00:00Sa panahon po ngayon, napakahalaga ng tamang kaalaman sa paghawak ng pera,
00:04lalo na para sa mga young professionals para masiguro ang maayos na kinabukasan
00:08at maiwasan po yung financial stress.
00:11At para bigyan tayo ng practical strategies sa pag-manage ng finances
00:15at pagpapalago ng kita, kasama natin ngayon ang financial advisor
00:19na si Ms. Ferris, to me by Falko Tselo.
00:22Magandang umaga po and welcome dito sa Rise and Shine, Pilipinas.
00:25This is Prof. P together with Diane.
00:27Good morning!
00:30Hello, Paul. Good morning, everyone.
00:32Good morning. Alright, Ms. Ferris, para sa mga bagong pasok sa trabaho
00:35o yung mga young professionals,
00:37ano ba yung mga unang hakbang na dapat nilang gawin
00:39pagdating sa pag-handle ng kanilang sahod?
00:45Actually, magandang usapin nga po ito,
00:47especially sa mga nag-start ng kanilang businessman
00:51or work at pag-handle ng kanilang finances.
00:55And sa finances po, napaka-importante ng pagiging diligent.
00:59Alam mo yun, na everything is about diligence talaga,
01:02even in finances.
01:04And sabi nga po, it is written sa Proverbs 10,
01:06for poor is he who works with negligent hand,
01:10but the hand with diligent makes rich.
01:14So, alam mo yun, paano nga ba natin magpagyayaman yung mga bagay na meron tayo?
01:18Even our salary or mga startup na business, no?
01:22So, yung pagiging diligent po kasi is being sharp, eh.
01:27Sharp in a sense na dapat na alam natin paano i-manage yung storing and spending natin, no?
01:35So, even sa amin, sa mga financial advisor,
01:38tinuturo sa amin ito,
01:39naituro din sa aming mga mentees or clients, no?
01:43Na yung measurement, ito talaga yung key sa management.
01:47Na yung measurement and yung monitor mo ay napaka-importante na ito to plan ahead, eh.
01:53Kasi yun talaga yung key.
01:54Dapat ma-plan ahead mo yung mga kaperahan mo.
01:58Alam mo yun, so put things first
02:00or put first things first talaga kahit sa finances.
02:04Ano nga ba yung mga dapat kung gast to save?
02:06Ano ba yung mga hindi ko naman talaga dapat talaga gast to save?
02:10So, alam mo kahit sa finances, napaka-importante.
02:13Nag-meeting kayo ng sarili mo.
02:16I-analyze mo talagang maigi.
02:18Ano ba yung needs talaga?
02:20Ano ba yung wants ko lang?
02:22And napaka-importante na kahit sa finances, no?
02:25Meron tayong principle.
02:27Meron tayong na-negotiable.
02:28Meron tayong mga negotiable.
02:30Na baka, ito naman, pwede itong i-delay itong goal mo na ito, no?
02:35So, alam nyo po, lagi ito itong sinasabi sa lahat ng aking mentees and clients.
02:40Yung practical tip na pay yourself first.
02:44Okay?
02:45Normally po kasi, napapansin po sa atin, dito sa ating generation or tayong mga Pinoy,
02:50na kapag nagkakaroon tayo ng income,
02:53ang usually natin iniisip agad ano yung mga dapat kong bayaran,
02:57ano yung mga expenses ko.
02:58Pero yung pay yourself first na principle,
03:01ito yung income mo, ina-less mo muna yung savings.
03:04Or for yourself, magtatabi ka talaga kahit kurot man yan o pakiramdam mo maliit.
03:10Pero later on, mas makikita mo yung value neto kapag ginawa mo siya on the long run, no?
03:16Yung income less savings, tapos yung matitira,
03:19yun lang talaga yung gagamitin mo for your daily or monthly need
03:24or yung mga kailangan nating bayaran.
03:26So, and alam niyo po, kahit nga po si Chinkitan o mga, alam mo yun,
03:31mga finance expert,
03:33lagi na lang sinasabi yung timeless principle na
03:35do not live beyond your means.
03:38Kasi kung gusto mo talaga yung makapagsimula ng tama,
03:41napaka-importante yung maunawaan mo
03:43na kung ano lang yung parameter na meron ka,
03:46dun ka lang mag-work eh.
03:49Alam mo yun, and actually isa sa mga principles din
03:52na kailangan nating maunawaan yung
03:54do not count your chickens before they hatch.
03:57Kasi ako po personally ha,
03:58based talaga sa aking karanasan na
04:01nagsimula ako sa pag-handle ng aking finances,
04:04wala pa naman kung mga ganitong teachings, no?
04:07Yung wala pang sahod,
04:09na-budget ko na siya,
04:11paano ko siya gagastusin?
04:12Hindi kung paano ako magsustore
04:14at ano yung i-spend ko lang eh.
04:17So, alam mo yun,
04:18napaka-importante pala na
04:19kung wala pa siya yung perang yan,
04:22kahit pa bonus yan,
04:23alam, especially ngayon, no?
04:25Bird months na.
04:26Baka naiisip mo na yung 13 months mo.
04:28Hindi eh.
04:29Kailangan maunawaan mo na
04:30do not count your chickens before they hatch, no?
04:34Mag-isip muna tayo,
04:35ano yung mga bagay na pwede kong ma-eat on,
04:38ano yung mga pwede kong matabi,
04:40kesa sa gagastusin ko lang agad.
04:42Again, sabi ko nga,
04:44do not live sa deserve go to na mindset.
04:47Kasi ako po personally na-experience ko to eh,
04:49na ang dulo nun eh,
04:50nasayang lang,
04:51nawaldas ko lang,
04:52natapon ko lang yung mga bagay
04:54na dapat opportunity pala sa akin.
04:57Even may finances.
04:59Again, sabi ko nga kanina,
05:02live with talaga.
05:03Ganun po siya ka-importante.
05:05Okay, I'm seeing here that
05:07you have this concept of
05:08maybe delayed gratification
05:10because most of the young professionals
05:12and even yung mga bagong graduates,
05:15kapag sila nakatanggap ng sahod,
05:16talagang bigay agad sa special loved ones,
05:19mga mga isa buhay,
05:20pamilya.
05:21Iba naman,
05:22they want to live a life.
05:23Yung mga,
05:23may mga isadyante ako,
05:25nag-rent agad ng kondo or whatsoever.
05:28Kasi it's part of their living, no?
05:31Pero,
05:31technically,
05:32yung sahod nila sapat lang sa kanila.
05:34What if,
05:35halimbawa lamang, no?
05:36Sa young professionals natin,
05:38yung sahod nila ay talagang sapat lang.
05:41Alam natin,
05:41we are saying na kailangan ng savings,
05:43pero,
05:44ang pinaka,
05:46pagkagastos na lang nila
05:47ay talagay pangangailangan nila
05:48at pangangailangan ng pamilya nila.
05:50Kailan natin masasabi na dapat may savings talaga dapat tayo?
05:53Actually,
05:57yung savings po,
05:57hindi mo naman kailangan ng malaki agad eh.
05:59Kahit nga mag-start ka sa 50, 100,
06:03kasi alam niya po,
06:04ang pagtatabi,
06:04hindi siya kung magkano
06:06or kung gano'ng alaki yung natatabi mo.
06:08It's really about yung habit
06:10na kumukur ka kahit pa pano.
06:14And kahit pa ikaw ay below
06:17or alam niyo yun,
06:19yung minimum ang iyong natatanggap,
06:22napaka-importante pa din
06:23na magtatabi ka talaga.
06:25It takes discipline talaga to do that.
06:28Pero kailangan natin maunang tawaan na
06:30kahit magsimula kang maliit
06:32o doon,
06:34alam niyo yun,
06:35along the way,
06:35lalaki naman siya eh.
06:36Kasi again,
06:37habit siya.
06:38Ang pagtatabi,
06:39kahit 50 peso,
06:40kahit 20,
06:42kahit 100.
06:43Kasi technically,
06:44akala lang natin wala.
06:46Akala lang natin sapat lang talaga.
06:48Pero kung babawasan mo siya ng maliit
06:50para makapagtabi muna,
06:53eh makikita po natin
06:54na talagang posible pala siya eh.
06:56Ayun.
06:57Yung mga paunti-unting saving,
06:59lalaki rin yan eventually.
07:00Pero ito,
07:00yung paggamit ng credit card,
07:02Therese,
07:02okay ba yun?
07:03Meron ba itong advantage
07:05o disadvantage
07:06paggamit ng credit card?
07:10Actually,
07:11ang credit card po kasi
07:13is very neutral, no?
07:15Pwede siyang maging beneficial
07:16and beautiful
07:18sa ating mga makawak na ito
07:20kung marunong kang hawakan
07:23at i-manage ito properly eh.
07:25At the same time,
07:26magiging detrimental ito
07:27kung hindi nga po tayo
07:29marunong mag-manage.
07:30Pwede kang mapahamak,
07:32actually,
07:33kung hindi ka marunong
07:34humawak na ito.
07:35Yung kapag nakakuha ka,
07:37may ganitong credit limit,
07:38naiisip mo na agad na
07:40ay pwede akong bumili
07:41ng ganito,
07:42ng ganyan.
07:43And eventually,
07:43magkakaroon ka ng mga penalty,
07:45interest,
07:46mga charges.
07:47Kaya alam siya
07:48nagiging masama
07:48kapag wala tayong wisdom
07:51or knowledge
07:51and understanding
07:52paano ito nag-work.
07:54Pero alam niyo po,
07:55actually,
07:55kung marunong ka,
07:56humawak ng credit card,
07:59so maraming perks eh
08:00and benefits,
08:01discounts actually,
08:03ang pwede mong makuha
08:04how to handle,
08:06how to handle this properly.
08:10So,
08:11again,
08:11ang credit card po,
08:12hindi siya
08:13masama
08:14at hindi rin naman siya
08:15agad mabuti.
08:16Again,
08:16depende siya sa humahawak,
08:18kung paano niya
08:19naiintindihan
08:20at kung ano yung purpose,
08:21kung bakit niya ito
08:22gagamitin.
08:24Kasi kung gagamit ka
08:25ng credit card
08:26at again,
08:27mag-believe
08:28beyond your means
08:29ka na naman,
08:30hindi siya
08:31makakatulong sa'yo.
08:32Kaya,
08:32depende po siya
08:33sa paggamit.
08:36Alright,
08:36on that out,
08:37maraming salamat
08:38sa pagbibigay sa amin
08:39na informasyon
08:39patungkol sa
08:40napakalagang usapin na ito.
08:41Miss Faris Tumi
08:42by Falco Teller.
