby wysokości tego wsparcia,
01:05:11no to, ale nie realizuję jakoś tak tego strasznie,
01:05:16nie mierzę tego miarką czy coś,
01:05:18jesteśmy wszyscy jedną rodziną, że tak powiem, z patronami.
01:05:23Wiadomo, że ludzie mają różną zasobność portfela i tak dalej, i tak dalej.
01:05:27Tutaj jest z kolei link do wydawnictwa,
01:05:31którą prowadzi mój kolega Paweł,
01:05:33który jest jednocześnie także moim głównym redaktorem od jakiegoś czasu.
01:05:40Będziemy wydawać niedługo
01:05:41Historii Polski bez mitów, to drugie wydanie mocno przerobione.
01:05:46To jest inna książka niż ta poprzednia.
01:05:48I tak planujemy, że jak będą się pojawiać wznowienia,
01:05:52to raczej będą one zmieniane nieco.
01:05:54Bo ten, kto będzie chciał niezmienione,
01:05:57to zawsze będzie mógł kupić e-book, nie?
01:06:01No, więc w najbliższym czasie
01:06:04po tym będziemy wydawać historię Rosji bez mitów,
01:06:07która jest już napisana.
01:06:09Potem pewnie historii Niemiec bez mitów,
01:06:11która jest napisana, ale należy ją mocno skrócić,
01:06:13bo wyszła mi o wiele za długa.
01:06:16A chodzi o to, żeby jednak o podobnej długości były te książki.
01:06:21Historia Chin pójdzie pewnie po Niemczech,
01:06:24a Wielka Brytania, no pewnie będzie już wtedy od dawna skończona,
01:06:28pewnie już będę pisał wtedy głęboko, będę w historii USA bez mitów.
01:06:32Wielka Brytania pójdzie po Niemczech przed Chinami,
01:06:35albo po Chinach, po Niemczech i Chinach, zobaczymy.
01:06:39Także to też zależy od tego, który kraj będzie na fali, prawda?
01:06:44Bo jak pisałem, to Chiny były bardzo na fali,
01:06:46a teraz przeżywają od dwóch lat kryzys
01:06:48i już nie są tak na fali.
01:06:49Chyba tylko Bartosiak jeszcze się nie połapał,
01:06:52że jest kryzys w Chinach.
01:06:54Stara miłość nie rdzewieje, czyli
01:06:59Henryk VIII, który gada po chińsku.
01:07:00Nieźle, co?
01:07:01No, słuchajcie, jak to jest?
01:07:04Jak powiedział Henryk VIII.
01:07:08Ciekawe, czy Henryk VIII znał chociaż kilka słów po chińsku.
01:07:13Raczej nie, bo za Henryka VIII
01:07:16jego odkrycia geograficzne były w powijakach,
01:07:19byli John Caboto i jego,
01:07:22Gianni Caboto i jego syn Sebastiano Caboto,
01:07:25czyli Sebastian Cabot i John Cabot.
01:07:28Oni robili odkrycia.
01:07:31Anglicy, Anglicy jeszcze nie umieli tej sztuki.
01:07:33Podobnie było we Francji.
01:07:35Franciszek I też raczej zatrudniał Iberów
01:07:39lub Włochów do żeglowania,
01:07:43do pierwszych prób odkryć geograficznych,
01:07:45czyli Franciszek I de Valois,
01:07:47Valezjusz, czyli główny konkurent Henryka.
01:07:51Ale jak widzicie, poparł Henryka,
01:07:53jeżeli chodzi o...
01:07:54W ogóle jest takie domniemanie,
01:07:57że gdyby Franciszek żył i panował jeszcze dłużej,
01:08:01to zrobiłby to samo, co Henryk.
01:08:05Zrobiłby własny kościół.
01:08:07No, szkoda, że niestety zastąpił go
01:08:09ultrakatolski świr,
01:08:11czyli Henryk II,
01:08:23który był wykoślawiony psychologicznie,
01:08:28bo był przez wiele lat jeńcem w Madrycie
01:08:31i którzy, ich Hiszpanie się na nim wyżywali,
01:08:35bo Franciszek był nie za mało spolegliwy,
01:08:39bo jest Hiszpani,
01:08:40i Hiszpanie się wyżywali na jego synu,
01:08:42którego mieli w ogóle potwornego.
01:08:46Więc jak mógł być normalny.
01:08:48Henryk II zginął w pojedynku,
01:08:50zlikwidował go zresztą szkocki rycerz Montgomery
01:08:56i tak dalej,
01:08:59który wbił mu w oko lance,
01:09:01w ogóle coś potwornego,
01:09:02i tam go leczył potem ten słynny lekarz Ambrois Parais.
01:09:08Także, ale się nie udało.
01:09:11Oczywiście.
01:09:12Także, no, także takie to czasy,
01:09:18skomplikowane.
01:09:20O historię Francji bez mitów
01:09:22oczywiście też można tutaj kupić.
01:09:25Wersja papierowa jest wyprzedana,
01:09:30ale wersję PDF można kupić,
01:09:36cyfrową.
01:09:40Także polecam też Hiszpania.
01:09:44Książka o Hiszpanii i o liberalizmie.
01:09:46One są jeszcze ciągle dostępne w wersji papierowej
01:09:49oprócz cyfrowej.
01:09:51Także polecam.
01:09:53No, i o Francji oczywiście jest mnóstwo filmów,
01:09:56bo kiedy robiłem,
01:09:58także możecie sobie zobaczyć,
01:10:00Francja 1500 na przykład.
01:10:02Francja w roku 1500.
01:10:03Tam będzie właśnie o tym,
01:10:06jak to, co tam się wtedy działo.
01:10:08Także,
01:10:09także polecam.
01:10:14Książkę o Franciszku,
01:10:18którą napisał Hatchet chyba,
01:10:20też omawiam gdzieś tam,
01:10:22czyli ten król,
01:10:24z którym właśnie miał,
01:10:26konkurował.
01:10:27Właśnie Henryk
01:10:29współpracował z Hiszpanami,
01:10:31potem się obrócił przeciwko nim,
01:10:32bo zauważył, że traktują go jak frajera,
01:10:35natomiast konkurował bardziej,
01:10:38niż wywojował z Francuzami.
01:10:41Także ciekawa kwestia.
01:10:44W ogóle to jest też ciekawe,
01:10:45że Henryk VIII i Franciszek
01:10:49są tak podobni do siebie.
01:10:50Dwóch olbrzymów,
01:10:51dużo przygód łóżkowych,
01:10:54rozbuchane,
01:10:55ekstrawertyczne charaktery,
01:10:58dużo książek,
01:10:59pochłaniali książki
01:11:01i tak samo jak przyjemności.
01:11:05Natomiast na tym tle
01:11:06Karol V Habsburg
01:11:08taki nudny trochę,
01:11:09taki dziwny kontrast.
01:11:11No,
01:11:12ale to była ta trójka
01:11:14najważniejszych zachodnich polityków
01:11:16i władców.
01:11:17Pierwszej połowy XVI wieku.
01:11:21No dobrze.
01:11:23Także Henryk VIII panował długo,
01:11:25odcisnął swoje piętno na Anglii,
01:11:27przede wszystkim zbudował flotę
01:11:29i stworzył kościół angielski.
01:11:32Natomiast nie można powiedzieć,
01:11:34że stworzył angielski protestant,
01:11:35jest raczej go tępił,
01:11:37niestety,
01:11:39ale później,
01:11:40następnie władcy
01:11:40to opóźnienie zlikwidują
01:11:45i Anglia wejdzie na drogę
01:11:47kraju protestanckiego
01:11:49coraz bardziej i bardziej.
01:11:51Chociaż nigdy 100% konsekwentnie nie.
01:11:54No i cóż, słuchajcie,
01:11:56mam nadzieję,
01:11:58że się podobało,
01:11:58bo tak jak mówiłem,
01:11:59tutaj jest,
01:12:00można wesprzeć mój kanał,
01:12:02tak jak mówię,
01:12:02tu bardziej permanentnie
01:12:03i tak kierunkowo,
01:12:05jeśli chodzi o kanał,
01:12:06tematy zapodać jakieś i tak dalej,
01:12:09sobie ustalimy tematykę,
01:12:12a tutaj tak bardziej ogólnie
01:12:13dla idei,
01:12:16jak wiecie,
01:12:16mój kanał jest historyczno-polityczny,
01:12:18więc walczymy także z faszolstwem tutaj
01:12:20i głupotą polityczną też,
01:12:23także to też ma swoje znaczenie.
01:12:27tak samo jak walczymy z mitami o historii.
01:12:31Także bardzo dobry król,
01:12:32może nie 100% dobry,
01:12:34bo pierwsze lata trochę słabo
01:12:36i trochę za dużo pieniędzy wydane na nieskuteczne kampanie wojskowe,
01:12:41no ale każdy ma prawo do trudnej młodości, nie?
01:12:43Natomiast później generalnie król dobry
01:12:46i szkoda, że ja to się czasem wydaje mi się,
01:12:49że mi się czasem wydaje,
01:12:50że to jest propaganda katolicka,
01:12:52żeby tak Henryka właśnie,
01:12:55zauważyłem, że przynajmniej dwóch historyków,
01:12:57którzy się tak koncentrują na tych żonach
01:12:59i na tym okrucieństwie rzekomym, straszliwym,
01:13:02to oni,
01:13:04wszyscy władcy tamtej epoki byli dosyć szorstcy,
01:13:10to są najczęściej Anglicy,
01:13:13ale katole.
01:13:14Także uważajcie na katolickich historyków generalnych.
01:13:18Trzymajcie się i powodzonka!
01:13:22coronavirus
01:13:23razy
01:13:23razy
01:13:23razy