00:00Şimdi biz benzeri bir projeyi daha önce gördük hatırlarsak.
00:04İSTMED projesi yani Doğu Akdeniz'deki doğal gazı yine İsrail'den başlayıp Güney Kıbrıs'a oradan da Yunanistan'a giden boru hattı
00:12inşa etmek gibi bir projesi vardı yine bu üç ülkenin.
00:17Ve bunu Avrupa Birliği finanse edecekti.
00:19Ama Avrupa Birliği bunun çok maliyetli olduğunu ve tabiri caizse aslarının yüzünden pahalıya geleceğini söyledi.
00:28O yüzden de zaten soğuk davrandı ve en sonunda da destek vermeyeceğini söyledi.
00:34Üstüne bir de Türkiye Libya ile yaptığı anlaşmayla zaten o bölgeyi kesince o proje tamamen rafa kalktı.
00:41Şimdi benzeri bir projeyi hayata geçirip bu sırada bu elektrik hattı projesi İSTMED'le neredeyse aynı zamanda duyuruldu.
00:48Yani doğal gazla birlikte elektriğin de taşınması söz konusuydu.
00:53Ama tabii o sıralar doğal gaz daha önemli hale gelmişti.
00:57Şimdi bu elektrik hattı üzerinden aslında hem İsrail hem Güney Kıbrıs bu süreci yeniden deniyor.
01:04Yani Türkiye'nin bölgede söz söyleme kapasitesini ölçüyor aslında.
01:10Burada iki şeyi hatırlatacağım.
01:12Birincisi bu elektrik taşınacak olan elektrik İsrail'de üretilen elektrik ve İsrail ürettiği elektriğin yaklaşık yüzde yirmisini satabiliyor.
01:25Yani yüzde seksen kadarını kendi kullanıyor.
01:28Bu aslında baktığımızda çok büyük bir rakam değil.
01:31Yani Avrupa'ya taşınacak olan elektriğin bu kadar altyapı yatırımı vesaire yaptıktan sonra ne kadar elektrik taşınacak ve Avrupa'da hangi
01:41yaraya pansuman olacak?
01:42Burası bir kere soru işareti.
01:44Yani buradan çıkan rakamlar bile aslında konunun yine Avrupa'nın elektrik ihtiyacını gidermekten çok bölgede üç ülkenin bir inisiyatif alma
01:55çabası olduğu görünüyor.
01:56Diğer yandan da Türkiye'nin söylediği söz burada önemli.
02:00Türkiye böyle bir şey yapılmaz, yapılamaz vesaire demiyor.
02:05Türkiye'nin izni olmadan yapılamaz diyor.
02:08Yani burada şunu altı çiziliyor.
02:10Eğer Avrupa'nın böyle bir ihtiyacı varsa Türkiye bunu destekleyebilir.
02:14Bu sürece bir şekilde elektrik sağlanması konusunda veya yeni enerji hatları vesaire konusunda Avrupa'nın ihtiyaçlarının karşılanmasına Türkiye hep destek
02:25verdi.
02:26Burada da destek verebilir ama Türkiye'yi baypas eden projelere izin vermez Türkiye.
02:31Bu önemli olan altı çizilmesi gereken nokta burasıydı.
02:34Keza çizilen harita yani GSI olarak geçen Great Sea Interconnect yani bu elektrik hattı projesi de yine Türkiye'nin Libya
02:48ile imzaladığı anlaşma gereği o deniz hattı, deniz uygulama projesinde Minasır Ekonomik Bölge hattından da geçeceği için
02:58burada yine zaten kendi içerisinde ölü doğan bir proje ama burada işte Navtex yayınlayacağız vesaire Yunanistan'ın bazı söylemleri var.
03:07Bunu da şöyle yorumluyorum açıkçası.
03:10Bunları söylemek bir şeydir.
03:12Bunları ilan etmek başka bir şeydir.
03:14İlan ettiğiniz şeyi korumak bambaşka bir şeydir.
03:17Şimdi Yunanistan sürekli bu söylem üzerinden kendi dış politikasını yönlendiriyor.
03:23İsrail bunu bir süredir yapıyor biliyoruz seçim satım halinde olduğu için bunu kullanıyor.
03:29Yunanistan'ın da seçimi yaklaşıyor ve maalesef ki Türkiye karşıtlığı, Türkiye karşısında politika izliyor olmanın oy getirdiğini de biliyoruz bölgede.
03:41Yani ben bunu da açıkçası yine siyasi bir manevra olarak görüyorum ama sahaya yansımasının çok olmayacağını, sahada bunu görmeyeceğimizi tahmin
03:50ediyorum.
03:50Çünkü ne zaman Yunanistan ve Güney Kıbrıs böyle adımlar atmaya çalışsa Türkiye çok büyük çaba sarf etmiyor.
03:58Sadece bölgede kendi deniz yetki alanı içerisinde hakkı olacak şekilde askeri gemiler yüzdürüyor.
04:07Bu da projeleri zaten kendiliğinden sonlandırıyor.
04:10Yani bu süreçte Fransa'nın vesaire dahil olacağını biliyoruz biz bu altyapı araştırma faaliyetleri vesaire adı altında.
04:18Yani o gemiler bile gelmeyebilir.
04:22Aslında çok ciddi bir Türkiye Yunanistan gerilimi riski görmüyorum ben.
04:26Çünkü son zamanlarda zaten ikili ilişkinin normalleşmesi çok daha büyük önem kazanmıştı.
04:31Ama dediğim gibi bu proje yani ismi Great Sea Interconnector olan ve eski adıyla Eurasia Interconnector'ı,
04:48İsrail, Güney Kıbrıs, Girit Yunanistan ve Avrupa Elektrik Sistemi.
04:53Siz de görürseniz aslında bu Doğu Akdeniz'de bir güç rekabeti yaratıyor.
04:58Ve biraz da Türkiye'yi bilerek dışarıda bırakma amacı gidiyor.
05:02Yani bu konuda Türkiye gibi stratejik bir ülkenin bu projenin dışında tutulması aslında onlar için pragmatik değil.
05:09Çünkü onlar için daha masraflı ve daha zor olacak.
05:12Yani şimdi ilk önemli bölümde Girit ve Kıbrıs attı zaten yaklaşık 898 kilometre denizaltı kablosu döşemeyi planlıyor.
05:22Yani Avrupa Birliği de bunu stratejik bir project of common interest yani genel bir çıkar projesi olarak görüyor.
05:31Ve şu ana kadar da 657 milyon euro aslında Avrupa Birliği hibesi sağlandı.
05:40Bu şöyle yani yine bir yatırım var, yine bir gerçeklik payı var.
05:44Ama Yunanistan'ın bu sert söylemlerini ben de gerçekçi bulmuyorum.
05:48Çünkü Doğu Akdeniz ile Avrupa arasında enerji koridoru olmayı hedefliyor.
05:52Ama bu çok hırslı bir hedef.
05:54Ve burada Türkiye'yi dışında tutarak ilerlemeleri kendilerinin işine gelmez.
05:59Zaten bugün Avrupa elektrik sistemine fiziksel olarak bağlı olmayan Kıbrıs'ın aslında enerji izolasyonunu sona erdirmek istiyor Yunanistan.
06:08Doğrudan destek olduğu için Güney Kıbrıs'a.
06:11Ve İsrail de aslında özellikle bugünün konjüntüründe.
06:15Yani o 90'larda bakın İsrail ile Türkiye'nin iş birliği aslında çok ileri bir düzeydeydi.
06:21Sonra ne oldu?
06:21Mavi Marmara oldu.
06:22Sonra 2023 olaylarıyla gerilim başladı.
06:25Tam da bu konjüntürde İsrail'de elektriğini Avrupa sistemine bağlayabilecek alternatif bir enerji koridoru ve kriz zamanda ek enerji güvenliğini sağlamak
06:34istiyor.
06:35Aslında sebepleri belli ama Türkiye'nin itirazı da çok mantıklı.
06:39Türkiye bu gibi projelere karşı bir ülke değil aslında.
06:41Türkiye denizaltı elektrik kablosuna karşı değil.
06:44Türkiye kendi kıta sahanlığı iddiasının bulunduğu veya deniz yetki alanlarının çakıştığı bölgelerde kendisinin yok sayılarak faaliyet yürütülmesine karşı.
06:55Bu da gayet tabii zaten.
06:56Yani Birleşmiş Milletlerinin Deniz Hukuku Anlaşması'na göre de Türkiye son derece haklıdır.
07:03Dediğim gibi Ankara'nın 26 Ağustos 2026'da aktarılan güncel tutumu tam olarak bu.
07:08Türk kaynakları zaten Türkiye'nin denizaltı kablolarına ve uluslararası bağlantı projelerine prensipte karşı değil.
07:16Aslında Türkiye'nin egemen hak ve yetki iddiasında bulunduğu bölgelerde araştırma ve kalma faaliyetleri yapılacaksa
07:23önceden diplomatik kanallardan koordinasyon kurulması gerekiyor.
07:27Çünkü sadece kabloda kalmıyor.
07:29Yani oraya gemi yolluyorlar.
07:30Orada ciddi anlamda araştırma yapıyorlar.
07:32Ve bu anlamda aslında bizim NotFacts yollama hakkımız var.
07:37NotFacts ne demek?
07:39Gemilere denizde yürütülecek faaliyetler, tatbikatlar, araştırmalar veya seyir güvenliği hakkında bilgi veren denizcilik duyurusudur.
07:49NotFacts.
07:49Yani NotFacts kendi başına bu bölge benimdir anlamına gelmez.
07:53Ancak Türkiye ile Yunanistan arasındaki meselesi de şudur.
07:56Atina bir NotFacts'i yayımlayıp araştırma gemisi gönderirse,
08:00eğer hani hak ararsa çünkü böyle ağır söylemlerde bulunuyor ya,
08:04Türkiye'de buna karşı Ankara'da bu alan benim kıta sahamlığı iddiam içerisindedir.
08:09Beni yok sayamazsın gibi bir Naftex'e yayımlayabilir ve gemiyi deniz unsurlarıyla aslında çok rahatça takip edebilir.
08:17Neden şu anda böyle bir çıkışma var?
08:19Çünkü tabii Fransa bir anda finanse etmeye başladı bu proje.
08:22Bu projenin aslında alt tabanı 10-15 yıldır yürütülüyor.
08:25Ama ne zamanki Fransız şirketi dedi ki parayı ben koyarım çünkü Kıbrıs'ın ve Yunanistan'ın bu konuyla ilgili problemi
08:33vardı.
08:33Şu anda kendilerinde deniz tabanı araştırmaları ve jeofizik çalışmalar yapmak için bile hak aramaya başladılar.
08:41Ama dediğim gibi konu kablo çekilmesi değil,
08:44konu bu çalışmaların Türkiye'nin dışında tutularak, bilerek Türkiye'yi dışında tutarak yapılması.
08:50Yani Atina kablo döşeme serbestiyetini öne çıkarıyor aslında.
08:55Ankara ise henüz sınırlandırılmamış veya çakışan kıta sahanlığı iddialarının bulunduğu bölgelerde gerçekleştiren araştırma
09:03ve deniz tabanı haritalandırılmasının tek taraflı yapılamayacağını savunuyor.
09:07Ve zaten tek taraflı yapılması onların bile işine gelmez aslında.
09:11Şu ana kadar gayet pragmatik bir politika izliyoruz ama biraz da dışarıdan bu konjunktürde genel,
09:16bölgesel düşmanlıkları ve herkesin Doğu Akdeniz üzerinde güç kurma hırsını ön planda tutarsak,
09:23Türkiye'ye sanki Türkiye bu projeyi tamamen karşı ya da işte bu anlamda yenilikçi değil ya da kişisel bir derdi
09:30var gibi yansıtmaya çalışıyor.
09:32Söylemsel görüyorum.
09:33Pragmatik değil, hukuki açısından da dediğim gibi yani UNCLAS'ı göz önünde alırsak,
09:38UNCLAS dediğim de işte Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Anlaşması'nı alırsak,
09:42adaların da deniz yetki alanı hani üretme hakkı var demesine rağmen Yunanistan'ın,
09:50Türkiye'de aslında çok güzel cevap verebilir burada.
09:53Kıta sahanlığı argümanıyla başlayarak Fransız sermayesine rağmen,
09:58Fransız stratejik çıkarına rağmen kendisi daha önemli bir hak iddia edebilir.
10:02Çünkü dediğim gibi hukuki olarak da bu argümanların bir tabanı vardır aslında.
10:10İzlediğiniz için teşekkür ederim.
