00:00Igaan mga pangyayaring na hagip ng kamera,
00:03mga incidenteng kailangan suriin at siya sa atin,
00:06walang ligtas basta caught on cam.
00:11Sa paghagupit ng habaga at caught on cam,
00:14ang iba-ibang incidente ng pagguho dahil sa mga rumaragasang baha.
00:19Caught on cam!
00:22Ang pagguho ng bahay sa Lubaw, Pampanga.
00:26Sa isang iglap, nilamon ng rumaragasang ilog ang buong bahay.
00:32Caught on cam!
00:35Isa pang bahay ang bumigay at gumuho naman sa Lubaw, Pampanga pa rin.
00:40Makikita sa video, unti-unti nang bumigay ang bahay dahil sa matinding ragasa ng ilog.
00:46Ayon sa Lubaw, LGU, nakatayo ang ilang mga bahay sa no-build area.
00:54Caught on cam!
00:56Ang bumigay na bahay ng bahay na ito sa San Marcelino, Sambales.
01:01Dahil yung sabahang rumaragasan na may kasama pang lahar.
01:06Pag-usapan po natin ang mga incidenteng yan at mga kasama natin,
01:10Kansas City Disaster Risk Reduction Management Department spokesperson,
01:14Miss Pichi De Leon.
01:15Good morning, ma'am Pichi!
01:17Good morning, Poser Egan.
01:18Simulan natin dito sa panahong yung habagat, gumuho yung bahay sa Lubaw, Pampanga.
01:24Sa ganito pong sitwasyon na matindi nga ang pagragasa ng ilog,
01:28tas may bahay na gumuguho.
01:30So ano po dapat gawin talaga?
01:32Okay, sa pagrumaragasa yung tubig sa isang bahay, ang importante talaga lumikas ka na bago pa ito mangyari.
01:43Okay.
01:43So pag merong sinabi sa lugar nyo na may pre-evacuation or evacuation, sundin na po natin ito para po
01:49ito ay sa inyong kaligtasan.
01:52Ang importante, pag nakikita nyo na, nasan ba yung video?
01:57Ayan.
01:58Okay, yung sa part na yan, pag nakikita mo yan or malapit ka sa lugar na yan, umiwas ka na
02:04po at pumunta ka sa mas mataas at dry na lugar,
02:08huwag na tayong i-attempt na lumapit pa dito, manood or kunan pa ng litrato, ang kailangan iligtas mo na
02:17yung sarili.
02:18Buhay mo na.
02:18Yes.
02:18May mga warning signs naman regular yung mga LGU, di ba?
02:23Apa.
02:23Pero sa bahay, ano bang kailangan mapansin ko bago ako lumikas?
02:26Pag ganitong rumaragasa na, huwag nyo nang hintayin?
02:30Yes, huwag nyo nang hintayin.
02:31Halimbawa, ang mga senyales niyan pag nasa loob ka ng bahay,
02:35pag nakikita mo na may biyak or may crack ang iyong pader or yung pundasyon ng iyong bahay na mas
02:42malaki na sa lapad ng iyong daliri,
02:45senyales na yun.
02:46Pagka gumagalaw or tumatagilid na yung poste, kapag bumibigay yung sahig,
02:52or pagka merong gumagalaw or tumatagilid ang parte ng bahay mo,
02:56at may naririnig ka ng mga dikaraniwang sound,
03:00parang may crack or gumuguho,
03:02kailangan mo nang lumikas, senyales na yun.
03:04At pati kung yung bahay mo sa ilalim niya ay basang-basanan ng tubig baha,
03:11senyales na rin yun na kailangan mo nang lumikas.
03:13Huwag ka nang mag-stay sa bahay at obserbahan mo kung guguho yung bahay, lumikas na agad.
03:19Okay, doon naman po sa isa pang gumuhong bahay sa lubaw pang panggakitang kita ang unti-unti nitong pagguho.
03:24Sa mga bahay po na malapit po sa ilog, ano ba dapat tignan para sila umalis na rin po at
03:31mag-evacuate na?
03:32May mga precaution measures po yan.
03:34Actually, may batas po tayo.
03:36Yung tinatawag na Water Code of the Philippines.
03:39So, merong easement zone ito, no-build zone.
03:43Para sa urban, kailangan 2 to 3 meters wide, malayo ka sa ilog, sa mga steep na areas,
03:51para maka-avoid ng flooding at saka landslide.
03:54Pagka rice field yan, 20 meters.
03:57Pagka forest, 40 meters.
03:59So, yun yung mga precautions na dapat mong iwasan.
04:03Bawal kang magtayo dito ng bahay at may karapatan ang national government.
04:08Ito, kailangan malayo yung bahay mo sa water area.
04:14Opo, kailangan 2 to 3 meters.
04:172 to 3 meters.
04:18Oo, ang layo niya sa dulo ng waterways.
04:24Nagtataka po ako, Pichi, kung may mga no-building zone,
04:27hindi naman ito ordinary yung temporary na shelter o bahay-kubo.
04:31Mga cementado ito eh.
04:32Bakit po nakakapagtayo sila doon, dapat sa simula pala, talagang mahigpit ng pinagbawal sila?
04:37Kaya nga po, bawal talaga yan.
04:39At may karapatan ng LGU or ang national government na i-demolish ito at tanggalin ito.
04:45Kaya nga sa Quezon City po, meron tayong relocation na ginagawa para po maging safe ang mga mamamayan.
04:52Okay, kung nadunan sa ganong sitwasyon na guguho na ang bahay,
04:57so, unahin ko ba ba yung mga gamit o ikaw na mismo, yung sarili mo na lang, umalis ka na
05:02sa bahay na yun?
05:03Kapag gumuguho na yung bahay, nando-doon ka, unang, huwag ka nang mag-attempt eh.
05:07Oo, nakumuha pa ng gamit.
05:09Pumunta ka na sa lugar o parte ng bahay mo na safe at mataas.
05:14At merong parang access to exit, mga bintana o pintuan na pwede kang sumigaw ng humingi ng tulong.
05:23Oo, huwag mo nang i-attempt na magkuha pa ng gamit.
05:26Tapos, huwag kang pupunta sa part ng bahay na maaari kang matrap.
05:30Kailangan talaga yung merong opening for exit.
05:33Okay, ito sa sitwasyon ng bales, hindi lang baha, may lahar po eh.
05:36Yes.
05:37Nakasama yung rumaragas ang baha.
05:38Mas magiging mahirap ba yung ganito sitwasyon?
05:40Opo, mas mahirap ito, itong hindi karaniwang tubig to, na tubig baha.
05:46Kasi ito may kasamang buhangin, may kasama siyang troso o mga bato na galing sa bundok at sa bulkan.
05:54So, hindi po siya talaga safe.
05:57Para siyang natutunaw na semento, mabigat po yan.
06:00At ang bilis po niyan is mga 45 to 50 miles per hour na mas mabilis pa sa sakyan
06:06at kayang-kaya talaga niyang ilibing ang isang bahay.
06:09Naku, ingat po tayo. Huling paalala po sa ating mga kapuso, mga Pichi.
06:12Okay, sa mga mamamayan po, kapag meron po sa lugar nyo na alam nyo yung flood-prone area po ito,
06:20mas maganda po na sundin po ang utos ng LGU nyo.
06:23Pag sinabing mag-evacuate, mag-evacuate po tayo dahil ang iniintindi lang naman po ng ating gobyerno
06:30ay ang inyong kapakanan at ang bawat membro ng inyong pamilya.
06:33Maraming salamat, Pichi de Leon,
06:35Kansas City Disaster Risk Reduction Management Department spokesperson po.
06:39Ingat po tayo lahat mga kapuso.
Comments