00:00Paglipas ng panahon, unti-unti rin nasusubok ang tibay at ganda ng ating mga makasaysayang struktura,
00:06lalo na yung mga heritage sites na sumasalamin sa ating kultura at pagkakakilanlan.
00:12Kaya naman mahalaga ang tamang pangalaga at siyentipikong paraan ng preservation.
00:17Kaya ngayong araw, bibigyan natin ang pansin ng isang makabuluhang proyekto ng DOST
00:22na tumutulong sa pagpapanatili ng ating pamanang yaman,
00:26particular na sa Bohol, sa pamamagitan ng wood identification.
00:30At makakapanayan natin ang Senior Science Research Specialist and Wood ID Expert na si Forrester Jennifer Conda.
00:39Magandang umaga po at welcome to Rise and Shine, Pilipinas!
00:42Good morning!
00:44Good morning! Magandang umaga po sa ating lahat.
00:47Alright, ma'am, para po sa kaalaman ng ating mga ka-RSP,
00:52ano po ba yung tinatawag na wood identification at bakit ito mahalaga?
00:57Lalo na po sa usapin ng heritage preservation.
01:02Opo.
01:03Ang wood identification, yun po yung pag-a-identify o pagkilala.
01:09So kung ano yung klase ng kahoy ang ginamit sa isang material o isang structure,
01:15kagaya kung ito ay sa mga churches, yun po ang, kung yun ay ano yung mga santo,
01:21ano yung mga kahoy na importante at ano yung pinaggagamitan ito.
01:27So yung po sa wood identification, meron tayong mga iba't ibang characteristics na tinitignan
01:34kung saan, doon tayo makakapagsabi kung anong species ng kahoy ang ginamit.
01:39Nabanggit yung, ma'am, sa mga simbahan yung ginagapit sa konteksto nga po ng mga lumang simbahan naman
01:44at heritage structures sa Bohol.
01:47Paano po ito nakakatulong ang wood identification para mapanatili ang orihinal na anyo at tibay na mga ito?
01:56Ang DOST-FPRDI po ay katuwang ng Bohol Island State University sa kanilang proyekto na
02:05ang tabag po ay entitled like Enhancing Heritage Preservation, Advancing Evidence-Based Conservation
02:11Through Advanced Non-Destructive Technique and Alternative Compatible Materials.
02:16So ibig sabihin po, yung proyekto nila ay naglilalayon para makonserve natin yung mga ating historical structures sa Bohol
02:25kagaya ng famous na baklayon church natin at yung ibang mga declared as national cultural treasurer.
02:33So doon po, gamit po yung sa project namin, tinatry namin na ma-preserve natin yung ating mga cultural treasure
02:40na yan
02:40at ma-sustain natin yung ating mga materials na naan dyan.
02:46Cultural treasure. So ito'y kayamanan ng mga Pilipino.
02:50Pero ito, maaaring nyo po bang ibahagi kung paano po yung step-by-step na proseso ng wood identification?
02:57Siyempre, may iba nire-replika, lalo na yung mga ginagawang santo, no?
03:01Mula sa pagligahan ng sample hanggang pagsusuri nito, paano po ba yung proseso?
03:07Sa identification po, gagamit tayo ng cutter para makita natin yung cross-section.
03:13Mag-gamit din po tayo ng handheld microscope.
03:17Yan, para makita natin yung mga structures na kailangan para ma-identify yung kahoy.
03:22At ang huli po ay kailangan natin ng laptop para mak-ocare yung desktop para makita natin yung mga structures.
03:28So sa pag-identify po, kailangan nito ng matagal na napag-aaral.
03:34At yan, dito po sa wood identification, mayroon tayong mga ginagamit ng mga handbook na published ng FPRDI
03:42kung saan doon natin mabiverify kung anong klase po ng kahoy ang ginamit sa ating mga structures.
03:50Napaka-interesting na audio. May mga makabagong teknolohiya na po ba o innovations
03:54na ginagamit itong wood identification para mas mapabilis o mas maging accurate yung result?
04:02Opo. Ngayon po ang FPRDI ay meron na po kaming proyekto na funded po ito ng DOST.
04:09So yung pong project na yun, ay yung ating wood identification app.
04:15Yan. So kung saan po meron ng app doon, nagkagamitin lang natin, itatapat natin doon sa cross-section ng kahoy.
04:21At doon ay magbibigay po ito ng suggestion, na idea kung anong species yung kahoy na yun.
04:27At doon po ay makakapagsuggest tayo kung ano yung possible na alternative materials
04:33na magagamit natin for replacement doon sa ating mga structural components
04:38ng mga heritage park at mga churches sa Buhol.
04:42Bukod po doon, meron din kami isang project na DNA-based naman,
04:46yung gagawing wood identification.
04:48So yung pong ano na to, ang technique na to ay ginagamit
04:51just in case na hindi na natin magagamit yung more po anatomical characterization.
04:56Kasi ayun na, for example, maliit na masyado yung sample natin.
04:59So hindi na natin yung makikita, yung mga importanteng detalye
05:03para malaman natin kung anong species is to.
05:06So ngayon po, kukuha na tayo ng DNA-based.
05:08Parang sa tao po ba, meron tayong fingerprint.
05:10So ngayon po, gine-develop na ng FPRD, yung fingerprinting na yun,
05:14ating database ng Philippine Timber,
05:16para mas accurate yung ating identifications.
05:19At sometimes, ito po yung gagamitin na for filing legal cases
05:24ng mga law enforcement body natin.
05:27And also, meron na din po kaming ini-start na way ng techniques
05:32ng identification, which is also non-destructive
05:35para nga po dun sa mga wood samples,
05:38like yung mga santo sa ating mga cultural heritage,
05:41para hindi na natin ito kailangan sirain.
05:43At para ma-preserve ba ang ating mga napaka-importanting
05:48cultural at valuable na assets ng Pilipinas.
05:52Yun po.
05:54Well, ang Pilipinas talaga mayaman sa mga cultural heritage.
05:57Hindi lang sa Bohol, ano?
05:59Marami pang mga probinsya.
06:01Para naman po doon sa mga LGUs,
06:04o LGUs, o cultural groups na gustong makipag-collaborate
06:07sa DOST, FPRDI,
06:11paano po nila kayo maaring ma-contact at ano yung mga programang maaring nilang ma-avail?
06:18Okay, yung pong DOST-FPRDI ay marami po kaming mga testing services.
06:24At isa na po dito ay ang wood identification services.
06:27Meron din po kaming herbarium services.
06:29So, marami pong technology na pwedeng i-transfer ang DOST-FPRDI.
06:34Kung kayo po ay interesado,
06:35pwede po kayong pumunta sa aming website sa fprdi.dost.gov.ph
06:41o pwede din po kayong mag-email sa aming email ad sa
06:45dost at fprdi.gov.ph
06:49Ayan, dami natin natutunan sa wood identification.
06:53Maraming salamat po, Ms. Forrester Jennifer Conda,
06:57sa pagbabahagi ng inyong...
07:04Maraming salamat, ma'am!
07:07Maraming salamat po!
Comments