00:00...sa dinami-dami ng responsibilidad, bayarin at pangarap na nakapatong sa balikat ng isang miyembro ng isang pamilya.
00:08Isang blessing nga ba o maituturing ng curse ang pagiging breadwinner?
00:14Tara, silipin natin ang kanilang buhay.
00:22Para sa mga breadwinners, bawat oras, precious.
00:27Bawat minuto, may katumbas na piso.
00:30Ang makatulong sa pamilya ay ultimate happiness and goal ng marami sa kanila.
00:34Pero, kalakip nito ang mga restrictions.
00:38Bawal mawala ng trabaho, bawal magkasakit, at higit sa lahat, bawal mapagod.
00:45And yet, kahit na sobrang struggle in life, they just keep on pushing forward.
00:51Ayon sa mga workforce at mental health survey, marami sa ating mga Pinoy breadwinners ang nakakaramdam ng matinding kasiyahan at
00:59fulfillment.
01:00Kapag nakikita nilang maayos ang lagay ng kanilang pamilya.
01:03Pero, marami din sa kanila ang nakararanas ng matinding stress at pag-aalala.
01:10Hanggang saan nga ba dapat ang sakripisyo para sa iba?
01:14Bago natin ma-realize na kailangan din natin bukahin at mahalin ang sarili nating life.
01:20Alamin natin yan dito sa Rise and Shine Pilipinas.
01:25Sabi nga, hashtag struggle is real.
01:28Ito mga ka-RSP, relatable stories at everyday struggles ng mga breadwinner ang ating pag-uusapan kasama ang sleep and
01:35burnout specialist at isa ating balanced life strategist and leadership mentor.
01:39Let's welcome Ma'am Dina Salonga.
01:41Good morning po, Ms. Dina.
01:43Welcome sa Rise and Shine Pilipinas.
01:46Good morning.
01:47Isang maulang umaga mula sa Ilocos.
01:49Mabati ko sa inyo, Leslie and Joshua.
01:52Good morning, Ma'am.
01:53Ma'am, ito po, simulan natin.
01:55Saan po ba nagsimula itong konsepto ng pagiging isang breadwinner?
02:01Um, maraming mga ganyan sa iba-ibang kultura eh, hindi lang sa mga Pilipino.
02:08So I guess dumadaan talaga tayo dyan sa aspeto na yan na merong isang tao na mag-assume ng responsibility
02:16para sa isang unit ng pamilya.
02:19Traditionally, it's given to the head of the household who is a parent.
02:24So, may tatay or nanay, pero sa ngayon, medyo naiba na yung balangkas ng mga pamilya, di ba?
02:31So minsan napupunta na sa ibang, sa anak usually.
02:36At ang naaatasan or nagiging breadwinner is yung anak na may potential or may capability to make the highest income
02:47or to earn the highest income.
02:50Okay. Ma'am, yung pagiging breadwinner ba, is it a choice?
02:54Or mayroong option na hindi maging breadwinner?
02:58Lahat naman tayo may choice sa lahat ng bagay.
03:01So, kung yung tao na yun na naatasang breadwinner ay may ibang plano para sa buhay niya, pwede naman siyang
03:11tumanggi.
03:11Pero sa culture ng Pilipinas, parang hindi nangyayari yun eh.
03:16And I think, if I think about it, excuse me, ang nangyayari kasi, minsan hindi natin kayang paaralin lahat ng
03:26anak, for example, sa isang pamilya.
03:28So typically, isa yung nagiging matagumpay or successful sa pag-aaral, nagkatrabaho.
03:36At yung the rest of the siblings had to sacrifice for this ate or kuya.
03:42So itong ate or kuya na itong makarang utang na loob.
03:46Kasi, di ba, nakapag-aaral siya, nakapagtapos, nakatrabaho.
03:49Dahil, nagsakripisyo ang iba.
03:55Tingin ko sa culture natin, ito yung malakas na nagbibigay ng impetus para tumulong back or give back to the
04:03family as a breadwinner.
04:05Kaya minsan, parang wala kang choice.
04:08Kasi, di ba, lahat na ebinenta para sa'yo, makapagtapos ka.
04:13So dapat lang tumulong ka, parang may expectation na gano'n.
04:17Yun.
04:17Isa yun sa mga tinuturing natin na toxic Filipino culture.
04:21Yes.
04:21Yung parang utang na...
04:23Hindi naman investment to.
04:24Oo, yan.
04:25Pero, Ma'am Dina, marami po sa mga breadwinners po natin,
04:29lagi nilang iniisip, bawal magkasakit,
04:31bawal mawalan ng trabaho,
04:33bawal mapagod.
04:35Gano'n po ba kadelikado itong ganitong mindset pagdating po sa mental and physical health nila?
04:43And...
04:46Because we are, we have a physical body that has a limitation.
04:51Actually, mentally, emotionally, mayroon din tayong limitations.
04:55So kailangan alam natin yan.
04:57I think the most important is setting boundaries.
05:00Hindi naman tayo pwedeng tubulong ng walang katakusan.
05:06So you have to first take care of yourself.
05:08So as a breadwinner, the self-care becomes even more important.
05:13Diba?
05:14Sabi nga nila, you cannot give from an empty cup.
05:16Or wear your oxygen mask first before attending to others.
05:21O sumasakay tayo ng aeroplano.
05:24So how can you help if you yourself needs help?
05:28Diba?
05:28So, ikaw muna ang mauna.
05:31Alagaan yung sarili.
05:33Tapos mag-set ng boundaries.
05:34May limitasyon ng pagtulong.
05:36You cannot help to the point na you jeopardize your own health and your own life.
05:42Kasi importante rin yun yun na meron matira para sa'yo.
05:45Or unahin muna yung sarili.
05:47Tapos sabi mo, okay, I will help.
05:49I will give this much.
05:52I will give itong amount na to.
05:54Because meron din ako mga pangangailangan para sa sarili ko.
05:58Ngayon ko talagang sobra-sobra.
06:01And then by all means, help.
06:02And also help those who help themselves.
06:06Baka maramiya tulong ka ng tulong.
06:08Tapos yung binibigay mo, nasasayang naman.
06:10So, what's the point?
06:12Maraming ganun.
06:13Lalo na sa mga OFW, diba?
06:15Yes.
06:16Well, Miss Dina, yun nga po eh.
06:18Pagka dumating yung punto na gusto nang alagaan ng breadwinner,
06:23yung kanila mga sarili,
06:25ay nakakaramdam sila ng guilt o nakokonsensya sila
06:28pagka nagsa-self-care sila.
06:29Kasi mas mabigat pa yung haramdaman nila pag nagsa-self-care sila
06:32kesa dun sa mismong pagod nila sa trabaho.
06:35Paano nila tatanggalin yung guilt na yun?
06:38Um, well, yan ay nasa conditioning eh.
06:44Bit na natin yung mga ganyang patterns sa ating behavior.
06:49So, siguro yung ano lang, realization na hindi mali.
06:53Hindi mali ang pangalagaan ng sarili.
06:56It is not wrong.
06:57It is not selfish.
06:59To take care of yourself.
07:01Important yan.
07:02So, to take care of your family,
07:04take care of yourself first.
07:06I think accepting that is one way
07:09na maiwasan nila yung maging guilty.
07:12Kasi yung guilt, pwede mong maramdaman,
07:15but you can just let it go and tell yourself
07:19myself.
07:20So that I can be a better wife,
07:23a better mother or father,
07:26a better daughter or son or sibling.
07:30So, kung isipin mo na yung pag inalagaan mo yung sarili mo,
07:34you're also taking care of the people you are responsible for,
07:38then it should lessen or eliminate the guilt.
07:42Well, nabanggit ni mama yung mga ganun,
07:45pero kasi, once na tumigil
07:47or mag-stop sila na magbigay ng tulong
07:50dun sa pamilya
07:51o kaya naman sa mga kapatid,
07:53naturally, meron talagang mga magagalit.
07:56O magtatampo.
07:56O magtatampo.
07:58O magsamanang loob.
07:59Paano po ba nila makahandle ito ng maayos?
08:05Yung kasing reaction ng mga tao
08:07sa mga bagay na ginagawa natin,
08:09wala tayong control dun eh.
08:11They will say whatever they want to say.
08:14Minsan tumutulong ka,
08:15nagagalit din sila, di ba?
08:17Hindi lang naman sila nagagalit
08:19dahil hindi ka tumulong.
08:21So, meron talagang mga ganun nature ang tao.
08:24Ngayon, kung papansinin natin lahat
08:27at puproblemahin natin lahat,
08:29anong sasabihin ng ibang tao?
08:31Anong sasabihin ng mga...
08:34...
08:35...at ng buong Pilipinas?
08:38Di ba?
08:38Ako, napakalaking burden
08:40na nun para sa'yo.
08:42So, dapat unahin mo muna
08:43yung pangangailangan mo.
08:45Baka naman
08:46nagtatrabaho ka na
08:47para lang sa iba.
08:49Kasi pag may nangyari sa'yo,
08:51what will happen to them?
08:53Yun ang isipin mo.
08:54If you're the breadwinner,
08:55if something happens to you,
08:57and you're the only one making money,
08:59mas grabe yun.
09:01Na-stroke ka,
09:03nagka-atake ka sa puso,
09:04naging, ano ka,
09:07invalid,
09:07papano na sila?
09:08Di lalong wala kang kita.
09:10Mas hirap kayo lahat,
09:12pati ikaw.
09:13Then they'll have to take care of you,
09:14your medical expenses.
09:16Lalo,
09:16lumaki ang gastos at problema.
09:19Okay.
09:19Well, I think,
09:20what we're talking about here,
09:22hindi naman masama
09:23na magkaroon ng utang na loob.
09:24Kasi we have to be grateful
09:26naman talaga sa lahat,
09:27especially to our parents.
09:29Pero, yun nga,
09:29dapat huwag lang pabayaan
09:30yung ating mga sakili.
09:31Boundaries pa rin.
09:33Boundaries.
09:34Yes.
09:34So, may boundaries.
09:36Apo.
09:36Well, mensahe yun na lang po,
09:38Ms. Dina,
09:38sa ating lahat,
09:40sa lahat po,
09:40ng mga breadwinner.
09:44Mabuhay kayo,
09:45dahil hindi lahat ng tao
09:46mayroong puso
09:47para tumulong sa iba.
09:49So, salamat sa inyo
09:50na mga matulungin
09:51sa pamilya,
09:52sa mga magulang
09:53at mga kapatid.
09:55Pero,
09:55huwag niyong kakalimutan
09:56ang sarili nyo.
09:58Tandaan,
09:58kailangan malusog kayo
10:00at ang isip nyo
10:02ay payapa,
10:03di ba?
10:04Para mas lalo
10:05kayong makatulong.
10:06So,
10:07huwag niyong isipin
10:08na kailangan
10:09unahin ng iba,
10:10unahin ng sarili
10:11para mas makatulong
10:13sa iba.
10:14Okay.
10:15Ayan.
10:15Saludo po kami
10:15sa pagsisikap
10:16ng lahat
10:17ng ating mga breadwinner.
10:18You're already champions.
10:20Pero,
10:20paalala lang po
10:21sa ating lahat,
10:21sa mga breadwinner natin,
10:23magpahinga din.
10:24On that note,
10:24marami-marami salamat po
10:25sa inyong oras,
10:26Ma'am Dina,
10:26sa Long.
10:27Thank you, Ma'am Dina.
10:28Thank you, Ma'am.
10:29You're welcome.
