00:03MÜZİK
00:30Sizin geleneksel müziğini yapıyorlar, Tayvan'ın geleneksel müziğini yapıyorlar ve burada Tayvan'la ilgili milli mesajlar veriliyor.
00:37Onu da söylemek lazım.
00:39Gördüğünüz gibi bu bir uzak doğu mücadelesi ve o uzak doğu mücadelesinde sesler, görüntüler, müzikler, bayraklar, imgeler, çalgılar her şey
00:52birbirine benzese de mücadele karşılıklı olarak devam ediyor.
00:57Aynı dil, aynı yazı, aynı takvim ve hatta aynı dini festival.
01:02Tayvan toplumu aslında Budizli toplum.
01:06Gördüğünüz gibi çok yürültülü bir şeklinde sokaklarda bir dini, ayin yapılıyor.
01:12O anlamda baktığımızda gördüğünüz gibi böyle farklı giysileri olan insanlar görüyoruz.
01:17Onun dışında arka tarafta da yine seslerin olduğunu, yine işte dini bir yürüyüşün olduğunu söylemek müziyor.
01:28Burası Tayvan.
01:30Boğazın iki yakasında da yeni yıl aynı gün kutlanıyor.
01:34Bir tarafta Çin ana karası, diğer yanda ada ülkesi Tayvan.
01:38Denizcilerin koruyucusu sayılan Tarnıça-Mazuya Tayvan'da da, karşı kıyıda da dua ediliyor.
01:44Budist ve Taoist tapınaklarının kapısı aynı sembollerle süsleniyor.
01:49Ama ülkeler farklı.
01:52Peki iki yaka birbirine bu kadar benzerken nasıl ayrıldı?
01:56Aslında ne oldu?
01:57Bu tarihsel süreç aslında Çin İmparatorluğunun yıkılmasıyla başlıyor.
02:03İşte 1 Ocak 1912'de modern Çin'in kuruluşu olarak tanımlanan dönem ortaya çıkıyor.
02:10Orada bir mücadele var.
02:13O mücadelenin isimlerinden bir tanesi işte en önemli ismi olarak da Sunceng Set çıkıyor.
02:18Yani baktığımızda bu Sun hem ülkenin Çin'in cumhuriyete dönüşmesinde hem de oradaki arkadaşlarının da buraya gelerek, buraya sığınarak Tayvan
02:32oluşmasında yer aldığını görüyoruz.
02:36İşte Çayşençek geliyor bu bölgeye 1949'a kadar süren o iç savaşın ardından.
02:42Ama onun öncesindeki Çin geleneğindeki en önemli isim işte Sun.
02:47O Sun'un anıtını göreceksiniz burada bakın.
02:49Normalde bu anıtın onu anlattığını söylemek mümkün gibi görünüyor.
02:56Böyle bir anıtı var.
02:58Sadece işte diyoruz ya hani ortak bir isim Sun.
03:01Niye?
03:01Çünkü Çin'de de aynı ismin Sun'un saygı gördüğünü ve o saygının hala sürdüğünü söylemek mümkün.
03:09Bakalım normalde anıtın en üstüne de işte Tayvan bayrağı çekiliyor.
03:14Tayvan Adası'nın eski adı Portekiz kolonisinden kalma Formosa.
03:18Yani güzel ada demek.
03:20Ama Çin'le Tayvan arasındaki gerilimin başlangıcı bir önceki yüzyıldan.
03:24Hikaye bugünkü iki başkentinde kabul ettiği tek bir tarihle başlıyor.
03:291 Ocak 1912.
03:31Bin yıllık imparatorluk yıkılıyor.
03:33Yerine Çin Cumhuriyeti kuruluyor.
03:36Kurucu isim Sun Yat Sen.
03:38Bugün hem Pekin'de hem Taypey'de saygıyla anılan ortak figür.
03:42Yani ayrılığın kökeninde farklı bir tarih değil, aynı tarihin iki ayrı milakçısı var.
03:49Bir ulus devleti oluşturan tüm unsurlara baktığınızda tamamen egemen bir ulus devleti olduğumuzu görürsünüz.
03:55Dolayısıyla bağımsızlık ilan etmemize gerek yok.
03:58Uluslararası toplum çoğu zaman bağımsızlık ilan etmek istediğimizi düşünüyor.
04:02Ama kimden bağımsız?
04:03Burada Pekin'i tanıyan taraf Tayfe'dir.
04:06Biz Hong Kong değiliz.
04:07İşte bu ifadelerin başlangıcı 1920'lerle başlayan sürecin sonucu.
04:141920'lerin sonunda Çin'in ana karasındaki genç cumhuriyet ikiye bölünüyor.
04:19Bir yanda Mao Zedong'un komünistleri, diğer yanda Chang Kai-shek'in milliyetçi ordusu.
04:25İç savaş 1937'de Japon işgali yüzünden kesiliyor.
04:29İkinci Dünya Savaşı bitince yeniden alevleniyor.
04:33Ve 1949'da ana karadaki savaşı kaybeden Chang Kai-shek, ordusu, hazinesi ve devletin arşiviyle birlikte 160 kilometre ötedeki adaya çekiliyor.
04:42Adanın adı Tayvan.
04:44Taşıdığı devletin adı ise hala Çin Cumhuriyeti.
04:48Bu anıt Chang Kai-shek'e ait Tayvan'ın, işte buradaki, Tayvan'ı kuran kişi gibi konumunda görünüyor.
04:54Yani Çin'deki iç savaşın kaybedilmesi sonrası gelen Çinli komutanların buraya sığınması sonrası oluşan bir yapı Tayvan.
05:03Ama bu kopuş öyle kolay bir kopuş değil.
05:06Çin iç savaşında ölenler milyonlar.
05:08Çin ana karasında ölenlerin kaybı, işte 1940'ların ortaları gibi düşündüğünüzde 2 ile 12 milyon arasında oluyor.
05:16Yani 10 milyon olduğu söylenen de var.
05:18Yani orta bir rakam söylediklerinde 8-10 milyon can kaybı olduğunu söylüyoruz.
05:22Düşünün, o dönem Türkiye'nin nüfusu 18 milyon.
05:25Yani burada çok büyük bir hayatını kaybeden insan sayısı olduğunu görüyoruz.
05:29Tabii buradaki hikayelerde çok acı hikayeler var.
05:32Örneğin kuşatma var Mançuriye yakınlarındaki bir şehirde.
05:36Orada 5 ay boyunca insanlar kıtlıktan, yiyeceksizlikten hayatlarını kaybediyor.
05:43Hikayeye göre en sonunda ölen insanların cesetlerini yiyemek zorunda kalıyorlar.
05:48Oradaki komutanlardan bir tanesi, o iç savaş sırasındaki komutanlardan bir tanesi kitap yazıyor.
05:53Kitabın adı Beyaz Kar, Kırmızı Kan.
05:56Hikayeye göre o dönemde orada 5 ay boyunca süren kuşatmada 150-200 bin insan hayatını kaybediyor.
06:07Ve şöyle bir ifade kullanıyor komutan kitabında.
06:11Hiroshima 9 saniye sürdü, bizim kuşatmamız 5 aydı.
06:16Can kayıpları aynıydı, aynı görüntü vardı.
06:18Sonrasında süreç Uluslararası Arena'da da devam etti.
06:22Tayvan'daki Çin Cumhuriyeti 1970'lere kadar Çin devlet geleneğinin yasal varisi olarak kabul edildi.
06:28O yıllarda ABD'nin öncülüğündeki Batı bloğu,
06:32Tayvan'ı değil Pekin merkezli Çin Halk Cumhuriyeti'ni Çin'in resmi temsilcisi olarak tanıdı.
06:38Ama hala Tayvan'da ana karaya dönüş ve oraya ilişkin ideal yaklaşım yaşatılır nitelikte.
06:43Anadık'ta şöyle yazıyor, altında bir göreceksiniz yazı var.
06:47Diyor ki, ben diyor Sunyat Setin, yani Çin'in 1925'teki modern Çin'in kurulcusuna hep bağlı kaldım.
06:55İlkelerimiz görünmez bir lider olacak.
06:58Ve ana karayı tekrar hakim olmak, ana karaya tekrar hakim olmak bizim 3 emelimizden bir tanesi.
07:07Çalışkan olun, disiplinli olun ve yokluğunda da demokratik özgürlükten vazgeçmeyin ifadesini kullanıyor.
07:15Bu ne demek? Bu aslında şu anda Tayvan'daki yönetimin de bir şekilde parolosu anlamına geliyor.
07:22Burada gördüğünüz gibi işte onlarca katlık bir bina gibi çok büyük bir anıt var.
07:29Ve bu anıtın içerisinde işte o Çangay Şek'in heykelini görüyoruz ve heykelin altındaki yazılarda da ana karaya hakim olmak
07:38mesajı veriyor.
07:39Bu aslında Çin Halk Cumhuriyeti ile yani şu andaki Xi Jinping yönetimindeki Çin Halk Cumhuriyeti ile Tayvan arasındaki gerilimin temel
07:48nedenlerinden bir tanesi gibi görünüyor.
07:49Bir taraf diğer tarafı diğer taraf öbür tarafı bir şekilde görünmez kılmaya ya da onlarla karşılıklı bir mücadele halinde olmaya
07:59motive etmiş gibi görünüyor.
08:0023 milyon nüfus, Kıbrıs'ın yaklaşık 4 katı büyüklüğünde bir ada.
08:05Dünya ekonomisinin kalbindeki çip üretimi ama diplomatik masada neredeyse görünmez bir devlet.
08:11Peki Tayvan'ı bir devlet olarak kim tanıyor?
08:14Çin Halk Cumhuriyeti'nin baskısı aslında dünyada sonuç vermiş durumda.
08:18Sadece 12 devlet Tayvan'ı devlet olarak kabul ediyor.
08:21Tayvan'ı aslında şu an zaten tanıyan ilk 12 ülke var.
08:24Dünyada Çin Halk Cumhuriyeti'nin baskısıyla yani Pekin'in baskısıyla bir tanınma, büyük bir tanınma yok.
08:2912 ülke var tanınan ülkelere baktığımızda.
08:32Bunlardan bir tanesi Vatikan.
08:34Türkiye Tayvan'ı tanıyan ülkelerden biri değil ama Tayvan'la dikkat çeken çok önemli bir şey var.
08:39Çip üretimi.
08:40Ada ülkesi ama dünyanın en önde gelen çip üreticisi.
08:43Yüksek teknolojili çipler %90'a kadar bu küçük adada üretiliyor.
08:49Türkiye açısından önemli bir program var.
08:51HİT-30.
08:52Yüksek teknoloji yatırım programı.
08:54Burada çip ve yarı iletkenler, otomotiv ve elektrikli araç, enerji ve güç sistemleri gibi alanlarda iş birliği yapılabilir.
09:00Ayrıca hem Tayvan hem Türkiye deprem riski yüksek bölgelerde.
09:04Bu alanda da fırsat var.
09:05Ancak Türkiye'nin Tayvan'la resmi diplomatik ilişkisi bulunmadığı için önce hükümetler arası ya da yarı resmi düzeyde düzenli bir
09:12diyaloğun başlatılmasını değerlendirmeliyiz.
09:15İşte kavganın özü bu.
09:18İki tarafta uzun yıllar tek gerçek Çin benim dedi.
09:21Pekin bugün adayı kendi toprağa sayıyor.
09:24Tayfe ise kendini ayrı ve egemen bir devlet olarak tanımlıyor.
09:27Tayvan ile Çin arasındaki sorunlar dünyada çok fazla konuşuluyor ve herkesin de merak etmiş olduğu bir şey var.
09:34Çin acaba Tayvan'a saldırır mı?
09:36Ben 20 senedir burada yaşayan bir Türk olarak bu soruya saldırmaz cevabını veriyorum.
09:41Bunun da tabii ki en önemli sebeplerinden bir tanesi Tayvan'ın arkasında Amerika'nın olması, Japonya'nın olması, Güney Kore
09:47'nin Tayvan'ı desteklenmesi.
09:49Aynı zamanda birçok batılı ülke Tayvan'ı sürekli destekliyorlar.
09:54Biz demokratik bir ülkeyiz.
09:55Cumhurbaşkanımız Li Qing'de milyonlarca oyla seçildi.
09:59Çin'de Xi Jinping ise tek bir oyla seçildi.
10:01Dolayısıyla daha fazla meşruiyete sahibiz.
10:06Tayvanlılar demokrasilerine çok değer veriyor.
10:09Burası Çin kültürü ve Çin ulusu içinde kurulan ilk demokratik toplum.
10:13İnsanlar bunu seviyor.
10:14Bunun için mücadele ettiler.
10:16Ve yine bunun için savaşacaklar.
10:19Çin-Tayvan gerilimi şu anda en büyük gerilimini yaşıyor.
10:23Özellikle Çin Halk Cumhuriyeti'ni şu an yöneten Xi Jinping, Tayvan için tehlikeli bir figür haline gelmiş durumda.
10:29Tayvan 23 milyon nüfuslu bir ülke.
10:32Olası bir gerilim hazırlanılıyor.
10:36Ada ülkesi olması itibariyle aslında dağlık arazisi yüksek bir ülke ama denizden kuşatılabilecek bir ülke.
10:45Ve burada bir hazırlık yapıldığı ve bu fizelerle de aslında görünüyor diyelim.
10:52Burada işte gösterilen fizeler, işin tabii görünen kısmı bir tek işin görünmeyen kısmı var.
10:58O da işte savaş senaryosunda bundan sonraki süreçte anlayabileceğimiz ya da anlayamayacağımız,
11:04zamanında o anda görebileceğimiz konulardan biri olarak karşımıza çıkıyor.
11:09Bakalım işte bir saldırı olur mu, bir gerilim olur mu, gelecekte ne olur.
11:14Onu zaman göstereceğiz.
