ABD ile İran arasındaki tansiyon yükselirken, bölgenin geleceği ne yöne evriliyor? Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger, Ortadoğu'da yaşanan son gelişmeleri ve bu karmaşık denklemde Türkiye'nin stratejik rolünü masaya yatırıyor.
İran'ın sahada ve psikolojik üstünlüğü, Pakistan'ın arabuluculuk çabaları ve İslamabad'daki ateşkes müzakereleri detaylı bir şekilde inceleniyor. ABD'nin müzakere masasına dayattığı talepler ve İran'ın egemenlik haklarına müdahale girişimi, süreci nasıl bir çıkmaza sürükledi?
Prof. Dr. Ülger, İran'ın nükleer programı ve barışçıl faaliyetleri konusundaki tutumunu, ABD'nin perde arkası emellerini ve Çin'e yönelik stratejilerini açıklıyor. Türkiye-İran ilişkilerinin tarihsel boyutunu ve mevcut hassasiyetlerini değerlendirirken, iki ülke arasındaki iyi komşuluk bağlarının önemine vurgu yapıyor.
Husilerin Yemen ve Lübnan'daki rolü, İsrail'in bölgeye yayılma stratejisi ve yeni savaş alanlarının oluşma ihtimali mercek altına alınıyor. Netanyahu'nun tuzağına düşen Trump'ın hamleleri ve çatışmaların yayılmasını tetikleyen faktörler masaya yatırılıyor. Bu kritik süreçte Türkiye'nin uzlaşma ve istikrar arayışı nasıl şekilleniyor?
#OrtadoğuPolitika #İranABDGerilimi #TürkiyeDiplomasi
İran'ın sahada ve psikolojik üstünlüğü, Pakistan'ın arabuluculuk çabaları ve İslamabad'daki ateşkes müzakereleri detaylı bir şekilde inceleniyor. ABD'nin müzakere masasına dayattığı talepler ve İran'ın egemenlik haklarına müdahale girişimi, süreci nasıl bir çıkmaza sürükledi?
Prof. Dr. Ülger, İran'ın nükleer programı ve barışçıl faaliyetleri konusundaki tutumunu, ABD'nin perde arkası emellerini ve Çin'e yönelik stratejilerini açıklıyor. Türkiye-İran ilişkilerinin tarihsel boyutunu ve mevcut hassasiyetlerini değerlendirirken, iki ülke arasındaki iyi komşuluk bağlarının önemine vurgu yapıyor.
Husilerin Yemen ve Lübnan'daki rolü, İsrail'in bölgeye yayılma stratejisi ve yeni savaş alanlarının oluşma ihtimali mercek altına alınıyor. Netanyahu'nun tuzağına düşen Trump'ın hamleleri ve çatışmaların yayılmasını tetikleyen faktörler masaya yatırılıyor. Bu kritik süreçte Türkiye'nin uzlaşma ve istikrar arayışı nasıl şekilleniyor?
#OrtadoğuPolitika #İranABDGerilimi #TürkiyeDiplomasi
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Sevgili seyirciler şu anda ABD İran arasında bir süreç devam ediyor ve Türkiye'den özellikle Sayın Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'dan da
00:11açıklamalar geldi.
00:13Türkiye bu noktada tabii ki önüne düşeni mutlaka tabii ki yapması gerekeni bölgeyle alakalı yapıyor.
00:21Çünkü bölgede bir önemli bir aktör olarak Türkiye'nin söyleyeceği ve atacağı adımlar bir hayli önemi arzu ediyor.
00:30Şimdi bu hususları konuşacağız.
00:32Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger bizlerle.
00:36Sayın Ülger hoş geldiniz efendim.
00:38Merhabalar iyi yayınlar diliyorum.
00:40Teşekkür ediyorum.
00:41Evet bir Trump var ortada.
00:46ABD'de Senato'da birçok isim tarafından şu anda konuşuluyor.
00:51Yani Trump'ın yaptığı açıklamalar hakeza yani bir ateşkes sürecine Sayın Hakan Fidan iki tarafında samimi olduğunu söyledi gerçi ama
01:00yani Trump'ın açıklamaları ne yapacağı nasıl hareket edeceği maalesef tam anasıyla kestirilemiyor.
01:08Bu maalesef Amerika'da da Senato'da da oradaki mecliste de dillendiriliyor konuşuluyor.
01:16Şu anda gelinen durumu siz bir uzman olarak nasıl okuyorsunuz?
01:2240 günlük savaş aslında bir fotoğraf ortaya koydu.
01:26Yani ABD ve İsrail saldırgan taraf İran'la kendi çaba ve gayretleriyle baş edemediler.
01:36İran'ın hem sahada hem psikolojik olarak bir üstünlüğü var.
01:40Bu temelde geçtiğimiz hafta Pakistan'ın yürüttüğü ara buluculuk çabaları neticesinde ateşkes ilan edildi.
01:51Bu sürece tabii güçlü biçimde Türkiye ve Mısır'da destek verdi.
01:57Ateşkes müzakereleri Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in koordinatörlüğünde İslamabad'da başladı ve bu müzakerelere ABD'ye ehemliyet verdiğini göstermek için
02:11Başkan Yardımcısı C.D. Vence'i görevlendirdi ve İran tarafında da heyetin başkanlığını Muhammed Bakır Galiyev yapıyordu.
02:22Şimdi sanki bu savaş hiç olmamış gibi ABD'nin bir takım emri bakileri bu müzakerelerin başında İran'a dayattığını gördük.
02:34Müzakere öncesinde tarafların aşağı yukarı üzerinde mutabakat sağladıkları başlıklar belli.
02:42Şimdi bunlara baktığımızda işte bir taraftan Körfezi'nin, Basra Körfezi'nin, İran'ın ısrarı,
02:54ABD üstlerinden arındırılması, temizlenmesi, Hürmüz Boğazı'nın açık kalması,
02:59yaptırımların kısmen tediricen kaldırılması, İran'la ABD arasında bir saldırmazlık anlaşması imzalanması,
03:09bir bölgesel güvenlik yapılanması tesis edilmesi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin kararlarının yok kabul edilmesi,
03:21uluslararası atom enerjisi topluluğunun kararlarının lav edilmesi gibi hususlar yer alıyordu.
03:28İslamabad'daki toplantıda bu genel mutabakat hususları dikkate alınmadan ABD tarafından adeta provoke edildi.
03:40Toplantıya ABD adına katılan J.D. Vence, 9-10 defa Başkan Trump'la müzakere esnasında irtibat kurdu.
03:53Ve daha sonra İslamabad Başbakanı Netanyahu'yla irtibat kurdu.
03:58Ve baktığımızda kendisinin burada sanki yetkilendirilmiş bir temsilci heyet başkanı olduğunu ikinci plana atarak uzaktan kumandayla pozisyon tavır aldığını gördük.
04:15Ve müzakereler İran'ın egemenlik haklarına müdahale kapsamında değerlendirildiği için Tahran yönetimi tarafından müzakereler kesildi.
04:28Önümüzdeki zaman diliminde tekrar başlar mı bu konu belirsizliğini koruyor.
04:34Şimdi baktığımızda haklı olarak İran tarafı nükleer konuda bir takım tavizler verdiğini fakat münhasır egemenliğine müdahaleyi kabul etmeyeceğini söylüyor.
04:48Çünkü Oman kanalıyla sürdürülen müzakerelerde de Pakistan tarafı bunu toplantıda pek güdeme getirmedi.
05:00Ama bu müzakerelerde İran %367 oranyonu denginleştirmeyi kabul etmişti.
05:09Ve Uluslararası Atom Eğlesi denetimini de kabul etmişti.
05:12ABD tarafının bu toplantıda sanki böyle bir şey hiç yokmuş gibi hareket etmesi ve İran'ın barış amaçlarla bile oranyon
05:24faaliyetleri yürütmemesi konusunda ısrarcı olması kilitlenmeye yol açtı.
05:31Yani burada tabi perde gerisinde ne var İran'ı zorlayıp bir takım imtiyazlar elde etmeye Amerikan şirketlerinin petrolden yaptırıların kaldırılması
05:46mukabilinde bir takım imtiyazlar kazanması yaklaşımının esas olduğunu düşünüyorum.
05:53Bir de Çin'e giden enerjiyi sınırlandırma, kısma ve Çin'i kontrol altına alma, Çin'in iktisadi bakımdan kaydettiği gelişmeyi
06:08engelleme çabası ABD tutumunda belirgin biçimde öne çıkıyor.
06:13Evet, şimdi burada Türkiye-İran ilişkileri elbette büyük önem arz ediyor. Gelinen noktayı nasıl değerlendiriyorsunuz?
06:23Mesut Pezeşkuya'nın da Türkiye ile alakalı açıklamaları olmuştu. Bu noktada ilişkilerin seyri nasıl gidiyor sizce?
06:32Türkiye-İran'a hassasiyet gösteren bir ülke. Biraz geçmişe baktığımızda, Osmanlı dönemine baktığımızda iki ülke arasındaki sınırlar Osmanlı Devleti döneminde
06:441639 Karslı Şirin Anlaşması'ndan beri değişmedi.
06:48Evet, belli dönemlerde girelim, yaşadık. Osmanlı döneminde de yaşadık. Modern zamanlarda, 20. yüzyılda da, 21. yüzyılda da İran'la her
06:57konuda tabii ki görüş bildiği içerisinde değiliz.
07:00Türkiye sınırı sabit olduğu gibi, kuzey tarafta Azerbaycan-Ermenistan sınırı da uzunca bir süreden beri değişmeden varlığını koruyor.
07:111828 yılında Çarlık Rusya'sıyla İran Şahlığı arasında imzalanan Türkmençay Anlaşması'yla o sınırda stabil vaziyette duruyor.
07:21Şimdi Türkiye, bu ihtilafın aşılmasında ara buluculuk teklifini ortaya attı.
07:30Fakat İran'ın burada inisiyatif kullandığını ve ummanlığına bir tercih ortaya koyduğunu görüyoruz.
07:39Bunda tabii Türkiye'de NATO ülkesi olması, NATO üyesi olması muhtemelen etkili olabilir.
07:48Türkiye bu meselenin bölgesel ve global düzeyde çok büyük ekonomik, siyasi, negatif yansımaları olduğundan hareket ederek
08:00müzakerelerle bir sonuç alınmasını istiyor ve Pakistan kanalıyla yürütülen görüşmeleri de Türkiye güçlü bitimde destekliyor.
08:10İran nüfusuna coğrafyası da baktığımızda toprakların büyükçe bir kısmı İran'ın aslında Selçuklular'ın idaresi kontrolü altındaydı.
08:23Nüfusuna baktığımızda bugün 90 milyon nüfusun içerisinde 35 milyon Azerbaycan Türk'ü yaşıyor.
08:31Aynı zamanda 2 milyon civarı Türkmenistan sınırında Türkmen nüfusu yaşıyor.
08:38Belli konularda zaman zaman gerilim yaşamış olmakla birlikte Türkiye her zaman iyi komşuluk ilişkilerine itina gösteren bir ülke.
08:478 yıl süren İran-Irak savaşında Türkiye her iki tarafla da siyasi, ticari ilişkilerini sürdürdü.
08:57Şimdi mevcut koşullarda Cumhurbaşkanımız Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Pidan'ın açıklamalarında da netleştiği üzere
09:05bu meselenin daha fazla tırmanmadan bir uzlaşıyla ve sonuçlanması için Türkiye çaba gösteriyor.
09:14Şimdi Husiler ve Yemen'e dikkat çekmek istiyorum aslında burada.
09:19Çünkü Sayın Hakan Pidan'ın son yaptığı açıklamada bölgeye yayılma riski ve çatışma riski olduğundan da bahsettik.
09:28Husiler kanadından da açıklamalar ve peyderpey saldırılar da oluyor.
09:34Lübnan bu noktada bir hayli gerçekten önemli.
09:37Özellikle Türkiye'nin şu anda güneyinde yaşananları tabii ki buradan bağımsız düşünemeyiz ama
09:44yeni alan savaş alanı sanki buraya doğru kayıyormuş gibi bir izlenim oluşmaya başladı.
09:52Çünkü burada İsrail yani Gazze yaptığının aynısını şu anda Libno'na yapmaya çalışıyor.
10:00Başkentini vuruyor.
10:01İzbullah'ın karargahlarını vurduğunu iddia ediyor ama siviller hayatlarını kaybediyor şu anda Libno'da, Beyrut'ta.
10:10Bölgeyi nasıl değerlendiriyorsunuz şu anda özellikle İsrail'in Yemen ve Libno'da yaptıklarını?
10:20Şimdi İsrail tabii bir bütün olarak baktığımızda bu savaşların biteviye devam etmesini istiyor.
10:27Netanyahu'nun kurduğu tuzağa Trump düştü.
10:30Daha önceki başkanlar İsrail'in baskılarına rağmen İran'la ABD arasında bir savaşa ikna olmamışlardı.
10:40Trump bir düdüne yakın faktörün etkisi altında şantajla böyle bir savaşın içerisine sürüklendi.
10:47Şimdi İsrail üç boyutta bu çatışmaların yayılmasını istiyor.
10:53İsrail, ABD, İran çatışmasının üç boyutta önümüzdeki zaman diliminde yayılması için çaba gösteriyor.
11:01Birinci olarak koalisyona yeni ortakların katılmasını sağlamaya çalışıyor.
11:06Bu çabasından vazgeçmiş değil.
11:08Şu an itibariyle en fazla bu işe teşne olan ülke Birleşik Arap Emirlikleri.
11:14İkinci olarak dikey tırmanma, enerji kaynaklarının altyapıları, vurma, savaşın tırmanması İsrail'in saldırılarıyla mümkün oldu.
11:26Ve bir de İsrail bu savaşın biteviye ila nihayet devam etmesini istiyor.
11:32En sonunda bir Arap Acem çatışmasına, bir Şii-Sünni çatışmasına yahut da provokasyonlar yapılıyor.
11:40Fakat Türkiye bu süreci çok iyi idare ediyor.
11:43Bir Türk-Kürt çatışmasına dönüşmesi için İsrail çaba gösteriyor.
11:48İsrail bu ateşkesi de aslında karşı ve İran tarafının bu konudaki ısrarını ABD kabul etmiş olmasına rağmen ateşkes öncesinde daha
12:02sonra Yahudi lobisinin ve İsrail'in baskısıyla geri adım attılar.
12:07ABD tarafı Lübnan'ın dahil olmadığını söyledi.
12:11Ve Netanyahu da bir uzlaşı sağlanması halinde bunun provoke edilebileceğinin işaretlerini verdi.
12:20Bu tip açıklamalar yaptı.
12:22Şimdi Lübnan'da beklentilerin ötesinde güçlü bir Hizbullah dirilişi misillemesiyle karşı karşıya kaldılar.
12:32Ve işte Hizbullah'ı denetim altına alma, kontrol altına alma adı altında buraya agresif yoğun saldırılar yapılıyor.
12:40Lübnan'ın 5,5 milyon nüfusu var ve bunun 2 milyonu Şiilerden oluşuyor.
12:46Şiilerin iki tane örgütü var.
12:48Bir tanesi marjinal hale geldi, emel harekatı.
12:51Diğeri de Hizbullah.
12:54Yani adeta Şiilerin genel olarak destekledikleri bir yakılanma.
13:00Bu kadar çok sayıda Lübnan'ın nüfusunun yani yarıya yakınını, 3 devirden fazlasını,
13:07yani ne yapacaksınız bunlara karşı saldırılarla nasıl bir mesafe almayı düşünüyorsunuz?
13:13Şimdi İsrail'in içerisinde de güvenlik kaygıları, endişesi bu savaşla birlikte tırmandı.
13:20Özellikle İsrail-Lübnan sınırının olduğu bölgede orada çok sayıda yerde şimdi bulundukları yerleri telk ettiler.
13:31Böyle bir tampon bölge oluşturma çabasında İsrail.
13:36Fakat tutunamıyor, bir kara harekatı, operasyonu yapamıyor baktığımızda.
13:43Son savaşta Hizbullah çok daha güçlü biçimde İran'ın kentlerine vurdu.
13:52100 civarı Merkava tankını adeta devre dışı bıraktığı saldırılarla.
13:59Eğer savaş önümüzdeki zaman diliminde tırmanırsa İran'ın vekir güçlerinin daha güçlü biçimde bu çatışmanın tarafı olacağı anlaşılıyor.
14:12Yani şimdi abluka uygulayacağını söylüyor bugün 17 itibariyle Trump hükümeti Hürnüs Boğazı'na.
14:21Bu abluka burada bir tırmanmaya yol açacak.
14:25Eğer çatışmalar yeniden başlanır ve tırmanırsa bir taraftan Hizbullah, öbür taraftan Huziler devriye girecek.
14:34Ve Babül-Mendab Boğazı'nın da kapanması işten bile değil.
14:39Yani şu an itibariyle savaşın yeniden alevlenmesi arifesinde bulunuyoruz.
14:46Bugün günün içinde olağanüstü bir gelişme olmazsa bu abluka kararı İran ateş menziline özellikle ABD gemilerinin yaklaşmasıyla birlikte yepyeni çatışmaları
15:01tetikleyecek gibi gözüküyor.
15:03Şimdi NATO bölgede tabii ki önemli ve Türkiye'de NATO'nun içeriğinde içerisinde burada ABD Başkanı Trump'ın NATO ile ilgili
15:16söylemleri bir hayli yankı uyandırdı.
15:19Sayın Hakan Fidan'ın açıklamalarına yine tabii ki bakacağız.
15:24Geçtiğimiz saatlerde önemli açıklamalarda bulundu.
15:27Türkiye artık sadece bölgede değil yani daha da geniş perspektifte birçok noktada belirleyici bir aktör olma yolunda adım adım gerçekten
15:39ilerliyor.
15:40Dolayısıyla ABD'nin NATO'dan kısmen ya da tamamen çekilmesi dolayısıyla Türkiye'yi NATO'da çok daha farklı bir konuma sevk edecek.
15:52Yani Sayın Hakan Fidan'ın bahsettiği de Türkiye hiçbir zaman işte gösterilen koltuğa oturmadı.
16:00Ya eşit koşullarda ya da birçok noktada söz söyleyen belirleyici bir aktör durumunda oldu.
16:08Ve bu strateji bu şekilde de devam ediyor.
16:12Bizi yakışan da bu zaten.
16:14NATO'nun geleceğini bu mimaride siz nasıl okuyorsunuz?
16:17Türkiye'nin özellikle bundan sonraki aşamada NATO'daki durumu ne olur?
16:26Ben Trump'ın NATO konusunda brüf yaptığını düşünüyorum.
16:29Yani ABD'nin NATO'dan ayrılması söz konusu olmaz.
16:34Düşük bir ihtimal.
16:35Çünkü ABD dış dünyaya sattığı silahların, mühimmatın, teçhizatın yaradan fazlasını da aslında NATO ülkelerine satıyor.
16:44Çünkü NATO'da bir standartizasyon var.
16:47En son katılan ülkeler dahil olmak üzere NATO'ya katılan tüm ülkeler Amerika'daki standartlara uygun olarak savunma yapılanmasını oluşturmak durumunda.
16:57Bu ABD'ye olağanüstü ölçüde siyasi nüfus ve askeri bakımdan avantaj sağlıyor.
17:09Vahşiton Anlaşması'ndan beri bu teşkilat 4 Nisan 49'dan beri ABD patronajı altında zaman zaman bu patronaja meydan okuyan aktörler
17:20oldu.
17:21Mesela Fransa'da Charles de Gaulle ABD'nin Avrupa işlerine çok fazla karıştığından şikayeti NATO'nun askeri kanadından 1966 yılında ayrıldı.
17:32Tekrar 2007 yılında Sarkozy döneminde askeri kanada döndü.
17:38Fransa'nın dışında zaman zaman İspanya, Türkiye falan da burada Amerikan emrivakilerine, patronajına karşı çıkıyor.
17:47Almanya, İtalya, İngiltere biraz daha bu konuda uysal hareket ediyor.
17:54Şimdi büyük fotoğrafa baktığımızda tam bir transformasyon öncesinde bulunuyoruz.
18:00Üç şey aynı anda değişiyor.
18:03Birincisi Yalta düzeni değişiyor.
18:051445 Şubat'ında Churchill, Stalin ve Roosevelt'in üzerinde mutabakat sağladıkları düzen soğuk sava sonrasında da varlığını kurdu.
18:20Şu an onun işte değişme emareleri var.
18:23İkinci olarak 1995 Şubat'ında kurulan, Milletler Cemiyeti'nin yerine kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı adeta işlevsiz hale geldi.
18:33Buna tanık oluyoruz tüm dünya genelinde.
18:36Bir de yine savaşın son döneminde kurulan Britain Woods sistemi, yani doların dominant halde uluslararası mübadelerde yer aldığı mekanizma günümüzde
18:51değişme emareleri gösteriyor.
18:53İşte NATO'ya bunun yansıması nasıl olacak?
18:58Ben derin Amerika'nın yani NATO'nun dağılması değil de daha da gelişmesi yönünde tercih ortaya koyduğunu düşünüyorum.
19:08Bunun mesela bir göstergesi de NATO'nun Asya'ya açılma işaretlerini emarelerine vermesi Madrid 2022 Mayıs ayındaki zirvede Güney Kore,
19:20Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda savunma bakanları da katıldı.
19:25Sonraki zamanlarda zirvelere bu ülkelerin devlet başkanları, dışları bakanları da çağrıldı.
19:30Önümüzdeki zaman diliminde NATO'nun Asya'ya doğru bir gelişlemesi bile söz konusu olabilir.
19:372030 vizyonunda bunu gösterdiler.
19:41Dediler ki yani bir taraftan Rusya, öbür taraftan Çin, Rato'nun varlığını tehdit eden ve çevrelenmesi gereken aktörler diye.
19:52Öte taraftan Trump uzunca bir süre Amerika'nın kabul ettiği temel ilkeleri NATO'ya kabul ettirdi.
20:00Amerika'nın öne çıkardığı ilkeleri NATO ülkelerine kabul ettirdi.
20:042025 yılı Haziran ayında Lahey'de, Hollanda'nın Lahey kentinde yapılan toplantıda savunma harcamalarını iki katına çıkarmayı,
20:14gayri safi milli hastalarının %5'i seviyesine çıkarmayı tüm NATO ülkeleri kabul etti.
20:19Sadece çekincelerini dile getirdi İspanya.
20:22Bunun ötesinde, aralarında Türkiye'de dahil olmak üzere tüm NATO ülkeleri ABD'nin 10 yıllardır boyunca savunduğu bu görüşü kabul ettiler.
20:34Tabii Trump bir yanlıştan hareket ediyor.
20:38Yani o da şu, NATO anlaşmasının 5. maddesi çerçevesinde ittifakın yardımlaşması ancak bir saldırı durumunda söz konusu olabilir.
20:47Oysa bu savaşta ABD saldırıya uğramadı.
20:53Tam tersine kendisi İsrail'le birlikte saldırgan taraftaydı.
20:58Yani mümkün olmayan bir şey istiyor ABD.
21:00Evet, Münferi'den NATO ülkelerinden yardım istedi.
21:03Sonra bunu biraz daha daralttı.
21:06Hürmüz'ün açık kalması için teşkilattan ve üye ülkelerden destek talebinde bulundu.
21:13Şu ana kadar baktığımızda bu taleplerin genel olarak bazıları net, bazıları örtülü biçimde reddedildiğini görüyoruz.
21:23Trump'a bir bütün olarak baktığımızda, Trump'ın politikalarına bir bütün olarak baktığımızda,
21:32ABD'nin olağanüstü ölçüde Trump döneminde kayıba uğradığını gördük.
21:38Mesela süper güç statüsü ABD aşağı yukarı yitirmek üzere bölgedeki körfez coğrafyasındaki 14 üssü devre dışı kaldı.
21:50Kullanılmaz halde.
21:51Yine dolar uluslararası mübadele de çok önemli bir fonksiyona sahipti.
21:59Doların uluslararası mübadele aracı olma fonksiyonu negatife doğru gidiyor.
22:06Müttefiklerini kaybetti.
22:08Körfez coğrafyasında özellikle mesela Katar'ın kaybedilmesi, Katar'ın bu daha sonra önümüzdeki zaman diliminde üst tahsil etmeyeceğinin açıklaması önemli.
22:19ABD içinde görüş ayrılıkları özellikle askerlerle sivil kanat arasında belirgin hale geldi.
22:26Yine kendi partisi içerisinde Amerika'yı tekrar büyük yapma projesi, MAGA'cılar onlar da Trump'tan desteğini çektiler.
22:37Avrupa Birliği ve NATO'nun Avrupalı ortaklarıyla aralarındaki ihtilaf derinleşti.
22:44Bir bütün olarak baktığımızda Trump yani her alanda ABD'nin etki ve nüfuzunun kaybedilmesi kapısını araladı ve son sürat devam
22:55ediyor diyebiliriz.
22:56İrfan Hocam burada şunu sorayım o zaman Amerika Birleşik Devletleri'ndeki o malum 25. madde hayata geçirilebilir mi?
23:04Şu anda 70 tane isim çünkü 25. maddenin hayata geçilmesi ve Trump'ın azil işlemlerinin bir an evvel başlaması ve
23:15bitirilmesi noktasında hareket ediyor.
23:17Diyor ki bu noktada yapılan açıklamalar var sanatörler tarafından 25. maddeye zaten Trump gibi kişiler gelirse, ülkeyi felakete sürüklerse o
23:28yüzden 25. madde gibi bir madde kondu o kanuna diyorlar.
23:34Yani şimdi bir önce bir şöyle teorik olarak bakalım.
23:38Bir insana en fazla zararı kim verebilir diye kendi bireysel hayatımıza baktığımızda bunun yani kişinin kendisi olduğu gözüküyor.
23:46Şirketler bakımından da bu doğru, devletler bakımından da bu doğru.
23:51Şimdi Trump bireysel olarak hem Amerika'nın global düzeyde etkisinin nüfuzunu aşındırdı, negatife doğru gidişini hızlandırdı.
24:02Hem de kendi ayaklarına kurşun sıktı.
24:06İdam fermanını adeta idam sehpasını ayaklarıyla tekmeledi.
24:11Bu bahsettiğiniz 25. madde çerçevesinde bir inisiyatif önümüzdeki zaman diliminde devriye girebilir mi?
24:20Bu yönde çabalar var fakat burada işte mahkemenin, yüksek mahkemenin gayreti veya takdiri biraz belirleyici olacak.
24:31Ben ondan ziyade yani Kasım ayına kalması halinde el azledilmez ise bu bahsettiğiniz çerçevede Kasım ayında zaten görevi tamamlayamadan Kongre'de
24:47Trump'ın başkanlığının sonlandırılacağını düşünüyorum.
24:52Yeni seçim yapılmayacak tabi ki.
24:54Trump'ın bir türevi olan G.D. Vance başkanlık görevini üstlenecek.
25:00Şimdi bu arkadaş da baktığımızda nereye gitse orada felaket çıkaran bir kişi papayı ziyaret etti.
25:082025 yılı içerisinde kısa bir süre sonra papa franciz hayatını kaybetti.
25:13Üç gün kadar önce bu İslam Abad toplantısı öncesinde Viktor Orban'a destek için Macaristan'a gitti.
25:25Macaristan seçimi kaybetti.
25:27İslam Abad da kendisinin katıldığı bu ulaşı toplantısı başarısızlıkla sonuçlandı.
25:36Şimdi baktığımızda Trump'ın bir minyatür örneği olarak bunu nitelendirmek mümkün.
25:44Yani Kasım'dan sonra Trump devre dışı kalırsa azledilirse yeni seçim yapılmayacak.
25:522028 yılında yapılacak Kasım 2028'de ve 2029 Ocak ayına kadar Trump'ın türevi, Trump'ın minyatür örneği G.D. Vance
26:02bu görevi yürütecek.
26:05Evet Trump'ın ayağının altındaki koltuğun, sandalyerin, devrilme emaliyelerinin belirgenleştiğini söyleyebiliriz.
26:15Yani Trump'ın şu anda ABD'yi sürüklediği yer ve bundan sonraki bir belirsizlik ortamını göz önünde bulundurduğumuzda
26:23Trump giderse, Vance gelirse Amerika'yı herhalde daha da böyle içinden çıkılmaz bir hale getirecek gibi görünüyor.
26:30Şimdi bir yandan Türkiye'yi ve bölgeyi, Avrupa Birliği'ni konuşuyoruz.
26:35Yani Avrupa Birliği'nde siz de bahsettiğiniz Macaristan'da bir görev değişimi oldu.
26:40Muhalifet bu sefer iktidarın hükümetin önüne geçti ve Viktor Orban'ın 16 yıllık başbakanlığı burada sona erdi.
26:49Yeni bir isim, muhalefet kanadından yeni bir isim seçildi.
26:53Türkiye, Balkanlara büyük önem veriyor. Özellikle Macaristan'da çok daha geri gidecek olursak Osmanlı'ndan bugüne tabii ki ilişkilerimiz çok iyi.
27:04Dolayısıyla buradaki her şey bizi hem ilgilendiriyor hem de yakinen takip edilmesi gereken bir mesele.
27:12Balkanlarda ve özellikle Macaristan'daki bu değişimi nasıl okuyorsunuz?
27:18Evet, Macaristan'ın bulunduğu coğrafya aslında biraz Balkanların batısı.
27:24Yani orası Orta Avrupa yahut da Visegrad ülkeleri.
27:29Şu dört ülke Visegrad ülkesi, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Polonya bu dört ülkeye coğrafyacılar bu şekilde isimlendiriyorlar.
27:42Macaristan'ın bulunduğu coğrafyayı Osmanlı devleti 200 yıldan fazla kontrol altında tuttu.
27:49Orada kültürel bir etkimiz, ağırlığımız, nüfuzumuz var. Bunu herkes kabul ediyor.
27:55Öte taraftan Macarlar etnisite bakımından Hunlardan geliyor.
28:01Yani İngilizce ismine baktığımızda Hungari, Macaristan, Macarların ülkesi, Hunların ülkesi falan.
28:08Ve Türk Devletler topluluğuna 2021 yılında kurulan, Türkçe konuşan ülkeler zirvesi, Türk Konseyi adlı örgütlerin devamı olarak kurulan Türk Devletler
28:20topluluğuna da Macaristan gözlemci üye olarak katıldı.
28:25Tabii Trump tarafından, ABD tarafından Viktor Orban destekleniyor.
28:31Aynı zamanda Putin'in çok yakın dostu.
28:34Erdoğan'la da yakın ilişkileri var.
28:36Şimdi siz 16 yıl dediniz, 2010'dan beri hakikaten kesintisiz Macaristan Başbakanlığı görevini yürütüyordu.
28:45Ama önceki zamanlarda da 1998-2002 arasında da görev yaptığı 4 sene, onu da dahil ederseniz toplam 20 sene Macaristan
28:55'ı yönetmiş bir kişi.
28:57Ve tabii bunun lehinde pozisyon alanlar ABD, Rusya.
29:07Avrupa Birliği ise Viktor Orban'dan kurtulmak istiyordu.
29:12Çünkü Viktor Orban, Avrupa Birliği politikalığını tıkayan bir aktör.
29:18Bir takım konularda Avrupa Birliği'nde kararlar oy birliğiyle alınıyor.
29:22Genel karar alma yöntemi Avrupa Birliği'nde nitelikli çoğunluk, yani üstteki çoğunluk diyebiliriz.
29:29Qualified Majority denilen bir sistemle karar alıyorlar.
29:33Fakat hayatı emniyet taşıyan konularda, savunma, güvenlik, bütçe, dış politika konularında, yeni bir devletin katılması gibi konularda konsensusla, oy birliğiyle
29:44karar alıyorlar.
29:45Macaristan, Ukrayna'ya yönelik olarak Avrupa Birliği'nin uyguladığı yaptırımlara katılmadı.
29:54Ve halen Slovakia ile birlikte Rusya'dan doğal gaz alıyor.
30:00Putin bir açıklama yaptı.
30:03Önümüzdeki zaman diliminde seçimden önce açıklama yaptı.
30:06Eğer Viktor Orban seçimi kazanırsa daha güçlü destekleyeceğiz.
30:12Hatta Macaristan'a bir enerji merkezi yapacağız dedi.
30:18Fakat aynı parti içerisinde daha önce siyasete atılan Peter Magyar bu kişi seçimlerde üstün başarı kazandı.
30:30Arayasayı değiştirebilecek çoğunluğu aşağı yukarı elde etti.
30:33199 üyeli Macar parlamentosunda 136 kesinleşti.
30:40Daha da bir iki rakam daha artabilir.
30:43Yahut da bir iki rakam eksilse bile bu çoğunluğu yakaladığını söyleyebiliriz.
30:48Şimdi bu kişi de aslına bakacak olursanız yani Peter Magyar da bu da sağ ilimli.
30:55Yani Türkiye ile bazınızı böyle Macaristan'ın benzeştiğini söylüyorlar.
31:01Aslında farklı.
31:03Yani orada hükümetin içerisinde hükümetin politikalarına karşı çıkan bir kişinin siyasi oluşumu başarı kazandı.
31:13Türkiye'den, pek çok ülkeden farklı.
31:16Fakat Avrupa'da Avrupa Birliği ile bir yeni gelişmenin kapısının aralandığını söyleyebiliriz.
31:24En azından daha yekipari, yekip vücut bir pozisyon, tavır tutum Avrupa Birliği ülkeleri ortaya koyabilecekler.
31:33Peki son olarak şunu soracağım.
31:35Şimdi bölgede bir ateşkez süreci Kırılgan'da onusa var.
31:38Saat 17.00'dan sonra ne olacağı meçhul.
31:41O bir ayrı tabi mesele.
31:42Bir yandan da Çin ve Rusya'nın İran'ı destekleyip desteklemediği meselesi.
31:47Tabi ki bunlarla alakalı herhangi bir resmi bir veri ve bilgi yok.
31:51Bu noktada yapılan bir açıklama da yok.
31:54Çin faktörünü dünyada nereye koymamız lazım?
31:57Şu anda nereye koyuyorsunuz siz?
32:00Çin çok fazla böyle pozisyon almıyor.
32:04Ama aslında derinden yavaş yavaş mesafe alıyor.
32:07Kuşak Yol projesi Çin'in Amerikan hegemonyasını tehdit eden en önemli projesi.
32:15Kuşak Yol Çin Komünist Partisi tarafından üretilen eski dünyada hegemonya kurma amacı taşıyan bir proje.
32:23Önce bunu Çin'in içinde uyguladılar.
32:26Çin'in deniz kenarı olan bölgeleri, kalkınmış bölgeler, iç bölgeler, yoksul bölgeler,
32:32altyapı imkanlarının yani karayolu, demiryolu, ulaşım ağlarının güçlendirilmesiyle
32:40Çin bir kalkınma yaşadı Mao'dan sonra.
32:44Bu tedirilen oldu.
32:4521. yüzyılda hızlandı.
32:472011 yılında Çin Komünist Partisi bu projeyi global düzeyde teşmil etmeye karar verdi.
32:58Bir taraftan eski dünya, öbür taraftan Latin Amerika'ya kadar uzanan ulaşım ağları,
33:04altyapısı kurmaya çalıştırılan Kuşak Yol projesi ile çok önemli mesafe katettiler.
33:10Çin'in sanayi üretim kapasitesi, yüksek teknoloji ürünleri, üretme yeteneği dev boyutta arttı.
33:19Şimdi Çin tabii bu çatışmanın içerisinde doğrudan pozisyon almıyor.
33:24Fakat perde gezisinde, güçlü bitimde ABD hegemon yasanın kırılması için İran'a destek veriyor.
33:30Çıkarlar da bunu gerektiriyor.
33:32Birkaç sene önce 400 milyar dolar değerinde Çin'le bir ticaret anlaşması yapmıştı.
33:40Tabii Çin pek çok yerden enerji alıyor.
33:43Sadece İran'dan değil.
33:45Ama ithal ettiği enerjinin aşağı yukarı yarısı,
33:49işte Sudrabistan, Irak, Bahriye, Katar gibi ülkelerden dağılıyor.
33:53Aşağı yukarı yarısı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.
33:55Bu sebeple Boğaz'ın açık kalmasını ister yahut da İran hegemonya kurmuş olsa bile
34:02oradan avantaj yıkaladığını planlamış, kurgulamış olabilir.
34:07Şimdi bir abluka uygulama bugün saat 17 itibariyle devreye girecek.
34:14Zaten Boğaz'da bir sınırlandırmayı İran uyguluyor.
34:20Şimdi İran'ın bu ablukasını ikinci bir ablukayla tamamen bloke etme.
34:28ABD'nin altından kalkabileceği bir şey mi?
34:30Bundan çok emin değilim.
34:32Çünkü abluka uygulayabilmek için buraya yani savaş gemilerini falan sevk etmeniz lazım.
34:38Oysa 40 günlük savaşta gördük.
34:41ABD tarafı mümkün olduğu kadar füze menzilinin dışında savaş gemilerini konuşlandırmayı seçti.
34:50Çünkü İran'ın ateş sahasında bulundukları takdirde savaş gemileri de olağanüstü ölçüde tahrip olacak.
35:01Örümüzdeki zaman diliminde eğer çatışma bundan mütevellit tetiklenirse yani abluka Örümüz Boğazı'nın etrafına ABD savaş gemilerinin yönelmesi gibi bir
35:14tarafa doğru giderse çatışmanın tırmanacağını söyleyebiliriz.
35:18Çin tabi istihbarat desteği veriyor.
35:23Yüksek teknoloji ürünü Nauhov'u İran'a veriyor.
35:29Olağan şartlarda İran'ın zaten iktisadi sıkıntı yaşayan bir ülke olarak bu kadar direnmesi bile beklenmiyordu.
35:38Perde gezisinde ispatlanmış olması biraz zor ama mutlaka güçlü biçimde Rusya ve Çin var.
35:46Çünkü kendilerinin rakibi olan ABD'ye karşı bu mücadele de İran'ın en azından mağlup olmamasını sağlamaya çalışıyorlar.
35:59Çin perde gezisinde güçlü biçimde gülülmez varlık olarak bu savaşın aktörü olarak varlığını koruyor.
36:08Anlıyorum.
36:09Efendim ben çok teşekkür ediyorum.
36:11Değerli açıklamalarınızı bizlerle canlı yayınla paylaştınız.
36:14Katkılarınızı önüne türü teşekkür ediyorum.
36:16İyi yayınlar dilerim.
36:17Teşekkür ederim.
Yorumlar