- 11 saat önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:28İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Tahran'dan bu konu hakkında gelen yalanlama belirsizliği daha da artırıyor.
00:35İran Savaşı'ndaki tüm bu belirsizlikler Amerikan Başkanı Trump'ın yönetimini nasıl etkiliyor?
00:42Amerikan Başkanı İran Savaşı'ndan nasıl çıkacak?
00:46Ara seçimde yaklaşıyor.
00:48Hürmüz'de beklenen yeni hamleler neler?
00:51Bu arada dün İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiya'nın istifa ettiğine yönelik sanal medyada paylaşımlar yapıldı ama
00:58İran Cumhurbaşkanlığı Ofisi İletişim Daire Başkanlığı İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiya'nın istifa ettiği yönündeki iddiaları yalanladığı tüm bu sıcak gelişmeleri
01:11konuşacağız.
01:12Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Sayın Cihan Günyel, stüdyo konuğumuz, siyaset bilimci yazar Sayın Adem Kılıç da uzaktan bağlantıyla bizimle birlikte.
01:22Sayın Günyel, Sayın Kılıç iyi geceler hoş geldiniz.
01:25İyi geceler hoş bulduk Tunç Bey, iyi yayınlar.
01:27Teşekkür ederim.
01:28İyi geceler, iyi yayınlar Tunç Bey.
01:30Sağ olun Adem Bey sizinle başlayalım.
01:32En sıcaktan başlayalım.
01:34Bu Pezeşkiya'nın istifa ettiği paylaşımları sanal medyada gün boyu dolaştı ama sonra az önce de söylediğim gibi Cumhurbaşkanlığı İletişim
01:45Başkanlığı'ndan bir yalanlama geldi.
01:48Ortada gerçekten bir istifa krizi var mı yoksa İran'ın güç merkezleri arasındaki o görünmeyen bir hesaplaşmanın tezahürü mü?
02:00Ezeşken kendisi de açıklama yaptı Tunç Bey.
02:02Yaklaşık bir 15-20 dakika önce böyle bir sürecin söz konusu olmadığını hatta böyle bir ülkesinin savaş içerisinde olduğu bir
02:10durumda böyle bir tartışmadan kaynaklı olarak kendisinin gündeme gelmesinden dolayı da özür dilediğini belirtti.
02:18Şimdi İran içerisinde böyle süreçlerin olması aslında beklenen bir durumdu ki ABD savaşı başlattığından bu yana da aslında İran içerisinde
02:27çok ciddi bir kriz bekliyordu.
02:28Savaşın başını hatırlayalım.
02:30ABD'de Mossad tarafından Trump'a sunulan raporda eğer çok ciddi bir saldırı olursa çok kısa bir süre içerisinde ABD içerisinde
02:41bir özür dilerim İran içerisinde ciddi bir kriz çıkacağı hemen ardından halkın sokağa döküleceği ve rejimi devirmekle ilgili bir sürecin
02:50başlatılacağıyla ilgili raporlar sunulmuştu Trump'a.
02:53Peki ne oldu? Bu raporlar kesinlikle doğru olmadığı net bir şekilde ortaya çıktı ki ABD beklenenden çok daha ciddi bir
03:01şekilde saldırmasına rağmen hem askeri üstlere hem bölgedeki yani ilk 48 saat içerisinde düşünelim.
03:08İlk 48 saat içerisinde ülkenin liderinin, dini liderinin Hameli'nin öldürüldüğü bir süreçten bahsediyoruz.
03:14Buna rağmen halkın içerisinde böyle bir ayaklanma, böyle bir yapılanma çıkmadı.
03:19Bunu neden ortaya koymuşlardı?
03:21İşte ameni sürecinde biz görmüştük halkta büyük bir tepki olmuştu sokaklara çıkmışlardı.
03:26Onun öncesinde 2012'de işte özellikle esnafların öncülük ettiği bir süreç vardı.
03:34Ekonomik krizden kaynaklı olarak yine halk sokaklara çıkmıştı.
03:37Yüksek ihtimalle ABD ve İsrail savaşın başından bayana bu konuyu konuştuk.
03:42Burada yeni bir ayaklanma olabileceği kanaatine varmıştı.
03:45Fakat bunun gerçekleşmediğini gördük.
03:47Şu anda Pezeşkiyan'ın işte istifası ya da işte devrim muhafızlarıyla diğer gruplar arasında ya da İran ordusu arasındaki çekişme
03:57olduğu ile ilgili iddiaların tamamı yüksek ihtimalle bir propaganda süreci.
04:01Bunu da zaten Pezeşkiyan'ın açıklamasıyla birlikte net bir şekilde görmüş olduk.
04:05Peki Adem Bey gerçekten Pezeşkiyan istifa etmiş olsaydı sürece etkisi ne olurdu?
04:14İki açıdan bakabiliriz.
04:17Aslında belki üç açıdan bakabiliriz.
04:18Birincisi şunu söyleyeyim.
04:20Eğer ilk açıdan bakıyorsak İsrail ve ABD ilk olarak bir zafere ulaşmış olurdu.
04:28Çünkü içeride İran içerisinde bir kaosu tetiklemiş olurdu.
04:31Şimdi belki biz Pezeşkiyan'ı normal şartlarda şu anda biraz daha ara bulucu ya da biraz daha İran'ın kendi
04:38yapısı itibariyle yani dini liderliğin daha ön planda olması itibariyle ikinci planda görüyor olabiliriz.
04:44Fakat sonuç itibariyle uzlaşmacı bir ismin buradan gidiyor olması çok yüksek ihtimalle İran içerisinde bir kaosla neden olabilirdi derlerdi ki
04:53İran halkı ya da İran'ın önde gelenleri.
04:55Eğer Pezeşkiyan gibi bir isim bile burada geri adım attıysa kötü bir durumdayız.
05:02Kötü bir durumda mıyız en azından durumdayız demesele durumda mıyız şüphesiyle karşı karşıya kalabilirlerdi.
05:08İkinci olarak İran içerisinde çok ciddi bir yapı var.
05:11Evet totaliter bir rejimden bahsediyoruz.
05:13Totaliter bir yapıdan bahsediyoruz.
05:15Fakat bu yapı içerisinde aşağıdan yukarı doğruya giden bir sistematik yapı var.
05:21Yani bu örneği defalarca verdik ekranlarda savaş başladığından bu yana.
05:26Yani Irak'ta Saddam Hüseyin öldürülüğünde yönetim çöktü.
05:31Ya da işte Libya'da Kattafi öldürülüğünde yönetim çöktü.
05:33Fakat İran'da Hamani öldürülüğünde yönetim çökmedi.
05:36Çünkü bunun sebebi aşağıdan yukarı doğru kurulan bu totaliter rejimin içerisinde bir sistematiğin olmasıydı.
05:42Yani kurulucular kurulu gibi bir sistematiğin olması, en altta devrim muhafızları gibi İran ordusunun içerisinde de aktif olabilen bir yapının
05:52olması ve en üstte de kurulucular kurulu gibi bir yapının olması gibi bir süreç vardı.
05:57Bunlar birbirleriyle lider olmamasına rağmen yani Hamani öldürülmesine rağmen savaşın ortasında iletişim kurabildiler ve bu iletişimle birlikte de halihazırdaki sistemi
06:06ayakta tutabildiler.
06:08Bunun görünen yüzleri var.
06:09Görünen yüzlerinden bir tanesi, Dışişleri Bakanı Arapçı görünen yüzlerinden bir tanesi ya da Meclis Başkanı Kalibaf ki zaten son dönemdeki
06:19Katar'daki görüşmelerde de ön plana çıkmış bir isim.
06:22Bu da görünen yüzlerden bir tanesi.
06:24Fakat bu görünen yüzlerden dışında arka planda bu şekilde yapısal bir totaliter rejim var.
06:30Bunu göz ardı ederek hemen bir kaosa gidecek şekilde değerlendiremeyiz.
06:34O yüzden bu iki ya da üç açıdan değerlendirmiş olayım.
06:38Teşekkür ederim.
06:40Sayın Güngel siz nasıl değerlendirdiniz?
06:42Kim neden böyle bir yalan haberi servis etti?
06:46Zamanlamasını belki konuşabiliriz.
06:49Kıran kırana geçen bir müzakere süreci var.
06:5160 günlük ateşkes süreci var.
06:54Yani pek çok kritik süreci yaşadığımız bir dönemde böyle bir paylaşımdan kim ne murat ediyor olabilir?
07:01Tabii burada aslında şöyle Adem Hoca da bahsetti.
07:05Belki şunu eklemek gerekir.
07:08Birincisi elbette burada aslında savaşın hemen başına veyahut da kısa bir süre öncesine gittiğimizde Tunç Bey şunu görmüştük.
07:15Biz aslında Trump bir güvenlikleştirme meselesi üzerinden yani bir söylem üzerinden aslında rejimi hedeflemişti.
07:23Hatta bunun üzerinde 28 Şubat'ta başlayan saldırılarda ve dini lider başta olmak üzere birçok aslında İran rejiminin üst düzey yetkilisini
07:32yani hem askeri karar alıcıları hem de siyasi karar alıcılara suikast düzenlemiş ve rejimin çökeceğini hesaplamıştı.
07:39Fakat tam bunun tersi bir süreç işledi.
07:41Saldırıların sonrasında örneğin Müşteba Hamaney babasının yerine dini lider olarak geldi ve kurumlar bir şekilde ilk başta elbette bir bu
07:52şok dalgasını yaşatsa da bir kendini toplama süreci içerisine girdi ve açıkçası o 40 günlük savaşta da İran oldukça etkili
08:00bir şekilde yanıt vererek bugünkü belki de bu ateşkes diyebileceğimiz tırnak içerisinde artık nasıl olduğu da tartışılır.
08:09Ama bir şekilde rejimin düşmediği mücadelenin devam ettiği bir süreci de beraberinde getirdi.
08:15Bu da gözler önüne şunu serdi aslında Tunç Bey şunu belirtmek gerekir ki rejim kişiler üzerinden değil kendisini bir sistematik
08:24olarak inşa etme sürecinde olduğunu gösterdi.
08:28Daha sonrasında hatta unutmamak gerekiyor ki ilk saldırılardan bir veya iki haftaydı.
08:33Eşimini unuttum ama Tunç Bey, Larijani önemli bir isimdi ki Larijani'ye suikast yine düzenlendi ki o süreç içerisinde hiç
08:41durmadı.
08:42Daha sonra yine birçok devrim muhafızlarından İstibarat Bakanı'na kadar birçok kişiye baktığımızda Amerika ve İsrail suikast düzenlediler.
08:50Fakat netice itibarinde rejimi deviremediler.
08:52Şimdi rejimin ayakta kalmış olması ve bugün devam ediyor olması ve bununla beraber de şunu görmek gerekiyor.
08:59Bir şekilde Trump'ın ve İsrail'in aslında tasarladığı o politikaların da açık söylemek lazım istedikleri gibi gitmediği.
09:08Savaşı kazanamadıkları bugün bir şekilde de görüşmeye, mesajlaşmaya ve bir ateşkes sürecine doğru mecburen belki de hareket etmek zorunda kaldıkları
09:18bir süreçte karşı karşıyayız.
09:19Fakat şu gerçeklik hala devam ediyor.
09:22Bu süreç devam ederken şunu görüyoruz.
09:24Biraz Trump da bunu çok dile getiriyor.
09:28Sizin hiç bilmediğiniz üçüncü rejim yetkilileriyle ben görüşüyorum açıklamalarını yapmıştı.
09:34Daha sonrasında kimle görüşeceğimizi bilmiyoruz açıklamalarını yapmıştı.
09:39Daha sonrasında içeride bir iletişim kopukluğu var.
09:42Ondan cevaplar geç geliyor.
09:43Ve bugün de yine Pezheşkia'nın görevinden alındığı veyahut da istifa etliği üzerinden geçen haberlere baktığımızda şu bir gerçek.
09:51Hala İran'ın içerisindeki bir şekilde de olsa aslında rejimi belki de paralize etmek, içeride bir iç çatışma veyahut da
10:00bir dualizm çıkartmak.
10:01Bununla beraber de belki bu anlaşmada Amerika bu süreç içerisinde hem içeride aslında yönetim bazında bir problem.
10:09Bununla beraber de aslında o ateşkesleri istediğini elde etmek.
10:12Yani bir de şimdi Pezheşkian Cumhurbaşkanı şöyle düşünmek gerekiyor.
10:17Şimdi Adem Hocam yine atıf yapayım Adem Hocam.
10:20Şimdi rejimden bahsetmiyor.
10:22Bir de şöyle bir durum var.
10:23İkili bir yapı olarak bahsediyoruz ama bir önceki bahsettiğim gibi değil.
10:28Şimdi bir cumhuriyet kısmı var bir de dini otorite kısmı var.
10:32Şimdi cumhuriyet kısmı dediğimiz cumhurbaşkanı işte halkın oylarıyla seçildiği halkı temsil eden cumhur kısmı.
10:39Diğer tarafta da evet son kararı veren genel itibariyle baktığımızda aslında tabii ki dini lider.
10:45Fakat şimdi cumhurbaşkanı doğrusu olsun halk tarafından seçilmiş ve savaştan önce hatırlarsanız Tunç Bey protestolar yaşanmıştı.
10:53Savaş başlamasıyla beraber aslında rejim kendini de sorgulanırken bir anlamda tekrardan tahkim etmeye başladı.
11:00Şimdi bu süreçte böyle bir adım atarsanız örneğin istifasının zorlanması veyahut da görevden alınması belki İran halkı açısından da bir
11:08tepki yaratabilir.
11:09Ki her geçen gün şunu da biliyoruz aslında bu ablukayla beraber evet Amerika'nın da belki konuşuruz Trump'ın çok
11:15zorlandığı kısımlar var.
11:16Fakat unutmamak gerekir İran'ın hem aslında 40 günlük o savaşta fabrikalardan okullara, camilere, hastanelere, karayollarına baktığımızda raylı sistemlere kadar
11:28tüm altyapısı hedeflendi.
11:31Ve geçtiğimiz aydı sanırım bir rapor görmüştüm.
11:34Bir milyonun üzerinde insan işsiz kalmış İran'da bu süreçte.
11:37Yani 23 bin fabrikanın hedeflendi ki bu fabrikalar ağır sanayiden nasıl söyleyelim belki de tarıma kadar birçok sektörde fabrikaların işleyişinin
11:48durduğu, işsiz kalınlığı.
11:49Yani İran'ın can damarı nihayetinde.
11:51Evet çok haklısınız ki bu şöyle bir süreci de tasarlanıyor.
11:55Bunun İsrail'in uzun elimli ama kısa dönemde de içeride tekrardan o huzursuzluğun çıkması bir şekilde halkın rejimi tekrar sorguladı
12:04ve ayaklandığı bir süreci de tasarlandığını bize gösteriyor elbette.
12:08Ama tabii bir de işte dediğim gibi halkın bir temsilcisiniz ki Pezzeşkihan aslında çok ön plana çıktı.
12:13Aslında iyi bir liderlik örneği de gösterdi.
12:16Şimdi belki baktığımızda içeride tekrardan halkı bir anlamda rejim içerisinde bir problem var veyahut da bir tepkisini çekmek ama diğer
12:26taraftan da sanki içeride bir yönetimde problem yaratıp sanki biraz daha bu bir anlaşma imzalanacaksa biraz daha İran'ın daha
12:36sanki taviz verdiği yönetim kopukluğunun olduğu bir amaçla hayata geçirilmiş gibi oluyor.
12:43Olabilir mi? Pezzeşkihan'ın az önce değerli hocamın son dakika ifade ettiği yaptığı açıklamadan alıntıyla hani savaş ortamında ülkenin savaş
12:52ortamında bir istifa zaten mümkün olmaz.
12:56Ama peki ya bir şekilde bu savaş bir yere vardığında mesela bir barış imzalandığında vesaire yani savaşın bittiğinde öyle ya
13:05da böyle o zaman bir istifa gelebilir mi?
13:09Şimdi şöyle bir durum belki şu senaryolar üzerinden konuşabiliriz Tunç Bey.
13:14Diyelim ki İran'ın istediği bir senaryoda hatta İran'ın kazandığı bir senaryoda bir barış anlaşmasında siz Pezzeşkihan görevinden alınıyorsa
13:23o zaman gerçekten içeride demek ki çok ön plana çıktı.
13:27Birilerini örneğin tabii bilemiyorum ama dini lideri veyahut da devrim muhafızlarını rahatsız ettiği için böyle bir karar alındı.
13:33Veyahut da diyelim ki İran'ın tamamen kaybettiği bir barış anlaşmasını imzaladığı bir süreçte de aslında belki de suçun üstüne
13:41yıkıldığı tüm faturanın kendisine çekildiği bir senaryo olabilir.
13:47Bu iki senaryo üzerine yani anlaşmanın nasıl olduğu önemli bence burada Tunç Bey.
13:52Şimdi bir başarı varsa ve başarı da cezalandırılıyorsa o zaman gerçekten içeride biz hala sıkıntıların olduğunu söyleyebiliriz.
14:00Yani Tahran yönetimi hep dışarıdan hep güçlü görünen o yönetim şu aşamada bir kırılganlığa mı döndü?
14:07Yani böyle bir balık sırtı durum mu var Tahran'da?
14:11Tabii elbette şimdi şunu en azından biliyoruz Tunç Bey gerçekten de bir suikaste uğranma ihtimali üzerinden birçok karar alıcının özellikle
14:21dini lider başta olmak üzere çok sıkı derecede aslında korunduğunu iletişim hatlarının biraz sıklaştırıldığı ve iletişimde çok kolay olmadığını biliyoruz.
14:32Çünkü bu tür süreçler evet liderinizi korusunuz ama düşündüğümüz zaman bir karar alıcı olarak ülkenin yönetiminde veyahut da aslında kritik
14:41noktalarda olan kurumların yönetilmesinde de problem de teşkil edebilir.
14:46Yani bu bir bağlamda da problem çıkartabilir ki şunu gördük biz zaten savaş sırasında dini liderlerin özür dilerim yani daha
14:53doğrusu dini liderle beraber diğer aslında karar alıcıları sivil diyelim en azından bir şekilde bu güvenlik içerisinde hareket ederken devrim
15:02muhafızları tabii savaşın da aslında sorumluluğunu yüklendiğinden çok ön plana çıktığını biliyoruz devrim muhafızları komutanının.
15:09Şimdi bunların her biri şöyle bir süre sonra problem de yaratabilir.
15:15Yani evet korunuyorsunuz suikast saldırısı var ama yönetimin nasıl olacağıyla kimin karar alıcı olduğu son kararın nasıl geldiği iletişim kuramazsanız
15:24bu da bir başka problemi beraberinde getirme risklerini taşıyor.
15:27Burada aslında Tunç veya bu açıdan da bence bakmak gerekiyor.
15:30Bu da aslında diğer bir dezavantajı yani evet liderler koruyorsunuz avantaj ama o iletişim kopukluğu da işte bugünkü sorunların veyahut
15:39da yaratılmaya çalışılan sorunların bir süre sonra belki çok daha fazlasıyla karşınıza bir yönetim sorunu olarak da çıkmasına neden olabilir.
15:47Evet peki.
15:49Adem hocam şimdi yeniden savaş ortamına müzakere masasına biz de dönelim.
15:56Her ne kadar Amerikan basının da 60 günlük mutabakata varıldığı iddia edilse de İran bunu yine yalanladı.
16:04Trump geçen gece geçen gün ekibiyle bir toplantı gerçekleştirdi.
16:10O toplantıdan nasıl bir sonuç çıktı onu duyamadı bir açıklama gelmedi.
16:14Bir belirsizlik orada da hakim.
16:16Ama şunu biliyoruz ki en kritik başlık Hürmüz meselesi.
16:20Hürmüz gerçekten yeni bir statü mü oluşturuyor?
16:26Geçici bir güç dengesi olarak mı karşımıza çıkıyor?
16:31Hürmüz'ün nedir bu kadar özel durumu?
16:36Süreci kilitlemesindeki sebep.
16:40Şimdi Tunç Hocam öncelikle yani doğal olarak ekranlarda şunu değerlendiriyoruz.
16:46Yani bugün ne oldu ne olacak?
16:48Dakika skor olarak tanımladığımız bir süreci değerlendiriyoruz.
16:52Ama daha geniş anlamda baktığımızda bakın daha geniş çerçeveden baktığımızda bizim şunu görüyor olmamız gerekiyor.
16:58Amerika Beşik Devletleri'nin bu savaşa başlarken hedefi neydi?
17:02İran'ın bu savaşı kabul etmek zorunda kaldığı, ki İran savaşa başlamadı, İran'ın savaşı kabul etmek zorunda kaldıktan sonraki
17:11hedefi neydi?
17:12Şimdi bakıyoruz Amerika Birleşik Devletleri dedi ki birinci olarak ben rejimi çökerteceğim.
17:16Hatırlayın Trump daha savaşın ilk haftasında Hamani'yi öldürdükten sonra dedi ki yeni yönetimi, yeni lideri ben belirleyeceğim.
17:24Bakın böyle cüretkar bir açıklama yapmıştı.
17:26Yeni yönetimi, yeni ismi ben belirleyeceğim demişti.
17:30Hemen ardından yine Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Trump dedi ki orayı tamamıyla bitirdik.
17:36Yani nasıl bitirdik? Asker olarak bitirdik.
17:38Donanmasını yok ettik, radar sistemlerini yok ettik.
17:41Efendim tüm yönetim değişti.
17:44İşte aslında az önce sizin de atıfta bulunduğunuz gibi işte üçüncü bir yönetim geldi gibi ifadeler kullandı.
17:52Fakat gelinen noktada bir masa kurulmuş durumda, bir masaya oturulmuş durumda.
17:57Bir defa kazanan taraf tüm tarih boyunca görüyoruz ki savaşı kazanan taraf kaybeden tarafla masada müzakereye oturmaz.
18:04Sadece şartlarını bildirir ve karşı tarafı kabul etmesini bekler.
18:08Biz bakıyoruz şu anda yani kırk günlük savaşın ardından neredeyse bir ayını dolduracak olan bir ateşkes süreci var.
18:15Bu ateşkes süreci boyunca ortaya konulan maddelere bakıyoruz.
18:19Cenevre görüşmelerinden yani savaşın hemen öncesindeki Cenevre görüşmelerinden farklı hiçbir şey göremiyoruz.
18:25Yani İran'ın zenginleştirilmiş uranyumun kontrolü altına alınması, füzeler dahil uzun menzilli nükleer silahlarının üretiminin askıya alınması, direniş ekseni gruplarının
18:36desteklenmemesi.
18:38Şimdi aynı süreçteki İran'ın taleplerine bakıyoruz.
18:43Onlar da diyor ki biz kesinlikle meşru olarak yani barışçı olarak uranyum zenginleştirmeye devam edeceğiz.
18:51Kendimizi savunma amaçlı füzelerimizi geliştirmeye devam edeceğiz.
18:55Ve ABD bizim dondurulan uluslararası varlıklarımızı serbest bıraksın.
19:00Bugün ne konuşuyoruz yine aynısını konuşuyoruz.
19:02Şimdi 40 gün önce 40 günlük savaş ve hemen onun ardından ortaya konulan 30 günlük müzakere süreci sonucunda biz hala
19:10blokkudaysak bir defa meselenin aslında sizin atıfınıza geliyorum Tunç Hocam.
19:17Hürmüz'e kitlendiri kabul etmemiz gerekiyor.
19:19Ben bu Hürmüz krizini tarihe baktığımda net bir şekilde 1956 Süveyş krizine benzetiyorum.
19:27Bununla ilgili makale yazdım.
19:28Daha sonra siyah ekranlarında da çeşitli hocalarım kullandı bunu.
19:32Net bir şekilde söylüyorum 1956'daki Hürmüz krizi, özür dilerim Süveyş krizi sırasında yine İsrail işinin içerisindeydi.
19:40İngiltere ve Fransa bir ittifak kurarak dediler ki buranın millileştirilmesine, Mısır burayı millileştirmek istemişti.
19:47Buranın millileştirilmesine müsaade etmeyeceğiz dediler.
19:50Daha sonra ne oldu?
19:51Gerek Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği devreye girdi, gerekse de sahadaki gelişmeler doğrultusunda Amerika Birleşik Devletleri devreye girdi.
19:59Ve sonuç itibariyle biz orada ne gördük?
20:01İngiltere'nin küresel üstünlüğünü, küresel güç olma statüsünü kaybettiğini gördük.
20:07Bugün aynı kaderi Amerika Birleşik Devletleri Hürmüz'de yaşayabilir.
20:11Eğer Hürmüz'ün savaştan önce, bakın az önce maddeleri saydım, Cenevri görüşmeleri sırasındaki maddeleri saydım.
20:19Hürmüz diye bir madde var mı?
20:20Yok.
20:21Fakat gelen noktada mesele Hürmüz ekiplenmiş durumda.
20:25Ayrı 1956'da yaşanılan senaryo, eğer bugün Hürmüz'de yaşanırsa, yani Hürmüz geçiş, uluslararası bir su yolu geçiş statüsünü kaybedip,
20:34İran ve İran'ın tabiriyle karşı taraf olarak, yani 12 mil sınırlar içerisinde, ummanla beraber hareket edilecek,
20:41onların müsaadesiyle ücretli bir geçişe tabi olacak bir noktaya doğru ilerlerse,
20:46bu aynı İngiltere'nin yaşadığı kaderin Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayacağı bir kadere dönüşebileceği noktaya gelebilir.
20:53Amerika Birleşik Devletleri bence Trump bunun net bir şekilde farkında.
20:57Ve eğer Trump Hürmüz'de bir üstünlük kurabileceğini, askeri olarak bir üstünlük kurabileceğini kınaat getirseydi,
21:03emin olun şu ana kadar orada bir askeri saldırıyı başlatmıştı.
21:09Ama başlatamadı, neden?
21:10Çünkü Avrupa Devletleri'ne çağrıda bulundu, yani Fransa'ya, İngiltere'ye,
21:18hatta geçtiğimiz günlerde İtalya'yla, Meloni'yle bir atışması dahi oldu.
21:22Buralar çağrıda bulundu, başarılı olamadı.
21:24Ne yaptı? Çin ziyareti yaptı, Çin'e çağrıda bulundu, olmadı.
21:29Güney Kore'ye bulundu, olmadı.
21:31Japonya'ya bulundu, dedi ki,
21:33benim anayasal statüm gereği, benim dış müdahaleye hakkım yok,
21:39ancak anayasayı değiştirebilirsem, dedi,
21:41ki şu andaki Japon yönetimiyle Trump'ın arası çok iyi olmasına rağmen,
21:45onlar da anayasaya takıldılar, yine olmadı.
21:47Körfez ülkelerine çağrıda bulundu,
21:49Suudi Arabistan'la trilyon dolarlık anlaşma yapmasına rağmen destek alamadı,
21:55sadece Birleşik Arap Emirliklerinden aldı.
21:56Bir de Avrupa da Fransa'dan almış durumda şu anda.
21:59Bu iki ülkede diyor ki,
22:01eğer sen buradaki savaşı bitirirsen,
22:03biz güvenlik anlamında,
22:05yani geçişlerin güvenliği anlamında senin yanında oluruz, diyorlar.
22:09Evet.
22:10Trump bu şekilde sıkışmış durumda.
22:12Kusura bakmayın, biraz uzattım.
22:13Rica ediyoruz.
22:14Trump'ın bu sıkışmışlığı içerisinde,
22:17biz hala hazırdaki masadan net bir şekilde söylüyorum,
22:21ben savaşın başından boyuna söylüyorum,
22:22dakika, skor anlamında değil,
22:25genel tabloyu okuyarak her zaman söylüyorum,
22:27bu süreçte Hürmüz'de bir savaş olmadan,
22:29Hürmüz'de bir üstünlük kurulmadan,
22:31bu savaşın sonuna erme ihtimali yok.
22:34Bakın, yarın, örnek veriyorum,
22:35diyebiliriz ki,
22:3760 günlük bir müzakere süreci başladı.
22:39İran bir adım geri attı,
22:42ABD Trump bu sıkışmışlığından dolayı bir adım geri attı,
22:45diyebiliriz.
22:46Fakat bu 60 günlük süreç,
22:47hiçbir şekilde işletilemez.
22:4915. gününde, 20. gününde,
22:52tekrar biz orada bir savaşa şahit oluruz.
22:55Bu şekilde devam edecek ki,
22:57İsrail'e girmedim bile.
22:58Cihan Hocam'ın vaktini çalmayayım, kusura bakmasın.
23:00İstanbul Hocam'ın değerlendisiyle.
23:01İsrail'e geliriz tekrar.
23:02Sayın Güney, sizin değerlendirmeniz nedir?
23:05Trump, kendi Vietnam'ını mı yaşıyor?
23:09Ya, açıkçası öyle mi değerlendirilir?
23:11Tabii, Vietnam sahasıyla Tunus Bey,
23:13şimdi baktığımızda,
23:14biraz tabii farklılıklar intiva ediyor ama,
23:18şöyle algısal olarak düşündüğümüz gibi.
23:20Şunu benzetme için,
23:21yani İran konusunda,
23:23hiç ummadığı bir bataklığa girdi,
23:27ve Trump o bataklıktan çıkamıyor.
23:30Öyle bir benzetme yaptım, evet.
23:32Çok haklısınız.
23:33Aslında şöyle bir durum var.
23:35Burada,
23:36şimdi Trump dönemiyle,
23:37baktığımda o, işte Vietnam savaşı analojiyi yaptığımızda,
23:40aslında o dönem,
23:42ilk savaşı kararını alan,
23:44Kennedy yanlış hatırlamıyorsam ki,
23:46Kennedy'ye o dönem siyah eden raporlar geliyor.
23:49Bir savaşa Vietnam'da girilmemesi gerekti.
23:51Çünkü savaşa girildiği takdirde,
23:54bu savaşın kazanılmayacağı yönünde.
23:56Şimdi bu,
23:57Kennedy'nin bu raporları çok dikkate almadığını biliyoruz.
24:00Şimdi Trump'a da tam tersi olduğu bir süreç var.
24:02Aslında gelen raporlarda savaşı kazanabileceği kendisine belirtiliyor.
24:07Daha doğrusu Netanyahu da işin içinde ama,
24:09aslında ters bir durum üzerinden hareket edildiğini görüyoruz.
24:13Şimdi İran belli ki,
24:14bunu Amerikan istihbaratı da çalışmış olsa ki,
24:18Amerikan istihbaratının,
24:19tabii olası olarak şunu düşünüyoruz,
24:21bu kadar,
24:22aslında savaşın kazanılacağına dair,
24:24bence veyahut da kaybedileceğine dair,
24:27daha iyi bir,
24:28sahi daha iyi bildiklerini düşünüyorum.
24:29Fakat Trump bir şekilde,
24:31belki de bu biraz da Netanyahu'nun ve Mossad'ın da çabalarıyla,
24:36savaşa sokuldu.
24:37Tabii burada İran sahası,
24:39İran'ın kapasitesi,
24:41büyüklüğü,
24:41coğrafi yapısı,
24:43pek belli ki,
24:45dediğim gibi dikkate alınmamış.
24:47Yani biz orta büyüklükte,
24:49stratejik olarak,
24:50baktığımızda,
24:51aslında,
24:53geçmişi de tarihsel olarak güçlü olan bir ülkeden bahsediyoruz.
24:56Her ne kadar şimdi rejimle ilgili,
24:58belli ki o zaten rejim protestoları çok ciddi şekilde,
25:01hem İsrail'i,
25:03hem de işte onun üzerinden,
25:04Amerika'yı yanıltmış olduğu da ortaya çıktı.
25:06Bir Vietnam'a döner mi?
25:09Elbette şöyle dönme ihtimali var ki,
25:11aslında o 40 günlük savaşta,
25:13şunları gördük.
25:14Amerika'nın düşen uçakları,
25:17İran'da bir kurtarma operasyonu,
25:20daha sonrasında,
25:21yine Körfez bölgesindeki üstlerinin vurulması,
25:23şimdi bunların...
25:24Koca koca savaş gemilerinin,
25:26işte tuvaletinde arıza var diye,
25:27geri döndüğünü falan duyduk yani,
25:29olacak değil.
25:30Çok yaşayın Tunç Bey,
25:31onu da siz eklediniz ki,
25:32bunlar şunu gösteriyor,
25:34evet,
25:35bir bakıma baktığımızda,
25:37savaş bağlamında,
25:39özellikle Amerika'nın o,
25:42askeri gücünün,
25:43ki Trump bunu çok olarak vurguluyordu,
25:45caydırıcılığını,
25:46zaten sorgulatan bir noktaya geldi.
25:49İşte o savaş uçaklarının,
25:51işte radar sistemlerinin,
25:53hatta uçak gemilerinin,
25:55ki algısı en azından,
25:58çok üst düzeydeydi.
25:59Fakat İran savaşıyla beraber,
26:01bu 40 günlük savaşta,
26:03bu algının,
26:04hiç de öyle olmadığı ortaya çıktı.
26:05Bu bağlamda değerlendirdiğimizde,
26:06aslında haklısınız.
26:09Vietnam'ı olabilir.
26:10Ama gelip gittiği,
26:11bağlandığı yer,
26:12belli ki Hürmüz olacak.
26:14Şimdi burada Adem Hoca...
26:15Hürmüz'e nasıl geldi Sayın Güney?
26:17Yani ne İran'ın galiba,
26:20farkındalığı vardı,
26:22Hürmüz'ün ne kadar kritik bir rol oynayabileceği,
26:25ne de Amerika Hürmüz'ü hesap edebildi.
26:28İran'ın aslında vardı diyebiliriz Tunus Bey.
26:31Bu kartı da her zaman söylem olarak ifade ediyorlardı.
26:33Bir savaş durumunda biz Hürmüz'ü,
26:36Hürmüz bazenini kapatırız diye.
26:37Aslında o kartın çok farkında olan bir İran'la karşı karşıyayız ki,
26:42savaş başlayınca...
26:42Ben sonradan keşfetti gibi algıladığım süreci de,
26:45o yüzden sordum.
26:46Geçtiğimiz yıllarda da, geçtiğimiz dönemlerde de,
26:49bununla baktığımızda birçok dönemde aslında Hürmüz'ü kapatma taahhüdünde,
26:54iddiasında, tehditinde bulunan bir İran vardı.
26:5712 gün savaş sürecinde de aslında yaşanmıştı bu.
27:00Ki en son savaş olunca kartı devreye soktu.
27:03Ve kartın karşılığını da aslında bir bağlamda da ciddi bir şekilde aldığını görüyoruz.
27:09Burada özellikle Amerika sanırım Hürmüz Boğazı'nın savaş gemileriyle geçebileceğini,
27:15burada faaliyet gösterebileceğini ve daha doğrusu Hürmüz üzerinden baktığımızda,
27:21aslında körfez ülkelerinde buradan kendi tekrardan enerji akışının devam edebileceği yönünde düşündüğünü görüyoruz.
27:28Hatta çok ilginç iddialar bu süreçte çıktı.
27:32Belki Adem Hoca da onu görmüştür.
27:34Lavan Adası sanırım İran'ın Birleşik Arap Emirlikleri'ne yakın, Hürmüz Boğazı'na yakın,
27:40İran'ın kontrolünde olan,
27:41işte Amerika'nın mesela Birleşik Arap Emirlikleri'ne Lavan Adası'nı alması gerektiğini,
27:46orayı tekrardan işgal etmesi gerektiğini ki diğer ada problemleri vardı.
27:51Küçük tam, büyük tam, Ebu Musa Adası gibi.
27:54Fakat İran'ın sadece füze, drone, ias sistemleri değil Tunç Bey.
27:58Mesela örneğin çok küçük teknelerle sivrisinek sürüsü diyorlar.
28:02Yani savaş gemilerinin çok fazla fark edemediği ama çok ciddi derecede işte bu botlarda örneğin roket sistemleri,
28:09daha tabii basit sistemlerde işte makinalı tüfeklerin yerleştirildiği ve bunlarla da saldırı düzenleyip ciddi derecede zarar verme potansiyeli vardı.
28:18Örneğin bunu devreye soktuğu füzeler şimdi siz bunu tam olarak imha edemediniz ki şu bir gerçeklik vardı.
28:25Bu da es geçilmiş çok ciddi derecede İran'ın zaten siyah üretimi var ki bugün Rusya işte sürekli İran'dan aldığı
28:33bu siyahları Ukrayna'ya karşı kullanıyor.
28:37Şimdi bu kapasite üretim kapasitesi siz gemilerinizce belli bir mesafeye getirebiliyorsunuz ve bunun karşılığında işte balistik füzeler, şehir füzeleri devreye
28:46giriyor.
28:46İşte iyalar, siyalar, dronlar devreye girdi işte bu botlar, ufak botlar devreye girince Hürmüz boğazında gerçekten de Hürmüz boğazını tıkadı.
28:55Şimdi enerji üzerinden başladı kriz.
28:57Daha sonrasında belki ki bazı konuları ben de ilk kez öğrendim belki hepimizin yeni öğrendiği örneğin helyum gazının hemen hemen
29:06Katar'da Suudi Arabistan'da üretildiği ve MR cihazlarındaki önemi
29:09veyahut da endüstriyel tarımdaki gübrelerin çoğunun Körfez bölgesinde üretildi.
29:14Şimdi bir anda biz bir başladık enerji arzı evet ağır sanayiyi etkilemeye başladı birçok sektörü, tarım sektörü etkilenmeye başladı, sağlık
29:21sektörü etkilenmeye başladı
29:22ve bunların her birinde de yani Hürmüz boğazı açılmadıkça İran buradan ciddi derecede bir avantaj elde etmeye başladı.
29:30Peki Trump'un burada dezavantajı ne oldu?
29:33Elbette ki enerji fiyatları yükselmeye başlayınca bu iş Amerika'da da yükselmeye başladı.
29:37Şimdi bir ara seçimler geliyor yani temsilciler meclisinde bir seçim olacak.
29:42Demokratlara burayı kaybederse topal ördüğe dönme durumu var.
29:47Senato'da çoğunluğu var ama temsilciler meclisinde olmayacak.
29:50Kanunları tasarıları geçirirken yasaları oldukça zorlanacak.
29:55Çünkü geçmeme durumları olacak.
29:57İçeride Trump'ın ekonominin bozulmasıyla yani petrol fiyatlarının yükselmesi, enerji fiyatlarının anketlere yansımaya başladı.
30:04Sadece küresel ekonomiden bahsetmiyoruz ya Amerika'nın da etkilendiği, Trump'ın etkilendiği bir süreci getirdi.
30:10Tabii şunu eklemek isterim ben de uzatmadan Adem Hocam'ın vaktini almadan.
30:15Şimdi kart önemli fakat kartı çok fazla kullanmaya başlarsanız geri tepki ihtimali de var.
30:20Tunç Bey nedir bu?
30:22Zaten tepkiler gelmeye başladı.
30:24İşte demin bahsetti Adem Hocam.
30:27Şimdi NATO'yu bile göreve çağırdı Avrupa ülkeleri görevi almadı.
30:30Yani bizim görev sorumluluk sahamız içerisinde değil dedi burası.
30:34Tamam bu fikir ama değişme sürecine girmeye başladı.
30:38Neden? Şimdi bu kart çok kullanılmaya, boğaz açılmamaya başlandı.
30:41Üstüne üstlük geçtiğimiz hafta İran şu açıklamayı yaptı.
30:44Ben artık Hürmüz Boğazı'nda yeni bir boğaz geçiş komisyonu kurdum dedi.
30:49Para alacağım dedi.
30:49Geçişleri bundan sonra Hürmüz'ün boğazının kontrolü bende olacak.
30:54Dedi ki bu başka bir hukuki tartışma kısmı da var bunun uluslararası deniz hukuku açısından.
30:58Şimdi tepkiler gelmeye başladı.
31:00Şimdi çok fazla bunu kullanmaya başlarsanız ama bu sefer enerji arzından başlayarak kriz yaşayan ister müttefikiniz olsun ister olmasın özellikle
31:10Avrupa ülkeleri ve hatta Asya ülkelerinden tepkiler de yükselmeye başladı.
31:14Bu da çok zarar verebilir.
31:16Bunu da karşılığında hatta bir abluka kurdu Amerika ki.
31:19Şimdi o ablukanın karşılığında İran kendi ülkesine gelecek gemiler örneğin kendi petrol gemilerini de gönderememeye başladı.
31:27Ki İran'ı da şunu kabul etmek lazım birçok yaptırıma maruz ve bununla beraber birçok günlük hayatta belki de kullandığı
31:35gıda gibi ürünleri de aslında deniz üzerinden getirtiyor.
31:38Şimdi o abluka kendisine de zarar vermeye başladı ama buradaki önemli unsur bu kartı çok fazla kendi elinde tutmaya başladıkça
31:46dünyanın geri kalanından gelen tepkiler var.
31:49Bu da İran'ı bu konuda yalnızlaştırabilir.
31:51Yani bir destek de varsa da destek de çekilebilir.
31:55O da İran'ın kendisi için ben riskli olduğunu düşünüyorum.
31:58Peki.
31:59Adem Hocam peki Çin ve Rusya bu tabloda nasıl bir pozisyon alıyor geldiğimiz süreçte?
32:04Çok temkinli ama bir yönüyle de kazanan taraf aslında onlar gibi de okundu bir müddet.
32:12Ne dersiniz?
32:12Son raddede o pencereden bakıldığında ne görünüyor?
32:19Çin ve Rusya meselesi aslında çok çok geniş konuşulması.
32:23Hem Rusya'nın açısından hem Çin'in açısından bu sürecin çok geniş konuşulması gerekiyor.
32:27Cihan Hocam çok güzel bir yerde dikkat çekti.
32:29Yani Vietnam meselesindeki örneğinizden dolayı yapmış olduğu tespitler bence harika.
32:35Yani biz o prudüsel ödüllü kız çocuğunun yanma fotoğrafını ekranlarda görene kadar hatırlayın o dönemde.
32:42Evet.
32:43Tarihsel olarak.
32:44ABD'nin Vietnam'da harika işler yaptığını, büyük bir özgürlük operasyonu yaptığını falan düşünüyorduk.
32:51Fakat gelinen noktada yeni savaşlar özellikle Gazze savaşıyla birlikte gördüğümüz Gazze'deki o soykırım sürecini canlı yayınla da izledikten sonra İran
33:01'ın da benzer bir şekilde, İran'da da benzer bir şekilde işte 8 ile 13 yaşlarındaki 168 çocuğun daha ilk ilk
33:08haftasında öldürüldüğü.
33:12ABD Başkanı'nın çıkıp da işte Tomahawk üzeleri kullanılmasına rağmen ki bu füzeler sadece ABD İsrail'de ve bir de İngiltere
33:21ve Fransa'da olan bir füz olmasına rağmen suçu İran atarak kendileri vurmuştur diyebilecek kadar pervasızlaştığı bir sürece şahit olduk.
33:29Şimdi bunun gibi gerçeklikler artık halklar karşısında dünyadaki mantıklı olarak süreci takip eden hem basın organları, taraflı olmayan basın organları,
33:40İsrail'in güdümünde, Amerika'nın güdümünde olmayan basın organları ve halklar nezdinde çok ciddi karşılık bulduk.
33:46Şimdi bu Rusya ve Çin konusunda da karşılık bulduk.
33:49Şimdi biz Çin'in dış politikasına baktığımızda net bir şekilde görüyoruz.
33:52Çin çok uzun yıllardan bu yana kendi iç yapısını yani biliyorsunuz Çin Halk Kurtuluş Ordusu'dur mesela ya da İran, özür
34:01dilerim İsrail savunma kuvvetleridir.
34:03Normal şartlarda tüm orduların isimlerini biz işte Fransa ordusu, Kraliyet ordusu, işte Hollanda ordusu, Türkiye ordusu gibi bulurken dünyada iki
34:14tane farklı ordu ismi duyuyoruz.
34:16Birisi Çin Halk Kurtuluş Ordusu'dur ki onun sebebi şudur, kesinlikle kendi iç yapısı içerisinde, kendi içerisinde bir mücadele vermiş ve
34:24komünist yapı içerisinde de bir devlet kurmuş ve kendi iç politikasına odaklanmış bir ordudan, bir yapıdan bahsediyoruz.
34:31İsrail'de de savunma kuvvetleri diye görürüz çünkü orada haksız yere kendilerinin olmayabilir toprakları üzerinde bir yapılanma kurmaya çalıştıkları için de
34:42onlar da kendisinde İsrail ordusu değil, İsrail savunma ordusu ismini vermiş ve sürekli olarak 96-97 Gordon doktrinine kadar her
34:54zaman bu isimle, bu yapıyla devam etmişlerdir.
34:56Çin'in yapmış olduğu şey bölgedeki ya da küresel aranadaki tüm yapıların, tüm problemlerin içerisinde ara bulucu rolü bile almamak
35:06üzerine kuruludur.
35:07Bakın çok net bir şekilde Ukrayna savaşı sırasında da en büyük müttefik olarak tanımladığı ki birçok uluslararası yapıda beraber hareket
35:19ettiği hatta ekonomi anlamda da beraber hareket ettiği Rusya'ya, Rusya'nın 4 yıllık savaşı içerisinde çıkıp net bir şekilde
35:26taraf olmamıştır.
35:27İran meselesinde de Hürmüz'den geçen petrol rezervlerinin Çin'e gitmesine rağmen yine taraf olmamıştır.
35:37Yani net bir şekilde taraf olduğunu belirtmemiştir.
35:39Çin'in dış politika yaklaşımı budur, bu şekilde de devam edecek.
35:43Çin ne zamana kadar buna devam edecek?
35:45Çin yüksek ihtimalle ekonomik düzeyini ABD'nin ki üzerine çıkarmış durumda aslında sayısal olarak,
35:52fakat bunu küresel anlamda etki alanına dönüştürene kadar devam edecek.
35:56Ne kadar bir süre var?
35:58Bunu tartışmak gerekiyor.
35:59Fakat bunun öncesinde Çin mutlaka bir Tayvan adımı atacak.
36:04Yani Stratfor gibi kurumların raporlarına göre Çin-Tayvan adımını 2028 yılına kadar atacak.
36:10Hala hazırdaki bu dünyadaki kaosu fırsatı çevirme ihtimaliyle birlikte Güney Çin denizinde aynı Hürmüz'deki gibi bir kriz bekleyebiliriz.
36:19Bu da başka bir konu.
36:20O yüzden dedim hem Rusya meselesini hem Çin meselesini çok geniş anlamda çok daha detaylı konuşmamız gerekiyor diyorum.
36:26Fakat Tunc hocam sizin cümlenizde tekrar atlıkta bulunarak sözü Cihan hocama devletin kıymetli yorumlarına şöyle diyorum.
36:34Rusya bu işin içerisinde bence Çin kadar kazanan olmadı.
36:38Çin çok daha büyük bir kazanan oldu.
36:40Ki Trump'ın oradaki ziyaretini de biz bunu net bir şekilde gördük.
36:44Çin diyor ki ben kendi propaganda, kendi hedeflerim doğrusunda süreci devam ettireceğim.
36:52Tayvan zaten kesinlikle benimdir, ana karamdır.
36:55Bu konuda hiçbir tavizi kabul etmiyorum.
36:59İsterseniz buyurun Güney Çin denizinde AUKUS kurdunuz, ASEAN kurdunuz.
37:03Buyurun bunlarla ilgili de adımları karşılıklı olarak atalım.
37:08Ama ben kendi sürecimden, politikamdan vazgeçmeyeceğim.
37:13Ve sizin yaptığınız hiçbir şey beni ilgilendirmiyor.
37:15Hatta beni rahatlatıyor.
37:16Çünkü asker olarak zayıflıyorsunuz diyor.
37:18Böyle değerlendirmek istedim.
37:20Sayın Güneyel, Rusya ve Çin penceresinden siz nasıl görürsünüz geldiğimiz son tabloyu.
37:27Ama asıl sorum da şu olsun.
37:30İran dosyası Trump'ın iç siyasetteki en büyük sınavına mı döndü?
37:38O büyük bir sınava döndü.
37:39Bunu diyebiliriz ama daha birçok dosya var Trump ile ilgili Tunus Bey.
37:43Şimdi Epstein'in dosyaları var.
37:46Açıkçası bu çok ciddi bir aslında problem.
37:50Yine baktığımızda diğer şu problemler de var.
37:54Şimdi içeride müesses nizamla kavgası var.
37:57O ayrı bir sıkıntı.
37:59Şimdi diğer taraftan ne olursa olsun ekonomiyi çok toparlayamadı.
38:04Ki savaşla beraber iyice bu süreç Trump'ı zorlamaya,
38:09ekonominin istenilen seviyeye gelmemesine ki bu yıl %1.4 sanırım büyüme gerçekleşecek tahminleri yapılıyor.
38:17Şimdi birçok birçok dosya aslında elini kolunu, nasıl söyleyeyim aslında elini kolunu bağlamak demeyeyim de
38:24Trump'ı belki de o ilk gün başladığı popülerlikten baktığımızda bugün tamamen kendi toplumun içerisinde de
38:31artık o popülerliği kaybetmiş, geri plana gitmiş bir süreci getirdi.
38:36Genelde evet Amerikan başkanları biraz hep ikinci dönemlerinde düşüşe geçer ama
38:40içerideki kutuplaşma çok ciddi ki bu özellikle hatırlarsanız Tunç Bey,
38:46göçmenlere özellikle göç bürosunun, onun silahlı memurlarının müdahaleleri
38:54orada çok ciddi bir problem yaşamaya başladı.
38:57Yani içeride kutuplaşma var, göçmen üzerinden yaşanan ki bir ayaklanma olmuştu geçen 2025 yazında yanlış hatırlamıyorsam.
39:05Şimdi göçmenlerle ilgili problem var, ekonomi toparlanmıyor, üstüne İran dosyası.
39:11Tabi bir de şu da bir gerçeklik, Trump'ın kendi müttefikleriyle de kavga ediyor olması,
39:18ki o transatlantik ilişkileri çok belki de tarihte olmadığı kadar belli bir seviyeye düşürmüş olması,
39:26bu Trump'ın birçok işte Epstein dosyalarıyla beraber çok zorlayan bir hale geldi.
39:31Yani Trump sorunları çözmekten ziyade bir bağlamda iç politikada da, dış politikada da çok krizlere sevk etmeye başladı.
39:39Ve bu açıkçası kartopu gibi büyüyor ama büyürken de Amerika'nın da uluslararası sistemdeki başat rolünü de
39:46aslında o gücün biz geriye doğru gittiğini görüyorduk.
39:51Bunu perdeleyemediği gibi belki de hızlandıran bir ilmeğe getirdi.
39:54Yani içeride çok ciddi hala problemleri var.
39:57Bunu söylemek lazım ama dış politikada da evet İran inanılmaz bir noktaya getirdi.
40:01En azından Amerika'nın o süper gücünü çok sorgulatır bir süreci de aslında gözler önüne serdi diyebiliriz.
40:09Şimdi Rusya ve Çin açısından, şimdi kıymetli hocam, Adem hocam da şimdi bahsetti.
40:13Belki üstüne şunu söyleyebiliriz.
40:15Bu süreçte belki bir nebze de olsa kazananlardan biri belki Rusya oldu diyebiliriz.
40:20Şu açıdan Hürmüz Boğazı kapanınca ilk dönemleri hatırlarsanız Rusya'nın açık denizlerde yanlış hatırlamıyorsam
40:26250 milyon varildi herhalde petrolünün satışına Amerika muaf getirdi.
40:32Çünkü o petrol krizi bir şekilde yaşanmasın diye.
40:36Şimdi bir de Rusya ile Çin arasına bakmak lazım Rusya'nın ne için kazandığını derken
40:41şimdi Ukrayna Savaşı ile beraber yaptırımlara maruz kalan bir Rusya vardı ki
40:45Rusya Çin'den teknoloji transferiyle oldukça bağımlı bir sürece gelmişti.
40:50Şöyle geçtiğimiz günlerde rakamlara baktım Tunç Bey.
40:53Çin'in ithalatında Rusya %5'lik bir paya sahip.
40:58Ama tam tersine Rusya'nın ithalatında Çin %30'luk bir paya sahip olmuş durumda.
41:04Ve çok büyük bir aslında Çin'in avantajına gelen bir süreç var.
41:09Şimdi bu örneği niye veriyorum?
41:11Şu açıdan verdim.
41:12Şimdi Çin'de Rusya evet Amerika ve Batı'ya karşı bir müttefiklik ilişkileri var.
41:17Bir meydan okumaları var ama kendi işlerinde de bir aslında liderlik okuması görüyoruz.
41:23Çin'in kendi imparatorluk geçmişine vurgusu işte Rusya'nın Çarlık Rusya'sı itibariyle
41:28bir imparatorluk vurgusu ve uluslararası anlamda başat aktör olmak isteyen iki aslında
41:33şu an için müttefik olan ülkeyi görüyoruz.
41:34Fakat bu denge içerisinde Ukrayna Savaşı Çin'i Rusya'ya karşı aslında ön plana
41:41daha çok belki bağımlı hale getirmişken bu İran meselesinde biraz baktığımızda
41:45Rusya'nın özellikle enerji konusunda artık İran'dan gelen de problem yaşadığı için
41:52Çin Rusya'ya yönelmiş durumda işte yeni bildiğim kadarıyla yeni hatlar özellikle
41:56Kazakistan üzerinden 10 milyon varillik üretim yani daha doğrusu ithalat Çin'e
42:0212,5 milyon varille çıkartılacak diye. Şimdi orada da bir mücadele görüyoruz.
42:06Bir bağlamda da işte Amerika'nın veyahut da daha doğrusu Amerika'nın yönünü
42:11İran'a çevirmiş olması Ukrayna meselesinde ki batılı müttefikleriyle olan o ilişkilerindeki
42:16Avrupalılarla olan problem zaten Rusya'nın istediği bir avantajlardan birisiydi ki
42:23biraz yönünü oraya çevirmesi bir avantaj daha sağladı. Şimdi Çin'de Adem Hoca'ya şunu eklemek
42:28gerekir. Evet Çin'in şu anda uluslararası sistemde evet sorunları doğru bahsetti hocam.
42:35Garantörlük ve hatta ara buluculuk çok girdiğini görmüyoruz. Çünkü kendisi de bir çevreleme
42:39politikası içerisinde. Bu da Amerika, Filipinler, Tayvan, Japonya, Güney Kore, Avustralya bu
42:45ülkelerin de Amerika'yla beraber Çin'e karşı bir aslında çevrelemeyi 2. Dünya Savaşı'ndan sonra
42:51eğer bizim Soğuk Savaş döneminden beri yaptığını da unutmamak lazım. Şimdi Çin öncelikle kendi
42:56aslında bu çevrelemeyi bir şekilde aslında ileri itmek, bunu kaldırtmak, daha sonrasında
43:02belki de bir aktör olmak. Çünkü uluslararası sistemde başat aktör olmanız için iki tane de önemli
43:08faktör olduğunu düşünüyorum Tunç Bey. Bunlardan biri bir güvenlik ego boyunması kurmak.
43:12İşte Amerika'nın bugün dünyada toplamda 750 kadar askeri üstünün olduğu söyleniyor.
43:19Yani bilinenlerin dışında. Yani bugün Japonya'nın, Güney Kore'nin, Tayvan'dan Filipinlere,
43:25Orta Doğu Körfez ülkelerinden Avrupa ülkelerine güvenlik rızası Amerika. Yani şu güvenliklerini
43:30buraya bağlamışlar. Şimdi Çin'in daha böyle bir durumu yok. İkincisi kültürel bir hegemonya inşa etmeniz lazım.
43:36Yani dünya genelinde de halkların bir sizin rızası ama biz hala Batı Amerikan kültürünün
43:42çok hegemonik olduğunu görüyoruz. Biraz teknoloji ve üniversiteler üzerinden bunu kırmaya başlayan
43:47biçim var ama daha çok yolun başında. Bu iki bence faktörü tam olarak hayata geçirmeden ki
43:54uçak gemisi çok fazla yapmaya başladı. İşte bunlar sizin küresel bir bağlamda aslında aktör olmanızı
44:01ve müdahil olmanızı ve belki de bunun üzerinden sorun çözücü bir güç olmanızı barındırıyor.
44:08Bu iki konuda daha eksiği var ama öncelikli olarak Çin aslında biraz işten içe gidiyor.
44:13Biraz teknoloji günün şartlarını ve Batı'nın kendi içerisindeki o tartışmaları
44:18Trump'ın ve savaştaki özellikle İran'daki askeri güç açıklarını görmeye başladı.
44:24Ve bunları da ilerisi için kenara not alıyor. Ama şu an için en azından tam olarak bu göreve
44:30yani bir liderlik görevine de soyunmuş değil.
44:32Peki. Adem Bey aynı soruyu size de sorayım. İran dosyası Trump'ın iç siyasetteki en büyük
44:41sınavı haline mi döndü? Az önce İsrail demiştiniz. İsrail'e de yine bir pencere açalım.
44:48En çok kazanan galiba İsrail oldu. Özellikle Dübnan sahasında yüzde otuz bir kazanımdan
44:57bahsediyordu Netanyahu. Geçen gün bir röportajında hedeflerinin yüzde elli kazanım
45:03olduğuna ilişkin de bir beyanı var. Ne diyorsunuz? Nereye kadar gidecek İsrail,
45:09Lübnan'da? Ve Trump'ın siyasi kariyeri İran savaşı ile birlikte bitiyor mu? Ne dersiniz?
45:18Şimdi 1982'de imzalanan Lübnan anlaşmasını hatırlayalım. O dönemden bu yana Amerika Birleşik
45:24Devletleri bölgede, pardon, bölgede çok ciddi anlamda ilerler imza attı. Yani Birleşmiş
45:30Milletler kararlarını tanımadı. 1982'de imzalanan anlaşmayı da tanımadı. Hatta o bölgede bulunan
45:36UNIFİL, yani Birleşmiş Milletler'in askeri sınır güvenlik olarak yerleştirdiği asker
45:42askeri noktaları bile biz vurduğunu gördük. Hiçbir şekilde uluslararası anlamda
45:47bir karışılığı olmadı. Yani ne bir ceza verildi, ne bir kınama yapıldı. İsrail
45:52resmen, yani Yunanistan nasıl Avrupa'nın şımarık çocuğuysa, İsrail de dünyanın ne
46:00yazık ki Türkiye hariç, belki bir iki ülkeden sayabiliriz, onlar haricinde dünyanın
46:06şımarttığı, dünyanın aman bir şey olmasın dediği bir şımarık çocuk haline
46:11gelmiş durumda. Şimdi tüm anlaşmaların tamamını ihlal etmiş bir İsrail'den
46:16bahsediyoruz. İsrail bu noktada İran'la ilgili, İran'ın parçalanması ile ilgili bir
46:22süreç istiyor. Yani İran'ın tam anlamıyla yenilmesini istediği bir süreç aslında
46:26bana göre red bir şekilde istemiyor. İran diyor ki, İsrail diyor ki, ben benim
46:31bölgemdeki, benim çevremdeki ülkelerin tamamının parçalanmasını istiyorum diyor.
46:35Aslında bunu Lübnan'da, yani Fransa'nın da bir anlamda olanı garantör ülkesi
46:40olması hasebiyle söylüyorum. O bölgede bunu aslında bir anlamda başarmıştır.
46:44Ne yaptı Lübnan'da? Lübnan'da üç yapılı bir sistem kurdu. İşte meclis başkanı
46:49başka bir ırktan ya da şeyden özür diliyorum. Cumhurbaşkanı Hristiyan,
46:58Cumhurbaşkanı Hristiyan, Başbakan, Müslüman, Sünni, Meclis Başkanı da Şii,
47:04Mağrı Müslümanlığı galiba değil mi hocam? Evet, evet. Bu şekilde bir yapıyı
47:08kurdu ve şu anda Lübnan ordusu hareket edemez durumda. Bakın Lübnan'ın topraklarında
47:13şu anda Litalin nehrine kadar gitmiş bir İsrail'den bahsediyoruz. Yani işgalini
47:18arttırmış, haftalardır hava saldırısı yapan, 1982 anlaşmasını yok sayan, hatta 65-70 gün
47:25önceki yapılmış olan, Fransa yine Fransa'nın ara bulucunda yapılmış olan bir ateşkes anlaşmasını
47:31yok sayan bir İsrail, hala Lübnan içerisinde devam ediyor. İsrail tam olarak çevresindeki
47:36ülkelerde bunu istiyor. Lübnan gibi yapılar istiyor. Bunu Suriye'de istiyordu. Suriye'yi
47:41ikiye, üçe bölmek, işte terör örgütü, SDG, YPG, PKK nasıl hangi ismi veriyorsak,
47:47kuzeyinde öyle bir yapılanmanın olduğu, kendisinin Kulantepelerinde işte Şam'a kadar
47:5220 kilometreye kadar derinine kadar indiği ve işgal ettiği, o orta bölgede de işte Esed'in
47:57kalıntıların olduğu bir yapıyla birlikte Suriye'nin üçe bölünmesini, hatta peri şeridinde
48:03sayısak dörde bölünmesi gerektiği bir yapı istiyordu. Bunu Türkiye engelledi. Bakıyoruz
48:08Lübnan da bunu yapmış. Ne yapıyor? Bu tarafta da İran'da da üçe dörde bölünmüş bir yapı
48:13istiyordu. Yani İran'ın tamamen yenilikini uğratmak gibi bir hedef yok. Ne yaptı bu noktada
48:18İsrail? Dedi ki ben bu işi bölgedeki tam anlamıyla bu noktaya ulaşabilmek için Amerika
48:26Birleşik Devletleri'nin güvenlik çatısı altında bu işi Amerika Birleşik Devletleri'ne
48:30ihale edeyim dedi ki ihale etmiş durumda. Bakın kendisi hala hazırdaki stratejisine
48:35devam ediyor. Hiçbir şekilde vazgeçmedi. Gazze'nin yüzde ellisinden yani sarı hattının
48:39ötesinde geçmiş durumda şu anda. Dün Netanyahu açıklama yapıyor ve diyor ki ben
48:44yüzde yetmişine ilerlemelerini emrettim. İDF'ye yani İsrail Savunma Kuvvetleri'ne bunu
48:50emrettim diyor. Litani Nehri'nin dün itibariyle geçmişler. Daha ilerisine gitmek noktasında
48:55açıklamalar yapıyor. Suriye'de zaten Golan Tepelerini geçmişler. Yirmi
48:59kilometre kaderlerine kadar gelmişler. Ve tüm bunları İran Savaşı'nın gölgesinde
49:04aynı şekilde tüm hedeflerine doğru devam ettiriyor. İsrail için bundan daha iyi
49:10bir fırsat. Bundan daha iyi bir tırnak içerisinde diyorum. Gölge operasyonu.
49:14Arka planda bir operasyon olamaz. O yüzden İsrail bu bölgede İran Savaşı'nın
49:18devam etmesini istiyor. Ve arka planda bu hedeflere uğraşmak için adım atıyor.
49:22Yani İsrail bitti demeden İran-Amerika Savaşı bitmeyecek.
49:27Bitmez. Tam olarak buyurun hocam. Çok güzel nokta koydunuz. İsrail bitti demeden
49:32Amerika-İran Savaşı bitmez. Trump duramaz. Trump'ın içerideki meseleleri. Trump'ın
49:39SENTCOM'da mücadelesi. Trump'ın işte MAPA yaklaşımı. Bunların hepsi ikinci plan.
49:43Hepsi ikinci plan. İran Savaşı'nda bakacağımız tek şey bölgedeki İran'ın
49:50güvenlik doktirini, Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'ın savunma doktirini
49:53nasıl işletilecek? Bakın daha bir hafta önce Trump ne dedi? Dedi ki diğer ülkelerde
49:59hatta bunun içerisinde Türkiye'yi de saydı. Suudi Arabistan gibi. Hatta İran'ı da saydı.
50:04Dedi ki bu ülkelerin de Abraham Antlaşmalarına dahil olması gerekiyor dedi.
50:09Yani Abraham Antlaşmalarına bu ülkeler dahil etmekten bahsetti. Abraham Antlaşmalarına
50:13biz nereden biliyoruz? İsrail'in bölgedeki güvenliğini sağlaması açısından
50:16Birleşik Devletleri'nin, UMMA'nın, Sudan'ın imzaladığı bir anlaşma olarak
50:19biliyoruz. Peki yani zaten Ürdün'ü saymıyorum. Ürdün zaten bir üssü haline
50:24gelmiş durumda. Her ne kadar son dönemde biraz savaşın dışında kalmak için
50:28çaba sarf etmiş olsa da. Ama diğer ülkeler bu anlamda imza attı. Bu anlaşmayı.
50:33Amerika Birleşik Devletleri'nde hatırlayın.
50:34Kaldırdılar. Oslo anlaşmalarından sonra
50:38Cihan Hocam. Oslo anlaşmalarından sonra
50:40en büyük anlaşma diye
50:41pankartları kaldırarak
50:43imzaları kaldırarak Trump'ın birinci döneminde
50:46bu anlaşmaları imzalamışlardı.
50:47Şimdi İran Savaşı'yla Abraham Antlaşmalarının
50:50ne ilgisi var noktasına gelmiş
50:52durumdayız. Ama Trump
50:53geçtiğimiz hafta çıktı ve dedi ki
50:56ben İran'la bir anlaşma imzalayacaksam
50:58bu ülkelerinde Abraham Antlaşmalarına
51:00dahil olması gerekiyor dedi.
51:01Buradan zaten görüyoruz. Yani İsrail'in
51:04dur demediği zaman
51:06bu savaşın durmayacağını
51:07ikinci noktada da Hürmüz'e dikkat çekiyorum.
51:10Hürmüz'ün de Amerika Birleşik Devletleri'nin
51:121956'daki gibi
51:14küresel üstünlüğünü kaybedeceği bir noktaya
51:16geldiği bir denklemde
51:18bu savaş kesinlikle bence
51:20kağıt üzerinde bir anlaşma imzalansa da
51:2260 gün süre konulsa da
51:23bitmeyecektir ve mutlaka bir çatışmaya tekrar dönüşecektir.
51:26Evet.
51:27Tunç Hocam.
51:27Cihan Hocam şimdi şöyle bir şey
51:30abartılı mı olur?
51:32Amerika Birleşik Devletleri'nin başkentinin
51:34biz Washington olduğunu biliyorduk.
51:36Oysa Tel Aviv'miş.
51:38Evet.
51:39Ama bu hiç değişmeyen bir şeydi Tunç Hocam.
51:44Önceki dönemlerdeki şeyleri de alsak
51:46yani Amerikan başkanların da almış olsak
51:48bunu hemen hemen
51:50şeye kadar götürmek gerekir.
51:52Özellikle İkinci Dünya Savaşı'nın
51:54bitmesine yakın dönemde çok ilginçtir.
51:56O dönem aslında başkan Roosevelt Amerika'da ki
52:01o dönemki Suudi Kralı'yla görüşmesinde
52:04evet ben sizi dikkate alacağım bir Filistin devletinin çok problem yaratacağını
52:07bununla ilgili mektup yazar ama
52:10yazlıktan bir ay sonra hayatını kaybeder.
52:12Daha sonrasında Truman yerine gelir.
52:13Truman bunu kabul etmez.
52:15Truman'la beraber de aslında tüm başkanlar
52:17baktığımızda sürekli olarak İsrail'i desteklemiştir.
52:20Yani bu bir Amerika'nın hatta şimdi
52:22diğer Avrupa ülkelerinde bir politikası vardır.
52:25o da şu İsrail'in korunması
52:27İsrail'in hayatının devam ettirilmesi.
52:29Tabi şu bir gerçeklik bunu
52:31sanırım Feriderik Mers mi söylemişti
52:35ismi yanlış hatırlıyor olabilirim ama
52:37İsrail bizim Orta Doğu'daki pis işlerimizi yapıyor.
52:39Alman.
52:40Evet.
52:41Şimdi ilişki bağlamı
52:42Evet hocam.
52:43Şimdi ilişki bağlamı da bu şekilde.
52:45Siz bir anlamda İsrail'i bölgede kururken
52:47aslında İsrail üzerinden de politikalarınızı hayata geçiriyorsunuz.
52:50Ve Orta Doğu enerji
52:51üç kıtayı birbirine bağlayan stratejik bir nokta ki
52:55buranın da kontrolü sizde kalmış oluyor.
52:57Şunu biliyoruz.
52:58En azından uluslararası sistemde
53:00başat aktör veyahut da başat aktörler olmak istiyorsanız
53:03en önemli ticaret rotalarını, yollarını, deniz yollarını
53:07kontrol altında tutmanız lazım.
53:09Bugün Hürmüz Boğazı'ndan bahsediyoruz.
53:10Babül Mendeb, Kızıldeniz
53:12işte demin bahsettiği öneminden
53:14orada yaşananlardan Adem Hocam
53:15Süveyş kanalından bahsetti ki
53:17buraları dünyanın en önemli hem ticaret
53:20hem de baktığımızda aslında Tunç Bey
53:22enerji rotaları.
53:23Buraları da kontrol etmenin bir yolu da
53:25Orta Doğu'da tutunmaktan geçiyor ki
53:27İsrail'de aslında bu görevi yerine getirmiş oluyor.
53:31Bunun hatta tarihsel olarak
53:32daha geriye gitmek gerekir.
53:34Çok gitmeyelim.
53:35Bir dakikamız var.
53:36Şunu söylemek lazım.
53:37Amerika'nın politikalarıyla ilgili 1922 yılında
53:40zaten Amerikan Kongresi'nde
53:41İsrail'in bir ulus devlet kurması
53:44gerektiği yönünde yasa tasarısı geçmiştir.
53:47Ondan sonra neyi görüyoruz?
53:48Hep işte 45 sonrası
53:49her yıl 3,5 milyar dolar
53:52yanlış bilmiyorsam
53:54İsrail'e verilen yardımlar
53:55daha sonrasında bu 7 Ekim sonrasında
53:58inanılmaz bir askeri yardıma dönüştü.
54:01Her iki ülkenin baktığımızda
54:02askeri üretim 50 milyar dolardı
54:06ama 2024 rakamları
54:08şimdi belki daha da artmıştır bu.
54:09Sadece bildiğim kadarıyla
54:11F-35'te İsrail'e yer almıyor.
54:13Ama çoğu projede
54:14beraber üretim yapıyorlar.
54:16İşin gerçeği şu
54:17Orta Doğu'da tutunabilmenin
54:19anahtar rolü
54:20İsrail üzerinden geçiyor ki
54:22bugün Almanya bile dış politikada
54:24İsrail üzerindeki politikası şudur
54:26İsrail'in hayatının devamının sağlanması
54:29ve uluslararası tüm kurumlarda
54:31İsrail'in savunulması diyeyim
54:33Tunç Bey bitmek üzere ise
54:35İsrail olmadan
54:37şu da bir gerçek ki
54:38belki de Amerika'nın Orta Doğu'da
54:40Batılıların tutunması da
54:42oldukça zor gibi gözüküyor.
54:44En azından en büyük
54:45savaş gemisi Amerika'nın
54:47Orta Doğu'da
54:49ve Filistin topraklarını
54:51işgal etmiş vaziyetli bir gemi diyebiliriz.
54:53Sağ olun hocam.
54:54Peki.
54:55Evet.
54:57Sayın Adem Kılıç,
54:58Sayın Cihan Günyal
54:59çok teşekkür ederiz
55:00katkılarınız için.
55:01Teşekkür ederiz.
55:02Güzel bir gece,
55:03keyifli bir hafta.
55:04Yeni bir hafta diliyoruz size.
55:06Sağ olun hocam.
55:07İyi geceler.
55:08İyi geceler.
55:08Teşekkür ederiz.
55:09İyi geceler ve bir teşekkür de
55:10elbette her zamanki gibi
55:12size sevgili izleyiciler
55:13bizimle birlikteydiniz.
55:14Güzel bir sabah diliyoruz size de.
55:16Keyifli bir hafta olsun.
55:18Hoşçakalın.
Yorumlar