00:00Mula sa paghahawak ng mga baril at pagsabak sa enkwentro,
00:03edukasyon na ngayon ang armas ng nasa 80 dating member ng Abu Sayyaf Group.
00:07Ito ngayon ang kwento ng kanilang pagbabagong buhay.
00:10Sa unang balita ni JP Soriano, Exclusive.
00:17Kuha ito ng isa sa mga pinakahuling enkwentro sa pagitan ng Abu Sayyaf.
00:23Tulad ng mga balab armas na umalingaungaw para masupil sina,
00:26parang bangungot sa pandinig pag nasambit ang grupong Abu Sayyaf.
00:35Ginawa nilang impyerno ang mga paraisong tulad ng Dos Palmas, Palawan noong 2001
00:40at naghusik ng takot hanggang abroad tulad sa Sipadad, Malaysia.
00:45Mula 1991, hindi na mabilang ang buhay na nabuwis dahil sa grupo,
00:50kabilang ang ilang pinugutan.
00:53Pero sa Sulu, kung saan sila minsan nagbase, may tila pumalit sa dati nilang ingay.
01:01Sa isang lugar doon na aking binisita, may ilang sinasanay.
01:06Hindi para humawak ng armas, kundi para mag-aral.
01:10Walumpu sa kanila ay mga dating membro ng Abu Sayyaf na nagbalik loob sa gobyerno.
01:16Kasama ilan nilang kaanak, naka-enroll sila sa ClickMobile Education o ClickMe na pinapatakbo ng isang NGO,
01:25kaisa ang 11th Infantry Division ng Western Mindanao Command o West Mincum ng Sandatahang Lakas.
01:31Dito ko nakilala si Randy, hindi niya tunay na pangalan, na nag-aaral ng ilang basics sa mga software o
01:38apps.
01:39Nalaman ko na mayroong pera doon, na may magbibigay na pera, gano'n.
01:45Kaya sumali sa ESG Group.
01:48Sa kalaman ko doon lang ako makakahanap ng pera, sa panggastos ko sa pamilya, gano'n.
01:56Kaya ako pumasok doon.
01:58Labing tatlong taon lang si Randy nang matutong humawak ng armas.
02:01Pero isang araw, nasugatan siya sa enkwentro nila at ng militar at iniwan ng lider ng kanilang pangkat.
02:09Kasi nakakatakot yung buhay na sa loob.
02:11Minsan gera.
02:13Kung may mamamata, hindi na mapupulot yung iba.
02:16Kaklase niya ngayon si Lito.
02:18Di rin niya tunay na pangalan na minsang nakasama ang ilang high-value individual
02:23gaya ni na Abu Sayyaf leaders Estelon Hapilon at Omar Patek.
02:27Naging bahagi siya ng ilang pangingid na pero kumalas sa grupo noong 2018 ng magkasariling pamilya.
02:34Yung pinaglalaban, parang personal interest o pinagyayaman na yung kung ano man yung nakukuha nila.
02:40Extortion, yun ang nangyayari. Kaya naisip ko na sa magbagong buhay na ako.
02:46Kinailangan muna ni Lito patunayan ang katapatan sa gobyerno
02:50para makasari sa Enhanced Comprehensive Local Integration Program o ECLIP.
02:54At tumulong pa nga sa pag-aresto ng ilang lider ng Abu Sayyaf at pagliktas sa mga nakitap nila.
03:01Ang kahirapan ni Lito at Randi ang sinamantala noon ng Abu Sayyaf
03:06para mahikayat silang lumahok sa grupo at gumawa ng mga krimen at karahasan.
03:12Gera ang sumira sa lugar na ito. Peace and order ang aming naging problema.
03:17Insurgency, terrorism, etc. etc. kidnap.
03:19Kaya pagsugpo sa kahirapan sa pamamagitan ng edukasyon ang ginagamit ngayong armas
03:24para tuluyang maglaho ang multo ng terorismo sa probinsya.
03:29Dahil siyam na buwan ang pag-aaral sa ClickMe program at di makakapaghanap buhay ang mga kalahok,
03:35aalalayan sila ng tulong pinansyal ng Department of Social Welfare and Development o DSWD.
03:42Hindi man natin mapalitan yung income nila pero the important part is may naiaabot tayo na tulong
03:46para to keep them encouraged to continue the program.
03:51Patid daw ng DSWD at mga kapartner nilang NGO na wala pa namang katiyakang matutuldukan na
03:56ang pagsali ng ilang tagusulu sa mga teroristang grupo.
03:59Pero ang tiyak daw isang malinaw na hakbang ang akses sa edukasyon
04:03at ang pangakong pang matagalang tulong para maibsa ng kahirapan
04:06para makamit ang tunay na kapayapaan sa probinsya.
04:09ClickMe ang simula pero plano yung dugtungan ng Alternative Learning System o ALTS
04:15ng Department of Education o DepEd para magkaroon sila ng katumbas
04:20ng elementary at high school diploma at makapag-kolehyo kung gugustuhin.
04:25Life skills like computer literacy, digital literacy, how to prepare your resume.
04:30So itong mga development programs na ito will help them become productive members of our society.
04:34Bagaman 2023 pa ininiklarang Abusaya Free ang Sulu, nagsisimula pa lang ang paghilom sa mga dating pugad ng Abusaya.
04:43Sa halos limanda ang dating miyembrong sumuko at nagbalik loob sa gobyerno,
04:48sandaan at walumpu pa lang ang may clearance at naipasok sa Eclipse integration.
04:54May ilan kasing nasangkot sa mga krimen at kailangan pa rin managot.
04:58Kailangan wala silang cases. So ito yung mga projects or programs na pwede nating mapa-avail sa mga ganitong tao
05:06so that they will feel na hindi sila outcasted sa society.
05:11Sa ngayon, may dalawa pa rin daw nagre-recruit para sa iba't ibang lawless groups na binabantayan ng West Mincong.
05:18Imbes na sa kanila lumahog, nire-recruit naman sila ng West Mincong sa mga Citizen Armed Forces Geographical Unit o
05:25CAFGO
05:25para tumulong sa pagpapanatili ng kapayapaan.
05:29Ang pag-asa sa huli, lahat ng mga taga rito ay maramdamang bahagi sila ng lipunan
05:35at mawalan ng dahilan para lumaban sa gobyerno at sa isa't isa.
05:41Mula rito sa Maimbong Sulu, ito ang unang balita.
05:44JP Soriano para sa GMA News.
Comments