00:00Sa puntong ito, talakayin natin ang pag-host ng Pilipinas ng 49th ASEAN Summit at ang pagdalo ni Pangulong Bongbong
00:06Marcos sa APEX Summit.
00:08Makakapanayin natin si Palace Press Officer Yusek Claire Castro.
00:11Magandang umaga at welcome po sa Balitang Hali.
00:15Yes, good afternoon Rafi. Good afternoon sa lahat ng mga kababayan natin na nanonood at nakikinig sa inyong programa.
00:20Opo, ano po yung pinakamahalaga na naging pakinabang ng ASEAN Summit sa Pilipinas?
00:24Uh, unang-una pinagmamalaki ng Pangulo na nagkaroon tayo ng tatawag natin na DEFA.
00:32Ito yung Digital Economy Framework Agreement kasi napakalaking bagay ito sa ekonomiya.
00:39Uh, hindi lang sa malalaki ng mga negosyante kahit na doon sa mga small businesses.
00:46Ah, tayo din, mga bumibili, nakikipag-transact digitally, mapoprotectionan tayo sa pamamagitan ng DEFA.
00:56Malaking bagay ito dahil alam naman natin, ang transaksyon ngayon ha, alas talaga online na.
01:02So maraming nang iska, maraming nang luloko, kaya kailangan ng proteksyon ng bawat mamamayan paggamit ng online.
01:10Okay?
01:11At ang isa pang maganda rito, ah, meron din tinatawag tayo yung Declaration of Fair, Ethical and Sustainable Recruitment for
01:18Empowered Migrant Workers.
01:20Bakit?
01:21Kasi, mapoprotectionan din yung mga mamayan ng member states ng ASEAN sa mga recruitment na yung pala ay human traffickers.
01:31So, importante ito dahil kailangan natin proteksyonan ang mga gawa natin, lalo na kung sila ay nagtatrabaho abroad.
01:40At ang isa pa, na magandang na isagawa, ay nagkaroon tayo ng Enhanced Memorandum of Understanding on the ASEAN Power
01:50Grid by all ASEAN member states.
01:52Kasi, lalo na naranasan natin yung crisis sa Middle East.
01:56So, with this declaration, itong klaseng memorandum of agreement and understanding, ay magkakatulungan yung bawat member states ng ASEAN kapag
02:08nagkakaroon ng issue patungkol sa crisis sa produktong fuel or produktong krudo.
02:16So, marami, marami pang mga agreements, marami pang natalakay.
02:23At ang isa, sa nagbigay ng pansin, of course, ay yung pagtulong.
02:30Because of the friendship, because of the relationship ng Pilipinas ng Japan, dito sa ASEAN, ay naipakita ng Japan.
02:36Magbibigay sila, nangako sila na sila ay magbibigay ng around 70 billion yen, naaabot sa 28 billion pesos para matulungan
02:50tayo, particular doon sa uplift na sinasagawa natin.
02:56Uplift kasi ay na-establish ito nung nagkaroon ng crisis sa Middle East.
03:03So, nandiyan ng Japan to help us out.
03:06Yusek doon po sa power grid declaration, ano yung timeline po nito?
03:12Ngayon kasi nagkaroon ng memorandum of agreement.
03:15Meron na kasi nito before, pero mas na-enhance sa pamamagitan, Secretary Sharon.
03:24So, dito kasi magkakaroon ng, let's say gito, nagkaroon ng conflict.
03:29Merong mga conflict, international conflicts na nakaka-impact sa fuel supply natin.
03:37So, with this, yung goal kasi to create this ay magkaroon ng connection ang bawat miyembro.
03:47Lalo na magkatulungan sa supply ng fuel.
03:52Kung baga hindi na maihirapan na kumonekta kasi bawat isa na miyembro ng state, member states ng ASEAN, sila yung
04:02uunahin na magtulungan.
04:04So, timeline, itatanong ko na lang muna kay Secretary Sharon Green, dahil nasa kanya po yung pinakadetalye.
04:09Ibig pong sabihin, infrastructure, medyo baka hindi pa kagad mapapakinabangan.
04:14Isa rin po sa inaabangan dati yung South China Sea Code of Conduct, hindi po ito natapos.
04:20Ano pong implikasyon nito sa Pilipinas?
04:23Well, inapakita kasi natin kung gaano ba kasidhi ang Pilipinas bilang chair na ito ay magkaroon ng konklusyon,
04:34mapirmahan, masayos at magkaroon ng pirmahan.
04:38Yun nga lang ay lumabas na, nung bago tayo pumasok, 50% pa lang kasi yung naaayos dyan.
04:45Pero nung pumasok na tayo bilang chair, ang Pilipinas, sa tulong na rin ni Pangulo Marcos Jr.,
04:50ay umabot na halos sa 80% or more, according to the President, at malaking bagay ito.
04:56Kaya lang, sabi nga natin, hindi kasi isang bansa lang o dalawang bansa lang ang pipirma dito.
05:02Ang mga concerned na mga states ay kailangan din na makita rin nila kung ano ang kahalagahan ng COC.
05:11At hindi natin ito maipipilit kung merong ibang mga miyembro or states na meron pang kailangang ayusin.
05:19But still, nandun pa rin ang positibo na pagtingin ng Pilipinas na ito ay maisakatuparan.
05:28Meron na po ba tayong detalye dito sa tinawag ni U.S. President Donald Trump na the biggest trade deal
05:33sa pagitan noon ng Pilipinas at Amerika at kailan po ito mararamdaman ating mga kababayan?
05:38Actually, nadirin ka rin po natin at nagulat na rin po sa Secretary Vibram Waldez.
05:43Ah, rather, sorry, Ambassador Vibram Waldez.
05:46At sinabi po niya na malaki ang pinag-usapan tungkol sa food supply, pati sa energy cooperation.
05:57So, siguro yung detali na po na ito ay sa DTI na lang natin na maaaring makuha.
06:05Pero maganda po na pag sinabi yung food supply kasi kailangan din po natin, naranasan din po natin.
06:11At sinabi po ni U.S. President Trump na maraming silang supply na maaaring ma-export
06:19at maaaring din mapakinabangan ng mga Pilipino.
06:23So, doon nakita ni Ambassador Romualdez na maaaring pagsimulan ng malaking trade
06:33kasi yun po yung isi...
06:35Okay.
06:35Umagad, doon nag-concentrate si President Trump.
06:39So, marami pong mga agreement.
06:40Ito hindi lang po iisang trade deal.
06:42Kumbaga, pampunta naman po tayo sa APEC.
06:44Gano'n po kahalaga yung pagdalo ni Pangulong Bongbong Marcos dito sa APEC Summit?
06:47At ano yung magiging pakinabang naman po dito ng Pilipinas?
06:51Unang-una, sinabi din din ng Pangulo, nagsita ang Pangulo bago siya nagbiyahe papuntang China,
06:58na ang isa talaga sa target ng Pangulo ay magkaroon ng paglago sa ekonomiya ng basa.
07:06Kailangan natin maipakita kung anong kakayahan ng Pilipinas,
07:09kung maaari silang, paalo silang dapat na dito rin mag-invest sa Pilipinas.
07:14At ang isa sa mga tinututukan ng Pangulo dito ay yung technological change,
07:20particularly yung AI as a new source of growth, no?
07:24So, kailangan tayo makipag-ugnayan kasi ngayon kalaga iba na yung sitwasyon.
07:30Digital, AI.
07:32So, kailangan mas lumalim pa.
07:34Hindi tayo pwedeng mahuli sa kitong klase ng larangan.
07:38So, yung digital public services, talagang yan ang gusto ng Pangulo.
07:42So, nandiyan din yung agrikultura, yung edukasyon,
07:47pero mas tutok ang Pangulo sa trade and investments and technology.
07:51Sa mga ganito pong mga pagtitipon, usually yung mga importante na pag-uusapan,
07:56yung mga pull aside, ika nga, yung mga one-on-one ng bawat leader ng mga bansa.
08:00May pagkakataon ho kaya ang Pangulo na makausap ang Pangulo ng China at mapag-usapan yung issue sa West Philippine
08:07Sea?
08:09Sa ngayon, Rafi, hindi pa ako pwede magbigay ng anumang konkretong sagot.
08:16Tingnan na lang po natin at maglireport naman din po ang Pangulo dahil may copy yan po dyan sa China.
08:21Okay. Doon po naman sa Paxilica issue, hindi po ito napag-usapan doon sa bilateral meeting kahapon.
08:28Paano ito? Tutuloy pa rin ba yung proyektong ito? Ano po yung timeline natin nakikita?
08:31At magkakaroon na po ba tayo ng detalye patungkol po rito?
08:36Sa ngayon, ay wala pa tayo mabibigay ng detalye dahil ang pinakahuli natin na iulat ay may draft na naibigay
08:44sa US.
08:44Pero hindi kasi siya pinag-usapan sa ngayon.
08:47So, mas hingin ko na lang muna kung ano yung tamang panahon para mapag-usapan ito dahil hindi po siya
08:56talaga napag-usapan kahapon.
08:57Sige po, magka-follow up po kami sa mga issue nito. Maraming salamat po sa oras na binahagi nyo sa
09:01Balitang Hali.
09:02Maraming salamat, Rafi.
09:04Yan po si Palas Press Officer Yusek Claire Castro.