00:09Müzik
00:12Krizlerle dolu bir yer, burası hayvan.
00:15Türkiye'ye çok uzak ama dünyada nüfusuna, yüz ölçümüne göre en çok konuşulan ülkelerden bir tanesi.
00:23Neden? Çünkü Çin ana karasıyla Çin'in Tayvan arasında bir durum var ve o durumun gelecekte ne olacağı çok merak
00:34ediliyor.
00:35DİM'ye gittiğinizde orayı kiminle anlatacağınız önemli.
00:38Burada yıllardır kalan bu bölgeyi bilen, burada komedyenlik de yapmış, Tayvan televizyonlarında da yer almış bir arkadaşımız var.
00:47Ama tabii sadece komedyenlik kısmı değil, bir de işin siyasal, sosyal boyutlarıyla da ilgilenen bir arkadaşımız var.
00:55İşte bu kitabı sahibi İmparatorluk'tan Cumhuriyete Çin Modern Tarihi.
01:00Uğur Rıfat Karlova, o da yanımızda.
01:04Uğur Gelsin, bu Tayvan'daki binanın önündeyiz.
01:09Bu işte Taype binası değil mi?
01:10Burada ne oluyor?
01:12İşte yılbaşlarında Tayvan'ı anlatırken bu bina çıktı değil mi?
01:16Evet, Taype 101 binası.
01:18Yani bu bina, bu Tayvan'ı gelişimli anlatan değil benim anladığım kadarıyla.
01:24Doğrudur.
01:24Şimdi biz tabii işin sosyal, siyasal boyutuna da bakıyoruz.
01:29Yani ne oluyor bugün?
01:31Çin'le Tayvan arasında bir sorun ne?
01:33Onu bir anlatırsam bir taraftan da ben tabii etrafını göstereceğim.
01:37Tamam.
01:37Şöyle söyleyeyim öncelikle size de hoş geldiniz.
01:40Tayvan, dünyanın en gelişki ülkelerinden bir tanesi.
01:43Resmi ismiyle Çin Cumhuriyeti olarak tanınıyor.
01:45Fakat bizler Türkiye Cumhuriyeti olarak Tayvan ile resmi yani politik bir ilişki içerisinde değiliz.
01:52Kültürel ekonomi ilişkilerimiz devam ediyor.
01:54Fakat bu demek değildir ki Tayvan'la ünlülerimiz sıfır.
01:58Tayvan'la Türkiye'yi çok seviyorlar ama Çin dediğiniz zaman bu sefer de Tayvan ile Çin arasındaki sorunlar dünyada çok
02:06fazla konuşuluyor.
02:07Ve herkesin de merak etmiş olduğu bir şey var.
02:09Çin acaba Tayvan'a saldırır mı?
02:11Ben 20 senedir burada yaşayan bir Türk olarak bu soruya saldırmaz cevabını veriyorum.
02:16Bunun da tabii ki en önemli sebeplerinden bir tanesi Tayvan'ın arkasında Amerika'nın olması, Japonya'nın olması, Güney Kore
02:22'nin hayvanı desteklemesi.
02:24Aynı zamanda birçok batılı ülke Tayvan'ı sürekli destekliyorlar.
02:27Ve özellikle paylaşmak istediğim bir de bilgi var.
02:30Zaten çoğu kişi de biliyordu.
02:32Tayvan dünyanın en fazla çip üreten ülkesi.
02:35Yani şu anda televizyonlarda, kullanmış olduğumuz elektronik aletlerde, araçlarda, uçaklarda, birçok dronda kullanılan çiplerin yüzde sekseni Tayvan'dan geliyor.
02:46Ve gelişmiş çiplerin yüzde doksan oranında yine aynı şekilde Tayvan üretiyor.
02:50Bu yüzden Tayvan çip merkezi olarak tanınıyor ve Çin ile arasındaki herhangi bir çatışmada çip sektörü yüzünden pek olmaz gözlüğüne
03:00bakılıyor.
03:01Ben de Tayvan'da 20 yıldır sürekli Tayvanlılarla bu konuyu konuştuğum zaman hep onlara soruyorum.
03:05Acaba diyorum, bir gün gerçekten Allah korusun tabii Çin'le bir savaş olur mu?
03:09Tayvanlar da Çin'le savaş yapacaklarına inanmıyorlar.
03:12Şimdi bir de Çin'in kendi sorunları var.
03:15Çin'in kendi ekonomisini tutmaması lazım.
03:17Orada da insanlar yaşıyor.
03:18Doğru da hani sonuçta geçmişten gelen de bir durum var.
03:22Yani aslında şunu anlatmamız lazım.
03:24Bir Tayvan dediğimizde 20 milyarın üstünde olan taktirdik bir aday ölçüsü.
03:31Yani baktığınızda dünyada birçok aday ölçüsüyle birçok aday ölçüsüyle birçok aday ölçüsü olan birçok aday ölçüsüyle birçok aday ölçüsüyle birçok
03:41aday ölçüsüyle birçok aday ölçüsüyle birçok aday ölçüsü olan birçok aday ölçüsü.
03:48Evet o hep var zaten.
03:50Yani burada sonuç itibariyle baktığımızda gelecekteki gelişmelerde ne oluyor onu da bilmemiz lazım.
03:56Biz de yakın dönem değil ama uzun dönem ne olur bu dönemde şu anda şu oluyor dediğin ne var?
04:03Şu anda en son bundan birkaç ay önce Çin'in Tayvan'ın çevresinde yapmış olduğu tatbikatlar yüzünden aralar biraz papaz.
04:12Neden papaz?
04:13Çünkü Çin bu tatbikatları oldukça arttırdı ve yeni geldi Tayvan'ın etrafını bir şekilde ablukaya almaya başladı.
04:21Bu da Tayvan ile Çin arasındaki özellikle turizm konusunda olan iletişimi kopardı.
04:27Şu anda mesela kıta Çin'den yani Çin Akcumreti'den Tayvan'a çok fazla turist gelmiyor.
04:32Fakat işin çok ilginç bir yanı var.
04:34İki taraf arasında ticaret devam ediyor.
04:36Yani Tayvan'ın en büyük ticari ortaklarından bir tanesi Çin Akcumreti.
04:40Çin'in de aynı şekilde ticari ortaklarından bir tanesi Tayvan.
04:43Yani bir taraftan ticaret devam ediyor.
04:45İş adamları gelip gidiyorlar ama Çin'den buraya turist gelmiyor.
04:49Yani iki tarafta birbirine mesafeli diyebiliriz.
04:52Savaş çıkar mı?
04:54İnanın bu soruyu Tayvan'a da bilmiyor.
04:56Çin'i de bilmiyor.
04:56Fakat benim kendi görüşüm burada yaşayan bir Türk olarak.
04:58Aynı zamanda kitabımda da zaten yazmıştım.
05:00Çin eğer gerçekten Tayvan'a saldırmak istiyorsa veya buraya savaş açmak, buraya kendi topraklarına katmak istiyorsa
05:07büyük ihtimalle birçok şeyden de vazgeçmesi gerekiyor.
05:10Çünkü kendi ekonomisini koparlaması gerek.
05:12Kendi ülkesinin içerisinde çeşitli sorunları var.
05:15Emnat sorunu, onların da yaşayan olduğu enflasyon sürekli olarak yönetim yapması gereken bir ülke.
05:20Bu yüzden eğer Tayvan'a olur da bir müdahalede bulunursa, yani askerin müdahaleden bahsediyorum.
05:25Büyük ihtimalle Çin'in kendi ekonomisi de sarsak.
05:28Bir de Çin içerisinde Amerika var.
05:30Amerika, Tayvan'a sürekli olarak silah satan bir ülke.
05:34Ve Tayvan ile Amerika arasındaki bu ilişkiler de Çin'in çok fazla hoşuna gitmiyor.
05:38Tayvan tarafı da hem kendini korumak hem de aradaki mesafede bir aracın olması için
05:44Amerika'ya...
05:44Ama Amerika'nın ayrı bir soru.
05:46Amerika çok güvenilen bir polsatçı ilişkiler var.
05:49Evet, çok sevmem.
05:50Birçok ülkeye gidiyor, birçok ülkede çok çok şeyler yatıyor.
05:54Sonrasında sorunlar oluyor, onu da görüyoruz.
05:57Şimdi benim anladığım şey şu, Amerika'ya güven nasıl?
06:01Evet.
06:01Çin'e karşı Amerika'nın bir destekleri gibi olan Tayvan.
06:04Tayvanlar genelde onun için var.
06:06Yani Çin ile bir sıkıntı olduğu zaman bir Tayvanlı'ya göre Tayvanlı, Amerika'nın
06:12Tayvan'ı destekleyeceğini söylüyor, destekleyeceğini düşünüyor.
06:15Ve zaten bu yüzden de Amerika, Tayvan'a sürekli olarak savunma özelliği olan silahlar satıyor.
06:22Yani bir taraftan Amerika buradan silah üzerinden para kazanıyor, bir taraftan çip kontrolünü sağlıyor, bir taraftan da Çin'e karşı
06:29elinde Tayvan kozunu sürekli olarak tutuyor.
06:32Bir de dikkat ederseniz zaten harikaya baktığınız zaman fark edeceksiniz, Filipinler, Tayvan ve Japonya hep Amerika tarafında olan ülkeler.
06:41Yani Amerika, Çin'i çok fazla rahat bırakmak istemiyor.
06:45Yani bu uzak doğuda, özellikle buraya Pasifik bölgesi diyorlar.
06:48Pasifik bölgesinde Çin'e karşı Tayvan'ı bir bariyer olarak kullanıyor.
06:52Yani Çin'i sıkıştırayım, Çin fazla hareket etmesin, etrafını sarayım.
06:56Ama bunları yaparken de Çin'le olan ilişkilerin de tamamıyla bozulmasın.
07:00Amerika'nın bir taraftan da istediği bu, ama bunu yaparken de Tayvan'a bol bol silah satıyor.
07:06Ve bir şekilde Çin'i kendi siyasi politikaları üzerinde baskı altında tutmaya çalışıyor.
07:12Şimdi burada tabii Tayvan-Çin dediğimizde uluslararası ilişkiler açısından baktığımızda şunu görüyoruz.
07:19Hani burada dünyanın aslında eğer bir veririm olursa en fazla stratejinin olacağı yerlerden denetliyordu.
07:31İşte bu güzel yollar, bu araçta vesaire bir anda dünya değişirse çok farklı bir döneme geleceği bir adım olarak tanımlanıyor.
07:42İşte dünya savaşının, hakikaten, hücudat, ödemeyebilir.
07:46Yani bunun gibi şeylere baktığınızda burada bir dendenin olduğunu hala düşünüyor musun Çin'in bu açamaya geçtikten sonra?
07:53Ben Çin'in Tayvan'a öyle bir müdahale yapacağını düşünmüyorum.
07:56Çünkü bir taraftan Tayvanlar şunu düşünüyor.
07:59Çin eğer Tayvan'a saldırırsak biz buranın de cevaplığını savmak zorunda.
08:02Birçok akkili harcama yapmak zorunda, asker çıkarmak zorunda.
08:06Yani Çin için burası harcayacağı paraya, emeği yapacağı o kadar müdahaleye değecek.
08:14Bir de böyle bir sorum var.
08:15Çünkü eğer Tayvan'a saldırdı, olur da Amerika, Kanada, Japonya, Güney Kore, Tayvan tarafında yer alırsa ve Tayvan'ı desteklerlerse
08:24ve Amerika'da Tayvan'ı ele geçiremezse bu sefer Tayvan tamamıyla bağımsızlığını kazanabilir.
08:30Bu yüzden Çin de Tayvan tarafına yapacağı herhangi bir müdahaleyi bir değil büyük ihtimalle yüz kere düşünüyordur ve o da
08:37çekiniyordur.
08:37Peki şimdi Çin'e baktığımızda işte bu ülkenin tanınmamızı istiyor Çin, Tayvan'ın.
08:46Birkaç ülke var işte bir tanesi Paraguay galiba.
08:48Evet Paraguay, Guatemala, Güney Amerika'daki bazı ülkeler tanıyor.
08:52Tanıyan ülkeleri içerisinde en büyük Güney Amerika'daki Paraguay.
08:55Onlar da Tayvan'dan belli şekilde maddi destek aldıkları için Tayvan'ın resmi ismi.
09:01Yani buranın resmi ismi Çin Cumhuriyeti.
09:02Çünkü iç savaş, Çin'deki savaş getirdikten sonra Çin Cumhuriyeti Tayvan'a taşınıyor ve burada Çin Cumhuriyeti olarak hayatına devam ediyor.
09:09Ve çok ilginçti ki çok küçük bir adadayız ama dünyanın en gelişmiş, ekonomisi en güçlü ve en güvenli ülkelerinden bir
09:16tanesi.
09:17Bir taraftan da Tayvanlar böyle bir zenginliği ve doğal olarak kaybetmek istemiyorlar.
09:21Ve ister istemez eskiden bu yana Çin'e karşı bir nefret de diyebiliriz, kızgınlık da diyebiliriz, komünizme karşı bir tepki
09:28de var.
09:28O yüzden Çin tarafından eğer bir gün ele geçirirlerse Tayvan'ın şu ana kadar yapmış olduğu özgürlük, demokrasi atılımlarının yok
09:37olacağına inanıyorlar.
09:38Bu yüzden de Çin'le olan aralarındaki ilişkilerde mesafeye dikkat ediyorlar.
09:42Ama dediğim gibi ticaret devam ediyor, kültüre ilişkiler bir şekilde devam ediyor.
09:46Aralarında olmayan tek şey siyasi bağlantılar.
09:49Eğer siyasi bir bağlantı olacaksa da daha çok böyle resmi olmayan bağlantılar üzerinden görüşmelerini yapıyorlar.
09:56Peki şimdi son bir söz olarak söyleyeyim.
09:59Yani burada bir gerilim var ama gerilim uzun süreye de yayılabilir.
10:03Çin'in hep bahsettiğiniz sabır politikası var.
10:07O sabrı burada eşit gibi buluyoruz.
10:09Bir de gerilimin dünyaya yansımalarının olmasının bir felaket sanatı böyle seçimden kopsuyoruz.
10:14Ama şunu görelim, burada bu görünen işte şarşanın ortasında aslında bir gerilim var değil mi?
10:21Böyle bir bölüm demek lazım.
10:22Tayvanlar için yok, benim için de yok.
10:24Ama uluslararası siyasete baktığınız zaman, uzaktan baktığınız zaman bir de Amerikan medyasının biraz daha böyle şişirmesi falan oluyor.
10:31İşte Çin gelecek falan.
10:32Dikkat ederseniz bu tarz haberler çıktıktan sonra gelmek de hep bir silah anlaşmaları yapıyor.
10:36Yani biraz da olaylar Amerika, Batı...
10:38Amerika bu durumu kullanıyormuş gibi bir şey ortaya çıkıyor.
10:41Aynen öyle.
10:42Çünkü Tayvan'daydık.
10:44Tayvan'da işte son durumu işte arkadaşımız Uğur Rupak Tarlova ile aldık.
10:50Hani buradaki durumu göstermek adına böyle bir işte ara böyle bir söyleşi yaptık.
10:58Şimdi söz tekrar stüdyoda.
11:03İzlediğiniz için teşekkür ederim.
