- 8 ay önce
Söyleşi: Faruk Ekici
Tercüme-Dublaj: Ali Akkök
Ödüllü yazar, besteci ve klasik müzik eleştirmeni Peter Danish, 20. yüzyılın en büyük iki orkestra şefi Leonard Bernstein ve Herbert von Karajan'ın rekabetini kaleme aldığı Devlerin Savaşı oyunuyla tiyatro sahnesinde efsanevi bir yüzleşmeye hayat veriyor.
Danish; iki dev ismin Viyana'daki tesadüfi son buluşmasının perde arkasını, oyunun Nihal Usanmaz rejisiyle Okan Bayülgen ve Celal Kadri Kınoğlu'nu buluşturan Türkiye uyarlamasındaki detayları, Timothée Chalamet'nin sözleri üzerinden alevlenen 'klasik sanatların geleceği' tartışmasını ve Türkiye'nin klasik müzik mirasına dair değerlendirmelerini T24'e anlattı.
Tercüme-Dublaj: Ali Akkök
Ödüllü yazar, besteci ve klasik müzik eleştirmeni Peter Danish, 20. yüzyılın en büyük iki orkestra şefi Leonard Bernstein ve Herbert von Karajan'ın rekabetini kaleme aldığı Devlerin Savaşı oyunuyla tiyatro sahnesinde efsanevi bir yüzleşmeye hayat veriyor.
Danish; iki dev ismin Viyana'daki tesadüfi son buluşmasının perde arkasını, oyunun Nihal Usanmaz rejisiyle Okan Bayülgen ve Celal Kadri Kınoğlu'nu buluşturan Türkiye uyarlamasındaki detayları, Timothée Chalamet'nin sözleri üzerinden alevlenen 'klasik sanatların geleceği' tartışmasını ve Türkiye'nin klasik müzik mirasına dair değerlendirmelerini T24'e anlattı.
Kategori
🦄
YaratıcılıkDöküm
00:05İNTRO
00:07Opera, bale ve klasik müzik yolculuğumuzun 23. bölümüne hoş geldiniz.
00:11Bugün çok özel bir konuğumuz var, ödüllü yazar, besteci ve klasik müzik eleştirmeni Peter Danish.
00:17Peter ile bugün efsanevi maestrolar Leonard Bernstein ve Herbert von Karajan'ın o devasa rekabetini konuşacağız.
00:25Bu hikaye bildiğiniz gibi Off-Broadway'den sonra Türkiye'de Devlerin Savaşı adıyla sahneye taşındı.
00:31Nihal Uslanmaz'ın rejisiyle sahnede Okan Bayülgen ve Celal Kadri Kınoğlu gibi iki dev ismi buluşturan oyun şu sıralar kapalı
00:38gişe yoluna devam ediyor.
00:40Tabi sadece oyunu değil, Timothy Shalame'nin son çıkışıyla yeniden alevlenen klasik sanatların geleceği tartışmasını ve 21. yüzyılda müziğin nereye
00:48evrildiğini de masaya yatıracağız.
00:50Hoş geldin Peter, bizimle olduğun için teşekkürler.
00:54İlk olarak Devlerin Savaşı'nı sizden dinlemek isteriz. Bu oyun bize ne anlatıyor? Biraz anlatır mısınız?
01:01Oyun Leonard Bernstein ve Herbert von Karajan'ın son buluşmasının hikayesi.
01:06İki büyük orkestra, hatta belki de 20. yüzyılın en büyük iki şefi.
01:10Bu buluşma 1988'in Ekim ayında her iki adam da hayatını kaybetmeden hemen önce Viyana'daki o Saker Hotel'de gerçekleşen tesadüfi
01:23bir karşılaşma.
01:24Bu karşılaşma sırasında Bernstein şehrin anahtarını almak ve Viyana'nın resmi vatandaşı olmak için şehirdeydi.
01:30Karajan ise Berlin Philharmon Orkestrası ile son konserini yönetmek için oradaydı.
01:37Tatilim için Viyana'ya gittiğim bir seferde bahsettiğimiz otelin Bluvar'ında otururken yanımda Bernstein'in toplum ektiflerinin kopyasını götürmüştüm okumak
01:45için.
01:46Kitap masanın üstünde dururken garson kitabımı gördü ve üstüne vurdu.
01:50Ben de okudun mu diye sordum.
01:52O da hayır dedi.
01:54Ama dedim ancak Maestro Bernstein'e çok kez servis yaptım.
01:59Bu otelde çok sevilen biriydi.
02:00Hatta çok yakımı geçmişti.
02:01Oteldeki başkanlık suite'nin adını Leonard Bernstein suite olarak değiştirdik dedi.
02:05Ben de çok ilginç dedim.
02:07Şu anda tam Fankaria'nın son konserini dinlemeye geldiği bölümü okuyorum dedim.
02:12O da bana o geceyi çok iyi hatırladığını söyledi.
02:14İkisi de bu otelde kalıyordu dedi.
02:16Hatta yönetimden çok sıkı talimatlar gelmişti ikisini birbirinden mümkün olduğunca uzak tutun diye.
02:23Ama şans eseri Karayan Otel'den çıkarken Bernstein ise otelye girerken kazarı lobide karşılaştılar.
02:30Ve fotoğrafçılardan kaçmak için Bluvar'a doğru kaçtılar.
02:34İkisi de oturup bir fincan çay ve bir bardak viski içtiler ve birkaç dakikada sohbet ettiler.
02:39Garsona ne hakkında konuştular peki diye sorduğumda asla kulak kabartmam dedim.
02:44Ama istemeden biraz ilginç yapıldım.
02:48Bir yerlerinin ağrıdığına dair buram ağrıyor, şuram ağrıyor.
02:52İşte aşağıda şöyle hareket yaptığımda böyle bir ağrı oluyor gibi konular konuşuyordu.
02:59Hatta bazısı diyordu ki ben felç geçirdim, ben bir ameliyat oldum.
03:03Hastalıklarını konuşurlarken bile birbirlerini geçmeye çalışıyor gibi dediler.
03:08Birkaç dakika sonra ise konuşmanın oldukça sıkıcı olacağı belli olduğu için ayrıldığını söyledi Garsona oradan.
03:13Fakat birkaç dakika sonra bağrışmalar duyduğunu ve içeri girip her şey yolunda mı diye sorduğunu anlattı.
03:19Onlar da evet evet gidebilirsin belki de duydu.
03:22Ama içeriden şöyle sesler duyduğunu söyledi işte.
03:25Gustav Mahler, Anton Brekner, Mahler Brekner diye bağırdıklarını duydu.
03:31Ben de ona ne söylüyorlardı diye sordum.
03:33O da tam anlamadığını söyledi ama hararetli bir konuşma olduğunu söyledi.
03:40Nerede oturduklarını sordum.
03:42O da şu köşedeki kol, şu koşede oturuyorlardı dedi.
03:45Oraya oturmanın bir sakıncası var mı diye sordum.
03:47Tabii dedi.
03:48Ben de çok pahalı kahvemi ve çok pahalı pastamı alıp o tarafa geçtim.
03:53İçgüdüsel olarak içimdeki yazar fizikli bilgisayarımı çıkardı.
03:57Orada oturup şöyle dedim.
03:59Herbert Leonard benimle konuşur.
04:03Sanki duvardaki bir sinek gibi tabiri caizse.
04:06O anda yapmış olabilecekleri konuşmayı hayal ettim.
04:08Ve düşündüm hayatları boyunca düşman olmuş, rakip olmuş, birbirlerinin karşısında durmuş iki adam.
04:19Yolun sonuna ölüme bu kadar yaklaşmışken birbirlerine ne söylerdi diye.
04:24Temelde oyun böyle ortaya çıktı.
04:26Yaklaşık bir saat içinde orada otururken oyunun ilk taslağını yazmıştım bile.
04:35Oyununuzun ilk sahnelenmesinde Berstein ve Karacan gibi iki figürü Helen Schneider ve Luca Zühner gibi Alman kadın oyuncular camlandırmıştı.
04:44Ancak oyunun Türkiye oyarlamasında Okan Bayülgen ve Ceval Kadri Kınoğlu gibi Türkiye'nin usta erkek oyuncuları var.
04:51Bu farklı sahnelemi ve oyuncu tercihleriyle karşılaştırdığınızda Devlerin Savaşı'nın Türkiye prodüksiyonunu izlediğinizde nasıl buldunuz ve size neler hissettirdi?
05:07Şöyle başlayabilirim.
05:08Bu oyun iki kadın için yazılmadı.
05:11Başlangıçta iki erkek diye düşünmüştük.
05:13Ayrıca erkek bir garson karakteri de vardı.
05:16Bu yüzden bu haliyle ben hala tamamen bir Peter Daneş oyunu izleyemiş değilim.
05:23Başlangıçta oyunu ben koronadan hemen önce yani pandemiden hemen önce yazdım.
05:29Londra'da bir menajerim var.
05:30O da iki ünlü aktrisle görüştürdü beni.
05:32Biri İsveçli rap woman, diğeri de İngiliz Charlotte Rampling.
05:38Tiyatro ve sinemanın bu iki büyük hanımı için uygun olabilecek bir metnin var mı diye sordu bana.
05:44Ben de Bernstein ve Karayan hakkında yazdığım bu oyunu önerdim.
05:49Ne dersin diye sordum.
05:52Bunu söyledim çünkü o sırada başka bir oyunum yoktu ve böyle bir fırsat karşıma geçmişti.
05:58Menajerim onlara oyunu verdi okumaları için.
06:00Çok sevdiler.
06:02İyi haberdi bu ama kötü haber de şuydu.
06:04Muhtemelen sahnede yapacağımız son iş olduğunu söylediler.
06:07Bu nedenle de en son rollerini bir erkek oynayarak yani cinsiyet değiştirerek yapmak istediklerinden emin olmadıklarını söylediler.
06:15Ben de bu fikirlerine saygı duydum.
06:19Hemen ardından Berg Theater'de, Viyana'da, Devlet Tiyatro'dan bir telefon aldım.
06:23Sanat yönetmeni, arkadaşım beni arayıp yazdığın oyuna bakabilir miyim?
06:30Ben tabii deyip gönderdim.
06:31Daha sonra hemen konuşmamız gerekiyor dedi.
06:34Ben de Viyana'ya gittim.
06:36Şihrin Mary Stewart oyununu izledim Berg Theater'da.
06:39Oyunda iki aktrist oynuyordu.
06:41Bir git Bibiana Beglau.
06:44Oyunda iki Alman aktrist oynuyordu.
06:46Biri Elizabeth'i, bir yeri ise Mary'i canlandırıyordu.
06:50Oyunu izledikten sonra sanat yönetmenin ne düşündüğüm sonunda ben de harikalardı diye cevap verdim.
06:55Çok güzel o zaman gelecek oyun Bernstein ve Karayan'ı onların oynamasını istiyorum dedi.
06:59Ben de gerçekten mi diye sordum.
07:01O da evet dedi.
07:02Ben de kendi kendime şunu düşündüm.
07:05İkinci sefer iki tane kadın teklif edildi bu oyun için bana.
07:09Fakat daha sonra sanat yönetmeni Berg Theater'den kovuldu ve sezon iptal edildi.
07:12Bu nedenle Viyana'daki bu oyun gerçekleşememiş oldu.
07:17Daha sonra menajerinden bir telefon aldım.
07:19En iyi bir Almanya yönetmeni oyunun hakkında seninle konuşmak istediler dedi.
07:23New York'ta buluştuk.
07:25Ve bana şu sözleri söyledi.
07:29Peter ben başka bir adamın talihsizliğinden faydalanmaktan nefret ederim.
07:33Ama anladığım kadarıyla Viyana'daki oyun sergilenemeyecek.
07:37Ben de öyle görünüyor diye cevap verdim.
07:40Ben yapmak istiyorum.
07:42Yönetmenliğini ve yapımcılığını üstlenmek istiyorum.
07:45Ve New York'ta yapmak istiyorum.
07:46Fakat bir şartım var dedi.
07:48O da Bernstein ve Karayan'ın iki kadını oynatmak istediğini söyledi.
07:53Ben de çok şaşırdım.
07:54Yine mi iki kadın diye bir tepki verdim.
07:58Sonra kendi kendime şöyle bir düşünceye kapıldım.
08:01Çok saygı duyduğum, çalışmalarını çok beğendiğim üç farklı yönetmen
08:06farklı anlarda birbirinden bağımsız bir şekilde aynı sonuca varmışlardı.
08:11Demek ki bu işte bir iş var diye düşündüm.
08:14Bu tesadüfleri takip ettim ve neler yapabileceklerini görmek istedim.
08:20Gil Mehmet vizyonuyla nasıl bir oyun olabileceğini görmek için Almanya'ya gittim.
08:28Almanya'da gördüğüm prodüksiyon sizin Türkiye'de gördüğünüz prodüksiyonlar çok farklıydı.
08:32Çünkü Gil kariyerini müzikal yöneterek, hatta 200'den fazla müzikal yöneterek geçirmişti.
08:39Ama müzikal vizyonuyla yazılmış bir oyun değildi bu oyun.
08:44Düz bir oyun olarak yazılmıştı.
08:47Düz bir dramatik oyun yerine neredeyse bir müzikal gibi kurgulamak istediğini
08:50ve sanki karakterler süper kahramanlarmış gibi bir dünya yaratmak istediğini.
08:55Öyleydi.
08:58Tüm iş renkli, ışıklı ve bol müzikli birlikte neredeyse çizgi film benzeri bir kalite vardı ortada.
09:07Bütün konsept baştan sona çok güzeldi.
09:11Bakması da dinlemesi de gözler ve kulaklar için bir ziyafet gibiydi.
09:16Ama benim metnim için, benim hayal ettiğim şey bu değildi.
09:21Kendi şartları içinde, kendi yaklaşımıyla çok başarılıydı ama
09:26hala da çok başarılı olmaya devam ediyor.
09:29Almanya'nın genelinde tüm neye de çıkıyor.
09:32Daha sonra menajerimden bir telefon geldi.
09:34Türkiye'de ünlü bir oyuncu senin oyununu yapmak istiyor ve Bernstein'ı oynamak istiyor diye.
09:39Ben de ilk soru erkek mi diye sordum.
09:42O da evet diye cevap verdi.
09:43Ben de sonunda oyunu iki erkekte göreceğim yani diye bir tepki verdim.
09:47ve hemen ardından yönetmenimiz Nihal Usanmaz bana bir telefon açtı.
09:53Çılgın bir fikrim var dedi.
09:54Ben de yeter artık çılgın fikir istemiyorum.
09:57Fazlasıyla çılgın fikir duydum dedim.
09:59O da şöyle bir şey söylüyor dedi.
10:01Garson Michael'ın bir kadın tarafından oynanmasını istiyorum dedi.
10:05Ben de peki oyuncu mu kadın olacak yoksa karakter mi kadın olacak diye düşündüm diye sordum.
10:10Çünkü bu ikisi büyük bir fark.
10:15İlk his olarak o da karakterin Michael'dan Maria'ya dönüşmesini istediğini söyledi.
10:23Ben de açık söylemek gerekirse ilk hisim hikayeyi bana anlatan kişi Michael olduğu için pek olumlu değildi.
10:32Ayrıca zaten Viyana'daki birçok garsonda erkek olduğu için çok fikir ısınmadım.
10:40Fakat iyi bir fikir, dinamik bir mantık ile olabileceğini düşündüm.
10:50O da anlıyorum diye cevap verdi bana ve çok güzel bir mektup yazdı daha sonrasında.
10:55Kadınlar ve kadın sanatçılar için çok büyük bir adım olduğunu söyledi.
10:58Ve adının Maria olduğunu söyledi.
11:00Ben de tamam anladım nereye varmak istediğini de anladım.
11:04Çok güzel bir mantık olduğunu düşündüm.
11:09O da şöyle bir fikir verdi.
11:11Çok tatlı bir sahne yapabiliriz.
11:12Leonard Bernstein Maria'ya seslenebilir ve West Side Story'deki gibi Maria Maria diye ona şarkı söyleyebilir diye bir fikir geldi.
11:21Ve bu benim çok hoşuma gitti.
11:25Bundan sonrası spoiler olacak.
11:27Eğer oyunu izlemediyseniz sesi kapatın.
11:29Oyunun son sahnesinde
11:32Von Karajan ve Bernstein'i çıkarırken masaların üstüne batonlarını unutuyorlar.
11:36Maria bu batonu görüp geri götürmek için peşlerinden koşmaya başlıyor ama sonra duruyor.
11:41Ve sahnenin arkasına dönüp bir orkestrayı yönetir gibi
11:43sanki bir senfoniyi başlatır gibi ellerini havaya kaldırıyor.
11:47Ve ışıklar kapanıyor.
11:49Ben de tamam dedim.
11:50Bunu gördükten sonra harika, çok dramatik, çok teatral, çok ilginç.
11:56Yüzde yüz onayımı hak ettiniz dedim.
11:59Ve o da tam olarak zaten bu anlattığımı yaktı.
12:02Çok minnettarım çünkü bana kendi başıma asla düşünemeyeceğim bir bakış açısı kazandırdı.
12:08Yazal olarak benim de bir tür tensibim var.
12:10Ne olursa olsun iyi insanlarla çalış.
12:13Araştırmanı yap.
12:15Bulabileceğin en iyi oyuncuları seç.
12:17Vizyonunu paylaşan bir yönetmenle çalış.
12:19Ve sonra onları rahat bırak.
12:22Koşmalarına izin ver.
12:23Sanatlarını yapmalarına izin ver.
12:25Hayat deneyimlerinden
12:26prodüksiyona neler katabileceklerini gör.
12:29Benim de deneyimime göre
12:31bu genellikle bir prodüksiyonu zenginleştirir.
12:35Ve yüceltir.
12:37Ve Türkiye'deki prodüksiyondan çok ama çok memnun
12:40kaldım.
12:41Hatta ekibe de şöyle bir şey söyledim.
12:44Bu Broadway'de ya da Londra'da gördüğüm
12:46herhangi bir prodüksiyon kadar iyi.
12:49Gerçekten olağanüstü, harika bir iş.
13:00Devlerin Savaşı'nda oyununuzda
13:02iki dev ismi karşı karşıya getirdiniz.
13:04Biri müziği toplumsal bir iletişim aracı olarak görürken
13:07diğeri teknik mükemmelliğin
13:09ve otoritenin simgesiydi.
13:10Sizce bugünün dünyasında klasik müzik
13:13hangisine daha çok ihtiyaç duyuyor?
13:16Bernstein'in tutkulu
13:17hikaye anlatıcılığına mı
13:19yoksa Karajan'ın kusursuz estetiğine mi?
13:24Bence şu anda orkestra şefleri açısından
13:27altın çağda yaşamıyoruz.
13:31Araştırma yaparken beni en çok etkileyen şeylerden biri
13:34Bernstein ve Karajan isimlerinin
13:37Almanya'da ve Amerika'da
13:39sıradan insanların evlerinde bilinen isimler olmasıydı.
13:43Hatta kendi anne ve babama örnek gösterebilirim.
13:46Annem ve babam klasik müzik hakkında hiçbir şey bilmiyorlardı.
13:50O Karajan anlamazlardı.
13:52Ama Leonard Bernstein'in kim olduğunu biliyorlardı.
13:54Çünkü onu her hafta televizyonda izleyebiliyorlardı.
13:58Amerika'daki çoğu insanın için o
14:00bir klasik
14:01müzik figürü olduğu kadar
14:04bir televizyon figürüydü aynı zamanda da.
14:06Ve Karajan da
14:07senfonilerini
14:08kırktan fazla filmini çekti.
14:10Amacı tiyatroya bilet bulamayanların
14:12oraya gelemeyenlerin de izleyebilmesiydi.
14:14Sanata ulaşabilmesiydi.
14:18Yani kendi yöntemleriyle
14:20ikisi de
14:20şunun farkındaydı.
14:22Her şeyden önce medyanın değiştiği bir dönemde ortaya çıkmışlardı.
14:25İkisi de televizyonun nasıl kullanılacağını biliyordu.
14:28Ve televizyonun sanatları
14:30insanların evlerine taşımak için
14:32ne kadar güçlü bir araç olabileceğini biliyorlardı.
14:36Maalesef onlardan önceki kimsenin böyle bir şansı da olmamıştı.
14:39Örnçten daha
14:40popülist bakış açısı ve daha çok
14:43oyunda da söylediği gibi
14:45bir yükümlülük duygusunda hareket ediyordu.
14:47Bir yükümlülüğümüz var.
14:52Bize bu harika hayatlar, bu harika işler verildi.
14:54Her gün müzik yapmak için.
14:56Bunu borçluyuz.
14:57Bunu geleceğe, insanlara borçluyuz.
15:01O yüzden mümkün olduğunca çok insana
15:03mümkün olan en iyi şekilde ulaşmak zorundayız.
15:09Dün gece Carnegie Hall'da
15:11Mahallenin ikinci senfonisini dinlemeye gittim.
15:14Philadelphia Orkestrası'nı Yannick Nezet-Segün yönetiyordu.
15:19Muhteşem bir orkestra, harika bir şef.
15:21Ama bence o kadar da iyi değildi.
15:24100 dakikanın üzerindeydi.
15:25Bernstein standartlarına göre bile.
15:27Bu çok uzun bir süre.
15:30Ve şefim bunu müzikten çok
15:33kendisiyle ilgili bir hale getirdiğini fark ettim.
15:37Ve bu noktaya geldiğinizde,
15:38yani mesele siz olduğunuzda ve müzik olmadığında
15:41bence ilk görevinizde başarısız olmuş oluyorsunuz.
15:43Mesele her zaman müziktir ve her zaman müzik olmalıdır.
15:46Farklı teflerin, farklı stilleri ve farklı tutkuları vardır.
15:51Bunlar çok fark eder.
15:53Bernstein ve Karahan bunun iki uç örneği olabilir.
15:56Aralarında gri alan vardır.
15:59Ama şunu söylerdim.
16:00Benim için konserde kusumsuz performanstan
16:03ziyade
16:04heyecan ve sürekli performansı duymayı tercih ederim.
16:08Ama kayıtlarda, CD'lerde
16:12ki benim hala çok fazla CD'm var gördüğünüz gibi.
16:16Bu konuda birazcık deliyim.
16:18Kayıtlarda ve CD'lerde kusursuzu duymak isterim.
16:21Çok fazla yanlış nota duymak istemem.
16:26Kötü brasslar duymak istemem.
16:28Akortsuz kemanlar duymak istemem.
16:31Eğer bunu stüdyoda kaydediyorsanız
16:33düzeltme fırsatınız vardır ve düzeltirsiniz.
16:36Ama konserde bu farklıdır.
16:38o anın içindedir.
16:40Bir anlık olaydır.
16:44Oyunda Bernstein şöyle diyor.
16:45O zaman ressam değil, fotoğrafçı olmak istersin.
16:49Ve bu örneği gerçek hayatta da kullanılır.
16:52Ressam olduğunuzda
16:54çok büyük bir özgürlük alanınız olabilir.
16:56Fakat fotoğrafçı o anı
16:59fotoğrafik gerçeklikle elde eder.
17:01Benim için birçok röportajımda da söylüyorum.
17:05Şeften şefe, senfoninden senfoniye
17:07hatta bazen bölümden bile bölüme
17:09kimi tercih ettiğim değişir.
17:12Bernstein'in uzun
17:13Mahler senfonilerini pek sevmem bana.
17:15Çok biçimsiz gelirler.
17:16Fazla uzunlar ve melodinin güzelliğinin bir kısmını
17:19şifrin size hissettirmek istediği şeyin bir kısmını
17:21kaybettiğinizi düşünüyorum.
17:22Karayan talimatlara tam ve çok net uyan bir insandı.
17:28Önçtayn değildi.
17:29Şu anda başka bir oyun üzerinde çalışıyorum.
17:32Mahler 3'ü yönetirken sahnede ölen
17:34büyük Yunan şef
17:36Metropolis hakkında bir oyununda çalışıyorum.
17:38Ve Metropolis'un kaydını dinlerken
17:40Mahler'in bütün talimatlarını dikkatli okuyup
17:43üzerinden geçmek zorunda kaldım.
17:45Fakat kendisi geçmişti.
17:49Ama bu son derece heyecan da vericiydi.
17:51Mükemmel miydi? Hayır.
17:52Ve Metropolis'un kaydını dinlerken
17:54Mahler'in bütün talimatlarını dikkatli okuyup
17:56üzerinden geçmek zorunda kaldım.
17:57Fakat kendisi geçmemişti.
17:59Ama bunun da bir heyecan vericiliği vardı.
18:05Bugün hakkında sordunuz.
18:06Artık bu tür tutkulu şefliği görmüyorum.
18:09Keşke görseydim.
18:11Ünlü gitarist Jeff Beck'in eski bir sözü var.
18:15Önce gamları ezberlemesiniz.
18:17Sonra gamları unutabilirsiniz.
18:19Ve müziği baştan sona bilmeniz gerekir.
18:23Ancak ondan sonra onunla oynamaya
18:26ve üzerinde kendi damganızı vurmaya
18:27hakkınız olur.
18:29Ben bugün çok fazla şefin
18:31onunla oynamaya başlamadan önce
18:33müziği gerçekten baştan sona
18:35bilmediğini hissediyorum.
18:36Ve bu bilmediğini hissediyorum.
18:39Ve böyle düşünüyorum.
18:41Umar sonunuza cevap olmuştur.
18:48Bu arada Yannik Nezet Segun'u
18:52ben yılbaşında
18:55Viyana Flermoni Orkestrası'nın
18:57başında canlı izledim.
18:59Tam bir popstardı.
19:01Strauss'un
19:02eserlerini çalarken
19:05sanki sahnede
19:06bir gerçekten popstar varmış gibi
19:09hissetmiştim.
19:11Şöyle bir şey paylaşabilirim.
19:13Yannik Orkestra'daki
19:14müzisyenleri benim arkadaşlarım ve
19:17bundan 10 yıl önce
19:19onu çok seviyorlardı.
19:20Yani pop yıldızına dönüşmeden önce
19:21daha çok seviyorlardı onu.
19:24çok fazla yere yaydığını
19:26düşünüyorlar kendisini.
19:28Şu anda 4 farklı orkestreyi yönetiyor.
19:31Ve partilere gitmeyi de çok soruyor.
19:34Ve onların dileği
19:35partilerde vakit geçirmektense
19:36hazırlığa daha fazla zaman ayırması.
19:41Bu güzel dedikodu için
19:43teşekkür ediyorum
19:44ve diğer soruma geçiyorum.
19:47Yavaş yavaş
19:48sona gelirken
19:49güncel bir soru
19:50sormak istiyorum.
19:51Meşhur
19:52Timothee Chalamet'in
19:53opera ve baleyle ilgili
19:54açıklaması.
19:56Bu açıklama hakkında
19:58ne düşünüyorsunuz?
20:07Yüzeysel olarak bakıldığında
20:09bu söylediği şey
20:10çok cahilce bir şey.
20:12Ve konuştuğu konu hakkında
20:13açıkça hiçbir bilgisi olmadığı da belli.
20:16Filmleri izleyerek
20:17büyümüş bir Amerikalı çocuk
20:19her şeyin bir film olduğunu
20:20ve filmlerin çok para kazandırdığı için
20:23tek sanat formu olduğunu düşünüyor.
20:26Yaptı bu yorum
20:27son zamanlarda
20:29bu ülkedeki
20:30bazı insanların
20:31benimsediği
20:31yaygın düşüncelerden
20:33birine dayanıyor
20:34gibi görünüyor.
20:35Eğer para kazandırmıyorsa
20:37ihtiyacımız yoktur
20:38ya da önemli değildir.
20:40Ya da alakasızdır.
20:42Bunun zorluğu şu ki
20:43bu düşünce
20:44her şeyi değerlendirmiş
20:46tek ölçütün
20:47para olması haline getiriyor.
20:49Oysa sanat
20:50hiçbir zaman
20:51parayla ölçülemez.
20:54Binlerce yıl
20:55geriye gitseniz bile
20:56asla bu şekilde
20:56ölçülemez.
20:59Sanatın amacı
21:00ruhu yükseltmek
21:01bilinci yükseltmek
21:03hayatlarımızı zenginleştirmek
21:04para kazanmak değil.
21:07Halkın
21:08desteklemesi gereken
21:09bir şeydir.
21:10Çünkü
21:10bize
21:11pek çok
21:12başka yoldan
21:13katkı sağlar.
21:14Eğer gerçekten
21:15buna inanıyorsa
21:15onun adına
21:16çok üzülürüm.
21:17Çünkü bu bana
21:18çok dar bir
21:20dünya görüşüne
21:20sahip birini anlatıyor.
21:24işin komik tarafı
21:25da şu.
21:26Onun sözleri
21:27dünyanın dört
21:28bir yanında
21:28opera ve
21:29balekumları tarafından
21:30reklamlara
21:33ve satış
21:35kampanyalarına
21:35dönüştürdü
21:36ve son bir hafta
21:37içinde tonlarca
21:38bilet satmalarına
21:39yaradı.
21:41Belki de birçok
21:42kurum için
21:42başlarına gelen
21:43en iyi şey
21:43bu oldu.
21:45Farklı olmadan
21:45onların pazarlamasına
21:46yardımcı olmuş oldu.
21:47Eskiden Amerika'da
21:50operayı ve
21:50senfoniyi
21:51her hafta
21:51televizyonlarda
21:52izleyebilirdiniz.
21:53Her hafta
21:54kamu televizyonlarında.
21:55Dolayısıyla
21:56daha fazla çocuk
21:57genç yaşta
21:58insan
21:58bunlara maruz
21:59kalırdı.
22:01Ve bir sanat
22:02formuna ne kadar
22:03erken maruz
22:03kalırsanız
22:06bu
22:06sanat formunu
22:08özümsemek
22:09çok daha kolay olur.
22:12Filmler
22:13sinema kolaydır.
22:15Bunu söylemekten
22:16nefret ediyorum
22:16hoşuma gitmiyor
22:17ama filmler
22:18tembel insanlar
22:18içindir.
22:21Bir film size
22:22yedirilir.
22:24Adeta kaşıkla
22:25yedirilir.
22:25Sadece
22:26arkanıza yaslanıp
22:27izlemeniz kalır
22:27geriye.
22:28Bunu balede
22:29yapamazsınız.
22:30Operada
22:30yapamazsınız.
22:31Bunlar daha
22:31karmaşık
22:32sanat formlarıdır.
22:33Tembel izleyiciler
22:34için yapılmamış
22:35sanat formlarıdır.
22:38Bunu da eklemek
22:39isterim.
22:39Şu an yazdığım
22:40Dimitri Metropolis
22:41hakkındaki
22:42oyunumda bir replik var.
22:44Umarım ayrıca
22:45bu oyunu
22:45başka bir noktada
22:46ayrıca konuşmak
22:47fırsatımız olur.
22:48Metropolis'un
22:49şöyle bir sözü var.
22:50Eğer para kazanmak
22:51istiyorsanız
22:52bankacı ya da
22:54avukat olun.
22:54Müzik yapmayın.
22:56Başka herhangi bir şey
22:57yapabiliyorsanız
22:58onu yapın.
22:59Eğer başka
23:00hiçbir şey
23:01yapamayacağınızı
23:02düşünüyorsanız
23:03ve hayalini bile
23:03edemiyorsanız
23:04o zaman
23:04bir sanatçı
23:05olmaya
23:05mahkumsunuz.
23:07bu cümleyi çok
23:08seviyorum.
23:09Biz sanatçı
23:09olmaya
23:10mahkumsuz.
23:11En büyüklerinden biri
23:12şu.
23:13Bir sanatçı
23:14olarak her gün
23:15işe gidersiniz
23:15ve yaptığınız
23:16işin o seyircilerden
23:17birinin hayatını
23:18tamamen değiştirebileceğini
23:19bilirsiniz.
23:20Paradan çok daha
23:21değerlidir.
23:22Onlar yaşam hakkında
23:24bütün bakış açılarını
23:25değiştirebilecek bir şey
23:26deneyimleyebilirler.
23:28Bunu başka
23:28hiçbir şeyle
23:29hiçbir meslekte
23:30yapamazsınız.
23:33Burada kısa bir şey
23:35söylemek istiyorum.
23:36Bizim
23:37Türkiye'de
23:38pazar günü sabah
23:40Türkiye Devlet Televizyonu'nda
23:42klasik müzik
23:43konserleri veriliyor.
23:45Ve bizde
23:47opera,
23:48bale,
23:48tiyatro,
23:50klasik müzik
23:50seyircisinin
23:52yaş ortalaması
23:53Avrupa'nın
23:54yarısında
23:55Avrupa'da
23:56yaş ortalaması
23:5755 iken
23:58Türkiye'de
23:5935.
24:02Amerika'da
24:03bu yaş
24:03ortalaması
24:0465.
24:05Ve nedenini de
24:06size söyleyeyim
24:07çünkü biletler
24:07çok pahalı.
24:09Eskiden
24:10öğrenciler için,
24:11çocuklar için
24:12belli başlı
24:13indirimler olurdu
24:13ama şu anda
24:14durum öyle değil.
24:16Ve
24:17yarı dolu
24:18bir salona
24:18yüksek fiyatla
24:19oynamayı,
24:20full dolu
24:21bir salona
24:21az fiyatla
24:22oynamayı
24:23bu maalesef
24:24ticari bir bakış
24:25açısıyla yapıyor,
24:26sanatsal bir bakış
24:26açısıyla değil.
24:27Şu anda
24:27Metropolitan Opera'da
24:29Richard Wagner'in
24:30Tristan
24:30Isolde
24:32operasının
24:33yeni bir prodüksiyonu var
24:34ve bütün temsiler
24:35tamamen tükenmiş durumda.
24:37Hatta yeni temsiler
24:38eklemek zorunda kaldılar
24:40ve kara borsacılar
24:41Lisa Davidson ile
24:42Michael Spires'in
24:44Tristan ve Isolde
24:45olarak dinlemek için
24:46koltuk başına
24:46bin dolara yakın
24:47paralar alıyorlar.
24:49bu da şunu gösteriyor.
24:51Sahneye kaliteli
24:52bir iş koyduğumuz zaman
24:53insanlar geliyor
24:54ve o ödemeyi
24:55yapıyorlar.
24:56Yani o yüzden
24:57bu
24:58aptal iş dünyasının
24:59argümanlarını
25:00bir bakıma çürütüyor
25:02ve bu beni
25:03son derece de
25:04rahatsız ediyor.
25:05Ama sanırım
25:05ne yazık ki
25:07şunu da görüyoruz.
25:08Sanatta
25:08biraz o ticari
25:10bilgiye de
25:11ihtiyaç var.
25:12Çünkü
25:13çok fazla
25:14sanat yönetmeninin
25:15genel yönetmen olup
25:16kurumları
25:16iflasa
25:17sürüklediğini
25:17gördük.
25:19Hiçbir
25:20ticari
25:21bilgileri
25:21olmadığı için
25:22kurumları
25:22iflas ediyordu.
25:26Sorun şu.
25:27Eğer sanattan
25:28geliyorsanız
25:29idari bir görev
25:31almadan
25:31önce biraz
25:32olsun
25:32o ticari
25:33dünyayı
25:33öğrenmeniz
25:34gerekiyor.
25:35Ve bu durum
25:36pek de iyi
25:36görünmüyor.
25:39Tabii
25:44oratoryoyu
25:45konuşalım.
25:46hatta
25:47ben sorumlu
25:47soruyum
25:48üzerine
25:48uzun uzun
25:48konuşmak
25:49istiyordum.
25:50Türkiye'de de
25:51Batı'nın
25:52senfonik
25:52stiliyle
25:53kendi
25:53geleneksel
25:54kodlarını
25:54sentezleyen
25:55Ahmet Adnan
25:55Saygun
25:56ve Cemal
25:56Reşitleri
25:57gibi
25:58isimlerin
25:59başını
25:59çektiği
26:00çok köklü
26:00bir
26:00Türk
26:00beşleri
26:01geleneği
26:01var.
26:02Size
26:02bizim
26:02en önemli
26:03bestelerimizden
26:04biri olan
26:05Yunus Emre
26:05Oratoryus'unu
26:06göndermiştim.
26:07Dinleme fırsatınız
26:08oldu mu
26:08bilmiyorum ama
26:09eğer olduysa
26:10bir eleştirmen
26:11ve besteci
26:11olarak
26:12Türkiye'nin
26:20Ahmet Adnan
26:21Saygun
26:22Öncelikle bu eseri
26:24daha önce
26:24duymamıştım.
26:25Ama şunu söyleyecek
26:26önce onun
26:26müziğiyle
26:27ilgili
26:27deneyimimde
26:28Ahmet Adnan
26:28Saygun'un
26:29müziğiyle
26:29ilgili
26:29deneyimimde
26:30oldukça fazla
26:31opera yazdığını
26:32biliyordum.
26:32Fakat
26:32Oratoryoları
26:34yazdığının
26:34farkında
26:35değildim.
26:35Sormak
26:36istediğim bir şey
26:36var.
26:37Oratoryoların
26:37dayandığı
26:38şiir.
26:38Onu
26:39yalnızca
26:39kulaktan
26:40dinleyebildim
26:41akşamki
26:42performansını
26:43eleştirisini
26:43yazarken
26:44ve şunu
26:45düşündüm.
26:45Bu
26:45birçok
26:47ayrı
26:47kısa
26:47şiirler mi
26:48yoksa
26:49tek bir
26:49epik
26:49şiir mi
26:50diye.
26:50Ben siz
26:51önce bunu
26:51sormak
26:52istedim.
26:58Hepsi
26:59kısa
26:59kısa
26:59ayrı
27:00şiirler.
27:01Ayrıca
27:011946
27:03yılında
27:04bu
27:04eser
27:05premier
27:06yapıyor.
27:07O dönemde
27:08Yığın
27:10dergisinde
27:11yazılan
27:12bir eleştiride
27:13bazı
27:13şiirlerin
27:14direkt
27:15Yunus Emre'ye
27:15ait
27:16olmadığı
27:16söyleniyor.
27:18Okey.
27:19That's
27:19interesting.
27:20Well I think
27:21musically
27:23musically
27:24hale olarak
27:25eski ve yeni
27:26seslerin küçük bir
27:27pasta içiyosu gibi.
27:31Buradaki melodiler
27:32kulağa çok eski
27:33geliyor benim kulağıma göre.
27:37ama
27:38armoni öyle
27:39değil.
27:39Orkestradaki
27:40armoni
27:40kulağı çok
27:41modern
27:41çok
27:4220.
27:42yüzyıl
27:43gibi geliyor.
27:44Yani
27:44açıkça
27:4520.
27:45yüzyıl
27:46stilinde
27:46eğitim
27:46alınmış.
27:47Sesler ise
27:50belki
27:50size öyle
27:51gelmiyordur
27:51çünkü sonuçta
27:52her gün
27:52duyduğunuz
27:53bir dil ama
27:53Türkçe
27:54dünya
27:55kanonunda
27:56çok
27:57ama çok
27:58kendine
27:59özgü
27:59bir dildir.
28:00Onu
28:01başka bir şeyle
28:01karıştırmanız mümkün
28:02değil benim
28:03gözümle.
28:03Bazıları macarca ile
28:04karıştırabileceğinizi
28:05söylüyorlar ama
28:06ben karıştıramıyorum.
28:10Ve bana öyle
28:11geliyor ki o çok
28:12derin
28:12baso profundo
28:13erkek seslerinin
28:14kullanımı
28:15o tür bir
28:15koruyu
28:16duyduğunuz anda
28:16benim zihnimde
28:18orta çağ
28:18çağrıştı.
28:21Ve bu seslerin
28:22söylediği
28:22armoniler
28:23genellikle çok
28:23geniş dörtler
28:24ve beşler
28:25üzerine kuruldudur.
28:26Sıkı
28:27armoniler değildir.
28:28Batı'nın
28:2820.
28:29yüzyıl
28:30diyatonik
28:31armonileri
28:32gibi değildir.
28:33onlar daha çok
28:33üçler ve ikiller
28:34üzerine kurulur.
28:36Biz
28:38ilahi
28:39tarzındaki
28:40ezgiler için
28:41monastik
28:42kelimesini
28:43kullanırız.
28:44Tekkil
28:44vokal
28:45çizgileri
28:45reysel
28:46sesler
28:47koroyların yan yana
28:48geldiğinde bana
28:49sanki besteci
28:50zamansız bir şey
28:51bulmaya çalışıyormuş
28:52gibi hissetti.
28:54Geçmiş
28:54ait gibi
28:55aynı zamanda
28:56modern
28:56ve
28:57çok güzel
29:00fakat
29:01bana
29:01birazcık
29:02episodik
29:02gibi geldi.
29:05Kişisel olarak
29:06temaların
29:07daha fazla
29:08gelişmesini
29:08isterim.
29:10Bir
29:10temaya
29:11alışmaya
29:11başladığım
29:12anda hemen
29:12kayboluyor.
29:13Çok kısa
29:14kalıyor.
29:16Ama
29:16tekrar dinleyeceğim
29:17çünkü dediğim gibi
29:18yalnızca bir kez
29:18dinleyebildim ve
29:19bana gönderdiğinizde
29:20beş ya da
29:21on dakika
29:21olacağını sanmıştım
29:22ama bir buçuk
29:23saatlik
29:23kayıtlı
29:24uzun bir eser.
29:26Bu yüzden
29:27bunun
29:27sessiz bir odada
29:28oturup dikkatle
29:29dinlenmesi
29:30gereken bir şey
29:31olduğunu düşünüyorum.
29:32Yani tüm odamı
29:33sadece bu müziğe
29:34vermem gerekiyor.
29:35Kesinlikle
29:35arka planda
29:36dinlenebilecek bir
29:36müzik değil.
29:39Bu
29:39odaklanmanızı
29:40gerektiren
29:41bir müzik.
29:43Ve
29:44söylediğim gibi
29:44geleneksel ile
29:45modern bir
29:46birleşimi
29:46belirli bir
29:48zamansızlık
29:49hissi
29:50yaratıyor.
29:51Muhtemelen
29:52bestecinin
29:53aradığı şey
29:53da buydu.
29:54Çünkü müziği
29:55bin yıl önce
29:56yazılmış sözlerle
29:57eşleştirmeye
29:58çalışıyordu.
30:08Ben çok teşekkür
30:09ediyorum.
30:10Ağzına
30:10sağlık
30:11bitir.
30:12Çok teşekkür
30:12teşekkür ederim.
30:14Teşekkürler.
30:14Teşekkürler.
30:21abone ol.