Deprem Uzmanı Prof. Dr. Ercan Aksoy; Malatya'da meydana gelen 5,6 'lık depremi değerlendirdi #Haber #Gündem
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İlgili bir uzmanı yayınımıza ağırlayacağız efendim.
00:04Efendim bölgeden bir isim kıymetli hocalarımızdan kıymetli bir hocamız telefon attığımızda.
00:13Fırat Üniversitesi Jeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ercan Aksoy hocamız telefon bağlantısıyla gün başlıyor programına dahil oluyor.
00:23Kıymetli hocam geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum.
00:25Çok teşekkür ederim Murat Bey sizlere de iyi günler iyi yayınlar diliyorum.
00:30Teşekkür ederim hocam çok geniş bir alandan hissedilen bir deprem Osmanlı'dan işte Gaziantep'ten Şanlıurfa'dan pek çok ilden hissedilen bu deprem
00:38ilk değerlendirmeniz nedir kıymetli hocam?
00:43Şimdi şöyle değerlendirebiliriz ilk veriler ışığında neden bu kadar geniş bir bölgede etkile hissedildi?
00:51Depremin derinliğine baktığımız zaman biliyorsunuz bizim iki birimimiz var depremle ilgili.
00:58Kandili 4,4 AFAD'da 7,7 gibi açıkladı.
01:04Bunlar daha sonra tekrar düzeltilecek veriler arttıkça.
01:08En büyük sebebi sığ odaklı bir deprem olması.
01:12Çünkü büyüklüğüne baktığımız zaman 5,6 e bu da bize çok büyük bir deprem olmadığını, orta büyüklükte bir deprem olduğunu
01:20gösteriyor.
01:21Geniş alandaki hissedilme sebebi bahsettiğim gibi sığ odaklı deprem olması.
01:27Peki nerede meydana geldi bu deprem?
01:29Buna da bir kabaca baktığımız zaman Doğu Anadolu fay zonu üzerinde yani bize neyi hatırlatıyor?
01:352020 Ocağı'nda Elazığ depremin 2023'te Kahramanmaraş merkezli depremleri hatırlatıyor.
01:44Şimdi az önce de ifade ettim Doğu Anadolu fay zonu diyoruz.
01:49Yani kırıklar bir zon, bir kuşak şeklinde fay tek bir hat olarak ilerlemiyor.
01:54Bunu 2023 yılındaki Şubat'taki depremlerde sizler de gösterdiniz televizyonlarınızda.
02:02Yerde yarılmalar, yüzey kırıkları dediğimiz yüzey faylanmaları pek çok dala kola ayrılıyor.
02:08Fay böyle ilerliyor.
02:11Dolayısıyla şimdi ana zon üzerinde değil, Doğu Anadolu fay zonunun ana kırığı Fütürge yakınlarından geçiyor.
02:19Bu ise şimdi iki zonun oluşturan iki fayın arasında bir ana zon var.
02:26Bir de bunun kuzeyinde zaman zaman siz de haberlerle yer veriyorsunuz.
02:30Kale ilçesi var Malatya'nın.
02:32Oradan geçen bir başka kolu var.
02:35Bu ikisinin arasında bir yerde yani pek çok parça olduğu için faylarda bu parçalar zaman zaman üzerinde enerji biriktikçe bu
02:47tür depremler üretiyorlar.
02:48Yani şunu söyleyebiliriz bölge için normal beklenen depremler yani çünkü aktif bir fay zonu üzerindeyiz.
02:58Yani ben de Elazığ'da yaşadığım için söylüyorum.
03:01Bu gibi depremleri tabii ki ciddiye almak lazım.
03:07İlerideki yapılaşmalarımızı falan yeniden düzenlemek açısından.
03:12Ama bir taraftan da daha sakin kalmamız gerekiyor.
03:15Yapmamız gereken depreme dayanıklı yapılar inşa etmek, yer seçimlerini düzgün yapmak.
03:24Onun dışında da şu anda bekleyip göreceğiz nasıl bir deprem.
03:28Artçıları gelmeye başlayacaktır büyük ihtimalle.
03:31Evet olacaktır.
03:32Bunları takip edeceğiz.
03:34Hocam kıymeti hocam yani artçılar olan şeyler.
03:37Büyüklükleri de kaça bulabilir artçıların?
03:41Artçılar şöyle diyelim en büyüğü bir mertebe büyük olabilir kendisine küçük olabilir.
03:47Yani 4,6-4,5 civarında artçılar beklenebilir.
03:52Olması sağlıklı mıdır?
03:54Yani artçıların olması sağlıklı mıdır hocam?
03:56Evet, evet olması daha iyidir.
03:59Yani bir ana şok olduktan sonra artçıların gelmesi beklenen bir durumdur.
04:05Evet, peki kabiliyeti hocam ana fay hattı değil dediniz.
04:09Bu sarsıntı ana fayı etkiler mi yoksa ana faylar mı bu fayları etkiliyor?
04:16Öyle sorayım yönelteyim.
04:18Şöyle cevaplamak isterim sorunuzu Murat Bey.
04:21Ana fay üzerinde zaten Elazığ'da 2020'de Ocak ayında 24 Ocak'ta bir deprem meydana geldi.
04:28Evet.
04:29Ana fayın bir bölümü o zaman kırıldı.
04:332023 depreminde de yine ana fay üzerinde Sincik yakınlarına kadar yani Maraş tarafından, Gölbaş tarafından kırılarak geldi.
04:47Ve Sincik yakınlarına kadar devam etti yüzey kırılmaları.
04:50Şimdi bu kırılmayan bölge yani Sincik ile Pütürge arası, burası aslında 1874'te kırılmış, pardon 1893'te, o bölümün kuzeyindeki bir alanda
05:05yani ana kırığı tetiklemez, tam tersine ana kırık üzerinde olan depremlerin devamı diyebiliriz bunlara.
05:13Yani orada meydan gelen depremlerden sonra biriken enerjinin boşalması olarak değerlendirmek daha doğru.
05:20Evet.
05:20Bunu diğer bölümlerde de yaşıyoruz.
05:23Örneğin işte Maraş depremlerinde gördük.
05:26Göksün tarafında yığılmıştı artçılar.
05:30Çünkü oraya kadar gelmişti.
05:31Kırık onun devamı da stres birikmesi olmuştu.
05:34Dolayısıyla ana kırıklar üzerinde 2020 ve 2023 depremi olunca bu bölgede diğer faylar bu sefer üzerine biriken enerjiyi boşaltmaya çalışıyorlar
05:46diyebiliriz.
05:47Evet.
05:48Kıymet Hocam şöyle de bir soru yöneltmek isterim müsaadenizle.
05:53Estağfurullah buyurun.
05:54Biz çocukluğumuzdan beri depremleri yaşadık, yaşamayı da devam ediyoruz.
05:58Bu bizim kaderimiz midir?
05:59Bir sonu olacak mıdır?
06:01Yoksa tedbir mi önemlidir?
06:05Çok güzel bir soru.
06:08Depremler kaderimiz Murat Bey.
06:10Neden?
06:11Üzerinde yaşadığımız coğrafyanın jeolojik yapısından kaynaklanıyor.
06:18Evet.
06:19Ama ölümler kaderimiz değil.
06:21Neden?
06:21Son söylediğiniz kelime tedbir almıyoruz.
06:25Biz şimdi tedbiri almadan bunları kader, evet de fayları çünkü değiştirme şansımız yok.
06:31Başka yere taşıma şansımız yok, durdurma şansımız yok.
06:34Evet.
06:35E o zaman bunların çalışmasını da biliyoruz.
06:38Nerelerden geçtiklerini de biliyoruz.
06:40O halde yerleşim alanlarımızı, yapılarımızı buna uygun olarak yaparsak o zaman ben ölümlerin de azalacağını, can kayıplarının, mal kayıplarının da
06:50azalacağını,
06:51düşünüyorum.
06:53Peki bir sonu olacak mı?
06:55Yakın bir zamanda olmayacak.
06:57Neden?
06:58Çünkü az önce dedim coğrafyanın jeolojik yapısından kaynaklanıyor.
07:03Evet.
07:03Bu fayları oluşturan yer kabuğu hareketleri devam ettiği sürece biz de bu depremleri yaşamaya devam edeceğiz.
07:12Önemli olan ona uygun yapıları yapabilmek.
07:16Kıymetli hocam yani siz bu işin uzmanı olarak basın mensuplarının sürekli başvurduğu bir önemli kaynak olarak şu soruya da alışkınsınızdır.
07:26Efendim bekleniliyor muydu?
07:28Öyle bir soru yöneltiyorum.
07:31Şimdi şöyle diyelim Murat Bey, depremlerin ne zaman olacağını söylemek mümkün değil.
07:39Evet.
07:40Ama nerede olacağını şimdi faiz onlarını ve bu diğer kolları bildiğimize göre bunlar üzerinde de deprem üretileceğini tahmin etmek güç
07:50değil.
07:50Ama ne zaman olacağını söylemek mümkün değil.
07:53Dolayısıyla ben hani burada bekleniyordu şeklinden ziyade soruyu şöyle cevaplamak isterim.
08:01Konuşma başına belirttim.
08:03Bu bölgeler için olağan normal bu depremlerin olması ve olay olmaya da devam edecek.
08:08Bunu söyleyebiliriz.
08:10Bunu söyleyebiliriz.
08:11Siz atıfta bulunduruz daha sonra netleşecektir dediniz.
08:14Şimdi Kandilli ve AFAD verilerinde derinlik konusunda 4.4 ve 7 kilometre aradığı veriler var.
08:21Bu daha sonra netleşecek dediniz.
08:23Geniş bir coğrafyadan, geniş pek çok ilimizden hissedilmesinin sebebi hani sığ tabir diye sığ diye tabir ediyorsunuz herhalde hocam.
08:31Bu kadar yüzeye yakın olması mı?
08:32Geniş bir alanlar hissedilmesinin sebebi.
08:34Evet, yüzeye yakın olması çok etkili yani derinlik.
08:39Çünkü büyüklük sonuçta belli 5.5,6.
08:435.6'lık bir depremin bu kadar geniş bir coğrafyada hissedilmemesi lazım.
08:4824 Ocak 2020 depreme, Elazığ depremi de benzer şekilde çok geniş bir coğrafyada hissedildi.
08:542023'ü kastetmiyorum.
08:552023'te zaten fay kırılmaya bir başladı.
08:59Pazarcık, narlı yakınlarından.
09:01350 kilometrelik uzunluğunda kırıla kırıla gitti.
09:04O çok geniş coğrafya etkileyecekti.
09:05Ama 24 Ocak'taki 2020'deki depremin geniş alanı etkilemesinin sebebi yüzeye yakın olması.
09:14Evet.
09:14O da Osmaniye'den, Diyarbakır'dan hissedilen bir depremdi.
09:17Hatta Karadeniz'e kadar hissedilmişti.
09:20Bunlar çünkü depremin büyüklüğünü belirleyen parametre kırılan fayın uzunluğu.
09:28Evet.
09:28Ne kadar uzunlukta fay kırıldı.
09:31Ama derinlik hissedilmesini etkiliyor.
09:35Evet hocam.
09:36O da büyüklük ve şiddetle açıklanıyor.
09:38Yani büyüklük sabit.
09:395,6.
09:40Ama şiddet dediğimiz bunu hissetme durumumuz.
09:43Evet doğru.
09:45Bu da zemine yapısına bağlı, derinliğe bağlı, binalarınızın kalitesine bağlı,
09:50çok katlım az katlım olmasına bağlı, pek çok parametreye bağlı.
09:54Ama büyüklük sabit bir hesap yöntemi var.
09:56Evet.
09:56Çıkan dalgalara göre diyorsunuz ki büyüklüğü 5,6, 5,7.
10:00Bu da değişebilir.
10:02Yani veriler bunlar şimdi çok böyle yeni hemen ilk elde edilen verilere göre yapılan hesaplamalar
10:08belki 0,1, 0,2 mertebe artıp azalabilir.
10:12Peki Kıybeti Hocam, şu anki elimizdeki veriler derinlik 7 kilometre diyoruz.
10:19Büyüklük 5,6 diyoruz.
10:205,6 diyoruz.
10:21Bu yırtılan hattın büyüklüğü uzunluğuna dair bir bilgi verebiliyor mu bize?
10:28Tabii şimdi verir.
10:29Tabii tabii öngörülebilir.
10:31Bu bize 30 kilometre civarında bir kırılmanın olduğunu gösteriyor kabaca.
10:37Bu da yine azımsamayacak bir rakam herhalde hocam.
10:41Tabii ki.
10:41Tabii.
10:42Yani biz tabii fayların hani anazon diyoruz veya talih zonlar üzerinde bu şimdi meydan geldi.
10:48Hani küçük faylar diyoruz ama anazonun birkaç yüz kilometre uzunluğuna göre bunlar küçük dediğimiz gene 50, 60, 100 kilometreyi bulan
10:56uzunluğa sahip parçalar.
10:59Tabii bunun da tamamı mı kırıldı, bir bölüm mü kırıldı onu bilemiyoruz.
11:02Çünkü her zaman tamamı boyunca kırılsa zaten coğrafya değişebilir.
11:07Tabii.
11:07Az önce konuştuğumuz bir konu vardı.
11:09Oraya bir şey eklemek isterim.
11:11İziniz olursa Murat Bey.
11:12Estağfurullah hocam.
11:12Şimdi hani faylar dedik.
11:14İşte kaderimiz mi?
11:16Evet kaderimiz.
11:17Çünkü coğrafya, kaderimiz.
11:18Fayı değiştirme imkanı yok.
11:19Ama şunu da göz ardı etmemek lazım.
11:22Fayların da çok önemli bir rolü var hayatımızda.
11:27Eğer faylar olmasaydı dağların arasında ovalar olmayacaktı.
11:30Yeraltı suları yüzeye çıkamayacaktı.
11:33Dinleyicilerimiz arasında bilen varsa Elazığ'daki Hazar Gölü olmayacaktı.
11:37Adıyaman'a giderken ki o göl başından geçtiğimiz göller olmayacaktı.
11:41Çelikan Ovası gibi bir ova olmayacaktı mesela.
11:44Göl başı gibi bir alan olmayacaktı.
11:47Dolayısıyla olaya bir de ben bizi dinleyenlerin, izleyenlerin bu açıdan bakmasını isterim.
11:53Tabii takdir kendilerinin.
11:55Yani her nimetin bir de külfeti oluyor.
11:58Haklısınız.
11:58Öyle bir açıdan da değerlendirmek lazım.
12:01Peki kıymetli hocam siz şöyle bir ifade kullandınız.
12:05Ben oraya bir parantez açalım istiyorum.
12:08Coğrafya değişebilir dediniz az önce, dakikalar önce.
12:13Depremle ilgili olarak, fay hatlarıyla ilgili olarak.
12:15Hani daha büyük yırtılmalar.
12:17Bu coğrafya değişebilir derken neyi kastettiniz kıymetli hocam?
12:20Şöyle eğer bütün fay zonu boyunca şimdi mesela bizim Doğu Anadolu fay zonumuz Karlova'dan başlıyor.
12:30Evet.
12:31Ve Karataş'a bazı çalışmalarda daha farklı yerlere götürülenler var da, örneğin 500 kilometre civarında bir uzunluk var toplam.
12:40Evet.
12:41500 kilometrelik bölüm bir anda kırılsa, öyle büyük bir deprem meydana gelir ki, gelir ki.
12:47Şimdi 2023'teki Maraş depremlerini hatırlayalım.
12:51Tarla sınırları kaydı 7-8 metre.
12:53Doğru.
12:54Fayın bir tarafı, yolları gördük yani.
12:57Gidiyoruz, yol bize göre sol tarafa doğru 5-6 metre, 8 metreye kadar ulaştı.
13:02Bu 350 kilometrelik bir bölümün kırılmasıyla idi.
13:06Ama 700 kilometre, 1000 kilometre, Kuzey Anadolu fayımız Karlova'dan başlıyor.
13:11İstanbul'a kadar, hatta Ege Deniz'e doğru devam ediyor, 1100 kilometre.
13:17Bunun tamamının kırılması halinde, coğrafyamızı değiştirir derken çok büyük yıkımlar, çok büyük yer değiştirmeler olur.
13:23O anlamda kullandım Murat Bey.
13:25Yani Karadeniz'in, hatta Karadeniz diyebiliriz, tamamen Karadeniz'in içinde mi kalabilir hocam?
13:31Şöyle diyelim, büyüklüğüne göre bu değişir, kırılan tamamı bölümü.
13:35Çünkü o sağ yönlü olduğu için Karadeniz bölgesinde coğrafya, yani sağ tarafı, kuzey tarafı, Karadeniz tarafı sağa kayacak.
13:45Daralmalar, çarpılmalar, çok büyük yeryüzü şekillerinde değişmeler olur o anlamda.
13:50Nehirlerde sapmalar, yani o yüzden iyi ki fayın bölüm bölüm kırılıyor.
13:58Bunlara segment adı veriliyor.
14:00O yüzden onu kastetmiş, kastettim.
14:03Evet, Kıymet Hocam merak ettiğim bir mevzu daha var.
14:05Bizim coğrafyamız, işte fay hatlarının olduğu bir coğrafya.
14:08Peki, ülkemizin bu toprakları, bu cennet vatanın topraklarını alttan altta, yukarı doğru yiten başka bir fay hattı var mıdır?
14:19Şimdi, şöyle diyebiliriz, üzerinde bulunduğumuz, bugün konusunu ettiğimiz fay, Doğu Anadolu fay zonu diyoruz.
14:28Karlova'dan başlıyor, Bingöl, Elazığ, işte Gölbaşı üzerinden, Maraş üzerinden, Akdeniz'e doğru devam ediyor.
14:38Daha büyük bir fay zonumuz var.
14:42Erzincan depremlerini tarihte, 1939'da, ilk yaşanılan büyük deprem, Cumhuriyet dönemini kastederek söylüyorum, yani şey kayıtlarında.
14:53Daha sonra, 1999 depremi var, biliyorsunuz gene Marmara bölgesini etkileyen.
14:59Bunlara da kaynaklık eden, bunları üreten fayımız da Kuzey Anadolu fay zonu diyoruz.
15:05Erzincan üzerinden, işte Tokat yakınlarından, Bolu, Düzce, Sakarya ve İstanbul'a doğru devam ediyor.
15:18Bunun yansımalarını da görüyoruz, Sapanca Gölü, bu fay üzerinde bir göl.
15:23Bakıyoruz orada, evet, dağlar ve ovalar arasında yüksek kot farkları, az önce dedik ya, yeryüzünü şekillendiriyor faylar.
15:33Ovaları açıyor, ova oluşturuyor.
15:36Çünkü bunlar yaklaşık 3,5-4 milyon yıldan beri varlıklarını sürdüren ve çalışan, nereden anlıyoruz çalıştıklarını,
15:44işte yeryüzü şekillerinden ve atımlardan meydana getirdikleri yer değiştirmelerden.
15:50Dolayısıyla ikinci büyük bahsettiğiniz fay zonumuz da Kuzey Anadolu fay zonu.
15:54İşte sık sık, sizler de gündeme getiriyorsunuz, İstanbul depremi, beklenen İstanbul depremi, ne zaman olacak, kaç büyüklüğünde olacak.
16:02Evet.
16:03Bunun da üreten Kuzey Anadolu fay zonumuz.
16:06Evet.
16:07Kıymet Hocam, çok teşekkür ederim.
16:09Nezaket gösterdiniz.
16:12Cahilce de olsa sorularımıza büyüklük göstererek cevap verdiniz.
16:15Estağfurullah.
16:16Çok teşekkür ederim.
16:18Hocam, aklıma takılan bir soru daha var.
16:20İzninizle onu da sorabilir miyim?
16:22Buyurun, dinliyorum.
16:23Biz ülke olarak teknoloji alanında hamleler yapıyoruz, devrimlere imza atıyoruz.
16:28Artık Türk olarak havada, denizde, karada ve dahi uzaydayız.
16:32Kendi yerli ve milli uydularımızı inşa ediyoruz.
16:36Deprem ve fay hatlarıyla ilgili uzaydan bir çalışma var mıdır efendim bu uydularımız aracılığıyla?
16:42Tabii tabii.
16:43Yani bunlar uydu görüntüleri dediğimiz, yani bu az önce bahsettiniz.
16:46Mesela şimdi depremin büyüklüğü fazla olmadığı için, yani büyük olmadığı için, yüzeyde yırtılma meydana getirmedi.
16:54Göremeyeceğiz.
16:55Ama kaç kilometrelik bölümü kırıldı?
16:58Bunlar uydu görüntülerinden yararlanılıyor.
17:00Mutlaka bunlardan yararlanıyor.
17:02Ama bunlar depremi durdurma veya önleme, zamanla tanıtma anlamında değil ama Murat Bey, önemli bir konuya değindiniz.
17:09Ben de izniniz olursa birkaç cümle eklemek isterim bu duruma.
17:14Şimdi dediniz ki, teknolojide belli bir yere geldik vs. hepsi doğru.
17:19Ben de üzülüyorum bir Türk bilim insanı olarak.
17:21Diyorum ki bu kadar bilgi düzeyimiz ileride, teknolojimiz ileride.
17:26Neden biz bu depremlerde bu kadar can kaybı ve ekonomik yıkım yaşıyoruz?
17:32Aslında bunu sağlamamız lazım.
17:36Çünkü yeterli imkanlara sahibiz, eksikliğimiz biraz boş vermişliğimizden kaynaklanıyor.
17:43Kurallara uymuyoruz, bir şey olmaz mantığıyla devam ediyoruz.
17:48Bunu düzeltirsek ben bu tür depremlerde kayıplarımızın çok aza indirileceğini düşünüyorum.
17:56Bunu da belirtmek isterim aracılığınızla.
17:58Estağfurullah.
17:58Kıymet Hocam var mısa eklemek istedikleriniz?
18:00Buyurun.
18:02Teşekkür ediyorum.
18:03Ben de teşekkür ederim.
18:04Daha böyle depremlerin az olduğu bir döneme doğru gideriz diye düşünüyorum.
18:09İnşallah.
18:09Ama gerekli önlemleri alırsak,
18:12İlanın ki bunlara zamanla alışırsak bir hassasiyet oluştu bölgede.
18:17Evet.
18:18İnsanların en ufak bir sarsıntıya tedirgin oluyor haklı olarak.
18:22Bunları da normal karşılamak ve biraz daha sakin olmak gerektiğini düşünüyorum.
18:28Teşekkür ediyorum.
18:29İyi yayınlar, iyi günler diliyorum.
18:30Teşekkür ederim.
18:31Sağ olun, var olun diyorum kıymetli hocam.
18:33Gerçek sağ olun.
18:33dönöm.
18:33Teşekkür ederim.
Yorumlar