00:00ERGÜN DİLER KUTUP NOKTASI
00:03Putin'in çok kutuplu dünya için elimizden geleni yapmaya hazırız sözü,
00:08savunma bakanı Yaşar Güler'in Suriye ile ilgili yaptığı görüşme ve çekilme tanımı,
00:14piyasaları sarsan borsayı tepe takla keden rüzgarın kaynağı,
00:18Akdeniz ve Kızıldeniz'deki askeri yığınak,
00:21İsrail'in bitmeyen vahşeti.
00:24Adım adım gidelim.
00:26Politikacılar, diplomatlar, gazeteciler ve uluslararası gözlemciler,
00:30ısrarla, yorulmadan, bıkmadan dünyanın çok kutuplu olduğu veya yakında olacağı tezini işlemekte.
00:37Bu argüman son aylarda Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres,
00:43Almanya Başbakanı Olaf Scholz,
00:45Almanya Dışişleri Bakanı Annalena Barbok,
00:48Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron,
00:50Brezilya Devlet Başkanı Luiz Lula da Silva
00:53ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından da dile getirildi.
00:58Avrupa Birliği'nin dış ilişkilerden sorumlu yüksek temsilcisi Joseph Borrell,
01:03dünyanın 2008 küresel mali krizinden bu yana,
01:06karmaşık çok kutupluluk sistemi olduğunu savunuyor.
01:10Ünlü yatırım bankası Morgan Stanley'de,
01:12çok kutuplu bir dünyada yol almak için bir strateji belgesi yayınladı.
01:17Böyle örnek hiç az değil. Peki gerçek ne?
01:20Açalım.
01:21Çok kutupluluk, uluslararası sistemdeki büyük güçlerin sayısını ifade eder.
01:26Ve dünyanın çok kutuplu olması için,
01:29üç veya daha fazla güç olması gerekir.
01:32Bugün bir kutup oluşturmak için ekonomik büyüklüğe,
01:35askeri güce ve küresel kaldıraca sahip yalnızca iki ülke var.
01:40Amerika Birleşik Devletleri ve Çin.
01:43Diğer büyük güçler görünürde yok ve yakın zamanda da olmayacaklar.
01:48Yükselen yeni ve orta güçlerin,
01:51büyük nüfusa, gelişen ekonomilere sahip bağlantısız ülkeler olması,
01:56dünyayı çok kutuplu yapmaz, yapmayacak da.
01:59Mesela Hindistan.
02:012021 gibi savunmaya bütçe ayırarak öne çıkmak istedi.
02:05Tabloda yer edinmek için hamle yaptı.
02:08Çin'in harcamalarının dörtte birine ulaşabildi.
02:11Ekonomik zenginlik, güç kullanma yeteneğinin bir başka göstergesidir.
02:16Japonya, dünyanın üçüncü büyük ekonomisine sahip.
02:20Ancak IMF'in son rakamlarına göre gayrisafi yurt içi hasılası,
02:24Çin'inkinin dörtte birinden az.
02:27Almanya, Hindistan, İngiltere ve Fransa'nın ise daha da küçük.
02:31Avrupa Birliği de bir kutup değildir, olmayacaktır.
02:35Her ülkenin ayrı ajandası hedefi vardı.
02:38Birlik olarak hareket etme kabiliyetleri sıfır bile değildi.
02:42Rusya, yüz ölçümü, muazzam doğal kaynakları ve devasa nükleer silah stokları nedeniyle
02:49büyük güç statüsü için potansiyel bir adaydır.
02:52Ülkenin sınırlarının ötesinde kesinlikle bir etkisi var.
02:56Büyük bir Avrupa savaşı yürütüyor ve Finlandiya ile İsveç'i NATO'ya katılmaya zorladı.
03:03Yine de İtalya'dan daha küçük bir ekonomiye ve Çin'in dörtte birine eşit bir askeri bütçeye sahip.
03:09Bu verilerle Rusya da üçüncü bir kutup olarak nitelendirilemez.
03:14Amerika ve Çin, iki büyük güç, dünyanın toplam savunma harcamalarının yarısını oluşturuyor.
03:21Birleşik Gayrı Safi yurt içi hasılaları ise otuz üç büyük ekonomiye kabaca eşit.
03:27Bu nedenle küresel mücadele Amerika ile Çin arkasındaki yapıyla yürütülüyordu.
03:33Şimdi bu noktadan hareket edelim.
03:36Amerika, Çin'in etki alanlarını sınırlayıp kendi projeleriyle kontrol edebildiği bir dev olarak ayakta ve hayatta tutmak istiyor.
03:44Şimdilik bunu da yapıyor.
03:46Geçtiğimiz hafta dünya ekonomileri sarsıldı.
03:49Kapkara bir güne uyandı.
03:51Genel itibariyle yapılan yorumlar Amerika'daki resesyon beklentisini öne çıkarıyordu.
03:57Oysa arz ve talep dengesinde bir aşınma vardı.
04:01Mesela Çin dünyanın geri kalanının kullanabileceğinin iki katı kadar güneş paneli üretiyordu.
04:08Türkiye'ye de gelmek için sıraya giren otomobil firmalarının üçte biri de kar etmiyordu.
04:14Zarardaydı.
04:16Üretimde kısıtlama olmadan yoluna devam eden Çin, sonuç olarak düşen fiyatlar, iflaslar, fabrikaların durması ve iş gücü kaybıyla karşılaşıyordu.
04:27Batı ekonomilerinin Amerika'nın isteğiyle kendi firmalarını destekleme kararı alması Pekin için kırmızı alarm anlamına geliyordu.
04:35Jinping Amerikalı devleri geçtiğimiz ay Pekin'de konuk etse de durum değişmiyordu.
04:41Tüm bunlar yan yana gelince iyimser tahminle Çin'in bu yılki büyüme oranı yüzde beş olarak belirleniyordu.
04:48Çin'in büyüyememesi tarihte bize başka bir ilki gösteriyordu.
04:53İsrail Orta Doğu'yu ateşe iterken, savaş tehlikesi giderek büyürken petrol fiyatları fırlamıyordu.
05:00Olacak iş değildi.
05:02Ancak oluyordu.
05:04Çünkü Çin ihtiyaç duymuyordu.
05:06Geçen yıl büyüme oranları istenen düzeyde olmayınca bir de üzerine bu yılki beklentiler binince stres artıyordu.
05:15Ekonomi dalgalanma kaçınılmaz olarak kendini gösteriyordu.
05:18Bizim de merkezinde olduğumuz Orta Doğu yanıyordu.
05:22İsrail durmuyor, vuruyor, öldürüyor, yok ediyordu.
05:26Küresel denklemin bölgeden geçtiğini gören Türkiye de haklı olarak kartlarını yeniden dağıtmak için hamle yapıyordu.
05:34Suriye ile ilişkilerin tekrar ele alınması da bunlardan biriydi.
05:38Bakan Güler, ilişkilerin normalleşmesi için daha önce Esad'ın gündeme getirdiği Suriye'nin kuzeyindeki Türk askerlerinin çekilmesi konusuyla ilgili
05:48kapsayıcı bir anayasanın kabulü, serbest seçimlerin yapılması, kapsamlı bir normalleşme ve güvenlik ortamının sağlanması konusunda elimizden gelen desteği vermeye hazırız.
05:59Ancak bunlar yapıldıktan ve sınırlarımızın güvenliği tam olarak sağlandıktan sonra karşılıklı koordine ile gereğini yaparız diye konuştu.
06:09Bakan Güler görüşmelerinde bakanlar düzeyinde olabileceğini açıkladı.
06:15Liderler aritmetiğinde belli ki zor görünmekteydi.
06:19Rusya'nın tutumundan daha etkili olan AB ve Amerika'nın ağırlığı yaptığı basınçtı.
06:25Türkiye'nin bölgedeki belirleyici güç olmasının önüne geçilmek isteniyordu, net.
06:30Günün sonunda Amerika çok kutuplu bir düzene karşıydı.
06:34Kimseyi bu kategoride görmüyordu.
06:36İhtimal barındıran şıkları da geriye itiyor, püskürtüyordu.
06:40Avrupa buna güzel bir örnekti.
06:43Peskodan Amerika'nın şemsiyesine savruluyorlardı.
06:46Washington, Pekin'i öteki yaparak, ayakta tutarak kontrol edilir hale getirmek ve egemenliğini sürdürmek istiyordu.
06:54Bunun için çabalıyorlardı.
06:56Yaparlar mı bilemem.
06:58Ancak amaçları ortada.
07:00Ekonomik olarak, siyasi olarak, stratejik olarak, askeri olarak devamlı sahadalar.
07:05Çin'in etrafında her hafta tatbikat yapıyorlar.
07:09Suriye'de, Irak'ta, Gazze'de yaşananlar da, küresel ekonomik sarsıntı da rollerin yeniden dağıtılması için çekilen sancılardı.
07:18Uzaktan bakınca bile yerine, konumuna itiraz eden ve bunu yüksek sesle dile getiren tek ülke Türkiye.
07:25Çin bile, sessiz düşünün.
07:27İsrail ise her göreve talip.
07:30Olacakları bu kulvarda değerlendirmek, sonuçları sağlıklı görmemizi sağlayacaktı.
07:35Çok şey olacağını görmek için üst seviyede bir akla ihtiyaç yoktu.
07:40Bakalım.
