00:00Nagpakita na suporta ang Canada sa karapatan ng Pilipinas sa West Philippine Sea.
00:05Sinabi yan ni Canadian Prime Minister Mark Carney sa kanilang joint press conference ni Pangulong Bombo Marcos.
00:10Matapos ang paglagda sa iba't ibang kasunduan ng dalawang bansa.
00:13At live mula sa Vancouver, Canada, mayunang balita ang kasama natin si Ivan Mayrina.
00:19Ivan?
00:19Yes, isang maulang hapon maris mula dito sa Vancouver, Canada.
00:24Oras sa atin ngayon, 4.23 in the afternoon of Thursday, July 2.
00:29Ang isa sa mga pinakamalaking update natin mula dito sa ongoing official visit ni Pangulong Bombo Marcos dito sa Canada
00:36ay ang pag-angat o pag-elevate ng Philippine-Canada relations mula sa diplomatic relations patungo sa strategic partnership.
00:45Ano bang ibig sabihin yan?
00:46Ang ibig sabihin yan, Maris, mula sa karaniwang goodwill lang na ugnayan,
00:52ngayon mas konkreto at mas focus at mas long-term ang magiging kooperasyon ng dalawang bansa.
00:57Halimbawa sa siguridad, tulad ng nabanggit mo, nireaffirm o pinagtibay ng Canada ang suporta sa posisyon ng Pilipinas
01:05sa isyo ng West Philippine Sea sa ilalim ng UNCLOS at ng 2016 Arbitral Award.
01:10Ang Canada, ayon kay PM Carney, ay isang signatory sa UNCLOS at patuloy itong pinaninindigan.
01:17May mga defense agreements na rin sa pagitan ng Canada at Pilipinas mula noong 2024 at 2025
01:23at kabila nga dyan yung State of the Visiting Forces Agreement
01:26at ang aktwal na partisipasyon for the first time ng Canadian Armed Forces sa balikatan simula ngayong taong 2026.
01:34May binanggit din ng Pangulo na posibleng pagpapatuloy ng dark vessel detection system mula sa Canada
01:39na isang paraan para ma-detect ang mga illegal vessels o illegal activity sa mga katubigang sakop ng Pilipinas
01:46o teritoryo ng Pilipinas para mas ma-monitor ang mga nangyayari sa ating mga katubigan.
01:52Samantala, sa kalakala naman, target may isa pinal bago matapos ang taon
01:56ang free trade agreement sa pagitan ng Canada at Pilipinas at gayon din sa pagitan ng Canada at ng ASEAN
02:03bilang isang regional economic bloc.
02:05Ilan pa, Marie, sa mga napagkasunduan ay ang Joint Declaration of Intent on Energy and Natural Resources,
02:13ang Memorandum of Agreement on Cultural Cooperation,
02:16ang Memorandum of Understanding on Tourism Cooperation,
02:19at ang Joint Declaration of Intent on Labor and Migration Cooperation.
02:24Pareho din ang direksyon ng Pilipinas at Canada pagdating sa pagbuo ng mga alyansa sa iba't ibang mga bansa,
02:30lalo na sa kasalukuyang sitwasyon na ang mga dati at tradisyonal na alyansa ay nasusubok,
02:35tulad halimbawa ng alyansa ng Amerika at Canada,
02:38na sa ilalim ng Administrasyong Trump ay pinatawa ng napakataas na taripa ang Canada.
02:45Ang Pilipinas naman, patuloy na nasusubok sa patuloy na agresibong aksyon ng China sa West Philippine Sea.
02:51Sa kita naman ng lahat ng iyan, kinilala ng Canadian Prime Minister at kayo din ang Pangulo,
02:56na ang pundasyon at tulay na ugnayan ng dalawang bansa ay ang isang milyong Pilipinong naging malaki,
03:01ang ambag sa paglago ng Canada.
03:04Narito ang magkasunod na pahayag ni Pangulong Bombong Marcos at ni Canadian Prime Minister Mark Carney.
03:11Let me underscore something the President said a moment ago,
03:15referencing the importance of the United Nations Convention on the Law of the Sea,
03:19something to which we are a signatory and we absolutely uphold,
03:22and we uphold the decisions and squarely back the decisions of 2016
03:29that are directly relevant to the territorial waters and activities of the Philippines.
03:34I am glad to see and hear from our Canadian friends that the 1 million strong Filipinos in Canada
03:40are valued and respected for their contributions to the Canadian society, the economy, and government.
03:47They serve as a heart and soul of the strategic partnership between the Philippines and of Canada.
03:55At Yan Maris, ang latest mula dito sa Vancouver, Canada. Balik sa iyo.
04:00Yes, Ivan. Kanina binanggit na nagpakita nga ng suporta ang Canada sa karapatan ng Pilipinas sa West Philippine Sea.
04:06May bago bang pangako o kumbaga kongkretong suporta ang Canada sa Pilipinas
04:12para sa pagpapatupad ng rules-based order sa West Philippine Sea
04:15para masabing talagang suportado nila ito
04:19at para maiwasan na rin yung mga tensyon sa West Philippine Sea?
04:28Yes, Maris. Ang pinakakukreto siguro ang pagpapakita ng suporta ng Canada sa Pilipinas
04:32pagdating sa isyong yan ay ang capability enhancement, ika nga,
04:38o yung pagbibigay ng mga kagamitan, equipment, teknolohiya sa Pilipinas
04:43para mas mabantayan ang teritoryo nito.
04:45Dahil ang bottom line ay nasa interest din ng Canada na manatili ang freedom of navigation sa South China Sea
04:54bilang isang mahalagang ruta ng kalakalan na makakaapekto din siyempre sa Canada.
05:01Alright, Ivan, ang tanong din ng ordinaryong mga mamamayan,
05:04ano bang mapapala ng mga Pilipinos sa mga kasunduang yan ng Canada-Pilipinas?
05:08Especially pagdating sa magkakaroon ba ng posibleng trabaho for Filipinos dyan sa Canada?
05:14Magandang tanong, Maris. Ang tanong nga ng karamihan sa mga kababayan natin,
05:17nakakain ba yan? Yung mga kasunduan na yan.
05:20Yung mga bilateral na meetings kasi, mga agreements, Maris,
05:24karaniwan nagsisimula yan at the highest level between heads of state,
05:30magkakasundo, pero siyempre yung fine print, ika nga, o yung detalya niyan,
05:33paplansyahin ng mga kanilang mga cabinet secretaries, yung mga people under them.
05:39Siyempre, halimbawa, sa free trade agreement, meron diyang mga gainers and losers.
05:46Halimbawa, for certain products, pag nagkaroon ng reduction or talagang total elimination of tariffs,
05:52eh mas magiging pabor para sa mga nage-export dahil mas tatas ang demand para sa kanilang mga produkto,
05:58pero baka naman magkaroon ng masamang epekto sa mga local farmers dahil mas magiging madali
06:03ang pagpasok ng mga inaangkat na produkto na maaaring mas mura.
06:08So yan ang pinaplansya ngayon sa nagkakaroon ng mga negotiation pagdating sa free trade agreement
06:13para maging beneficial to both parties ang nilulutong free trade agreement na yan.
06:18Pero ultimately, ang magiging impact niyan, ang desired impact, siyempre,
06:23ay maging mas mura at mas accessible ang samot sa aling produkto sa magkabilang panic.
06:29Isa nga sa mga nabagit ni Prime Minister Carney at ni Pangulong Marcos
06:33ay ang kahalagahan ng ambag ng isang milyong Pilipino dito sa Canada.
06:38At para pag-usapan natin, ano nga ba ang profile ng mga Pilipino rito,
06:43ano ang kanilang contribution sa Canadian society,
06:45at ano nga ba ang experience ng isang Filipino migrant here in Canada?
06:51Eh, sino pa bang lalapitan natin kung hindi ang kasama natin?
06:55Si Rea Santos.
06:57Broie.
06:57Papasok na ako. Hello po mga kapuso.
07:00Ang aking unang here at family.
07:02Rea.
07:02Hello.
07:03Yes, please tell...
07:06Ayun.
07:06Please, sorry walang override si Rea, pero I will relay your questions.
07:11Balikan lang natin yung...
07:12Seryoso muna tayo.
07:13Okay, siga-siga.
07:14Kasi nga sinaga ng dalawang leaders na nag-usap kanina,
07:17ang napakahalaga ng ambag ng isang milyong Pilipino.
07:20Prime Minister Carney really emphasized the importance of the Filipino community sa Canada.
07:27Ano sa tingin mo, from your point of view, ano nga ba ang ambag ng Pilipino sa Canada?
07:31Nako, kilalang-kilala tayo dito sa napakaraming sektor.
07:34Unang-una na dyan, healthcare, caregiving.
07:37Alam mo naman kung gano kaalaga ang mga Pinoy.
07:41Our work ethic is world-class.
07:43Ika nga, something that we should be proud of.
07:46We're taking space and of course the service industry, hospitality industry, arts.
07:51And eventually, alam mo, meron na rin tayong mga kababayan dito or mga Canadian-born,
07:56but with Filipino heritage na nasa politika.
08:00So, unti-unti and...
08:03Kanina, I think, nandun yung first Filipino member of parliament.
08:07Pinay.
08:08Yes.
08:08Oo, first Filipina.
08:10Nagkaroon na tayo before ng isang, yung lalaki na member of parliament.
08:14So, siya si Minister Rechi Valdez,
08:16ang Minister for Women and Gender Equality.
08:19Siya ang unang Pilipina na miembro ng parliament.
08:22So, yun, we're taking up space in politics, in media, paunti-unti po ay napapasok na po natin yung iba't
08:33-ibang espasyo dito sa Canada.
08:35And well-loved talaga ang mga Pinoy dito sa Canada.
08:37Well-loved ka mo.
08:38Ikaw, how was your experience as a Filipino migrant in Canada?
08:43Kailan taon ko na rin?
08:45Magpipitong taon na.
08:46Seven years.
08:482019, nang umalis ako sa unang hirit, hindi ko naman sasabihin na napakadali.
08:53Ang pagiging migrant, pagiging immigrant, laging mahirap yan.
08:59May lungkot, may iyak, may luha, pero may saya din.
09:04I think once na, if you find your place here in Canada at makuha mo yung mga oportunidad na talagang
09:10gusto mo, it's all worth it.