00:00Có thực mới vượt được đạo, đạo lý sinh tồn trong dòng chảy nhân sinh, một câu nói đơn sơ mà thấm thiế cả ngàn đời.
00:09Trên cánh đồng văn hóa dân gian Việt Nam, muôn vàn câu tục ngữ, ca giao đã mọc lên như lúa tốt sau mùa mưa, mang theo tinh thần, trí tuệ và đạo lý sống bao đời của cha ông.
00:19Trong số đó, câu có thực mới vượt được đạo, tuy giản dị về mặt ngôn từ nhưng lại bao hàm một chân lý vô cùng sâu sắc.
00:27Còn người chỉ có thể giữ gìn, phát huy đạo đức, lý tưởng, tinh thần khi những nhu cầu căn bản nhất, đặc biệt là nhu cầu ăn, mặc, sống, được đảm bảo.
00:37Đạo không thể bay trên cái bụng đói, lý tưởng không thể đứng vững giữa cơn gió lạnh và khổ đau.
00:42Nhưng liệu ý nghĩa của câu này chỉ dừng lại ở miếng cơm manh áo hay nó còn là lời cảnh tình, một chiếc lý nhân sinh xuyên suốt bao thời đại?
00:51Hãy cùng đi sâu vào từng lớp nghĩa, từng lớp cảm xúc, từng câu chuyện đời thường và những bài học vĩ mô ẩn trong một câu nói ngắn gọn ấy.
00:592. Nguồn gốc, cấu trúc và tầng lớp ý nghĩa
01:03Cấu trúc và ngôn ngữ
01:05Có thực nghĩa là có cái ăn, có điều kiện vật chất, sinh tồn được.
01:10Vực được đạo là có thể duy trì, nâng đỡ đạo lý, tinh thần, nhân cách.
01:16Câu thành ngữ này là một dạng ẩn rụ kép.
01:19Thực ở đây không chỉ là thức ăn mà còn đại diện cho toàn bộ hệ thống nhu cầu vật chất.
01:24Còn đạo không chỉ là tôn giáo mà còn bao gồm đạo làm người, đạo lý sống, phẩm giá, chi thức và tinh thần.
01:33Nguồn gốc văn hóa xã hội
01:34Từ thủa sơ khai, người Việt sống dựa vào nông nghiệp luôn lấy sự no đủ làm nền tảng cho mọi giá trị.
01:42Một mùa màng thất bát có thể khiến cả làng bỏ đạo mà cầu cơm.
01:46Nhưng khi đã no ấm, người ta lại dựng đền chùa, giữ lễ nghĩa, kính trên, nhường dưới.
01:52Câu thành ngữ này xuất hiện như một sự đúc kết từ ngàn vạn hoàn cảnh thực tiễn,
01:56phản ánh quy luật ngàn đời của con người.
01:583. Mối liên hệ giữa vật chất và tinh thần trong đời sống cá nhân và xã hội
02:06Mối quan hệ khăng khít không thể tách rời
02:09Trong chết học, đặc biệt là chết học Marxist,
02:13người ta gọi đó là quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
02:18Nghĩa là đời sống vật chất quyết định đời sống tinh thần.
02:21Một con người bụng đói, dét run, không thể nghe thấu lời dân dạy đạo đức.
02:26Một xã hội không đủ cơm ăn áo mặc sẽ khó mà duy trì được giá trị nhân văn cao đẹp.
02:31Không tuyệt đối hóa vật chất nhưng cũng không thể coi nhẹ.
02:35Câu thành ngữ không cổ suý chủ nghĩa thực dụng mà là lời nhắc rằng
02:38trước khi nói đến đạo hãy lo cho người ta cái ăn, cái mặc.
02:42Đừng mong một đứa trẻ mồ côi đói lả giữa chợ lại biết hiếu nghĩa
02:46trước khi ai đó đưa cho em một ổ bánh mì.
02:484. Những câu chuyện mang sức nặng của một chiếc lý
02:52Câu chuyện 1. Câu chuyện của mẹ tôi, người phụ nữ bán dao đầu chợ.
02:57Hồi nhỏ tôi hay nghe mẹ than thở, phải lo cho các con no cái bụng đã
03:02rồi mới dậy dỗ được gì thêm.
03:04Mẹ tôi không học cao nhưng sống bằng cả một trái tim hiểu đạo lý.
03:09Mỗi sáng sớm khi trời còn tờ mờ, mẹ đã gánh dao ra chợ bán
03:13kiếm từng đồng lẻ để đổi lấy bữa cơm chiều.
03:16Có một lần tôi hỏi mẹ sao không để dành tiện học nhạc cho tôi,
03:20mẹ lặng đi một lúc rồi bảo
03:22Con trai à, nếu ngày nào bụng con cũng đói
03:25thì dù thầy giỏi đến mấy, con cũng chẳng học nổi đâu.
03:29Ngày ấy tôi giận mẹ, nhưng lớn lên rồi
03:31tôi mới hiểu mẹ chính là người đầu tiên dạy tôi bài học về câu
03:35có thực mới vượt được đạo bằng chính mồ hôi và nỗi lo lắng hàng đêm.
03:40Câu chuyện 2
03:41Câu chuyện của Trương Ba
03:42Cái hồn trong thân xác anh hàng thịt
03:45Từ kho tàng văn học cổ điện Việt Nam
03:47vở kịch Hồn Trương Ba ra hàng thịt
03:50của Lưu Quang Vũ chính là một minh chứng văn học sinh động.
03:53Trương Ba có tầm hồn thanh cao
03:55nhưng phải sống trong thân xác thô lậu của một anh hàng thịt
03:58mỗi ngày bị chi phối bởi cơn đói, dục vọng và bản năng.
04:02Đó là xung đột giữa đạo và thực
04:04và chính mâu thuẫn ấy đã khiến nhân vật rơi vào khủng hoảng
04:07liệu đạo có còn là đạo khi bị trôn vùi trong cái đói, cái khát của thệ xác.
04:12Câu chuyện 3
04:13Câu chuyện thời chiến
04:15Những người lính giữ đạo giữa cái chết
04:17Trong những năm tháng chiến tranh
04:19có biết bao chiến sĩ sẵn sàng hy sinh thân mình vì tổ quốc
04:22nhưng để có thể chiến đấu
04:24họ cũng cần được ăn, được tiếp tế, được nuôi dưỡng tinh thần và thể chất.
04:28Một tờ giấy viết vội lời chăn chối
04:30một khúc khoai nướng chia đôi trong lán rừng giữa đêm mưa rừng Trường Sơn
04:34ấy chính là biểu hiện của thực nuôi đạo trong chiến tranh.
04:375. Đạo không thể sống mãi trên đôi chân rõng
04:40Tôi từng gặp một ông cụ ăn xin ở ngã tư Lê Duẩn
04:44người đàn ông chạc 70 gầy quắt queo như cảnh củi khô
04:47Tôi đưa ông ổ bánh mì và hỏi
04:50Ông có gì muốn nhắn nhủ với người trẻ chúng cháu không?
04:53Ông run run cầm lấy bánh rồi nói
04:55Cháu ơi, người ta hay bảo giữ đạo, sống tử tế
04:59nhưng thử đói 3 ngày xem còn giữ được bao nhiêu?
05:04Tôi lặng người
05:04Không phải ông cụ thiếu đạo đức
05:06mà chính xã hội đã bỏ quên điều kiện
05:09để ông gìn giữ đạo ấy
05:10Người ta dễ phán xét kẻ xa ngã
05:13nhưng mấy ai nhìn thấy cái đói bên trong họ lớn đến nhường nào?
05:176. Mở rộng
05:18Ánh xạ vào xã hội hiện đại
05:20Giáo dục và nhân đọ phải đi cùng nhau
05:23Ở nhiều vùng sâu vùng xa
05:25hàng trăm em nhỏ băng rừng
05:27lội suối đến trường với cái bụng rỗng
05:29Những bài học về chung, hiếu, nghĩa, trí
05:32liệu có thể gieo vào lòng các em khi bữa trưa là cơm trắng chăn nước lã?
05:37Chính phủ, xã hội, nhà trường
05:39muốn vực đạo cho thế hệ mai sau
05:41thì thực phải được chăm lo đầu tiên
05:43Doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh
05:46Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững
05:48không thể chỉ nói về văn hóa doanh nghiệp
05:50mà để công nhân ăn mì tôm sống qua ngày
05:53Muốn đạo đức nghề nghiệp thấm vào từng cá nhân
05:56thì mức lương, phúc lợi và môi trường làm việc phải đủ sống
05:597. Vực dạy đạo không chỉ bằng lời
06:02mà bằng hành động cụ thể
06:04Câu thành ngữ
06:05Có thực mới vực được đạo
06:07không hề phủ nhận giá trị của tinh thần, đạo lý hay lòng tin
06:11Ngược lại, nó nhấn mạnh rằng
06:13tinh thần chỉ sống khi có đất để đứng
06:15mà đất ấy chính là vật chất
06:17là điều kiện sinh tồn cơ bản
06:19Muốn diền giữ đạo làm người
06:21đạo lý xã hội, đạo đức nghề nghiệp
06:24thì mỗi chúng ta
06:25từ cá nhân đến cộng đồng
06:26cần đặt nền móng thực thật vững chắc
06:29Không ai có thể hát khi đói
06:31yêu thương khi khổ
06:32hay đạo đức khi bị đẩy vào cùng cực
06:348. Lời kết
06:36Khi thực trở thành đôi cánh cho đạo bay cao
06:40Một xã hội lý tưởng
06:41không phải là nơi chỉ nói toàn
06:43những lời hay, ý đẹp
06:44mà là nơi mọi người đều được no đủ
06:46được học hành, được yêu thương
06:48và có cơ hội giữ chọn nhân cách
06:51Có thực mới vực được đạo
06:53không phải là lời than vãn
06:55mà là lời nhắc nhở nhân ái
06:57lời hiệu triệu cho một xã hội
06:58mà trong đó, đạo được xây dựng
07:01từ thực tiễn đời sống
07:02và thực không bao giờ bị quên lãng
07:04khi ta nói đến lý tưởng
07:05Hãy subscribe cho kênh La La School Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn
