01:04Yağmalanan bankalar, yıkılmış binalar, savaş alanına dönmüş sokaklar, yol kenarlarındaki yanmış araçlar.
01:13Burası Sudan.
01:252023 yılında başlayan iç savaş ülkenin çöküşüne neden oldu.
01:2912 milyon insan yerinden edildi.
01:31Yaklaşık 30 bin kişi hayatını kaybetti.
01:35Tarihler 15 Nisan 2023'ü gösterdiğinde Sudan'ın başkenti Hartun'da iç savaş patlak verdi.
01:42Hızlı destek kuvvetleriyle Sudan ordusu arasında neredeyse tüm sokaklarda çatışmalar yaşanmaya başladı.
01:48Ancak hızlı destek kuvvetlerinin ilk hedefi Sudan radyo ve televizyon binasıydı.
01:54Ayrıca burayı bir de işkence merkezi olarak kullanıyorlardı.
01:56Özellikle bu iki ağacı görüyorsunuz.
01:59Bu iki ağacı işkence yeri olarak kullanıyordu.
02:13Müzik
02:16Sudan 1956 yılında İngiltere ve Mısır'dan bağımsızlığını kazandı.
02:21Ancak istikrar gelmedi.
02:2370 yılda yaklaşık 20 darbe girişimi yaşandı.
02:267'si başarılı oldu.
02:27Halk zorluklarla boğuştu.
02:29İç savaşların ardından 2011 yılında Güney Sudan bağımsızlığını ilan ederek ülkeden ayrıldı.
02:35Ancak krizler sona ermedi.
02:372019'da halk ayaklandı.
02:3926 yıllık Ömer Elbeşir iktidarı son buldu.
02:42Bu kez de Sudan ordusuyla hızlı destek kuvvetleri arasında güç mücadelesi başladı.
02:46Şu duvardaki yazıya dikkat çekmek istiyorum.
02:49Cahiziyye, sür'e, hasme.
02:52Hazırlık, hız ve kararlılık diye çevirebileceğimiz bir yazı.
02:58Bu yazı, bu slogan hızlı destek kuvvetlerinin üniformalarında yazan slogan.
03:04Bu mahkumlardan kalan yazılar.
03:06Burada tutuldukları süre zarfında buraya yazmışlar.
03:09Bismillahirrahmanirrahim.
03:10Besmele yazılmış yukarıya.
03:11Aklımda korku var.
03:20Ülkemi özledim.
03:23Bütün sesler sustu.
03:28Ama durum değişecek.
03:32Yani burada kalan mahkumlar umutlarını yitirmemişler.
03:35Bir gün ülkelerinin bu paramiliter gruplardan kurtarılacağını ve yeniden özgür olduklarına dair, özgür olacaklarına dair hiçbir zaman umutlarını yitirmediler.
03:46Üç yıldır süren iş savaş nedeniyle başkent Hartun başta olmak üzere birçok şehir savaş alanına döndü.
03:52Birleşik Arap Emirliklerinden silah desteği alan hızlı destek kuvvetleri ülkede terör estirdi.
03:57Siviller hedef oldu, hastaneler bombalandı, altyapı çöktü.
04:01Çocuk, genç, yaşlı, 30 bin insan öldü.
04:04Biz de CNN Türk ekibi olarak üç yıldır iş savaşın devam ettiği Sudan'daydık.
04:08Ülkede yaşanan yıkımı yerinde görüntüledik.
04:10Gördüklerimiz ve duyduklarımız tüyler ürperticiydi.
04:13Port Sudan'dan aktarmaya devam ediyoruz.
04:16Port Sudan, Sudan'ın geçici başkenti.
04:192023 yılında başlayan iş savaşın ardından binlerce kişi hayatını kaybetti.
04:25Milyonlarca kişi ise yerinden edildi.
04:28O yerinden edilenlerin birçoğu hem Port Sudan'a geldi, bazısı ise çadır kamplarda yaşamaya devam ediyor.
04:41Ülkenin her bölgesinde çadır kentler var.
04:44İlk adresimiz Sudan'ın kuzey eyaleti oldu.
04:47Bir süre önce El-Faşir'deki katliamlardan kaçanlar buraya sığındı.
04:57El-Affat çadır kampındayız.
05:00Burada 4 bin aile toplamda ise 22 bin kişi yaşıyor.
05:03Geçtiğimiz aylarda El-Faşir'de yaşanan katliamlardan dolayı kaçan aileler bu çadır kampa sığındı.
05:11Şöyle çadıra giriyorum.
05:13Ufacık bir çadır.
05:156 kişi, 6 kişilik bir aile bu küçücük çadırda kalıyor.
05:19Şimdi şöyle yatağı gösteriyorum size.
05:211 kişilik bir yatak var burada.
05:23Burada da 1 kişilik yatak daha var.
05:24Şu kısımda yemeklerini pişirip, yemeklerini pişirip yiyorlar.
05:29Bu kampta yaklaşık 5 saat kaldık.
05:32Kimle konuştuysak bize yıllardır çektikleri acıyı anlattı.
05:48Ailemden birilerini kaybettin mi diye sorduğumda ise ailemden birçok kişiyi kaybetti.
05:53Birçok kişi hayatını kaybetti.
05:55Bunun yanında birçok kişi de ailemden yine hızlı destek kuvvetlerinin elinde şu anda esir olduğunu söyledi.
06:00Gözü yaşlı anneleri ve çocukları bırakmak istemesek de çölün ortasında kurulmuş bu kamptan ayrılmak zorundaydık.
06:07Bir sonraki durağımız başkent Hartum.
06:09Şimdi bizi 10 saatlik bir yolculuk bekliyor.
06:21Şu anda da çölün ortasında gitmeye devam ediyoruz.
06:26Çadırkent'ten çıktık.
06:28Başkente Hartum'a gideceğiz.
06:37Sudan'ın resmi başkenti Hartum'a doğru yolculuğumuz devam ediyor.
06:41Yolculuk sırasında Sudan'ın Bara kentinde bir mola verdik.
07:01Burada hem ihtiyaçlarımızı giderdik hem de yemeğimizi yedik.
07:06Şimdi hem Sudan'ın yemeklerini ve fiyatlarını size göstermek istiyorum.
07:11Hem de bulunduğumuz restoran size şöyle bir tanıtmak istiyorum.
07:14Sudan'ların kültüründe aslında şu şekilde taburelere oturup yemeği ortalarına alıp yemek var.
07:22Ayrıca Sudan'lılar birçok Arap ülkelerinde olduğu gibi yemeği de elle yiyorlar.
07:28Ben hemen menüden size şöyle yemekleri hem de yemek fiyatlarını göstermek istiyorum.
07:33Mesela şurada Sudan'ın bu arada yemek kültürü de Türkiye'ye biraz benziyor.
07:38Hemen şurada mesela ciğer var.
07:40Ciğer 22.500 cüney.
07:43Hemen şurada aynı şekilde et var.
07:46Etin fiyatı 45.000 cüney.
07:48Şurada balık var.
07:50Çorbalar var.
07:51Çorba mesela 4.000 cüney.
07:53Aynı şekilde tavuk ve balon fiyatı 5.000 cüney.
07:56Diye bu şekilde fiyatları değişiyor.
07:58Savaşın etkisini ekonomide de görmek mümkün.
08:01Şu anda 100 doların fiyatı yaklaşık 300.000 cüney'e denk geliyor.
08:07Hartung'a ulaştığımızda savaşın o acı fotoğrafıyla karşılaştık.
08:11Yol kenarlarında yanmış araçlar, yıkılmış binalar.
08:14Gördüklerimiz adeta bir film platosunu andırıyordu.
08:24Şu anda bulunduğumuz yer ise bir hastane.
08:27El Muallim Hastanesi.
08:28Şu binada görmüş olduğunuz harabeye dönmüş.
08:31Tamamen neredeyse kullanım dışı kalmış bina.
08:34Hastane olarak kullanılıyordu.
08:36Savaştan önce binlerce kişi burada tedavi görüyordu.
08:42El Muallim Hastanesi iç savaşta neredeyse harabeye döndü.
08:47Ama girişteki bu küçük alanda ve neredeyse kullanım dışı kalmış bu cihazlarla hastalara bakılmaya devam ediliyor.
09:02Arkamda görmüş olduğunuz El Şehit Camii 2000'lerin başında inşa edildi.
09:07Ancak saldırılar sonucu harabeye döndü.
09:142,5 yıl boyunca çatışmalar devam etti.
09:18Mart 2025 yılında ise başkent Hartung'un kontrolü tamamen Sudan ordusuna geçti.
09:24İşte o çatışmalarda kullanılan araçlar bu hale geldi.
09:31Gün doğumuyla şehirdeki yıkım daha da netleşti.
09:34Aylarca hızlı destek kuvvetlerinin kontrolünde kalan şehir adeta harabeye dönmüştü.
09:39CNN Türk ekibi olarak Hartung'dan savaş izlerini aktarmaya devam ediyoruz.
09:44Şu anda uluslararası bir otelin bahçesindeyiz.
09:47Zamanında burası hızlı destek kuvvetleri tarafından üst olarak kullanılıyordu.
09:52Bu yanımda görmüş olduğunuz kasa askeri mühimmatın içerisinde taşındığı kasa.
09:58Ancak şu anda içerisi boş.
10:00Çünkü bunun içerisindeki bütün mermileri hızlı destek kuvvetleri Sudan'lara karşı kullandı.
10:05Paramiliter gruplar sadece sivilleri değil kamu binalarını da hedef aldı.
10:09İç savaş başladıktan sonra hızlı destek kuvvetlerinin ilk hedef aldığı noktalardan birisi de devlet televizyon binası oldu.
10:16Şu görmüş olduğunuz araç devlet televizyonunun canlı yayın aracı ve hava saldırısıyla bu hale getirildi.
10:24Şu görmüş olduğunuz cihazlar bunlar bilgisayar kasaları.
10:30Saldırı sonrası bu hale gelmiş.
10:32Merdiven aynı şekilde haber merkezine çıkıyordu.
10:36Yukarıları görüyorsunuz tamamen çökmek üzere.
10:41Ayrıca Sudan'ın merkez bankası da hızlı destek kuvvetleri tarafından yağmalandı.
10:45Sudan savaştan önce bu banknotları kullanıyordu.
10:49Hızlı destek kuvvetlerin merkez bankasını soyup tüm paraları alınca hükümet yeni banknotlar basmak zorunda kaldı.
10:56Ve şu anda bu yeni banknotlar kullanılıyor.
10:59Ve toplu mezarlar.
11:01Bulunduğumuz yer başkent Hartum'un merkezi.
11:04Bu görmüş olduğunuz yükseltiler ise birer toplu mezar.
11:08Hızlı destek kuvvetleri işkence merkezinde öldürdüğü sivilleri ve askerleri buraya gömüyordu.
11:22Sudan tarihi milattan öncesine dayanıyor.
11:27Sudan son dönemde iç savaşla anılıyor.
11:30Olsa da aslında Sudan'ın tarihi yıllar öncesine dayanıyor.
11:34Hatta Kuzey Afrika'nın en eski ülkelerinden bir tanesi.
11:37Şu arkamda görmüş olduğunuz tarihi yapı Nuba medeniyetinden kalma bir yapı.
Yorumlar