00:08MÜZİK
00:10Bir yüzyıl önce karayiplerin sıcak rüzgarlar arasında bir kadın sesiyle bir dönemi sarsıyordu.
00:18Elinde kalemi, meydanda sözü, yüreğinde adalet inancı vardı.
00:22Luisa Capetillo, Porto Rico'nun tütün işçilerinden çıkan Latin Amerika'nın ilk feminist sendikacılarından biri.
00:30O, yalnızca kendi özgürlüğü için değil, tüm insanlığın zincirlerini kırmak için yazdı.
00:36Konuştu, direndi.
00:38Onun hikayesi, 100 yıl önce başlayan ama hala tamamlanmamış bir özgürlük çağrısı.
00:51Luisa Capetillo, 28 Ekim 1879'da Porto Rico'nun kuzeyindeki Arasibo'da doğdu.
00:58Kökeni, sömürge düzeninin içinde sıkışmış bir topluma aitti.
01:02Büyüdüğü çok kültürlü ortam, onun erken yaşta hem dil hem de düşünce çeşitliliğiyle tanışmasını sağladı.
01:10Ama esas belirleyici olan annesinin özgür ruhu oldu.
01:15Luisa, annesinin geleneklerine karşı duran tavrını yıllar sonra şöyle anlatacaktı.
01:20Bana itaat etmeyi değil, düşünmeyi öğretti.
01:24Çocukluğundan itibaren kitaplarla kurduğu bağ, onu dönemin radikal fikirleriyle buluşturdu.
01:30Henüz genç yaşta anarşist yazarlardan, sosyalist düşünürlerden etkilendi.
01:35İşçi sınıfının yoksulluğunu yakından gördü.
01:38Kadınların görünmezliğini hissetti.
01:40Ve yavaş yavaş kendi cümlesini kurdu.
01:43Kadınların özgürlüğü olmadan, insanlığın özgürlüğü olmazdı.
02:0220. yüzyılın başında Porto Rico, Amerika Birleşik Devletleri işgali altındaydı.
02:08Şekerkamışı, tütün ve tekstil sektörlerinde yüzbinlerce işçi, düşük ücretlerle ağır koşullarda çalışıyordu.
02:15Bu dönemde sendikalar şekilleniyor ancak kadın işçilerin sesi duyulmuyordu.
02:20Ruisa bu sessizliğe karşı çıktı.
02:23Tütün fabrikalarında okuyucu olarak çalışmaya başladığında, işçilerin dünyasını değiştiren kelimeleri onlara o taşıyordu.
02:31Gazeteleri, romanları, politik metinleri yüksek sesle okuyordu.
02:36Kimi zaman Zola'nın cümlelerini, kimi zaman Marx'ın fikirlerini, kimi zaman da kendi yazdıklarını.
02:42Fabrika bir anda sınıf bilincinin doğduğu bir okul haline geliyordu.
02:47Ruisa kısa sürede bir sendika liderine dönüştü.
02:50Kadın işçilerin eşit ücret, doğum izni, eğitim hakkı gibi taleplerini örgütledi.
02:55Erkek egemen sendikal yapılara rağmen geri adım atmadı.
03:00Onun kürtüdeki sesi hem mücadele çağrısıydı hem de feminist bir isyandı.
03:05İşçi kadınlar ilk kez kendilerini bir liderin değil, bir yoldaşın gözlerinden gördüler.
03:22Luisa'nın mücadelesi yalnız sokakta değildi.
03:26O aynı zamanda bir yazardı.
03:281911'de yayımladığı
03:30Benim Görüşüm Kadının Özgürlükleri, Hakları ve Görevleri Üzerine adlı kitabı,
03:36Latin Amerika'da feminist düşüncenin temel taşlarından biri olarak kabul edilir.
03:41Bu eser dönemin katolik ve ataerkil yapısına açık bir meydan okumaydı.
03:46Kadınların ekonomik bağımsızlığı, eğitimi, oy hakkı ve kendi bedenleri üzerindeki kontrolü gibi konuları açıkça tartıştı.
03:56Onun için feminizm sadece kadınların eşitliği değil, insanlığın ahlaki dönüşümüydü.
04:02Bir başka kitabında şöyle yazmıştı.
04:04Bir kadın evinde, işte, sokakta, nerede olursa olsun özgür iradesiyle karar veremiyorsa orada toplum henüz medeni değildir.
04:15Bu cümle Luisa'nın bütün mücadelesinin özeti gibidir.
04:19Kadınların özgürlüğünü sadece bireysel bir hak olarak değil, kolektif bir dönüşüm olarak gördü.
04:40Luisa düşüncelerini yalnızca yazıyla değil, bedeniyle de savundu.
04:45O dönemde kadınların pantolon giymesi yasak ya da ahlaka aykırı sayılıyordu.
04:50Ancak Luisa erkekler gibi pantolon giyip sokaklara çıktı.
04:541915 yılında Küba'da bu nedenle tutuklandı ve Porta Rica'ya sınır dış edildi.
05:00Fakat o, bu eylemi bir özgürlük beyanı olarak görüyordu.
05:04Pantolon onun için sadece bir giysi değil, beden üzerindeki ataerkil denetimi reddetmesinin sembolüydü.
05:11Bu küçük ama radikal hareket, kadınların bedenlerini ve kıyafetlerini özgürce seçme hakkı için bir dönüm noktası oldu.
05:19Bugün bile feminist hareketler, onun bu cesaretini beden politikalarının erken bir ifadesi olarak görmektedir.
05:37Luisa'nın hayatında aşkla bir mücadele alanıydı.
05:41Evliliği kurum olarak reddediyor, özgür aşk düşüncesini savunuyordu.
05:47Kadınların duygusal ve ekonomik bağımsızlıklarını koruyarak ilişki kurmalarını savundu.
05:51Kendisi de hiçbir zaman resmi olarak evlenmedi.
05:55Çocukları oldu, onları tek başına büyüttü.
05:58Bu yönüyle hem toplumun hem kilisenin normlarına karşı durdu.
06:02Onun için aşk sahiplenme değil, karşılıklı saygıydı.
06:07Bir ilişkide özgürlük yoksa orada sevgi olamayacağını söylüyordu.
06:11Bu düşünceler 1900'lerin başında Katolik Porto Rico için neredeyse bir devrim çağrısıydı.
06:28Luisa'nın yaşamı Latin Amerika feminizminin erken dönem haritasında özel bir yer tutar.
06:34O, sınıf temelli feminizmin sömürgecilik karşıtı bir bakışla birleştiği bir düşünsel hattı temsil eder.
06:42İşçi sınıfından kadınların sesi olurken, kadın mücadelesinin ırk, sınıf ve sömürge bağlamlarında nasıl farklılaştığını ortaya koydu.
06:52Küba, Dominik Cumhuriyeti ve Amerika'daki işçi hareketlerinde izleri hala sürmekte.
06:57Bugün, Porto Rico'da onun adına sokaklar, okullar ve tiyatrolar bulunuyor.
07:03Ancak asıl mirası kelimelerinde saklı.
07:07Kadınların çalıştığı her fabrikada, adalet aranan her meydanda onun sesi yankılanıyor.
07:12Modern feminist hareketler, özellikle göçmen, işçi ve yerli kadın örgütleri Luisa'yı sömürge koşullarında feminizmin sesi olarak anıyor.
07:344 Nisan 1922'de yalnız ama inançla dolu bir kalple hayatını kaybetti.
07:40Arkasında ne servet ne statü bıraktı.
07:44Ama bıraktığı şey daha büyük bir mirastı.
07:47Özgür düşünmek en radikal eylemdir.
07:50Bugün, bir yüzyıl sonra onun sesi hala yankılanıyor.
07:54Bir tütün fabrikasının gürültüsünden bir miting meydanına, bir kadın sesi duyuluyor.
08:00Eğer özgürlük istiyorsan, önce düşünce zincirlerini kır.
08:05Ve belki de Luise Capetillo bugün bize tam da bunu söylerdi.
08:10Kadınların özgürlüğü için yürümek, insanlığın geleceği için yürümektir.
Comments