00:00Bago tayo magpatuloy sa ating talakayaan, humingi muna tayo ng update muna sa Department of Health.
00:04Nakasama din natin ngayon, Undersecretary Albert Domingo.
00:08Magandang tanghali po.
00:09Congratulations.
00:10Congratulations po.
00:11Magandang tanghali Joshua at Ase Kueheng, maraming salamat po at magandang tanghali sa lahat ng ating mga tagapanood.
00:17Yun nga po, congratulations po sa inyong bagong tungkulin bilang Undersecretary ng DOH at pati na rin po kay USEC Gloria Balboa.
00:25Thank you po. Thank you so much.
00:26Kamusta naman ang ating mga nangyayari dito sa health?
00:33Andami kasing mga activities, ang ating budget ini-implement natin.
00:38Pero lately kasi, yung pinaka-pinag-uusapan namin ngayon is paano natin mapipigilan yung sobrang gastos.
00:45At ang papasok dito is yung ating prevention.
00:48Pero uso pa rin ngayon ang ubut si PON.
00:51Pababa na yung ating kasi patapos na rin yung ating flu season, papusok na nga yung summer.
00:55Although wala naman tayong summer talaga sa Pilipinas, tiratawag nyo natin yung summer, yung tag-init natin na bandang second half of February at March.
01:04So, pawala na yung ating flu season.
01:06Pero siguro in a few weeks from now, pag-uusapan na natin yung mga summer diseases.
01:11Pero kasi yung transition from malamig to mainit.
01:14So, ano ba yung dapat gawin?
01:16Ano ba inaasahan natin na pwedeng sakit, lalo ng mga bata at matatanda?
01:21Correct, si Quen.
01:22Pabago-bago kasi yung panahon natin ngayon.
01:24Alam nyo po, ang pinakamalaking pag-iingat dito ay hydration.
01:27Uminom po tayo ng tubig.
01:29Dahil panag-iiba yung humidity, yung antas ng tubig sa hangin,
01:33naapektohan po yung ating lalamunan, yung ating ilong.
01:36Kung hydrated tayo, mas makaka-adjust tayo.
01:39Okay.
01:39Yung sigma, iba tayo ng bahagyan.
01:41Ayaw po sa datos ng DOH, isa sa tatlong mga Pilipino ay may sakit sa puso.
01:46Yes.
01:46Sa inyo pong datos, ano po yung pangunahing dahilan?
01:49Bakit po ganito yung nananatili mataas ang kaso ng cardiovascular diseases sa bansa?
01:53Yes, Joshua.
01:53Yung ating cardiovascular diseases sa bansa natin,
01:58actually, ang number one cause of death sa mga Pilipino is ischemic heart disease.
02:02Yung pong tinatawag na atake sa puso.
02:05Maliban doon, may mga iba pang mga datos apart from heart attack,
02:09yung ating mga congenital conditions.
02:12Pero mag-focus tayo dun sa heart attack.
02:14Marami po dito ay dahil sa tinatawag na mga modifiable risk factors.
02:19Ang pinakamalaki na dito is yung hypertension.
02:22Kapag mataas ang ating blood pressure, mataas ang alta presyon na sinasabi,
02:27nahihirapan po kasi yung ating puso na bumomba,
02:30tumataas ang kanyang oxygen requirements,
02:32at doon nagsisimula, lalo na kung may mga lumulutang na kolesterol na yung mga plaques na sinasabi,
02:38pag nabarahan, nahihirapan po yung puso.
02:40Ngayon, yung hypertension, bakit tayo nagkaka-hypertension?
02:44Kasi po yung ating diet, yung ating kinakain, no?
02:47At ang pinakakaraniwan na dahilan is ang asin.
02:51Ang table salt, ang ating toyo, ang ating patis.
02:54Sabi nga namin, ito na naman, KJ na naman ng DOH, yung mga pampasarap na ano.
02:58So, hindi naman po namin binabawal. Ang sinasabi lang po natin is, hinay-hinay po tayo.
03:02Yung moderation.
03:03So, yusek sa datos din ng DOH, lumabas na yung coronary artery disease,
03:08ang isa sa pangunahing sanhin ng heart disease.
03:10Ano po yung mga karaniwang risk factors na dapat bantayan ng publiko?
03:14Yan. So, maliban dun sa ating salt, no? Yung asin na napag-usapan na natin.
03:19Ang isa pa ay tobacco smoking, no?
03:21Ang ating paninigarilyo at paggamit ng vape, nakaka-apekto rin po yan ng ating cardiovascular disease.
03:28At yung ating physical activity, kung tayo po ay kumikilos, bakit po?
03:34Eh kung hindi ginagamit ang puso, kung hindi ginagamit ng circulation,
03:37na dyan nagkakaroon tayo ng problema, at mas mahalaga pa rin po,
03:41anong yung recommendation? Dapat mga 150 minutes per week.
03:45So, on average, sabihin na natin ng mga 5 times a week, 30 minutes per day.
03:50Hindi po kailangan ng mahal na membership sa gym or anything.
03:54Kailangan po ay meron tayong pagwawalis, paglalakad.
03:58Kaya importante rin po sa ating mga local government units,
04:01yung meron tayong mga walkable spaces na sinasabi.
04:03Okay. Asik, kung karamihan, doon sa nabanggit mo kanina, yung risk factors are modifiable.
04:09Ano-ano po yung mga pinakamahalagang gawing pagbabago sa lifestyle?
04:13Maliban doon sa vices, minsan nag-yossi, nag-vape, and physical activities.
04:17Ano pa po yung pwedeng gawin?
04:19Yung ating summary dyan is yung tamang pagkain, ehersisyo, at disiplina sa katawan.
04:25Magfocus naman tayo doon sa pagkain kasi nabanggit na natin yung exercise,
04:29tsaka yung disiplina sa smoking, tsaka sa vape.
04:31Yung tamang pagkain natin, yun pong pinggang Pinoy.
04:34Sinasabi namin lagi, dapat pagka yung isang buong plato ay yung hinate sa apat,
04:40one-fourth lang po yung ating protina at saka taba.
04:44One-fourth lang po yung carbohydrates, yung ating mga kanin, saka panseet.
04:48Sorry, Joshua, ganun talaga.
04:50Tapos yung one-half po nung plato, yung ating fiber, yung ating fruits and vegetables.
04:56Hindi po kasama ang fruit salad at minatamis kasi may asukal po yun.
04:59Ganun pala yung kasi yung sakit.
05:02Nakabukod yung ulang, nakabukod pa yung sausawan.
05:05So, kailangan pala one-fourth pala.
05:07Yung isang sasabi yung panghuli, dapat colorful, di ba?
05:11Yun yung green, orange, yellow.
05:14Yes, yung ating mga, tama yan asikwendo, yung ating mga gulay,
05:17in general, kapag ang gulay ay mapula-pula o kaya yellowish,
05:21yung mga kalabasa, yung mga carrots, maganda yan sa mata natin, vitamin A.
05:25Yung mga dark, leafy, green vegetables, meron po yan yung mga tinatawag na,
05:30I think, high in iron, kundi yung nagkakamali,
05:32at saka yung iba pang mga vitamins and minerals.
05:34So, the more colorful yung ating mga prutas at gulay, the better po.
05:38So, ito yung, Sik, sa inyong observation,
05:40gaano naman kalaki yung epekto nitong stress?
05:44Check, kakulangan sa tulog, check, sa pagdami ng sakit sa puso.
05:49So, mahalaga po, si Kueng Joshua, ang ating mga sleeping habits.
05:54Six to eight hours on average po, para sa mga matatanda na average.
05:58Habang tumatanda po tayo, lumiliit po, umiikli.
06:01So, kung dati eight hours, pwedeng six hours.
06:03Pero, ang importante rin is yung quality.
06:06Sa lahat po ng mga nakikilig na nunood,
06:08yung pong ating mga cellphone,
06:10ibabano po natin one hour bago tayo matulog.
06:13Yung sinasabi nila na sleep hygiene,
06:15kasi hindi maganda, guilty tayo.
06:17Ako rin guilty ako, si Kueng.
06:18Yung titingin ka muna sa social media bago matulog.
06:21Ako po, yung inyong utak,
06:23baka yung may nakita kayo yung tiritawag ng mga kabatangi na doomscrolling.
06:26Na parang, ano ba itong nakikita na?
06:28So, one hour before, let go of the digital devices.
06:33Maganda ho, mag-meditation,
06:34yung mga prayerful sa atin,
06:36mag-rosario or whatever equivalent it is in your faith practice
06:39para kalmado at dekalidad.
06:41Tapos yung ilaw pala, last on that note,
06:43yung ilaw, ideally, madilim po yung kwarto.
06:46Yung hindi mo makatulog, nightlight, no?
06:48Huwag maliwanag.
06:49Siguro, very, very dim na ating yung mga lampa na.
06:52Kasi hindi mo maiwasan na bago ka matulog,
06:55baka kasi may trabaho.
06:57Oo, yun nga, eh.
06:58Baka yung mga principal natin, nagtit-test.
07:00Di ba? Yun yun, eh.
07:02Oo, yun yun.
07:02Pero as much as possible,
07:03or mag-ano kayo na nga,
07:05di ba sa mga telepon na natin,
07:06meron mga selective alerts.
07:08Kung medyo, alam natin na si Bossing,
07:10yung, or ang nanay at tatay natin, no?
07:12Sila lang yung mag-trigger ng mga alert.
07:14Pero everyone else na hindi naman kasama sa VIP list,
07:17huwag na natin pansinin mo.
07:19Pahabol ko lang, Yuset,
07:19doon sa enough sleep,
07:21kasi minsan hindi maiwasan na mapuya
07:23dahil sa trabaho.
07:24Ideal ba yung babawi ka na lang
07:25sa mga susunod na araw,
07:27na itutulog mo na lang sa mga susunod na araw?
07:28Napag-uusapan po lagi yun,
07:30na parang pwede mang ibangko,
07:31ang mga tulog,
07:32parang deposit, withdraw.
07:34Medyo mahirap po yun, eh,
07:35kasi it's about consistency.
07:37Dapat po tayo ay nare-reset.
07:39Ang absolute minimum,
07:40o Joshua, para sa mga media practitioners,
07:42ang absolute minimum is four hours.
07:45Pero sobrang kulang na po yun, ha?
07:47Pero pag bumaba pa ng four hours,
07:49ay hindi ko maganda sa kalusugan.
07:51Okay, kasi minsan nahihirapan na rin
07:52pag four hours,
07:53pagka niisip mo na papasok ka na ng trabaho,
07:55lalo ka hindi makatulog.
07:56Pero ito po,
07:57alam po yung mga babalang sinyalis
07:59na posibleng,
08:00ayun nga,
08:00prone ka na sa atake sa puso
08:01na dapat ba din yan
08:02ng ating mga kababayan?
08:03At tignan po natin yung ating pulso.
08:05Ang normal na pulse rate natin
08:08ay mula yung iba,
08:10kung atletic ka,
08:11as low as 60 kaya.
08:13Pero on average,
08:14mga 80 to 100.
08:16Pag generally,
08:17kapag mas mabilis ko yung pulso natin,
08:19baka kailangan natin kumonsulta.
08:21Hindi naman kailangan cardiologist ka,
08:22agad pwede naman sa ating general practitioner,
08:25sa ating doktor.
08:26Yung YACA program,
08:27gamitin po natin ng PhilHealth.
08:29Sayang yun,
08:30libre yung konsultasyon
08:31dun sa YACA program.
08:32Para makita natin,
08:33bakit medyo mas mabilis ng konti
08:35yung tibok ng ating puso
08:36kasi baka meron tayong heart problem.
08:38Iba yung tibok ng puso,
08:40mabits pag nakikita mo yung crush mo.
08:42O kaya yung tibok ng puso
08:44kung nakikita mo yung mga builds
08:45sa kuryente,
08:46sa tubig.
08:47Iba rin yun.
08:48Dagdag po lang,
08:48yung pamamanas.
08:50Okay.
08:50Pag may nakikita tayong pamamanas,
08:52pwede rin kasi may problema tayo
08:53sa ating circulation.
08:54So yun yung mga general signs,
08:56yung pagkahapo,
08:57yung parang naglakad ka lang
08:58ng sobrang lapit
08:59pero hinihingal ka,
09:01magpacheck up po tayo.
09:02Okay.
09:03So Yusek,
09:03may mga programa po ba
09:04o kampanya ang DOH
09:06para ito'y tumulong
09:08dahil nakatood siya
09:09sa heart health awareness
09:10at prevention,
09:10lalo na sa mga komunidad
09:11na may limitadong access
09:13sa servisyo medikal?
09:15Kaakibat natin,
09:15asekwe,
09:16yung ating PhilHealth,
09:17yung ating PhilHealth Yakap
09:19para dun sa mga health centers,
09:20at lalo na yung mga private clinics.
09:23Pero ang DOH,
09:24yung ating mga bukas centers,
09:25bagong urgent care
09:26and ambulatory service centers,
09:28at yung ating mga hospital,
09:30kumpleto po yan
09:30sa kagamitan,
09:32lalo na sa prevention.
09:33Plus,
09:33as a final note,
09:34yung ating polisya,
09:36yung sinasabi ng mga trans fat.
09:38Naalala ko yung vlog
09:39ng ating Pangulo,
09:40I think it was last week
09:41or this week,
09:42yung policy changes.
09:43Tuwang-tuwa po kami.
09:44Maraming salamat,
09:45Mr. President,
09:46kasi nabanggit niya
09:46yung mga change in trans fat,
09:49yung mga change in salt,
09:50in sugar,
09:51napakahalaga po
09:52ng mga ganyang polisya.
09:53Okay.
09:54Well, muli,
09:55congratulations
09:55at maraming salamat po
09:56Undersecretary Albert Domingo
09:58sa updates na ibinahagi mo
09:59sa amin mula dito
10:00sa Department of Health.
10:01Salamat, Joshua Asikweng.
Comments