Aired (March 22, 2026): Born To Be Wild goes on a special mission, heading to Calauit Safari Park in Palawan to check on the zebras and giraffes brought from Kenya in 1977.
As part of the conservation effort, Doc Ferds Recio takes on the challenging task of collecting blood samples from the park’s elusive zebras. Watch the full episode for the complete story.
‘Born to be Wild’ is GMA Network’s groundbreaking environmental and wildlife show hosted by resident veterinarians Doc Nielsen Donato and Doc Ferds Recio. #BornToBeWild #GMAPublicAffairs #GMANetwork
Watch it every Sunday, 9 AM on GMA
Network. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
As part of the conservation effort, Doc Ferds Recio takes on the challenging task of collecting blood samples from the park’s elusive zebras. Watch the full episode for the complete story.
‘Born to be Wild’ is GMA Network’s groundbreaking environmental and wildlife show hosted by resident veterinarians Doc Nielsen Donato and Doc Ferds Recio. #BornToBeWild #GMAPublicAffairs #GMANetwork
Watch it every Sunday, 9 AM on GMA
Network. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes.
Category
😹
FunTranscript
00:02The color of their color is in a beautiful island.
00:12Malayang nakakapaglaro.
00:15Tumatakbo sa napakalawak nitong tirahan.
00:20Ang mga hayop na ito, mula pa sa Kenya, East Africa.
00:27At sa loob ng halos limang dekada, ang kanilang mga apuna ang nakikita natin ngayon.
00:36Naninirahan sa isla ng Kalawit, Palawan.
00:39What are you doing? Are you angry?
00:41Oh, what's that?
00:43Mga anak to ah.
00:44Buntis to? Malapit niya mga anak?
00:46Mukhang nagano eh.
00:48Pukontra kayo.
00:51Mayroon ding mga ipinapanganak na midyumay.
00:54Hina. Nagkakaroon din ang diferensya kahit doon pa lang siya sa loob.
00:58Matagal-tagal na kasi inalagaan namin yan eh.
01:00Malungkot talaga sa amin pag mayroon na babawasan sila.
01:04Ang buong pwersa ng Born to Be Wild kasama ang Provincial Veterinary Office ng Palawan,
01:10nagkasah ng isang mahalagang misyon.
01:15Susuriin, gagamutin at susubukan naming kumuha ng dugo ng mga zebra at giraffe
01:20para alimin ang kasalukuyang kondisyon at kalusugan ng mga hayop doon.
01:51Makalipas ang halos labing walong taon,
01:54mula ng una naming binisita ang Kalawit Safari Park
01:57na sundan pa ito noong 2023.
02:04Ngayong taon,
02:06muli akong nagbabalik para sa mas malaking vet mission.
02:12Ang malawak na Kalawit Safari Park
02:16aabot ng halos 3,700 dektarya.
02:20Dito nakatira ang mga giraffe at zebra
02:22na dinala sa Palawan mula Kenya noong 1977.
02:28Isa sa mga nanguna sa pagdadala ng mga hayop noon mula Afrika
02:32ang wildlife specialist na si Tony Parkinson.
02:35When I came here to do the feasibility study for the Kalawit project,
02:40I was told that it was going to be a private project for tourism.
02:45And the idea was very sound
02:46because they wanted to protect the whole of Kalawit Island.
02:49I captured the animals in Kenya,
02:51brought the ship in 1977 with the animals.
02:54President Marcus came out.
02:55President wants it to be a government project.
02:57Dahil sa naging pagbabago ng inisyal na proyekto,
03:01nagbigay ng swestyon si Tony
03:03kung paano pwedeng magkasamang mamuhay
03:06ang tao at mga hayop ng Kalawit.
03:09And at that time,
03:10when we were doing the project,
03:11they said they were going to move all the people.
03:13And I was alarmed about that.
03:15Didn't want that to happen
03:16because I wanted to use the local people
03:18to be involved and look off the animals.
03:20Mula sa labing limang grevis zebra,
03:24mayroong tatlongpung zebra
03:25na ipinanganak sa isla
03:27at nabubuhay rito ngayon.
03:31Ang zebra,
03:32alerto.
03:33Alam nila kung kailan may mga bisitang paparating
03:37kaya ang iba,
03:38natipo na sa iisang pwesto.
03:41Ang safari kasi,
03:43bukas para pas siya lang ng publiko.
03:47Higit apat na dekada
03:49ng tagapangalaga
03:50ng mga zebra si Hilario.
03:52Mga island-born na lahat sila dito.
03:54Dito na kasi sila pinanganaki.
03:56Malaki na pong pinagbago
03:57kasi ang original kasi noon na inaabot ko.
04:00Hindi sila ganitong nalalapitan
04:02ang masyado ng mga tao.
04:04Ang mga zebra,
04:05protective sa isa't isa.
04:08Lalo na sa kanilang fall
04:10o pinakabatang miyembro.
04:12Ang kasama nilang fall sa grupo,
04:15nasa tatlong lingko pa lang
04:17ang edad.
04:18Ang isang ito,
04:20pinagitnaan ng dalawang batang zebra
04:22habang naglalakad.
04:24Pero nang matonto nila
04:26ang damuhan,
04:27kanya-kanya silang
04:29pwesto
04:29para kumain.
04:32Pero bago pa raw
04:33maging malakas
04:34ang mga zebra,
04:36hindi raw biro
04:37ang pinagdaraanan nito
04:38sa kanilang paglaki.
04:40Paglabas ng bata,
04:42makikita mo yung paggalaw niya
04:43medyo mahina.
04:44Minsan,
04:45nakikita na lang namin siya.
04:46Merong may bata
04:47ng zebra na nahuhulong.
04:51Nakakapanganak na hindi uras.
05:00Pagdating sa Kalawit Safari Park,
05:03isang giraffe
05:03ang nais mag-good morning
05:05sa akin.
05:06It's a very unique island
05:08because
05:09dito sila nabubuhay
05:10itong mga animals na ito.
05:13Ngayon nga lang,
05:14syempre,
05:14it's not without problems.
05:16Marami rin silang mga kailangan.
05:18Marami rin silang kailangan
05:19supplies
05:20na hindi pa
05:21namimit dito.
05:22Ngayon po,
05:23alos kami na
05:24ang nakaano dyan.
05:26Nakabantay sa kanila.
05:27Kami na yung
05:28mga
05:28alaga sa kanila.
05:30Kami na yung
05:30nagabilang dyan sa kanila.
05:31Nakaramatan na lang
05:32mga 3 months
05:34ng
05:34hindi nakakapunta dito
05:36yung
05:37veterinary.
05:39Ilang saglit pa.
05:43So this is what you call
05:44yung
05:44bachelor's herd, no?
05:47Isang grupo
05:47ng mga batang
05:49male zebras
05:50congregating
05:51or grouping
05:51each other
05:52for safety
05:53purposes.
05:54Habang sabay-sabay
05:55silang gumagalaw,
05:57kapansin-pansin
05:59ng nag-iisang zebra
06:00na putol
06:01ang buntot.
06:01Meron tayo dun
06:02isang putol
06:03yung buntot.
06:04Nakipag-away daw yun
06:05dun sa isa
06:06sa mga
06:06zebra dito.
06:08Madalas na
06:09naglalaban
06:09ang mga
06:10lalaking
06:10zebra
06:10sa kapwa-lalaki
06:12para makabuo
06:13ng sarili
06:13nilang
06:13harem
06:14o pamilya.
06:16Yung
06:16grupo
06:17ng mga
06:17talonan po,
06:18o mga
06:18challenger po,
06:19yung nagpapalakas
06:20ng grupo.
06:21Galimbawa,
06:22natalo nila
06:22yung
06:23isang lalaki
06:24doon sa grupo
06:25na yun,
06:25sila yung
06:26papalit.
06:26Isa sa kanila
06:27ang papalit
06:28doon.
06:29Sa kaso
06:29ni Putol,
06:31siya
06:31ang natalo.
06:33Ang mga
06:34uri ng zebra
06:35sa kalawit,
06:36isa
06:37sa pinakamatagal
06:38na magbuntis.
06:40Pumaabot ito
06:41ng labindalawa
06:42hanggang
06:42labing tatlong buwan.
06:44What are you doing?
06:46Are you angry?
06:47Oh,
06:47what's that?
06:48Anak to ah.
06:49Buntis to?
06:50Malapit niya mga anak?
06:52Mukhang nagano eh.
06:53O kontra kayo?
06:55Ang buntis po dyan,
06:57yung
06:58akong tamina
06:59sa tatlo po,
07:00sa tagal-tagal
07:01na ng panahon,
07:02halos wala
07:03ng pagdami nila,
07:05halos
07:05hindi na
07:06nababago eh.
07:08Dahil walang
07:09permanenteng veterinaryo
07:10na tumitingin
07:11sa mga zebra
07:11sa isla,
07:13mano-mano
07:14itong binabantayan
07:15ni na Hilario
07:16at mga kasama
07:17niyang zookeeper.
07:18Pag mayroon
07:19ng
07:20naghahabulan
07:21o naghaaway
07:22ng mga lalaki,
07:23mayroong
07:24nagpapamit
07:24ng babaeng
07:25zebra.
07:27Yun doon
07:27tatandaan mo
07:28kung sinong zebra.
07:29Bibilangin mo doon
07:30hanggang doon
07:31sa 12 months
07:33sa mga anak.
07:34Sa katunayan,
07:36may naitala silang
07:37nadagdag
07:38sa tatlong
07:40batang zebra.
07:42Kadalasan,
07:44nanganganak
07:44ng isa
07:45ang adult zebra
07:46kada taot.
07:47Ang isang ito,
07:48isang linggo pa lamang
07:49ng aming nadatnan.
07:51Bakas ang pagiging
07:52baguhan ito,
07:53ang kanyang mga
07:54balahibo,
07:55malagu pa.
07:56May time na
07:58mayroon doon
07:58na
07:59ang anak sa loob.
08:00Nakikita na
08:01upo pa ng mga anak
08:02para rin siyang
08:02nakahiga rin siya.
08:04Una,
08:04magahiga muna.
08:05Pag lumalabas na
08:06yung anak niya,
08:08tumatayo rin,
08:09nakatayo rin siya
08:10na dati may
08:11monitor din namin.
08:12Pero ngayon,
08:13madalas namin
08:13makita namin
08:14may anak na
08:15kadao mag.
08:16Halimbawa,
08:16malapit na siyang
08:17mga anak,
08:17yung kanilang
08:18dede lumulubo.
08:19Ibig sabihin,
08:20mayroon na silang
08:21gatas.
08:22Ang mga batang zebra,
08:24nakadepende sa gatas
08:25ng kanilang ina
08:26ng pitong buwan
08:27hanggang isang taon.
08:29Kanina,
08:29tinitigan ko yung mata
08:30ng mga zebra,
08:31yung pupils pala nila
08:33is rectangle.
08:34Para silang mga kambing.
08:36Ibig sabihin,
08:37meron silang
08:37wide angle yung
08:40kanilang tingin.
08:41May mga makikita tayo dito
08:42ang patches
08:43ng soil.
08:47Buhangin,
08:48tapos walang mga
08:50damo,
08:50walang grass dito.
08:51Kasi yung mga zebra,
08:52gumugulong dyan,
08:53nakakaskas nila yung likod nila.
08:56Sometimes,
08:57to scratch the itch,
08:58number one,
08:59and to remove the parasites,
09:01parang tayo pagminsan
09:02kinakaskas natin
09:02sa padero yung likod natin.
09:04Ang mag-inang zebra
09:06na sunod naming sinundan,
09:08abala sa paglilinis
09:10ng kanilang katawan.
09:12Nagpagulong-gulong
09:14ito sa buhangin.
09:17Sumunod din sa kanila
09:19ang ilan pang mga zebra.
09:22Nang mapagod,
09:24nila nauhaw
09:25ang kanyang anak.
09:30Ang buong safari,
09:33mayroon lang
09:34dalawampot isang
09:34safari keeper
09:35na araw-araw
09:36nagbabantay
09:37sa mga zebra
09:38at iba pang mga hayop dito.
09:41Mababang bilang
09:42kumpara sa
09:43bilang at laki
09:44ng hayop
09:45na kanilang inaalagaan.
09:47Pinupuntahan namin
09:47hanggang iniikot po
09:49yung buong
09:49kinakailangan po
09:51nahanapin sa buong
09:52isla.
09:52Limbawa,
09:53may mga 3 days
09:54ng kulang,
09:55laging kulang.
09:56Yung bilang.
09:57Kailangan po
09:58hanapin na yun.
09:59Madalas kasi
10:00karamihan
10:01kung nagbilang ka
10:02na kulang ng isa
10:03ayan medyo
10:04delikado na yan
10:05kasi talagang
10:06naiiwan na.
10:07Pero kung ang
10:08mga kulang nila
10:09mga lima
10:09o anim
10:10may pag-asaya
10:11na buhay pa sila.
10:12Siyempre
10:12matagal-tagal na
10:14kasing inaalagaan
10:15namin yan.
10:15Malungkot talaga
10:16sa amin
10:16pag medyo
10:17nababawasan sila.
10:19Kilala na rao
10:20ng mga zebra
10:21si Hilario.
10:22Kaya mala
10:23hide and seek
10:24ang pagkahanap niya
10:26sa mga ito.
10:26Minsan pumupunta
10:28doon sila sa community.
10:29Nakakaano sila
10:30doon
10:31ang pananim doon.
10:32Yung mga palay.
10:33Minsan sinisira
10:34yung mga bakod nila doon.
10:36Lalagay sila
10:37ng mga snail trap.
10:39Natatalihan yung paa.
10:41Ang mga zebra
10:42tumatawid
10:43sa bakod
10:44para manginain.
10:45So pagkatapos
10:46itong mga heavy
10:47vegetation
10:47itong trees
10:49and shrubs
10:49na usually
10:50dinadaanan
10:51ng mga zebra
10:53tatambat sa'yo
10:54itong malaking lugar
10:55na ito
10:55na walang palanim.
10:57Dito usually
10:58naglalagay yung mga zebra
11:00para manginain.
11:01Naglagay din
11:01ng bakod dito.
11:03Tiga mo ito.
11:04Pero tiga mo naman
11:05siniradi nila.
11:06Nadaanan din nila.
11:07Isa
11:08sa mga
11:08apektadong
11:09residente
11:10ang 83
11:12anyos
11:12na sinana
11:13remedios.
11:14Mayroon ako
11:15mga tanim
11:15sana dyan.
11:16Hindi ko nakakatulog
11:17kaming mga gabi.
11:18Marining na lang
11:19yan yan.
11:19Mukwan na mukwan
11:20namin.
11:21Nakakalay
11:21yung mga
11:22bakod.
11:23Yan ang mga
11:23saging yan.
11:24Di mo mga
11:25mga saging kong yan.
11:25Wala na yan.
11:26So anong ginawagan niyo
11:27po sa kanila
11:27pag ganun?
11:28Ay,
11:28kaya
11:28binubogaw.
11:29Kahit po lukang pinya ko,
11:31kinakainin ng sebra,
11:32kinakain ng girap eh.
11:34Kinakain pa rin ng ungo eh,
11:36magtaniman kami.
11:38Wala.
11:40Sila
11:41nagkakain ng hayop.
11:42Tapos hindi ko rin
11:43feeling
11:44sakta ng hayop.
11:45Simula po
11:46nasira ng
11:47labakod,
11:47hindi ko na
11:48kayang magbakod.
11:49Kaya wala.
11:50Nangabuti nga
11:50marami akong
11:51kamag-anak.
11:52Siyempre,
11:52nagahanap din po
11:53ng iba-ibang
11:54bakakain eh.
11:55Katulad din ng girap.
11:56Hindi lang ganitong
11:57klaseng damo
11:59There were a lot of things that were eating,
12:01and they were trying to find out what they wanted to eat.
12:03That's why we had to eat it.
12:04We had to eat it.
12:05We didn't do that.
12:07We didn't do that.
12:07We didn't do that.
12:11One of the reasons that I came back to Kalawit
12:15is to help the Provincial Veterinary Office of Palawan
12:19to get rid of the animals
12:21together with the zebra.
12:26If we're going to do this,
12:28I want to do this muna without sedation.
12:31Papasukin na natin itong mga zebra natin dito sa loob ng coral
12:34kasi ang assignment natin today
12:36is to get blood samples from the zebra.
12:40Dalawang target natin.
12:42Island-born o pinanganak sa isla ang mga zebra.
12:46Kaya possibly nagkaroon na ng inbreeding
12:48o kamag-anak na nito ang nagiging kapareha.
12:51Because the gene pool is weak already.
12:53Kasi kapag nag-inbreeding ng inbreeding itong mga ito,
12:56hihina yung gene pool eh.
12:57Lalabas yung mga sakit.
12:58Kaya mas maganda kung from a different herd
13:02magjo-join dito sa isang herd
13:04para sila naman yung magagawa ng bagong gene pool.
13:09Sa pagkuhan ng sample sa kanilang dugo,
13:12higit na maiintindihan ang lagay ng kalusuga ng mga zebra.
13:16Ininit.
13:17Sisipa yan.
13:18Mag-iingat lang tayo.
13:20Pero mapapago din after a while.
13:22Kaya yapusin nyo na.
13:23Okay, let's go.
13:24Let's go, let's go.
13:25Sino?
13:26Dalawa ito.
13:27Pop, pop, pop, pop.
13:29Okay, okay, okay.
13:29Relax lang, relax, relax.
13:31Relax.
13:32Relax, relax, relax.
13:33Sisipa ito ha.
13:34Sisipa.
13:34Pop, pop, pop, pop.
13:35Yan, yan, yan.
13:36Okay, hawak, hawak.
13:37Hawak, hawak.
13:39Hawak, hawak, hawak.
13:40Hawak, hawak, hawak.
13:42Hawak, hawak, hawak.
13:45Saan tayo nagkulang doon?
13:46Saan tayo nagkulang?
13:47Sumabit.
13:48Sumabit.
13:49Sumabit siya.
13:50Hindi biro ang aming ginagawa.
13:53Kailangan naming maging maingat.
13:55Ayan, nagkusa na.
13:55Nagkusa na.
13:58Pasok ako para lumabas.
14:01Oop.
14:01O, malaki, malaki, malaki.
14:02Ano na niya yan.
14:04Hindi niya iiwanan yan.
14:06Hawak, hawak.
14:08Hawak, hawak.
14:10Hawak.
14:10Hawak, hawak.
14:12Hawak.
14:13Oo.
14:13Hawak, hawak.
14:14Tinry natin ang man handling.
14:16Talagang umaano sila.
14:19Try natin si Dacia.
14:21Nakailang beses na naming sinubukan na mano-mano itong hulihin at hindi masaktan.
14:27Alam na nila, o.
14:28Alam na nila.
14:29Okay lang yan.
14:29Okay lang yan.
14:30Lalaki pa katato.
14:31Papaguri lang natin.
14:33Papagod na siya, o.
14:35Pop, pop, pop.
14:36Uy!
14:37Uy!
14:44Okay ka?
14:45Okay ka?
14:46Sobrang lakas.
14:47Tinamaan si tatay dito kanina, o.
14:50Na ano ka?
14:51Tinamaan ka?
14:53Tinamaan ka?
14:57Ano pa namin ang nagpapatintero?
15:01Yung mga ganitong activities is very important for the caretakers.
15:05Unang-una, para makita nila na ah, there is a safe way of handling these animals by not using any
15:12drugs.
15:14Napag-desisyon na ng grupo na gumamit na ng lubid.
15:20Bawas!
15:21Bawas!
15:24Ay, yun na, yun na, yun na!
15:26Yun!
15:27Very good!
15:28Okay, okay, okay, okay, okay.
15:30Sige, hiyan mo yung pagod.
15:32Papagod dyan.
15:33Alam niya eh.
15:34Ito na.
15:35O, game.
15:36Ano lang ito eh, kung sino mauuna sa amin mapagod, yung zebra o kami.
15:40So, talagang test of adrenaline.
15:43Incoming!
15:44Incoming!
15:45Incoming!
15:46Job!
15:46Uli!
15:47Bitaw!
15:48Tensions became high.
15:50Incoming!
15:51Incoming!
15:52Incoming!
15:53Incoming!
15:53Job!
15:54Uli!
15:57Kawak-kawak siya unahan!
16:02Kayaan nyo siya makahinga.
16:03Okay.
16:07Ah, kaya na.
16:11Muscle ito eh.
16:14Trecho.
16:16We're good.
16:18We're good.
16:18Lock, lock, lock.
16:19Lock, lock.
16:25Sorry be.
16:26Kinailangan na naming bilisan ang pagkuhan ng dugo sa batang zebra
16:30para hindi ito ma-stress at may iwasan ang pagsugot ng nanay nito.
16:36Hey!
16:42Sunod na naming kinungunan ng dugo ang isa pang adult na zebra.
16:46Ito ang isang to.
16:47Yan, yan, yan, yan.
16:48Sigit na.
16:49Inasigit na.
16:50Okay, okay, okay, okay.
17:02Okay, okay, okay.
17:07Hihirap talaga.
17:09Ah, pakihirap.
17:11Muli kami nakipaghabulan sa mga zebra.
17:17Puposition sila.
17:18Alam nila yung tatargetin namin.
17:19Ito, ito yung pangalawa.
17:22Pinutigong nila eh.
17:24Sabay, sabay, sabay igot.
17:26Incoming.
17:27Incoming.
17:29Incoming.
17:29Okay, stop, stop, stop.
17:31Hila, hila.
17:34Tulong, tulong, tulong.
17:36Hila.
17:39Mata, mata, mata.
17:42Okay.
17:43Tulong, tulong, tulong.
17:44Tulong.
17:45Hilahin mo yung magsapa.
17:46Yes.
17:47One, two, three.
17:48Hila, hila, hila.
17:50Mata, mata.
17:51Mata, mata.
17:52Mata, mata.
17:52Sipa, sipa.
17:52Alkohol.
18:00Ligyan vitamins.
18:05Vitamins.
18:06One, two, three.
18:09Yan.
18:15One, two, three.
18:16Kulong, mata.
18:18Okay.
18:18One, two.
18:19Welcome back, baby.
18:22Mission accomplished tayo.
18:23Ito, Sibra.
18:24Blood Collection.
18:25CBC Chem.
18:27We're done.
18:29Bitbit ng delegasyon
18:30ng mga kasama kong veterinaryo
18:32at safari keeper.
18:34Malaking bagay
18:35ang nakuha naming sample
18:37ng mga dugo.
18:43Kailangan ko itong isa lang
18:45sa blood rotor machine.
18:47Ito yung sample
18:48ng unang zebra natin.
18:49Kinuha natin dito.
18:50Nilagay natin dito sa rotor.
18:52And then from here,
18:53test natin yung sample.
18:55Dalawang samples yung kinuha natin kanina
18:57from the zebras
18:58na kinuha natin.
19:00And yung isa,
19:01a bit younger.
19:02So, we're expecting
19:03maganda yung ano noon,
19:04yung values noon
19:05kasi nga bata.
19:06And the other one
19:07is a bit older.
19:08Mature na yun eh.
19:10So, tignan natin.
19:11Mga values
19:12that may have changed
19:14the readings
19:15kasi nga stress sila,
19:16paigot-igot sila doon,
19:17hinabol natin.
19:19Makalipas ang 10 minuto,
19:20may initial na kaming datos
19:22base sa kanilang mga dugo.
19:24So, they're mostly normal.
19:26Okay, tignan natin.
19:27All the rest are okay naman.
19:29Ang mga datos,
19:30maaari nang gamitin
19:31ng Provincial Veterinary Office
19:33bilang paunang basihan
19:35ng pag-aaral
19:36sa mga zebra ng Kalawit.
19:40Mula sa ibang bansa,
19:45natutunanan ng mga hayop sa Kalawit
19:47na umangkok sa kapaligiran
19:49at panahon na mayroon sa Pilipinas.
19:54Ilang dekada na ang lumipas
19:56at ilang beses ko na rin silang binalikan.
20:00Bukod sa servisyong medikal,
20:03kailangan din nila
20:05ng sapat na mapagkukuna
20:07ng natural nitong pagkain
20:09para masiguro
20:11ang matatag
20:13at malusog nitong lahi.
20:17Maraming salamat sa panonood
20:19ng Born to be Wild.
20:20Para sa iba pang kwento
20:22tungkol sa ating kalikasan,
20:24mag-subscribe na
20:24sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments