00:00Herkese merhaba ve bu yepyeni incelememize hoş geldiniz.
00:03Bugün masaya yatıracağımız konu aslında hepimizin çok yakından tanıdığı,
00:07mutfağımızın o en temel, en vazgeçilmez lezzetlerinden biri hakkında,
00:12yazar Erol Sunat'ın kaleme aldığı son derece çarpıcı bir denemeyi inceleyeceğiz.
00:16Bu metin, enflasyonun o ağır insani bedelini sadece soğuk rakamlarla değil,
00:21çok iyi bildiğimiz basit bir Türk yemeği üzerinden öyle güzel anlatıyor ki,
00:25gerçekten büyüleyici.
00:26gelin mutfaklarımızdaki o sıradan ikilinin nasıl olup da erişilmez bir lükse dönüştüğüne
00:31hep birlikte yakından bakalım.
00:33Peynir ekmek hazır yemek ne kadar tanıdık bir cümle değil mi?
00:36Bu sadece dilden dile dolaşan bir atasözü değil,
00:39aynı zamanda bizim kültürel hafızamızın ta kendisi.
00:42Yazar eskiden bu ikilinin bulunmadığı bir evin neredeyse hiç olmadığını hatırlatıyor bize.
00:47Düşünsenize nesiller boyunca bu mütevazi ikili bir aileyi doyurmanın en kolay,
00:52en ulaşılabilir, en kestirme yoluydu.
00:54Yani acıktığınızda karnınızı doyurmanın o en pratik çözümüydü.
00:58Ta ki bugüne, dengeler tamamen değişene kadar.
01:01Peki ama sık sık duyduğumuz bu katık tam olarak nedir?
01:05Katık aslında ekmeği o yavanlıktan kurtaran, kuru kuruya gitmesin diye
01:09öğünü tamamlayan, peynir veya zeytin gibi yiyeceklere verdiğimiz isim.
01:13Aslında bugünkü analizimizin merkezinde yatan o büyük çatışmada tam olarak bu.
01:18Ekmeğin yanıma eşlik edecek o can kurtaran yan ürünü.
01:21Yani katığı bulma mücadelesi.
01:23Eskiler boşuna dememiş, ekmeğin yanına peynir gibi bir katık buldun mu karnın doyar diye.
01:28İyi ama ya bulamazsanız?
01:29İşte o zaman işin rengi değişiyor.
01:31Birinci bölüm 1950'ler.
01:33Yani katığın o meşhur altın çağı.
01:35Şimdi gelin biraz geçmişe.
01:381950'lerin başlarına gidelim.
01:39O yıllar, yazarın biraz da nostaljiyle bahsettiği, ekmekle peynirin birbirinden asla ayrı düşmediği zamanlar.
01:47Şöyle bir kıyaslama yapalım.
01:49O dönemde koca bir bütün ekmek tam 820 gramdı ve fiyatı sadece 20 kuruştu.
01:54Dörtte bir oranındaki çeyrek ekmekse 205 gram ediyordu.
01:58Günümüze bir bakıyoruz.
01:59Bugün o bütün dediğimiz ekmeğin gramajı sadece 200 gram civarında.
02:03Yani düşünebiliyor musunuz 1950'lerdeki küçücük bir çeyrek ekmek bugün fırından aldığımız bütün bir ekmekten daha ağırdı.
02:11O gizli enfyasyon, porsiyonların küçülmesi gerçeği yüzümüze adeta tokat gibi çarpıyor.
02:17Peki ekranda gördüğünüz bu 10 kuruş neden bu kadar kritik?
02:21Yazarın anlattığına göre o dönemin çırakları öğle araları geldiğinde hemen katıkçı denilen dükkanlara koşarmış.
02:27Sadece 5 kuruşu aldıkları o 205 gramlık dolgun çeyrek ekmeğin içine işte bu 10 kuruşu vererek bembeyaz yağlı balıkesir peyniri
02:36koydurunlarmış.
02:37İsteyen zeytin, isteyen helva alırmış.
02:39Yani toplamda sadece 15 kuruşa mükemmel derecede doyurucu ve lezzetli bir öğle yemeği çıkarabiliyorlardı.
02:46Ne kadar inanılmaz değil mi?
02:48Geçiyoruz ikinci bölüme.
02:49Modern ayrım ve enflasyonun açtığı o devasa uçurum.
02:53Şimdi hızlıca günümüze dönelim.
02:54Yazar enflasyonu tam da bu noktada tarih boyunca birbirinden hiç ayrılmamış bu iki can dostun yani ekmekle peynirin arasına giren
03:03kara bir çalı olarak tanımlıyor.
03:05Mevcut veriler gerçekten çok sert.
03:08Bir düşünün kaşar peyniri bugün 500 liralara dayanmış durumda, ekmek fiyatı 12,5 lirayı bulduğu için sokaklarda uzayıp giden halk
03:15ekmek kuyruklarını hepimiz görüyoruz.
03:17Eskiden her evin demirbaşı olan o teneke peyniri ya da tulum peyniri bile artık sıradan vatandaş için erişilmesi güç birer
03:25lüks kalemine dönüştü.
03:26Yazarın o harika tabiriyle peynir uçtu uçalı artık kimselere selam vermiyor.
03:31Üçüncü bölümümüz Simidin İnanılmaz Evrimi
03:34Konu temel gıdalar olunca simitten bahsetmemek olmaz tabii.
03:38Bu çıtır çıtır susamlı halka ekonomideki bu devasa değişimi bize en net gösteren kanıtlardan biri.
03:451950'lerde simit, üçgen peynir ve çay ile yenilen sadece 25 kuruşa harika bir keyif veren bir klasikti.
03:52Zamanla simit ve ekmek fiyat olarak birbirleriyle yarışmaya başladı.
03:56Bir noktada eşitlendiler.
03:58Ama günümüze geldiğimizde inanılmaz bir şekilde simidin fiyatı ekmeği sollayıp geçti.
04:03Bir zamanların o en ucuz, en pratik sokak tesellisi olan simit ve çay ikilisi bile
04:08bugün maalesef ay sonunu getirmeye çalışan emeklilerin elinden alınan bir lüks haline geldi.
04:14Dördüncü bölüm
04:15Absürt Yeni Katık Alternatiflerimiz
04:17İşte metnin bence en can alıcı, en vurucu noktası burası.
04:22Fiyatı alıp başını giden peynirin, zeytinin yerine insanlar bugün ne koyuyor dersiniz?
04:27Kuru ekmeklerini neyle tatlandırıyorlar?
04:30Ekmek ve elma.
04:31Ekmek ve portakal.
04:33Yanlış duymadınız.
04:34Hatta mandalina, birkaç ceviz veya fınlık.
04:37Hayır, bunlar modern bir diyet veya havalı bir meyve tabağı falan değil.
04:41Bunlar, insanların ekmeklerini yavanlıktan kurtarmak için mecburen icat ettikleri yeni nesil katıklar.
04:48Yazar bu şaşırtıcı ve absürt durumu anlatırken aslında yaşam standartlarımızın ne kadar keskin bir şekilde düştüğünü yüzümüze vuruyor.
04:56Peynir kendini naza çekince katık menümüz de mecburen böyle hüzünlü bir şekilde genişlemiş oldu.
05:01Aslında yazarın metin boyunca bizi getirmek istediği asıl nokta çok temel ve acı bir gerçek.
05:07Memleketin en büyük meselesi tartışmasız sadece karın doyurabilmek.
05:12Sosyal medyayı açtığınızda her köşede o bitmeyen çeşit çeşit peynirlerin dizildiği,
05:17yarısının israf edildiği gösterişli serpme kahvaltı fotoğraflarını görüyorsunuz değil mi?
05:21Ama perdeyi araladığınızda asıl büyük krizin sessizce büyüdüğünü fark ediyorsunuz.
05:26Gerçek kriz o kahvaltılar değil.
05:28Her geçen gün daha fazla insanın o yavan ve kuru ekmeği tek başına yutmaya çalışması.
05:33Bu analizimizi noktalarken yazarın hepimizin zihnine kazıdığı o çok güçlü soruyu doğrudan size yöneltmek istiyorum.
05:41Rakamları, istatistikleri, enflasyon oranlarını bir kenara bırakın.
05:44Ekmeğime katık olabilecek hiçbir şey yok diyen birine gerçekten ne cevap verebilirsiniz?
05:49Ekonomik verilerin ardında yatan o gerçek insani bedel işte tamamen bu soruda gizli.
05:55Bugün yediğiniz öğünü şöyle bir düşünün.
05:57Siz ekmeğinizin yanına bir katık bulabiliyor musunuz?
06:00Bu çarpıcı incelememize katıldığınız için çok teşekkürler.
06:03Bir sonraki analizimizde görüşmek üzere.
06:05Hoşçakalın.
Yorumlar