00:00Mga namataang Philippine Deer sa Marinduque, ating tatalakayin kasama ang Forrester, CESP, ODI, OIC, Provincial Environment, and Natural Resources Officer
00:11ng DNR, Marinduque, Forrester Cesar.
00:14Magandang tangali po sa inyo po.
00:19Isang makakalikasan at mapagpalang araw po sa inyo, Yusek Aboy, ganoon din po sa inyo, Sir Joshua.
00:26At ganoon din po sa mga masugid at pag-subaybay ng programang ito.
00:30Nais ko din pong batiin ang aming mahal na kalihim, Secretary Juan Miguel Una, at ang aming pumbutihing Regional Executive
00:39Director, Red Felix Mirasol.
00:42Ganoon din po ang mga kasamahan dito sa DNR, Marinduque, especially ang kasamahan po from Protected Area Management Office ng
00:53ating Marinduque Wildlife Sanctuary
00:55sa pangungunan ng kanilang pasipag na paso, Forrester Nanette Hoven.
01:01Thank you very much po, Sir, for having me.
01:04Sir, Sir, una po sa lahat, sa lahat po, gaano po ba kalaki ang bilang ng Philippine deer sa basa
01:10noon?
01:10At bakit po ito itunturing na locally extinct na sa loob lamang ng ilang dekada?
01:19Ayon po, Sir, sa pakipag-ugnayan po namin sa ating mga eksperto.
01:23Wala pa pong konkretong pag-aaral kung gaano karami pa natitira ang mga Philippine deer po natin dito sa Pilipinas.
01:31But, in the case of Marinduque, naiturig po ito na locally extinct dahil sa hindi po ito nakita for so
01:43many decades.
01:45Okay. So, Sir, ano po ang kahalagahan na muling pagkakakita o na muling natagpuan itong Philippine deer o rusa mariana
01:52sa Marinduque?
01:53Ano po ang ipinapakitang indikasyon dito sa populasyon ng Philippine deer sa bansa?
01:59Yeah, napakagandang katanungan po niya, Sir.
02:02Una po sa lahat, ito po ay magandang indikasyon na may natitira pang species ng Philippine deer na nag-survive.
02:10Pangalawa, pinapakita po nito na yung ating ecosystem o yung ating natitira kagubatan ay nagre-recover na siya.
02:19And pangatlo, ito po yung bunga ng mahabang panahon ng conservation effort po natin.
02:27So, may plano po ba ang DNR na magsagawa ng population assessment upang malaman kung ilan pa ang bilang ng
02:32Philippine deer sa Marinduque?
02:34At kung sustainable po, ano ang sustainable pa ang kanilang pagbalik?
02:42Ayan. Tama po kayo, Sir.
02:44Sa ngayon po, mayroon po kaming ugnayan sa ating scientific community, particular po sa UP Los Banyos.
02:51In fact, mayroon po naka-pipeline na study para mapunan po yung research gap primarily to determine ano pa karami
03:03pa yung natitirang usa dito sa Marinduque.
03:07Particularly po dito sa ating Marinduque Wildlife Sanctuary na diniklare po na protected area under sa yung ating RA 11038
03:17or yung ating Inay Pass law.
03:19So, mahalaga rin po ito para makapag-formulate kami ng mas komprehensibong long-term conservation strategies.
03:32Okay.
03:33Sir, sa pagpabalik po o pagpapakita po ulit itong Philippine deer sa lugar,
03:37may posibleng kinalaman ba ito sa kanilang tirahan o sa kanilang,
03:43o sa kondisyon ng kanilang kinaroroonan?
03:45Sa inyong paunang impormasyon sa pag-aaral?
03:50Yes, sir. As I've mentioned a while ago, ito po ay isang produkto ng mahabang effort natin sa conservation.
04:02Nagkakaroon na po ng natural regeneration sa kanilang natural habitat.
04:09Yung max pinaigting nating forest protection as well as yung reduced threat po sa ating buhay ilang dito sa kagubatan
04:20ng Marinduque,
04:22particularly nga po dito sa ating protected area na Marinduque Wildlife Sanctuary.
04:26Okay. So, linawin natin, sir. So, ibig sabihin, kaya sila nagpakita ulit dahil wala na sila nararamdamang threat.
04:34Tama ba?
04:35Tama po yan, sir. Tama po yan, sir. Ano?
04:38Ganito po,
04:40nagbangkit ko po na yung ating ecosystem ay nagre-regenerate, naka-recover na.
04:46So, once ang forest po kasi natin is, yung mga puno natin is malalaki na, yung canopy nila is nagko
04:54-close na siya.
04:54So, in effect, na-reduce po yung sunlight and yung pong mga grassland, yung mga damo na ito po yung
05:04pangunahing pagkain ng ating mga usa,
05:07ay hindi na po sila nakaka-survive kasi sun-loving po ang ating mga grasses.
05:12So, in effect, pumupunta po sila doon sa forest edge na kung saan, andun po'y may mga communities tayo
05:19doon.
05:20Kaya may mga, kung mapansin nyo po, may mga vlogger tayo na mga kasamahan na nag-post na nakikita po
05:26yung usa na malapit na sa community.
05:30And good thing is, mapansin nyo po, medyo maamo na sila.
05:34So, ibig sabihin po, feeling nila secured sila doon sa community na hindi sila threatened, na hindi sila sasaktan.
05:44Sir, sa ngayon, mas madalas daw po nakikita sa mga komunidad at sa gilid ng kalsada, ito mga dears na
05:50ito.
05:51Ano naman po ang mga paalala ng DNR sa publika upang maiwasan ang anumang panganib sa tao at sa hayop?
06:00Yan, napakagandang, ano po niya, sir, katano nga.
06:03So, sa ating pong mga mahal na kababayan dito sa rinduke, may labig po kami from DNR,
06:12na kung makita nyo po ito is, huwag nyo pong lapitan, huwag nyo rin pong hawakan,
06:19at huwag nyo rin pong pakainin, at lalong-lalo na, huwag na huwag nyo pong kakainin,
06:26kasi under sa ating batas, yung RA 9147, yung Wildlife Protection Act,
06:33and yung ating Republic Act 1138, may kaulang parusa po ito, at may kulong pa po ito.
06:40Okay.
06:41So, in addition to that, if I may continue, sir,
06:45in addition to that, malaking bagay din po yung pakireport nila sa DNR ng mga sightings para madocument po natin,
06:52and yung pong pangangalaga sa kanilang habitat o yung natural na kanilang tirahan.
06:58Okay.
06:59So, sir, halimbawa, hindi sinasadya, halimbawa, sa isang komunidad,
07:02lumapit itong endangered species na ito, itong rusa mariana,
07:07at nagpasya yung tao, yung ating kababayan, na alagaan ito bilang pet.
07:11Pwede ba yun?
07:12Pwede ba ang alagaan ito sa pet, or dapat isurrender o isangguni sa DNR?
07:20Base po sa ating Wildlife Conservation Act, yung RA 9147,
07:26bawal po na alagaan ito ng ating mga kababayan.
07:30Kailangan po ay nadun sila sa kanilang natural na tirahan,
07:34and kung ma-ano po naman, kung ma-punta sa kanilang komunidad,
07:41mahalaga po na i-report agad sa amin dito sa DNR o dito sa malapit na ating mga LGU, yung
07:47barangay,
07:48para yung kaukulang aksyon ay magawa po natin para maibalik po natin sila na maligtas sa kanilang natural na tahanan.
07:56Sir, ano naman ang papel ng mga park rangers at lokal na pamahalaan sa pagbabantay at pagpoprotekta sa mga tukoy
08:04na habitat ng Philippine Deer sa lalawigan ng Marinduque?
08:10Napakalaga po ng role ng ating mga park rangers at ang ating mga kasama sa LGU.
08:15In terms of monitoring, enforcement, coordination, and yung information campaign po na pagpapalaganap sa ating mga kababayan,
08:26especially yung mga nasa far-flang areas o yung mga communities na nandito malapit sa natural habitat ng Philippine Deer,
08:33particular din nga po dito sa Marinduque Wildlife Sanctuary.
08:37Okay. Sir, ano naman ang papel ng ating mga kababayan, ng mga residente at komunidad sa community-based wildlife conservation
08:43para masigurong tuloy-tuloy na ang pagdami at proteksyon ng species na ito?
08:50Yeah, malaki po yung role nila kasi sila po yung may direct contact sa ating mga wildlife.
08:56So, unang-una po, dapat kung may mga nakita silang mga illegal activities,
09:01dapat i-report nila po kaagad sa DNR, sa LGU, sa mga law enforcement agencies po natin.
09:08Malaking bagay din po yung pag-iwas nila sa mga illegal activities
09:11o yung hindi nila pag-engage sa poaching o yung illegal hunting
09:15and yung pong pakikiisa sa conservation efforts po ng ating gobyerno, particular ng DNR.
09:22Sir Cesar, mensahin nyo na lang po sa ating mga kababayan na nakatutok sa atin ngayon.
09:29Yeah, maraming salamat po, Sir.
09:31Sa ating mga mahal ng kababayan, particularly dito sa Marinduque,
09:36gusto ko po lang ipaabot na ang protection at conservation ng ating kalikasan
09:42at particularly itong pagprotekta sa ating wildlife,
09:45hindi lang po itong responsibilidad ng gobyerno, particular ng DNR.
09:49Ito po ay shared responsibility natin.
09:51So, yung simpleng pag-iwas sa paghuli, yung pag-report sa kanilang illegal,
09:56yung pag-iwas sa illegal activities,
09:58malaking tulong po ito sa conservation effort ng ating gobyerno.
10:05And bilang panghuli po,
10:07nais ko pong pasalamatan sa sangalan po ng aming mahal na kalihim,
10:12Secretary Juan Miguel Cuna at ang aming Buting Regional Executive Director.
10:17Ang aming taus-pusong kasasalamat po sa inyo, Sir.
10:20Sir, kasi kayo po sa mga nasa media, katulad niyo po sa PDB4,
10:26ay kaagapay po kayo ng gobyerno sa conservation efforts.
10:29Kasi kayo po yung mabilis naman parating sa ating mga kababayan,
10:33ano ba yung tamang pangangalaga sa ating mga buhay ilang?
10:38So, naway magsibing paalala po ito sa ating lahat
10:41na ang ating kalikasan ay hindi lamang para sa kasalukuyang generasyon,
10:46kundi sa mga susunod pang salilahin ng mga Pilipino.
10:49So, sama-sama natin po pangalagaan ating likasyaman dahil tayo ang kalikasan.
10:56Maraming salamat po.
10:57Maraming salamat din po sa inyong oras,
10:59Forrester Sresser, POD, OIC, Provincial Environmental and Natural Resources Officer na DNR Marinduque.
Comments