- 1 hour ago
Kilala ang Marikina bilang Shoe Capital of the Philippines, pero sa likod ng makulay nitong kasaysayan ay may isang alamat na matagal nang ipinapasa-pasa tungkol kay Marikit-na— isang magandang dalagang sinasabing nalunod sa Ilog Marikina.
Mula sa alamat hanggang sa Bagyong Ondoy, paulit-ulit na naging bahagi ng kuwento ng Marikina ang tubig. Pero bakit tila nakakabit na ang banta ng baha sa lungsod at ilog nito? At ano ang itinuturo nito tungkol sa paraan ng ating pakikipamuhay sa kalikasan?
Mula sa alamat hanggang sa Bagyong Ondoy, paulit-ulit na naging bahagi ng kuwento ng Marikina ang tubig. Pero bakit tila nakakabit na ang banta ng baha sa lungsod at ilog nito? At ano ang itinuturo nito tungkol sa paraan ng ating pakikipamuhay sa kalikasan?
Category
🎈
FunTranscript
00:00.
00:10Isang linggo naming inabangat ang magandang panahon
00:14bago kami dumayo sa tabi ng Ilog Marikina.
00:23Mukhang banayad ang Ilog.
00:27Dahil mahilig ako sa tubig,
00:29humingi ako ng pahintulot sa mga otoridad
00:32na magsagwan gamit ang bangka ng isang manging isda.
00:37Agad kong naramdaman ang malakas na agos.
00:42Pumasok ang tubig sa bangka at mabilis itong lumubog.
00:51Mabuti na lamang nasa malapit lang ang Marikina River Patrol.
01:04Dahil dito, nagkaroon tuloy ako ng sariling ambag
01:07sa maraming storyang nakaugnay sa mahiwagang ilog Marikina.
01:13Kabilang na ang sinaunang alamat tungkol sa malungkot na sinapit
01:18ng dalagang si Marikitna.
01:30September 26, 2009
01:37Tumama sa Luzon ang Bagyong Ondoy.
01:40Sa loob lamang ng 24 oras,
01:44bumuhos ang ulan na halos katumbas ng pang-isang buwan.
01:52Sa lahat ng tinamaan ng bagyo,
01:55marahil ang lungsod na Marikina
01:57ang pinakanasalanta.
01:59Kumitil ito sa buhay ng halos 500 katao
02:03o sa Marikina pa lang.
02:04Nasa 10 bilyong pisong halaga
02:07ng ari-arianang nasira.
02:13Isa sa mga rescuer noong Bagyong Ondoy,
02:16si Ronnie Lazana.
02:17Mabilis yung pagtas ng tubig.
02:19Walang nag-expect
02:20na tataas ng ganun kalaki yung tubig.
02:25So, parang ano siya,
02:27surprise.
02:28Yung mga tao,
02:29paano silang ni-rescue?
02:31Yung mga tao po,
02:33stranded,
02:34karamihan na stranded.
02:35Kayo na sa bangka?
02:36Opo,
02:37sa bangka.
02:37So, lahat po nung madadaanan namin
02:39na nagpapalikas na,
02:43sinasakay na.
02:43Sumasakay sa inyo?
02:44Opo, sinasakay na namin.
02:46Tapos, balik uli kami.
02:48Napakahirap yung desisyon
02:49kung sino yung una niyong isasakal.
02:52Lahat yan,
02:52gustong,
02:54syempre,
02:54desperado na yung mga tao,
02:55tumataas ang tubig.
02:57Paano yung pinitili?
02:59Totoo po.
03:00Ang nangyari po is,
03:04yung ibang lalaki,
03:06pinapauna nila yung mga babae.
03:08So, yun yung pinauna nilang
03:09pinasakay ng pinasakay.
03:11Okay.
03:11Yung mga first responders katulad yun,
03:14may mga pamilya din.
03:15May mga tahanan din.
03:16So, syempre,
03:17yan ang una niyong iniisip.
03:18Yung mga pinsan ko
03:19nakasama ng mother ko,
03:21sila yung
03:24nagkarga sa likod.
03:26Pinarga nila yung nanay ko sa likod.
03:28Tapos,
03:28lumipat sila doon sa katabing building.
03:31Kahit yung pamilya mo pala,
03:32yung sarili mong nanay,
03:33kailangan din ng rescue.
03:34Isa na ngayong lisensyadong nurse si Ronnie.
03:39Ang kanilang team sa Rescue 161 sa Marikina,
03:43tinawag ka makailan
03:44para rumesponde maging sa Pampanga.
03:47So, ang dami mo na naging
03:48buwis buhay na sitwasyon.
03:50Marami ralilari po.
03:51Dula po kami.
03:53Sa madilim na lugar.
03:56Napakahirap wakasan
03:57ang mga dilupyo
03:58sa maraming dako ng bansa.
04:00At hindi lamang ito
04:02dahil sa mga napabalitang korupsyon
04:04sa pondo ng infrastruktura.
04:07Ang isa pang mapait na kototohanan,
04:09ang mga komunidad
04:10na maraming nakatayong bahay
04:12ay likas palang daluyan ng tubig
04:15na ngayon ay wala ng madaanan.
04:18Tinakpan,
04:19sinementohan,
04:20at
04:21tinayuan ng mga gusali.
04:23There's a river channel.
04:25See?
04:26Pero,
04:27pag ilan ako yan,
04:29hindi naka-map out.
04:31It's not mapped out as a creek
04:33because
04:33it has disappeared.
04:36Why did it disappear?
04:38We put concrete on top of it.
04:39We put subdivisions on top of it.
04:41We put buildings on top of it.
04:43So, what we did was
04:45we tried to
04:46find
04:47all of these places,
04:49these
04:50hidden waterways.
04:51So, it coincides.
04:54So, all these
04:55flooded areas
04:59coincide
05:00with the original waterways.
05:01Yes.
05:02And that's where
05:03the streets flood.
05:04Ang ginagawa natin,
05:06we build streets
05:07na
05:09they intersect
05:10these creeks
05:12na
05:13hindi naman natin tinataas.
05:15Nagtatayo lang tayo ng bridge
05:17kapag visible yung water.
05:19But if it's not visible,
05:20like, for example,
05:21in that case,
05:22you build the street there
05:24without elevating it,
05:26at
05:27magkaulan
05:27at nagplot.
05:28Siya na yung magiging ilog.
05:29Siya na yung magiging ilog.
05:31Yun yung mga
05:32ano,
05:32yun yung mga binabaha.
05:43sa nakaraang siglo
05:45na kilala ang Marikina
05:47bilang shoe capital
05:48ng Pilipinas.
05:55Pero sa mga
05:56nagdaang dekada,
05:57mas madalas
05:58tumambad sa isip
05:59ng tao
05:59ang mga dilubyo.
06:07Bilang isang lambak
06:09o valley,
06:12ang Marikina
06:13ay isang natural
06:14na palanggana
06:15o catch basin
06:16ng tubig.
06:20Sa katunayan,
06:21ang baha
06:22ay bahagi pa
06:23ng alamat
06:24ng lungsod.
06:24Ito yung kwento
06:27na bahagi
06:28ng tinatawag
06:29nating oral history
06:30na pinagpasapasahan
06:32mula sa isang
06:32henerasyon
06:33at sa makasumunod
06:34na henerasyon.
06:39Yung kwento po
06:40ni Marikit Garito,
06:42meron daw po
06:42isang napakagandang
06:43babae
06:44na naninirahan dito
06:46malapit sa ilog.
06:48Gandang-ganda siya
06:49na
06:49palaging yung tinitingnan
06:51ang kanyang sarili
06:52sa salamin.
06:53Hindi siya lalabas
06:54ng bahay
06:55na hindi maayos.
06:56At sinasabi
06:57ng mga tao,
06:58alam mo Marikit,
07:00Marikit ka na,
07:01maganda ka na,
07:02lagi pong sinasabi
07:03sa kanya yun.
07:05Pero hindi po siya
07:08nasasatisfy sa ganun.
07:09Ngayon po,
07:10dumating daw yung isang araw,
07:11yung pinsan niya,
07:12niyaaya siya magsimba.
07:13Pasakay na po sa bangka,
07:15tumigil pa daw po
07:16si Marikit
07:17at nanalamin
07:18doon sa ilog.
07:19Subalit,
07:20sa panalamin
07:21ni Marikit,
07:21hindi siya masatisfy
07:23sa sarili niya,
07:25biglang dumilim,
07:27umulan ng malakas,
07:29lumakibiglaan
07:30tubig sa ilog,
07:31may mga kasamang puti,
07:33at yun,
07:34inanod na daw siya.
07:36Nakita naman daw po
07:37yung bangkay
07:38ni Marikit,
07:39pero ang sabi
07:40ng mga tao,
07:41aba,
07:41bangkay na ito,
07:42pero Marikit pa rin siya.
07:45Maganda pa rin siya,
07:47kahit wala na.
07:48So,
07:49doon po,
07:50nagsimula
07:51yung pangalan
07:52ng aming bayan
07:53na ngayon ay
07:54syudad na Marikina,
07:55Marikit na.
07:56Marikit ka na,
07:58Marikina.
08:07Hi, sir.
08:08Hi.
08:08Awi.
08:09Pwede mangkanong?
08:10Paano po?
08:11Sino yung
08:12statuong yan?
08:13Ah, si Marikit po.
08:14Marikit na.
08:16So,
08:17sino siya?
08:18Siya po yung
08:18simbolo ng Marikina.
08:20Paano siya
08:21naging simbolo
08:22ng Marikit?
08:22Kasi yung panahon po daw
08:24dati,
08:24dyan yung kinuha
08:25yung pangalan
08:26ni Marikit na.
08:27Eh, Marikit na.
08:29Parang
08:30simbolo ng isang
08:31babaeng,
08:32ano,
08:34matimpiman.
08:34Parang mga gano'n.
08:35Mga panahon po
08:36ng mga ninuninun.
08:38Bakit nagkaroon
08:39ng statuwa
08:40para kay Marikit na?
08:41Ganon ba siya
08:41ka-importante?
08:42Hindi,
08:43ano lang yun.
08:44Parang nga yung
08:45aesthetic.
08:46Isik,
08:47pita na yung statuwa
08:48si Marikit.
08:49Marikit yun.
08:50Oh,
08:50si Marikit yun.
08:52Para hindi,
08:53hindi mukhang
08:54eyesore yung
08:55talian ng barko.
08:57Ah,
08:57talian lang pala.
08:59Talian ng barko.
09:00Di ba pag
09:01talian ng barko
09:02makikita mo,
09:03naka,
09:04parang eyesore
09:05na,
09:06di,
09:07yung mga
09:08dating,
09:09yung mga dating
09:10hepe.
09:11So,
09:11hindi siya nilagay doon
09:12dahil siya ay
09:12alamat
09:13o simbolo.
09:15Doon na nga din yun.
09:16Kasi nga,
09:17parating namin
09:18dinidikit
09:19yung,
09:19yung mga
09:22mga
09:23kakatalit
09:24ng structure
09:25na ganyan
09:25sa
09:26meat,
09:28mga alamat,
09:29yung mga ganyan.
09:30Paano naging sukatan
09:31si Marikit?
09:32Ay,
09:32alimbawa,
09:33nasa
09:34kuko.
09:35Kuko?
09:36yung mga ganyan.
09:37O,
09:38bahay na sa ganito,
09:39bahay na doon,
09:40mataas na tubig dyan,
09:42tumasa palda,
09:43o,
09:43mag-ready na tayo,
09:45tataas pa ang tubig.
09:46Nasa palda.
09:46Nasa palda na.
09:47O,
09:48okay.
09:49Ipala nga nga.
09:50So,
09:50alam na lang mga tao yun.
09:51Pag ganon,
09:52medyo mataas na.
09:53O,
09:54pero hindi,
09:55hindi katuloy.
09:56Hindi yung sakto,
09:57hindi yung numero.
09:58Nung wala pang
09:58mga gauge.
10:03May mga leksyon sa buhay
10:05ang maaaring makuha
10:06sa alamat ni Marikit.
10:10Pero,
10:11may isang elemento sa kwento
10:13na totoo noon
10:14at ngayon.
10:20Ang bantanang baha
10:22ng Ilog Marikina.
10:30Nasa tabi ng barangay Tumana
10:32ang Marikina River
10:33na umapaw noong bagyong ondoy.
10:41Libo-libong residente
10:43ang kinailangang sagipin.
10:44Payong,
10:45payong.
10:45O,
10:46payong.
10:47Payong.
10:47O,
10:47op,
10:47op,
10:48Baka maipit.
10:49Baka maipit.
10:49Okay, ma.
10:50Sino,
10:51sino pa ba?
10:51Dira tayo ka pa.
10:52O,
10:52o,
10:53o,
10:53o,
10:53o,
10:53o,
10:54o,
10:54o,
10:55o,
10:57o,
10:58o,
10:58o,
10:59maraming hindi na naabutan
11:01ng rescuer
11:02ngunit nakalikas
11:03sa ilang mataas
11:04na bubong.
11:09Iyon po yung pinaka
11:12masaklap na nangyari dito
11:14sa buhay
11:14kung bahan na yun.
11:16Untoy po yan,
11:17kala mo dagat po yan.
11:19Konting diferensya na lang po
11:20yung,
11:21yung poste,
11:22yung pinakasahig
11:23nung tulay.
11:25Gaganyan na lang po.
11:27Dagat na dagat na po yan.
11:28Iyon po yung
11:29laki ng tubig dito
11:31tapos yung pamilya
11:33na
11:33humihingi ng tulong
11:35kasi nasa,
11:35nandun po kami
11:36sa rooftop po
11:37nila Ate Emma
11:38kasi may sigaw na po kami
11:40ng
11:40tulong,
11:41tulong,
11:42tulong,
11:43sabi po namin.
11:44Kasi unang-unang po
11:45dahil po namin
11:46doon mga batang
11:47kasamang maliliit
11:48alos nasa
11:49dalawang daang katao
11:50po kaming lahat doon.
11:52Talagang
11:52matagal no?
11:53Bago humupay yung tubig.
11:54Opo,
11:55magnamag po kami.
11:56Wala nga po
11:56kang galawa
11:57alos hindi na
11:57mahulugan ng
11:58karayom
11:59yung daana namin
12:00ganyan eh.
12:01Alos digit-digit na po kami.
12:03Wala pong gala,
12:04walang kain.
12:05Yung isang
12:06kumarik ko nga po
12:07nag-ano nga
12:07ng isang
12:08kaldero doon
12:09yun po
12:10pinagsasaluan.
12:11Yung mga bata
12:12na lang po
12:12pinag-ano namin.
12:14Dahil sabi po namin
12:15mga bata
12:15tanda kahit po
12:16paano makakatiisin.
12:18Eh yung mga bata po
12:19wala po talagang
12:20mga kain.
12:21Dahil wala po talaga
12:22kami na isalba.
12:23Yung lang po
12:24nasa katawan lang namin.
12:26Nandun kayo sa
12:27bubong yun?
12:28Bubong?
12:28Opo,
12:28yung rat na po doon
12:29na kanila ate Irma.
12:31Paano yung
12:32siyempre matagod kayo doon?
12:34Paano yung banyo?
12:34Paano kayo nagbanyo?
12:36Wala po doon na
12:37halos nag-ganda.
12:38Ihii na kami noong.
12:39Ihii.
12:40Puro ihii na lang
12:42nangyari.
12:42Kaya nga po
12:43yung mga bata
12:44kahit may daya
12:45pero isa yan
12:46at saka yung
12:47yung mga
12:49lampen.
12:50Yun na lang po
12:50ginamit namin doon
12:51sa mga bata.
12:53Wala nga po
12:54kaming galaw.
12:55As inakatayo lang
12:57magdamag.
13:00Kahoy na nagsilbing tulay
13:02naman
13:02ang sumagip sa buhay
13:03ng pamilya ni Christy.
13:07Habang unti-unti
13:08nang nilalamo ng tubig
13:10ang kanilang bahay.
13:12Ito yung kahoy
13:13na pinatawid nila dyan.
13:16Doon sa bubong na yun
13:17tapos dito sa bubong na to
13:19para makakit kami doon.
13:21Pinauna mo yung mga anak mo.
13:22Itong kahoy na to
13:23ay anong ginawa niyo dyan?
13:25Pinag
13:26pinag
13:27ano
13:27pinako
13:28pinagdugto.
13:29Kailan to?
13:30Nung mataas na yung tubig?
13:31Oo, mataas na yung tubig mo.
13:32Saan ginagamit yan noon?
13:35Diyan lang talaga siya eh.
13:37Yung may anak.
13:38Noong rumagasa
13:38ang baha
13:39nasa trabaho
13:40ang kanyang mister
13:42at naiwan siya
13:43sa mga anak
13:44at sanggol na apo.
13:46So ikaw na lang talaga.
13:47Oo, kami kami lang.
13:49Di namin na lang
13:50kung paano gagawin namin
13:51kasi ayan na yung tubig,
13:52ayan na yung tubig.
13:53Mabilis.
13:54Bilis.
13:54Ang bilis na siguro
13:56sa lood ng
13:56yung 6 a.m.
13:59in the morning
14:00pagdating ng 8
14:01handi nga sa
14:02pagdating ng 8
14:03nasa taas na.
14:04So umakit na siya.
14:06Yun, ano na kami,
14:07lumikas na kami.
14:08Ito, mawigtawid kami.
14:09Nagkaya kami ng mga hagda.
14:12Papapita ko kung hanggang saan
14:14yung tubig.
14:14Ayan o.
14:17Yan, hanggang dyan.
14:20Ito, tinanggal to.
14:22Open pa yan.
14:23So nakalipag kami
14:24dun sa kabila.
14:24Doon kami naglagay
14:25ng tulay,
14:26papunta dun sa kabila.
14:28Naglagay pa rin kami
14:29ng tulay papunta dun
14:30para makakit kami
14:31sa third floor.
14:32Ito, bagong saing.
14:35Mabuti na lang daho
14:36at kaarawan
14:37ng kanyang anak
14:37at may natira pa
14:39sa iniluto niyang handa.
14:41Yan, at savior to
14:42ng panahon ng undoy
14:43kasi maraming kumain.
14:45Kahit tinggal dalawang
14:46subo lang sila,
14:47malamanan lang yung
14:48siya nila.
14:49Umiko talaga yan.
14:50Mostly bata.
14:52Kasi yung bata
14:53talagang kahit
14:53na walang ulam,
14:54asin.
14:55May asin kasi dun eh.
14:57Yun, kain sila
14:58kasi wala.
14:59At meron,
14:59meron pang nanggaling
15:00ng silangan.
15:01Sa Queso City,
15:03tinangay ng anod.
15:04Hindi ko arap
15:05paano lubos yung toto.
15:07Talagrabe,
15:08sobrang hirap.
15:12Kapansin-pansin
15:13na marami-rami na
15:14ang may ikatlong
15:15palapag sa bahay
15:16sa barangay Tumana.
15:19Magandang araw po.
15:22Pero noong panahon
15:23ng undoy,
15:24isa si Nanay Emma
15:26sa iilang meron nito.
15:28Nabalita nga namin,
15:29dito silang lumikas
15:30yung mga kapitbahay nyo.
15:31Mas pwede po eh,
15:32pakita ko sa taas.
15:35Kung saan lumikas
15:36yung mga kapitbahay nyo?
15:37Kung saan lumikas
15:38yung mga kapitbahay po.
15:40Sige po.
15:41Nakayit po.
15:41Okay.
15:42Sino kusama nyo rito ma'am?
15:44Anap ko po.
15:46So talagang
15:47pinaghandaan nyo
15:48yung ganong klaseng
15:49dilubyo, ano?
15:50Noong taong 2009,
15:52panahon ng undoy,
15:54hindi pa uso
15:54ang camera phones.
15:55Kaya,
15:56walang naipakita
15:57sa aming video
15:58ng pagkakaligtas nila
15:59sa sakuna.
16:01Dito po sila
16:01yung mga lumikas.
16:03Lahat?
16:04Pero ilan sila?
16:05200 daw po eh.
16:07200 yung
16:08kumasa rito?
16:09Opo.
16:10Oh my.
16:10Hindi na po ako
16:11nakaakit dito dahil.
16:12Pati ikaw,
16:13hindi nakaakit dito.
16:14Punong-punong na na.
16:15Ano doon?
16:17Tao,
16:17panasagdan.
16:18Nasaan kayo nun?
16:19Dalo po.
16:19Bakit sila dito lumikas?
16:21Eh kasi ito lang po
16:22ang mataas
16:23dati na bahay.
16:25Tapos yung pa yung
16:26sumagip sa mga tao.
16:29Doon,
16:30second floor.
16:32Second floor?
16:33So talagang ito
16:34talaga ang
16:36tanging lugar
16:37kung saan pwedeng
16:38grabe.
16:39So,
16:41walang choice
16:42yung mga kapitbahe nyo.
16:43Dito lang talaga.
16:44Kasi
16:45mabilisan po
16:46ang
16:46ano?
16:47Ang pagakyat.
16:48Ang tubig.
16:48Ang pag-taas
16:50ng tubig.
16:52So,
16:52ito wala pa.
16:53So,
16:53kumbaga,
16:54nakikita nyo
16:54yung kabuoan
16:55ng komunidad?
16:56Yung
16:57maarap namin dyan na bahay,
16:58lubog yan,
16:59tubog na.
17:01Kung wala itong
17:02third floor ninyo,
17:03ano yun?
17:03Wala po.
17:03Maraming patay.
17:05Kung hindi sila
17:06nakapaglikas dito,
17:08marami po
17:08ang patay.
17:09So,
17:10hindi sila.
17:11Kasi matatrap na po
17:12sila sa mga bahay.
17:13Wala talaga
17:14sila
17:14mapupuntahan.
17:15Wala silang
17:16mapupuntahan.
17:17Sa ibang bayang
17:18na trauma na
17:19sa bahag,
17:20payo pa ng ilang
17:21pinunoy
17:22magdasal na lamang
17:23at
17:24magkanya-kanyang
17:25sagip
17:25ng sarili.
17:27Lalot
17:28nakatatak na
17:29sa isip
17:29ng tao
17:30na ang
17:30ipinangakong
17:31flood control
17:32ay nananatiling
17:34pangarap lamang.
17:37Mapalad pa
17:38ang Marikina
17:39sa kanyang likas
17:40at malawak
17:41na daanan
17:41ng tubig,
17:42ang ilog
17:43Marikina,
17:44kung saan
17:45paman din
17:46nalunod si Marikit
17:47ayon sa mga kwento.
17:49Kaya naman,
17:50ang tugon
17:51ng lungsod
17:51ay nakatuon
17:52sa mahalagang
17:53ilog na ito
17:54na minsan
17:56ding nagdulot
17:56ng malaking
17:57sakuna.
18:02Kung may mga lugar
18:03na likas
18:04na sumasalo
18:05ng ulan
18:05mula sa mga
18:06kabundukan,
18:08isa na rito
18:08ang Marikina.
18:10Pinakamalapit
18:11nga po dito
18:12yung tinatawag
18:13natin
18:13San Mateo
18:14tsaka
18:15Montalban
18:15na ngayon
18:16ay Rodriguez
18:16Rizal.
18:17So talagang
18:18buhay na buhay
18:19noong araw
18:20lalo na
18:21nung Spanish
18:22period,
18:23American period,
18:24yung ilog
18:24ng Marikina
18:25for transportation,
18:26syempre
18:26pangingisda
18:27ng mga tao
18:28at nagsisilbi
18:29nga rin
18:30parang daanan
18:31ng mga tubig
18:32na nanggagaling
18:33sa bulubundukin
18:34kasi
18:34ang Marikina,
18:35valley nga po sya,
18:36may bundok dito,
18:38may kabundukan,
18:39so southern
18:40part po yun
18:41na Sierra Madre
18:41Mountain Range.
18:42So yung mga
18:43sobrang tubig
18:44na hindi napupunta
18:45sa mga sakahan
18:45ay dumadaan
18:46naman po
18:46sa ilog
18:47ng Marikina.
18:49Kung baga,
18:50sya yung
18:51pinaka-highway
18:52dito.
18:52Opo.
18:53So transportation
18:54sya papunta
18:54saan?
18:56Transportation
18:57po sya
18:57kasi
18:57nagkonektado po
18:58talaga sya
18:59sa Pasig River.
19:00So makakadaan
19:00ka po talaga
19:01noon
19:01sa Marikina River
19:02going to other
19:03parts of present
19:04day
19:04Metro Manila
19:05at nagiging
19:07daan din po sya
19:07sa mga ibang
19:08bayan
19:08ng Lalawigan
19:09ng Morong
19:10na ngayon
19:11ay Rizal
19:12Province.
19:14So saan
19:15tayo pumunta
19:15ngayon sir?
19:16Punta tayo
19:17dito sa baba,
19:17dito sa boundary
19:18para makita
19:19mo yung start
19:19nung pinagbinagawang
19:22wall ng
19:22JICA.
19:23Okay.
19:24Papunta tayo
19:24dito
19:25para yung
19:25iba pang
19:26maglinda natin
19:27yung
19:27interview.
19:52Ilang araw
19:53naming hinintay
19:54ay ang pagtigil
19:55ng ulan
19:55bago
19:56suyurin
19:57ng ilog.
20:01Balik-trabaho
20:03na mga
20:03makinarya
20:04ng proyekto
20:05ng JICA
20:05o Japan
20:06International
20:07Cooperation
20:07Agency
20:08na nagpautang
20:09sa Pilipinas
20:10para palalimin
20:11at palawakin
20:12ang ilog.
20:14So yung ginagawa
20:15rito sir
20:16ay pinapalalim
20:18ito.
20:18Pinapalalim.
20:19Tapos nililipat
20:20dito sa gilid.
20:21Kaya nga
20:22ilalagay
20:23muna
20:23namin
20:23sa tabi
20:24para
20:24kukuha
20:25nilong
20:25long
20:25arm
20:26vacuum
20:26namin
20:27yan
20:27sa truck
20:29para
20:29yung
20:30getting
20:30capacity
20:31ng tubig
20:32mas ma...
20:32So tuloy-tuloy
20:33yung paghukay
20:34dito sa gilid?
20:35Yan yung ginagawa
20:36nila ngayon.
20:38Layunin ng proyekto
20:39na pabilisin
20:40at damihan
20:41ng tubig
20:41na dumadaloy
20:42rito
20:43para hindi
20:44na umapaw
20:45at bahain
20:45ang bayan.
20:46So yung ginagawa
20:47nyo rito
20:48makakatulong
20:48din dito
20:49sa baba
20:49sa Pasig
20:50din?
20:51Hindi,
20:51bibilis yung flow
20:52makakatulong
20:53kami
20:53upstream
20:54Ha?
20:54Upstream
20:55ang Montalban
20:57and
20:57sa Matayo
20:58Kung kayo
20:59makakatulong?
21:00Kasi
21:00mabilis yung
21:02baba ng tubig
21:03sa mga yung Provident
21:04dito lang
21:04ano?
21:05Ah,
21:05isa,
21:05isa.
21:06Provident,
21:06ato.
21:07So umapaw ito
21:08pumasok doon
21:09sa noob?
21:11Noong Undoy?
21:12Oo nga,
21:13noong Undoy,
21:13yun nga.
21:14So yun lang pala
21:15katabi niya yung ino
21:16kaya pala
21:16binaha.
21:17Kaya binaha.
21:29So yung
21:30ganun klaseng
21:31bahari ito
21:32sa tingin nyo
21:33bakit
21:33nangyari yun?
21:35Yung Undoy?
21:36Oo.
21:37Marami din
21:37faktor.
21:38Number one,
21:40yung mga
21:40yun,
21:42yung
21:43yung
21:44binagawa
21:45sa taas
21:47subdivisions
21:48so yung
21:49pagkakat
21:50ng mga trees
21:51so
21:51mabilis
21:52ang surface
21:53runoff
21:53yun yung
21:54talagang primary
21:56kasi
21:57nanumang
21:58nature eh.
21:59Binalawang
21:59yung nature.
22:00Pero umapaw din
22:00yung ilog.
22:01So kulang
22:02kulang sa carry
22:03yung capacity
22:03na yung ilog?
22:04Oo.
22:05Tapos maliit pa.
22:06Maliit yung
22:07ilog noong
22:0845.
22:0940 to 45
22:10yung
22:11to 50
22:11yung width.
22:13Ngayon,
22:14ginawang threat
22:1580.
22:17yung pagkakain
22:19balon.
22:23Mahigit
22:2411 km
22:25ang haba
22:26ng ilo
22:26sa Marikina.
22:29Mayroong
22:30porsyon
22:30na hindi
22:31naman
22:32gawa ng
22:32JICA.
22:33Yun yung
22:33inabutan na
22:34namin.
22:35Pero yung
22:36ito,
22:36sa ngayon,
22:37yung ginagawa
22:38ng JICA,
22:39daming
22:39ang nagbablog,
22:40daming
22:40ang papakita
22:41na social media
22:42na pag nakita
22:44mo talaga
22:44talagang
22:45ang katakapal
22:46ng bakal,
22:47yung simento,
22:48talagang standard.
22:50Tsaka,
22:50mismo ako
22:51nawitness ko,
22:52hindi sila
22:53pumapayag
22:54na magbuhos
22:55ng simento
22:55na kahit
22:56ambon lang.
22:58Gusto nila
22:59maayos yung
23:00klima,
23:01ayos ang panahon
23:02bago nila
23:03buhusan ng
23:03simento.
23:05Tsaka,
23:06napakaraming
23:06test.
23:07Daming
23:08mga muhon
23:08na ginagawa
23:09sila.
23:10So,
23:11ibig sabihin,
23:11itong ginawa
23:12dito sa Marikina
23:14talagang
23:14masinop
23:15at talagang
23:17ginamit
23:17sa tama
23:18yung pera.
23:20Yes.
23:21Kaya ngayon,
23:22nakikinabang
23:22yung taong bayan.
23:23Siguro,
23:24ang tingin kong
23:24maging aral
23:25sa atin
23:26ay yung
23:26kultura
23:27ng bawat
23:28Pilipino.
23:29Baguhin
23:30yung pananaw nila
23:31sa paggawa
23:32ng mga proyekto.
23:33Magin tapat
23:34sa tao.
23:35Diba?
23:36Tsaka,
23:37yung magaling
23:37na leader.
23:40Pero,
23:40habang wala
23:41pa tayo
23:41dun,
23:42mas okay
23:42na ipagawa
23:43natin
23:44sa hapon.
23:46Ramdam na
23:47sa barangay
23:48Tumana
23:48ang ginhawang
23:49dulot
23:49ng mga
23:50nagawang
23:50flood control
23:51project
23:51sa Ilok.
23:53Kaya,
23:53simula po
23:54nagkaroon ng
23:54ganyan,
23:55hindi na po
23:55tumataas
23:56masyado.
23:57Dati po,
23:57umaabot dito,
23:59yung 19 po,
23:59andito na siya.
24:00Halahati po nito.
24:0119 doon sa
24:02level ng
24:03Ilok?
24:03Dito na po.
24:04Ngayon po,
24:0519,
24:05dyan na lang po
24:06sa baba.
24:06Ah,
24:07so ngayon,
24:07yung dating
24:0819 na nandito,
24:10dito na lang po.
24:11Pumapasok na
24:11sa loob ng bahay?
24:12Opo.
24:12Ngayon po,
24:13hindi na po pumapasok.
24:14Kahit po dyan sa amin,
24:15hindi na siya pumasok.
24:16Nag-19 na ba?
24:16Opo.
24:17Sumabra na nga po,
24:18nag-20 na siya.
24:19Pero hindi pa rin.
24:20Hanggang dyan lang po
24:21sa may sapatos niya.
24:22Yung shoes niya po.
24:24So,
24:25malaki talaga
24:25yung naging improvement.
24:27Malaki po.
24:28Para sa isang eksperto,
24:30sapat na nga ba
24:31ang mga proyektong ito?
24:34At ano pa
24:35ang kailangan gawin
24:36para hindi na maulit
24:38ang taon-taon na lang
24:39na krisis
24:40sa pagpaha?
24:44Ang command center
24:46ng first responders
24:47na Marikina
24:48ay inilipat na
24:49sa mataas na bahagi
24:50ng bayan,
24:51malayo sa mga lugar
24:52na binabaha
24:53at malayo rin
24:55sa fault line
24:55ng lindol.
24:57Mahalagang aral
24:58na idinulot
24:59ng undoy.
25:01Nagpasalamat din ako
25:02sa pag-rescue
25:03sa akin
25:03ng tropa nila
25:04noong isang linggo.
25:06Napaka-delikado po
25:07nung sitwasyon nyo na po
25:08ngayon.
25:08Kung nakabitaw po kayo,
25:10dalawang lugar po
25:11ang pwede nyo
25:12pagbagsakan.
25:13Una po,
25:14sa Mangahan Floodway,
25:15papunta po iyan
25:16ng Laguna Lake
25:16or papunta po kayo
25:18ng Pasig River
25:19lalabas po
25:19ng Manila Bay.
25:22Opo,
25:23dahil din po
25:23sa experience
25:24na rin po natin dyan,
25:25dilimitahan po
25:26talaga po natin
25:27yung mga
25:28activities
25:29na pwedeng gawin po
25:29sa ilog.
25:30Bawal po maligo,
25:31bawal po yung mga
25:32recreational activities
25:33maliban po
25:34dun sa mga
25:35pangingisda
25:35sa tabing pangpang.
25:36Pero may mga
25:37restrictions pa rin po yan
25:39hanggang sa
25:40ang water level din po.
25:41Pagka tumaas na po
25:42ang alarma natin
25:43sa first alarm,
25:43bawal na po
25:44ng kahit anong
25:45activity po
25:45sa Marikina River
25:46at strictly po
25:48ini-enforce po natin.
26:02Kahit pa matugunan
26:03ang Marikina
26:04ang bawat sanhin
26:05ng pagbaha
26:05sa kanila
26:06at maging handa
26:07silang sumagip
26:08ng sino man
26:09kabilang na
26:10mga tulad
26:11kung dayo lamang,
26:12hindi pa rin sapat
26:13ang sarili nilang
26:14kakayahan
26:15laban sa
26:16mas malaking
26:17krisis.
26:18Sapagat
26:19ang mismong
26:20ugat ng problema
26:21ay may mga
26:22sangay na
26:22lumalagpas
26:23sa Marikina.
26:25Matagal na namin
26:25sinasabi din na
26:26dapat
26:27all cities
26:29and municipalities
26:30within the river basin
26:31should be
26:32working together
26:33kasi what
26:33affects
26:34one municipality
26:35would affect
26:36the other
26:37municipalities
26:38within that
26:38watershed.
26:40So,
26:41they have the
26:42same problem.
26:44Naintindihan ko na rin
26:45kung bakit
26:46ganun kalakas
26:47ang agos
26:47sa ilalim
26:48kahit
26:49tila tahimik
26:50ang ibabaw
26:50ng tubig.
26:52Dahil sa
26:52pagpapalalim
26:53sa ilo,
26:54mas maraming
26:55tubig
26:56ang nadadala
26:56nito
26:57ng mas
26:58mabilis
26:58pababa.
27:00Mas mainam
27:01na ito
27:02kaysa
27:02umaapaw tulad
27:04ng dati
27:04at maging
27:05dilubyo.
27:07Ang aral
27:08dito
27:08ay hindi
27:09lang basta
27:09pag-iingat
27:10kundi
27:11paggalang
27:12sa kalikasan.
27:14Hindi
27:15nawala
27:15ang lakas
27:16nito.
27:17Pinalihis
27:18lamang
27:19sa tamang
27:20daan.
27:22Mula
27:22sa lungsod
27:23na Marikina,
27:24ako po
27:25si Howie Severino
27:26at ito
27:27ang
27:28Eyewitness.
27:55Maraming salamat
27:56sa pagtutok
27:56sa Eyewitness
27:57mga kapuso.
27:58Anong masasabi
27:59niyo
27:59sa dokumentaryong
28:00ito?
28:01I-comment na yan
28:02at mag-subscribe
28:03sa GMA
28:05Public Affairs
28:05YouTube channel.
Comments