00:00Napapansin niyo ba yung mga mancha sa padan ng inyong mga bahay?
00:03Na parang tila eh makapal at madumi at kahit gaano niyo linisin eh parang bumabalik-balik pa rin.
00:09Nako, baka molds o amag na yan Leslie, no?
00:13Nako, attorney, lalo na ngayon nag-uulan.
00:15Nako, alam niyo ba na maaari itong maka-apekto sa ating kalusugan?
00:19At para pag-usapan ng mga health hazards ng molds, makasama po natin ngayong umaga,
00:24the very beautiful Doc Villagalban.
00:27Doc, welcome back sa Rise and Shine, Pilipinas.
00:30Good morning, Ms. Leslie. Good morning, attorney Joe.
00:33At good morning po sa ating lahat, Rise and Shine po.
00:36Before anything else, happy 6th anniversary, Rise and Shine, no?
00:40At part ka nun, Doc.
00:41Yes, of course.
00:42Thank you. It has been an honor to be part of this show, no?
00:45And thank you, no, for bringing the advocacy of health information, no?
00:50To 6 more years of good vibes, no?
00:52And helping Filipinos rise and shine.
00:55Yes, and thank you, Doc, for always joining us, no?
00:58Pero, Doc, ano nga po ba yung molds?
01:01Ano po ba yung karaniwan natin nakita sa bahay na amag o molds?
01:05At kailan po ba siya nagiging health hazard?
01:07At bakit siya nagiging health hazard?
01:09Okay, usapang amag tayo.
01:11But important, no?
01:12Kasi minsan hindi natin pinag-uusapan yung amag.
01:14Yes, hindi pinapansin yan.
01:16Oo, tsaka hindi pinapansin, ay may amag or may kulay lang dyan, hindi natin pinapansin.
01:21Pero amag or molds are usually, um, are fungus, no?
01:25Or microscopic fungus.
01:26So, ano siya kapatid, pinsan siya ng mga mushrooms na nakikita natin.
01:30Pero they're microscopic.
01:32Kaya siya mas delikado.
01:34Kasi nga, maliliit, no?
01:36Ang amag or ang molds.
01:39And the most important part of that, no?
01:41Ang pinakatatandaan natin, nagre-release siya ng spores.
01:45Yung spores na yun, yun yung health hazard.
01:47Kasi nga, nai-inhale natin siya, no?
01:50Pwede siyang pumasok sa respiratory system natin.
01:54So, pwedeng mag-cause ng irritation, no?
01:56Kaya minsan, no, inuubo lang tayo, binabahing tayo kada umaga.
02:00O minsan, nagkakaroon tayo ng allergies.
02:03Hindi natin alam kung saan nanggagaling.
02:05Maari pala na ang bahay natin ay may mold infestation or inaamag.
02:10Kaya tayo nagkakaroon ng respiratory problems, allergic problems.
02:14Kaya siya nagiging health hazard.
02:17At hindi lang sa pagkain, nakikita ang amag.
02:20Kasi usually, pag yung makikita mo, parang may mga nangigitim-gitim.
02:23Lalo, nakapag tag-ulan.
02:25Yes.
02:26O, importante kayo siya tag-ulan na ngayon.
02:28At saka, no, especially kapag binabaha, no?
02:31Or palaging prone to flooding yung bahay natin.
02:35Palaging pumapasok yung floods, no?
02:37Um, importante yun kasi pwedeng mamugad yung amag doon, no?
02:42Ang amag kasi, ang gustong-gusto ng molds, no?
02:45Would be moisture, tsaka warm areas, no?
02:48So, warm and moist, no?
02:50Doon nag-grow yung amag or yung molds na tinatawag natin, no?
02:55So, and palagi yan, no, kapag hindi natin natitrace sa source, no, at hindi natin naagapan, no, pwedeng dumami sila,
03:03no?
03:03At pwedeng lumala, actually, yung health problem, no?
03:06Kasi the more molds, no, na meron yung bahay natin, the more yung spores na narirelease niya.
03:12So, Doc, ano-ano po yung mga costs na pwede nitong maidulot sa mga tao?
03:18Lalo na, hindi naman masyadong familiar ng mga tao ngayon sa mga ganyang molds-mode.
03:22Pag molds-mode, parang, ay, wala naman yan.
03:25Usually, kapag, ano, parang ginagawa, parang disenyo lang ang matingin nila sa bahay.
03:29Parang may something dito, pero okay lang yan kasi wala naman.
03:32Or pinipinturahan, di ba?
03:33Yeah, pinipinturahan, tinatakpan.
03:35Oo, tinatakpan na lang.
03:36Pag pininturahan nila yun, wala nang effect yun?
03:38No, no, actually, it can spread pa rin, no?
03:41Kasi hindi mo siya, hindi mo siya tinatanggal at its source, no?
03:46Important pa rin kasi sa molds, no, yung disinfection, no?
03:50Matanggal talaga yung molds, no?
03:52Usually, ginagawa yun ng mga professionals natin.
03:55Or, for example, kailangan talagang palitan, no?
03:58Kasi nga, hindi mo lang siya matatakpan, no?
04:02And minsan, hindi mo lang siya mapupunasan.
04:05Minsan, marami, at pwede pa siyang dumami, actually, kapag pinunasan mo siya kasi it can spread more.
04:11So, may mga areas din sa bahay, no, na pwede pa lang magka-mold.
04:15So, yung likod ng cabinet, likod ng refrigerator.
04:18Kasi nga, yung mold, susundan mo kung saan may moisture at kung saan warm.
04:23Eh, dito sa Pilipinas, very tropical, humid, laging mainit.
04:27Laging mainit, no?
04:29So, at lagi tayo, ulan, dalawa yung weather system natin, ulan-init.
04:33Perfect combination, no?
04:35Para mabuhay talaga yung mga molds.
04:38O, sabi nga ni Doc, no, it's super small but super terrible yung molds.
04:42Doc, meron po bang mga paraan para malutas o ma-solve natin yung mga mold problems natin?
04:51How do we counter yung molds?
04:52Sabi mo nga, hindi pwedeng basta pinturahan, no?
04:55Ano yung mga dapat gawin para matanggal yung molds at ma-prevent yung molds?
04:59Depende yung sa surface, no?
05:01Kunyari, kung hard yung surface, saka hindi siya porous, meaning walang mga maliliit na butas, no?
05:06You can clean it with water and detergent, no?
05:09And make sure that it's dry.
05:10Kasi nga, kapag hindi dry, pwede ulit, no, magkabalik.
05:14Pero more often than not, yung gamit kasi natin sa bahay, no, very porous, no, yung mga plywood, kahoy, no,
05:21yung mga cabinet natin.
05:23So, pag ganyan, no, kailangan talaga siyang palitan.
05:25Kasi nga, kapag pumasok yung molds doon sa mga maliliit na butas, mahirap siyang tanggalin.
05:32So, kapag gano'n, no, napunasan mo nga yung surface, no, hindi mo alam, sa loob meron.
05:38Kaya siya kailangan palitan yung mga carpets.
05:41Minsan, no, kapag may mga grouting yung mga sa tiles natin, no, pwede, no, kailangan palitan talaga.
05:49Kasi nga, especially kapag it's very extensive already, baka yun yung nagiging cause ng ubo, no, ng respiratory problems, yung
05:57paglala ng asthma, no.
05:58Especially kapag may bata or may mga immunocompromised sa bahay, mas delikado yun.
06:03Pero, siyempre, Leslie, doc, medyo mahal magpalit lagi ng ano.
06:06So, meron bang na-spray para ma-prevent yung growth niya? Available bang ganun, doc?
06:10Right now, no, there might be commercial. Usually, we call a professional for that.
06:16Depende sa extent, no, talaga ng molds, no.
06:18Ang advice namin, no, as medical professionals, palitan siya talaga.
06:23Especially kapag we notice already na may mga sintomas.
06:26Mas, kapag may mga anak tayong may asthma, doon tayo dapat maingat, no.
06:30Kasi konting, ano lang, irritant, pwedeng lumala actually yung asthma.
06:35Oo. Tsaka, hindi biro din yung asthma kapag na-trigger ng molds.
06:38Pero ngayon, uso na rin yung mga dehumidifiers.
06:41Oo.
06:41Yes, actually.
06:42So, I think pwede yun, no, para ma-prevent, doc, na magkaroon.
06:46Yes, your humidifiers actually prevent yun.
06:49Yung mga moisture, no, tsaka yung mga warm areas.
06:52If meron tayong way to measure, no, below 60 humidity doon sa bahay natin, it's good, no.
06:58But humidifiers can actually help.
07:00Pero hindi niya natatanggal na yung molds.
07:02Pero yung humidifier ba na yung doc?
07:04Yun yung may lumalabas na...
07:05Yung dehumidifier.
07:07Dehumidifier.
07:08Yun yung kumakain yung moisture niya.
07:10Kasi meron din yung mga silica gel, di ba?
07:13Oo.
07:13Oo, kasi silica gel, inaabsorb niya yung moisture, no.
07:17So, yung mga dehumidifier, may mga ganong ingredients.
07:22Right.
07:22Meron siya sa loob.
07:23So, I think yun yung magandang pag-investan ng ating mga kababayan.
07:28Especially now na nag-uulan, tapos biglang aaraw.
07:32Tapos babaha pa.
07:33Tapos babaha pa.
07:34So, aside from thorough cleaning, dehumidifiers.
07:37Dehumidifiers is important.
07:39Okay, ayun. Maraming maraming salamat, Doc Bia,
07:42sa mga dagdag informasyon tungkol sa health hazard ng molds o amang.
07:46Mag-iingat po tayo lahat lagi mga ka-RSB.
