00:00Ang Pilipinas ay isa sa mga bansang may dalas o mamdalas daanan ng kalamidad mula sa bagyo, baha, hanggang sa
00:08malalakas na lindol.
00:09Nakalulungkot man, marami sa ating mga kababayan ang nawalan ng tirahan at mahay sa buhay.
00:14Pero ang mas mahirap na hamon ay ang trauma at stress na dala nito sa ating mental health.
00:19Tama ka, Profi. Sa pakakataon, nasunod-sunod ang mga kalamidad.
00:23Kailan nga ba natin masasabi na normal pa ang nararamdaman nating pagod, pakot at panghihina?
00:30Ngayong ubaga, pag-uusapan po natin ang disaster fatigue kasama ang resident psychiatrist, Dr. John May Perez-Ripariel.
00:38Hello! Good morning, Ma'am Leslie and Profi at sa lahat ng mga nanonood ng Rise and Shine.
00:43Rise and Shine, Doc. Rise and Shine!
00:46Maaaring niyo po ba ipaliwanag sa amin, ano po ba itong disaster fatigue? Ano po yung efekt ito sa mga
00:52tao?
00:52Yes, ooo, Ma'am Leslie. From the word fatigue, kasi sunod-sunod ang mga calamity sa Philippines.
00:59Lalo na itong ngayong earthquake, maaaring may mga aftershocks pa.
01:02So sunod-sunod. And fatigue meaning napapagod tayo.
01:06There is that feeling of exhaustion. At bakit tayo napapagod? Ano ba ang basis for this?
01:11Because pag merong mga disasters like this, emergencies, ay na-activate ang ating fight or flight response.
01:18At pag na-activate yun, it's either takbo or fight.
01:23So kung palagi tayong naka-activate ang ating sympathetic nervous system, palaging mataas ang cortisol levels, which is the stress
01:32hormone.
01:33So talagang nakaka-apekto ito. Not just sa ating emotions, but sa ating cognition, sa ating physical, physically.
01:40So apektado buong katawan natin.
01:42Okay. For us to really identify kung tayo ay nakakaranas ng disaster and fatigue, dok, ano ba ang mga simptomas
01:49ito?
01:49Yung nasabi ko kanina, cognitively. Parang nakakaroon ng confusion, brain fog.
01:54Okay.
01:54So sunod-sunod na mga sakuna, disaster, parang hirap na tayo mag-focus, concentrate.
02:00Okay.
02:00Na-apektohan ang ating mga pag-gawa ng mga decisions, coming up with decisions, decision-making capacity.
02:07Sa emotions naman, maaaring lagi tayong anxious. Parang lagi tayong naka-alert.
02:12Okay.
02:13Lagi tayong may takot, overwhelming ang ating mga pakiramdam, sometimes irritable, sometimes nalulungkot because of the trauma.
02:22Physically naman, maaaring apektado ang ating pagtulog.
02:25Siyempre pag on-alert mode tayo, lagi.
02:27Diba? Parang hirap matulog.
02:29Kahit matulog tayo, siguro paputol-putol.
02:32At maaaring magkakaroon din tayo ng hirap sa pagkain.
02:35So, apektado ang eating, sleeping patterns.
02:38But ang ginabantayan natin doon ay sana huwag naman umabot sa point ng ating coping mechanisms ay medyo unhealthy na.
02:46For example, yung iba using, halimbawa lang, substances para lang makakope with the hirap sa pagtulog or with that constant
02:55na anxiety.
02:56Like for example, alcohol para makatulog. Sana huwag naman umabot sa ganun.
03:00Yung mga bigla ang pag-iyak o kaya naman hindi makahinga.
03:03Ito ba yung si Thomas Simbadok, minsan nilalamig doon ang pawis.
03:07Anxiety yun.
03:08Ayun, kakibat na.
03:09Yes, kasama yun sa anxiety na sinasabi natin kayo na yung mabilis ang tibok ng puso, pinagpapawisan, malamig ang kamay,
03:15parang feeling natin makihimatay tayo.
03:17Okay.
03:18Kasama yun sa anxiety symptoms or sometimes digestion problems, yung parang feeling natin susukat.
03:24Okay.
03:25O, o, o, o, or hirap tayo sa ating mga other, mga body aches and pains.
03:30Yung parang today, masakit ulo, bukas masakit ang likod, masakit batok, masakit ang paa.
03:34Okay.
03:34Which is unexplainable.
03:36Okay.
03:36Ayun.
03:36Kailan po natin masasabi na normal pa po yung takot or yung pagod, yung paghihina, and when po tayo kailangan
03:44humingi ng tulong sa professional?
03:45Yes. Usually, in the aftermath, yung ngayon, di ba, normal pa yun.
03:50Okay.
03:50Kasi syempre, lalo na, no, na parang biglaan, unpredictable, so talagang matatakot tayo, maiiyak, and there can be that symptoms
04:00of yung hirap ng matulog kasi magbabantay ka, watchful ka lagi.
04:04Normal yun, but if ang mga symptoms na ito ay nagpapatuloy, kung ito ay prolonged na, na halos araw-araw,
04:12feeling natin parang kinakabahan, hindi nakatulog,
04:15pag-aabot na ito, usually about two weeks to one month.
04:20Pag one month kasi, talagang matagal na yun, no, kasi ngayon, natatawag natin, acute pa lang itong mga symptoms, but
04:26kung one month, medyo matatawag natin yun na chronic na.
04:30So pag ganun, pagpatuloy, persistent, for about two weeks to one month, pag ito ay nakaka-apekto na sa ating
04:37mga pang-araw-araw na gampanin, for example, because of heightened anxiety, hindi na tayo pumapasok sa work,
04:44or hindi na tayo nakapag-focus sa school, sa ating mga trabaho sa bahay, and pag lastly, ang number three
04:50na red flag is pag tayo ay, yun, nagre-resort na to mga negative thoughts,
04:56na yung feelings of hopelessness, na life is meaningless already, umaabot na sa point.
05:04Anong kaka-behaviors?
05:06O si Dok, patatang pasyente niya gumaling.
05:08Kaya, no.
05:09Sobrang gaano, nagkuwento, kahit wala naman akong problema.
05:12Feeling ko, parang may, meron siya sinosabang problema sa,
05:15Pero, Dok, siguro, you're talking about yung, sorry, talagang, talagang very indulged talaga ako dun sa interview natin.
05:23Talagang iba yung pakiramdam.
05:24Anyway, Dok,
05:29You mentioned about the chronic part.
05:32So, what could be the worst case scenario?
05:34In case ng isang pasyente ay matend, or itong tinatawag natin, di-tend?
05:41Yeah, it can lead to, from exhaustion or burnout, it can lead to other more severe mental health conditions.
05:49Like, for example, anxiety, depression, post-traumatic stress disorder.
05:55Sometimes, it can lead to negative coping behaviors, no?
06:01Like, disorder.
06:03Kasi, use disorder.
06:04Or, ang pinag-a-tatin is yung, pag meron na,
06:10ang self-harm,
06:15prevention pa rin is better.
06:17Kung meron na tayong mga nararamdaman na mga symptoms,
06:24at kung ito ay tingin natin pato-intense,
06:27the weight is available.
06:29Lalo na, unahin natin family.
06:32Support, no?
06:32From family.
06:34Mas maganda, safety is always the priority.
06:36Kung kinakailangan, umalis mo na tayo zero.
06:39Kung kailangan, lumikas mo na temporarily.
06:41Then, go with your family, with your friends, or sa community.
06:47Kung may nakaka-utong sa siya tayo.
06:50Mas maganda pa rin.
06:52Talk to a mental health program.
07:01Ang patungkol doon sa mga nangyayaring yung pagbindol.
07:05Pero, although, of course, hindi naman administrasyon,
07:07talagang dumiretso agad sa Mindanao.
07:09Yeah.
07:10Kasi, ang reminder always, in any disaster naman,
07:13in any situation,
07:15safety is always the priority.
07:17Safety first.
07:18Yes.
07:19At saka, huwag mahihiyak ng humingi ng tulog.
07:21Yeah, and take care of themselves.
07:23Yes.
07:23Kung medyo kayang-kaya ng matulog,
07:26bawi sa tulog,
07:27eat well,
07:28hydrate,
07:29yung mga kailangan.
07:30And, of course,
07:30spirituality also.
07:33Huwag mawala ng pag-asa.
07:46Huwag mawala ng pag-asa
07:48Yes, kasi ang ating mga frontliners,
07:51sila din maaari, no?
07:52Na makakaranas.
07:53Huwag natin na seks.
07:54Hindi naman talaga sila yung
07:56nandun na nangyari.
07:57But, sila pa rin yung nakaka-witness
08:01ng damage,
08:02ng destruction.
08:03So, kailangan din sila
08:05to protect themself.
08:07Care frontliners,
08:08take it one,
08:09one activity at a time,
08:11and ask for help.
08:13Di ba, may tiyatawag tayo na
08:14teamwork makes the dream work.
08:17Hindi natin kaya tayo
08:18lang isang mag-isa, no?
08:19To cater to everyone.
08:21Mas maganda grupo tayo.
08:23Let's work together sa team.
08:24Magpahinga din.
08:25Kailangan matulog.
08:27Eat well also.
08:28Kasi, di ba, may kasabihan.
08:29We cannot give
08:30what we do not have.
08:32Okay.
08:33So, kailangan alagaan ng sarili
08:34para mas maalagaan natin
08:36ng ating mga kababayan.
08:37Grabe yung wisdom
08:39ng bidok ngayon.
08:40So, ang daming mga
08:42quotations na pwede nating
08:44going
08:47art
08:48card
08:49sa
08:50taong.
08:50Di ba?
08:51Parang,
08:51talagang da ring maisama
08:53pinamend
08:53master preparedness
08:54programs natin.
08:55Hindi lang sa mga
08:56naapektuhan,
08:57maging dun sa mga
08:57tumutulong.
08:58Tsaka, siguro maganda.
08:59Mabigyan na rin
09:00ng
09:03sinyong konsepto
09:04ng climate
09:05change.
09:06Yes.
09:07Naman nang isang
09:07master preparedness
09:08mag-ready lang tayo
09:09every time.
09:09Pero, yung pinaka-general
09:11na nangyaring,
09:11it's because of the
09:12climate change.
09:12Kailangan na natin
09:13i-embrace yan.
09:14We have to do
09:15something about it.
09:16In fact,
09:17Profi and
09:18Ma'am Leslie
09:43So, RSP.
Comments