00:00Pag-initi ang mga magsasaka may iba pang matinding talaban.
00:09Tahimik ang mga ito kong matake.
00:15Pero magugulat na lang sa pinsa lang tayo netong iwan sa mga tanina.
00:27Solusyon sa protina para sa tao.
00:29This is the main reason why the Kuhol is in the Philippines.
00:35From Taiwan,
00:37the Golden Apple Snell is in 1982.
00:48There is a Kuhol here.
00:50So, this is what they did.
00:51They did it on the Kuhol,
00:53and then they did it on the Kuhol.
00:54They did it on the Kuhol,
00:55and then they did it on the Kuhol
00:57hanggang sa tumumba ito.
00:59Hanggang sa dumami ang bilang ng mga ito
01:02na madalas makikita sa bukit.
01:05Sa halip to makatulong,
01:07nauwi ito sa mga lawakang pinsala sa mga palayan.
01:14Ayon sa pag-aaral ng Rice Knowledge Bank,
01:17aabot ng halos 50% ng ani
01:20ang posibleng perwisyong dulot
01:22na mga Kuhol
01:23sa pag-atake nito sa mga palayan.
01:25Sa isang lugar pa lang,
01:26makakita na tayo ng
01:27one, two, three, four, five.
01:29Lima!
01:30Kakaini nila isang tanim na ito
01:32ng palay, kita mo.
01:33Yung nangyayari,
01:34sira-sira na yung kanyang dahon.
01:37Kitang-kita kung paano palibutan
01:39ang mga Kuhol
01:40ang tanim ng palay.
01:41Ang kanila pwersa sa palayan.
01:44Mahirap mapuksa.
01:46Lalo na't
01:47kayang mangitlog
01:48ng babaeng Kuhol
01:49ng limang daang piraso
01:51kada araw.
01:53Sa pantala sa Tayabas, Quezon,
01:55may hayop daw na kayang
01:58tuksain ang sandamakmak
02:00na Kuhol.
02:01Balakas ilong kumagat
02:03at kayang durugi
02:04ng mga Kuhol
02:05ang ahas pagong.
02:07Paano siya nakakatulong?
02:08Paano,
02:09paano nyo na-discover yan?
02:11Kasi po,
02:12pag nakikita namin sa palayan
02:13na may maraming ganito,
02:14yung palay po,
02:15malago ang ano
02:16kasi walang kumakain na Kuhol.
02:17Ang mga ahas pagong,
02:19kapilang rin
02:20sa mga invasive species
02:21gaya ng Kuhol.
02:23Pesterin ang mga ito
02:24sa palaisdaan
02:25at ilog
02:27dahil
02:28kinakain nila
02:29ang mga isda.
02:30Sa palayan na ito,
02:32makikita na malago ang palay
02:34at halos walang Kuhol
02:35na nanginginain.
02:37Nasa dalawang ahas pagong
02:39ang makikita sa bawat anima.
02:45Sa Laguna,
02:46matinding kalaban daw
02:48ng mga mga isda
02:49ang Asian Swamp Il
02:50o Kiwet.
02:52Lalib pa!
02:53At parang wala pang katapusan.
02:55Ayan na!
02:56Gumagalaw!
02:57May gumagalaw!
02:58Ayan!
03:00Ayan!
03:05Madulas,
03:06mabilis kumilos
03:07at may kahabaan
03:08ang mga Kiwet.
03:09Ang tulis pala ng ulo niya.
03:10Parang ahas ang itsura.
03:13Kaya rin itong humukay
03:14ng halos limang talampakan.
03:17Nakilala ko
03:18ang may-ari ng Hituan
03:19at palayad
03:20na si Mang Oscar.
03:22Malaki raw ang logi niya
03:23dahil sa Kiwet.
03:24Pag-buy na under sa akin ako,
03:2640 men, 50,
03:27nabibigyan ko eh.
03:29Ngayon,
03:30nung lumabas ang Kiwet,
03:31mag-uhulog ako
03:33yung isang box
03:34ng aking fry ng hito.
03:37Kapag sinulog ko,
03:385 days,
03:39wala na kumakita
03:40Ms. Kiwet.
03:41Kapansin-pansin ang mga buta
03:42sa palaisda
03:43ni Mang Oscar.
03:45Ang salarin
03:46ng Kiwet.
03:48Kaya nilagyan niya ito
03:49ng plastic at fishnet
03:50para hindi tuloy
03:51ang makapasok
03:52sa palaisda
03:53ng mga Kiwet.
03:56Nakikita mo,
03:57ito yung daanan,
03:58ilapil.
03:59Nasa ilalim siya.
04:01Mag-misa,
04:02lampasan ha.
04:03Kasi nagagawa na sila
04:04ng mga tunnel.
04:06Lalim pa!
04:07At parang wala pang katapusan.
04:10Ipinakilala sa Pilipinas
04:11ang Kiwet
04:12bilang isang aquaculture species
04:14upang makatulong
04:15sa agrikultura
04:16taong 1905.
04:18Hanggang sa
04:19natutunan na
04:20ng mga magsasaka
04:21kung paano labanan
04:22ang mga pesteng Kiwet
04:23sa kanilang palayan.
04:25On the other side,
04:26isang grupo rin
04:27ng mga tao
04:29na sa isang community
04:30ang turing naman
04:31sa kanya ay biyaya.
04:33Hinuhuli ang mga Kiwet
04:34gamit ang isang
04:35mahabang metal
04:36na may daloy ng kuryente.
04:38Itinatapat ito
04:39sa butas ng Kiwet
04:40para lumabas
04:41at madaling mahuli.
04:43Aabot ang 10 kilo
04:44ng Kiwet
04:45ang nakukuha rito
04:46kada araw.
04:47So,
04:48dito sa styrofoam na ito
04:49dito nilalagay
04:50ng mga tiga dito
04:51yung nahuli nila
04:52sa nakaraang
04:53dalawang araw.
04:54Mas malalaki rin ito
04:56kumpara sa
04:57nasa kalaisdaan
04:58ni mga Oscar.
04:59Bukod sa laki,
05:00iba-iba rin
05:01ang kulay nito.
05:02Kapag hinahawakan,
05:03paatras ito
05:04kung pumiglas.
05:06Maatras eh oh.
05:07Pag hinahawakan mo,
05:08maatras siya.
05:09I'm not even
05:10moving anything.
05:11Katawan lang niya,
05:12yung muscles
05:13ng kanyang katawan
05:14yung gumagalaw.
05:15Dalawang beses kada taon
05:17kumangitlog
05:18ang mga babaeng Kiwet.
05:19So,
05:20yung isang gravid
05:21na female
05:22can lay up to
05:231,000 eggs
05:24at one time
05:25and they lay
05:26all year round
05:27kaya ang bilis nila
05:28magpadaan.
05:29Si Arnaldo,
05:30isa sa mga
05:31bumibili ng Kiwet
05:32sa Laguna.
05:33Umaabot daw
05:34ng isang libong kilo
05:36ng Kiwet
05:37ang kanyang nabibili
05:38kada buwan.
05:39Ibinibenta raw niya ito
05:40sa ibang bansa
05:41gaya ng China.
05:42Yung rice eel
05:43ay hindi naman
05:44talaga included
05:45dun sa invasive
05:46alien species
05:47natin
05:48ng mga isda.
05:49Nagkataon lang
05:50na considered siya
05:51ng mga farmers
05:52na peste
05:53kasi binubutas niyan
05:55yung mga rice
05:56paddies
05:57or dikes
05:58lalong-lalo
05:59na pag mag-espon sila
06:00o mag-tatago.
06:01Sa ngayon,
06:02isang malaking industry
06:03yung eel industry
06:05sa buong Pilipinas.
06:06Isa,
06:07yung Pilipinas
06:08sa main exporters
06:09nitong eel.
06:10Bukod sa peste
06:13sa palayan
06:14at palaisdaan
06:15ang mga
06:16maisan
06:17at manggahan
06:18may problema rin
06:19sa mga peste.
06:23Sa Concepcion Tarlac,
06:24may mga nilalangraw
06:25na notorious
06:27sa maisan.
06:28Paborito nitong
06:29kainin ng dahon
06:30at bunga ng mais.
06:31Ito ang
06:32fall armyworm
06:33o mas kilala
06:35ng mga magsasaka
06:36na harabas.
06:372019
06:39na itala
06:40sa Piat,
06:41Cagayan
06:42ang unang kaso
06:43sa Pilipinas
06:44ng pamemeste
06:45ng mga harabas.
06:47Hindi matukoy
06:48kung paano ito
06:49nakarating sa bansa.
06:50Kaya raw
06:51nitong sumiksik
06:52sa kasuluk-sulukan
06:53ng bunga
06:54ng mais
06:55at kainin
06:57ang kapwa
06:58nito,
06:59harabas.
07:02Sa tala
07:03ng kagawaran
07:04ng agrikultura
07:05ng nakaraang taon,
07:07aabot sa 700
07:08metriko tonelada
07:09ang ani
07:10ang pinsalang dulot
07:11ng harabas
07:12sa industriya
07:13ng mais.
07:15Sa Llanera,
07:16Nueva Ecija,
07:17hindi rin
07:18nakaligtas
07:19sa pag-atake
07:20ng mga peste
07:21ang mga puno
07:22ng mangga.
07:23Sa dahon ng mangga,
07:24nangingitlog
07:25ang mga
07:26talakiti
07:27o mango leaf hopper
07:28tuwing taginid.
07:29Kapag malaki na,
07:30sinisip-sip nito
07:31ang mga katas
07:32ng bulaklak.
07:33Ang epekto,
07:34hindi na kayang
07:35mamunga
07:36ng puno
07:37ng mangga.
07:38Ang isang pinakaayaw
07:39natin sa invasive species is
07:41they can be
07:42disease vectors
07:43pero silang
07:44mag-carry ng disease,
07:45ng parasites
07:46at kung ano-ano pa
07:48tapos
07:49mahahawahan nila
07:50yung local fauna.
07:52E di parang
07:53COVID din yan, no?
07:55Pag nahawa sila,
07:56pwede nilang ikamatay
07:58dahil wala silang
07:59natural
08:00immune capability
08:01or wala silang
08:03natural
08:04biological
08:05defense mechanism.
08:18Maraming salamat
08:19sa panonood ng
08:20Born to be Wild.
08:21Para sa iba pang kwento
08:22tungkol sa ating kalikasan,
08:24mag-subscribe na
08:25sa GMA Public Affairs
08:26YouTube channel.
Comments