00:00Pag-unitan ng Rabies Awareness Month,
00:02ating pag-uusapan kasama si Dr. DJ Darwin R. Bandoy
00:06ng College of Veterinarian Medicine ng UP Los Banyos.
00:10Dr. Bandoy, magandang tanghali po. Welcome sa Bagong Pilipinas ngayon.
00:15Magandang tanghali po sa atin, Sir Joshua and Yusef March.
00:19Dr. DJ, bilang bahagi po ng Rabies Awareness Month,
00:23maaari po ba ninyong ipaliwanan kung gaano pa rin kalaki ang banta ng rabies sa Pilipinas
00:28sa kasalukuyan?
00:31Isa pa rin po itong isang malaking problema
00:34kasi po, on average, around 300 to 400 yung namamatay ng mga tao sa rabies.
00:41Pero beyond rabies, yung nakakagat po ng aso
00:44ay napakalaking bilang po yung naipresent ng Department of Health.
00:484 million na nangangailangan po ng karampatang solusyon.
00:54Kasi po, may categories po yan, pero pag po nasa category 3,
01:00ay kailangan magpabakuna po, yung high risk po.
01:03So, isa pa rin po siyang malaking problema na nangangailangan ng sama-sama po natin pagkilos.
01:10Doc, ano po ba yung pinakakaraniwang maling paniniwala po ng publiko tungkol sa rabies?
01:17At paano po ba ito nakaka-apekto sa maagap na pagpapagumot o pagpapatingin po sa mga doktor?
01:24Ang marami pong mga maling perception, ang isa po dito ay ang rabies ay nakukuha lang sa stray dogs.
01:33Nakukuha rin po siya lalo na kung kahit ito po ay owned o may mga may sarili pong maliwanag na
01:42nagmamayari kung hindi po siya bakunato.
01:44At importante rin po na kapag tayo ay nakagad tapos hindi natin alam yung vaccination record ng aso,
01:57ay makapagpakonsulta na po tayo kagad kung kailangan po ba natin magpabakuna.
02:02Okay. Doc, sa inyo pong karanasan, ano-ano po yung mga senyales ng rabies sa mga aso at pusa na
02:08dapat bantayan ng mga pet owners?
02:10Minsan po kasi ang katwira ng ibang pet owners ay nasa bahay lang naman ito, hindi naman lumalabas ang bahay.
02:15So kahit makagat ako nito, wala naman siguro kung rabies na makukuha.
02:21Bukod po dun sa mga makikitang senyales, meron din pong ibang mga risk factor.
02:26For example, kung yung bakunado ba siya, pero ang isa pa natin pwedeng i-layer doon ay updated ba ang
02:34bakuna.
02:35So isa po yun. So pwede natin malaman kagad.
02:38Ang yung mga senyales naman po na mao-observahan natin ay medyo nag-iiba yung behavior niya.
02:49Kumbaga, nagiging violent siya. So unprovoked.
02:51Unprovoked. So pag natapakan mo yung aso na kagat ka niya, hindi yung unprovoked.
02:56Nung wala kang ginagawa, pero kakagating ka niya.
02:59So may mga behavioral changes. Tapos yung isa pong popular na ano natin ay yung naglalaway siya.
03:07So may mga madali pong makikita, pero yung unprovoked po na violence ay isa sa mga nakikita po natin yan
03:15na nagbabago yung behavior po ng mga aso.
03:17So again, kailangan pong obserbahang mabuti kasi normal din naman sa mga aso na magagalit siya kung lalapitan mo at
03:25stranger ka.
03:26Pero kung hindi mo naman siya pinoprovoke, hindi mo siya ginagalit, ay may violent tendency, yun po yung mga isa
03:33po sa pwede natin ma-observa.
03:35Okay. Doc, gaano po ba kahalagay yung regular na pagbabakuna ng mga alagang hayop laban sa rabies?
03:40At gaano kadalas ito dapat ginagawa?
03:43So, dahil po mataas ang level ng ating rabies sa Pilipinas ay taon-taon po yung mandato.
03:52At ito po ay isa sa pinaka-effective na paraan para mapigil ang pagkalat ng rabies mula sa mga aso.
04:03Kasi po yung sa Pilipinas, yung mga aso po yung karaniwang pinanggagalingan ng rabies sa mga tao.
04:09So, kapag po bakunado ang 70% ng mga aso sa ating lugar, sa community, bumaba ba po ang tsansa
04:18ng pangkalat ng rabies?
04:20Mula sa mga aso, sa kapwa aso at eventually sa mga tao po.
04:25Doc, para po sa kalaman na ating mga kababayan, ano ang dapat gawin ng isang tao sakaling makagat o makalmot
04:30ng hayop na posibleng may rabies?
04:32Tama ba yung ginagawa nila na yung iba ay nilalagyan nila ng bawang o hinuhugasan lang?
04:40Yung first aid po ay pwede po natin apply ng disinfectant pero hindi po enough yun.
04:48Kailangan din po natin magpa-consult.
04:51Meron po mga tinatawag na animal bite center na pwede po mag-administer ng regimen ng bakuna na kinakailangan.
04:59So, immediately po huwag po tayo magpatumpik-tumpik kasi po ang rabies ay 100% fatal.
05:07Ibig sabihin po, pag pumalat na siya at nagpakita na po ng symptoms, 100% po nakakamatay na po ito.
05:17Kaya pag kakagat pa lang po ay kailangang maagap po tayo.
05:20Hindi po tayo pwedeng mag-papetix-petix po dito.
05:24So, kailangan kumonsultab na po tayo kagad kasi po prevent po ng mass vaccination programs tulad nito.
05:35Marami po kasi sa ating local government,
05:38aking hindi po mandatory ang mga veterinaryo sa lahat po ng municipal.
05:42Kompleto na po tayo sa lahat ng mga resolutions, sa science.
05:46Yun lang po sa execution, doon po tayo pinaka-pause.
05:50Kaya po, every year, pataas pa rin,
05:53diyan 300, sometimes 400 plus po yung kaso ng tao na namamagkay sa rabies.
05:59Okay.
06:01Doc, mensahin niyo na lang po sa mga pet owners at sa publiko ngayong Rabies Awareness Month
06:06upang tuluyang maiwasan o mapababa pa ang rabies cases sa bansa.
06:13Ang rabies po ay preventable, 100% sa pagbabakuna.
06:19So, kung kailangan po natin ipractice yung responsible pet ownership,
06:25kung hindi rin po maganda na unlimited yung pagdami ng mga aso at mga pusa,
06:32kailangan rin po i-control siya.
06:34Kasi, ang pag-prevent ng rabies, nagsisimula po yun sa pag-prevent ng pagdami po ng mga aso at pusa.
06:42So, ito po, meron po tayong shared responsibility.
06:48Ibig sabihin, hindi po kakagobyerno lang.
06:51Meron pong role ang mga mamamayan.
06:54At kung magtutulong-tulong po tayo,
06:57paglalabi rin sa mga LGU na magkaroon ng kaampatang aksyon,
07:02ay palagay ko po ay tunay po natin mapipigilan ng pagdami ng rabies sa Pilipinas.
07:08Maraming salamat po.
07:10Alright, maraming maraming salamat po sa inyong oras at sa informasyon,
07:13Dr. DJ Darwin R. Bandoy ng College of Veterinarian Medicine ng UP Los Baños.
07:19Thanks, Doc.
Comments