Oynatıcıya atlaAna içeriğe atla
T24
#HakanAksay #BenimSovyetlerim #SSCB

T24 yazarı ve Rusya uzmanı Hakan Aksay, hayatının bir bölümünü geçirdiği Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) bilinmeyen iyi ve kötü yönlerini Benim Sovyetlerim programında anlatıyor.

T24'e abone olmak için tıklayın: https://t24.com.tr/abonelik
T24 YouTube kanalına abone olmak için tıklayın: https://bit.ly/3sQke2C
Diğer Videolar İçin Tıklayın: https://t24.com.tr/video
Ayrıcalıklardan yararlanmak için bu kanala katılın: https://www.youtube.com/channel/UCun2Dl8daN--PBivgQJZn_w/join

T24 ► http://www.t24.com.tr/
Instagram ► https://www.instagram.com/T24comtr
Facebook ►https://www.facebook.com/T24comtrr
X ► https://x.com/T24_com_tr
TikTok ► https://www.tiktok.com/@t24comtr
Bluesky ► https://bsky.app/profile/t24.com.tr
Döküm
00:00Bir kez daha merhaba, yeni bir programa başlıyoruz.
00:04Benim sohbetlerim ve şunu itiraf edeyim, 40 yıllık gazeteciyim.
00:08Bu süre içinde yazı yazmanın dışında, çeşitli televizyon kanallarında ve T24'te çok sayıda program yaptım.
00:15Ama şimdi farklı bir heyecanım var.
00:18Bu heyecanım programın konusu olan ülkeyi aktarmanın dışında kendi hayatımı da şu ya da bu şekilde yansıtma çabasından kaynaklanıyor.
00:27Evet kendimi anlatmayacağım, kendi hayatımı anlatmayacağım ama ben Sovyetler Birliği'nde yaşadım.
00:33Yani ezbere konuşmayacağım.
00:34Yani sadece kitaplardan aktarmayacağım Sovyetler Birliği'yle ilgili çeşitli bilgileri, izlenimleri, analizleri.
00:43Yaşadıklarımdan da bahsedeceğim, anılarımdan, izlenimlerimden de bahsedeceğim.
00:48Siyasi öyle katı bir program da beklemeyin.
00:51Sovyetler'de hayat, günlük hayat nasıldı, insanlar, kültür, ekonomi, sosyal hayat nasıldı, nasıl eğlenirdi Sovyet insanların, nereye gülerdi, yemekleri neydi, Sovyet
01:03sineması olabilir, tek tek bazı filmde alabiliriz.
01:06İleriki bölümlerde ele, ordu, KGB, Çernobil patlaması, bunun gibi pek çok şey.
01:15Sovyetler Birliği'nde aşk, Sovyetler Birliği'nde puş, gençlik vesaire böyle hayata ilişkin pek çok şeyi ele almaya çalışacağız.
01:25Eğitim, iş hayatı bunları ele almaya çalışacağız.
01:29Her programda değişik boyutlarını, değişik örneklere ele alacağız.
01:34Bu programı da bir genel giriş olarak düşünün.
01:37Programla ilgili, neden çıktı, amacımız nedir böyle bir giriş olarak düşünelim lütfen.
01:43Evet, Sovyetler Birliği önemli bir ülkeydi.
01:45Dünyanın iki önemli gücünden biriydi ve belli bir süre yaşadıktan sonra hayattan, hayatımızdan, uluslararası ilişkilerden çekildi gitti.
01:54Ve biz de bununla ilgili bir program yapıyoruz.
01:57Programın adı, niye benim Sovyetlerim çok çok fazla düşündüm.
02:01Yani aşırı derecede ve çok sayıda insanlara sordum, anketler yaptım pek çok isim arasında.
02:08Benim Sovyetlerim önde geldi.
02:10Hem benim orada yaşamışlığımı aktarmak, hem Sovyetler olduğunu kısa bir şekilde formüle etmek açısından.
02:16Bir de şunu söylemek istiyorum, baştan karşı çıktım.
02:18Benim Sovyetlerim ne demek?
02:21Benim Türkiye'm, benim İstanbul'um.
02:22Aslında bakarsanız bir şeye benim dediğiniz zaman bazen onun size ait olduğunu söylemiyorsunuz.
02:30Sizin ona ait olduğunu söylüyorsunuz.
02:32Benim Türkiye'm deyince, ben de Türkiye'nin bir parçasıyım.
02:36Türkiye'ye aidim.
02:37Türkiye benim ülkem ama daha çok ona aidim.
02:40Ben de bir dönem Sovyetlere ait oldum.
02:42Rusya'ya ait oldum daha sonra.
02:44Böyle bir yaşadığınız ülkeyle bütünleşiyorsunuz.
02:47Çünkü orada sadece kıytırık bir misafir gibi oturmuyorsunuz.
02:51Onun hayatıyla bir arada bir şekilde bir yaşam tarzı çıkarıyorsunuz.
02:57Ve bir de tabii yıllar geçiyor.
02:59Bakın benim Sovyetler Birliği öykümün başlangıcı 45 yıl önce.
03:03Ve Sovyetler Birliği'nin dağılması da işte 35 yıl önce.
03:08Çok zaman geçmiş.
03:10Neye göre çok, neye göre az onu daha sonra tekrar ele alabiliriz belki ama.
03:15Önemli gördüğüm ölçüde, hatırlayabildiğim ölçüde çeşitli konuları ele almaya çalışacağım.
03:22Tabii arkadaşlarımın soruları olacak.
03:24Sizin sorularınız ve görüşleriniz de olacak diye düşünüyorum.
03:27Zaten diğer programlarımıza epeyce görüş aktarıyorsunuz.
03:32Hem 59 saniye programına hem yıllardan beri Kuzey Raporu'na.
03:36Bu programa da çeşitli istek, görüş, soru iletebilirsiniz.
03:40Onları da yanıtlamaya çalışırım.
03:43Bu programda Tehrim 4'ten arkadaşımız Öykü Özgören soruları soracak.
03:49Bakalım ne tür sorular soracak.
03:51Umarım çok zor değildir sorular Öykü.
03:54Hakan Bey, Sovyet kelimesinin anlamını sormak istiyorum.
03:58Neden yeni devlete bu isim verildi?
04:00Evet, bu çok zor bir soru değilmiş.
04:03Ama bunun da açıklaması enteresan.
04:06Şimdi devrimden sonra, 17 devriminden sonra halkın, işçilerin, köylülerin, emekçilerin
04:13ve tabii ki artık o parti yönetimine, Bolşevik Partisi yönetimine de gidiyor bu işin ucu.
04:18Sovyet denilen konseylerde örgütlenmesi amaçlanmıştı.
04:24Yani Sovyet kelimesinin anlamı konsey, kurul, halk meclisi gibi bir şey esas amacı ve öyle bilinir.
04:32Zaten Türkiye'de de birazcık sola bulaşmış, Sovyetler Birliği tarihini okuyanlar bunu bilir.
04:38Yalnız çoğunun bilmediği bir şey daha var.
04:40Sovyet kelimesinin Rusça'da ikinci bir anlamı var.
04:43O Sovyetler Birliği'nde Rusya'da falan biraz espri konusudur.
04:46O da tavsiye anlamına gelir.
04:48Yani Sovyet ülkesi deyince konsey ülkesi de çıkar.
04:53Tavsiye ülkesi.
04:54Herkes birbirine tavsiye verir.
04:55Kimse iş yapmaz anlamında espri de yaparlar.
04:58Böyle bir şey.
04:59Yani Sovyetler Birliği bundan yıllar önce, aslında 1917'de devrimle birlikte kuruldu.
05:07Ama onun Sovyetler Birliği halini alması, bir anayasa yapması falan hep bunlar zaman aldı.
05:12Kuruluşu aslında dört cumhuriyetten oluştu.
05:16Rusya, Ukrayna, Belarus bir de o zamanlar Trans-Kafkasya Federasyonu vardı.
05:22Öyle kuruldu.
05:2322'de, 22'nin sonunda.
05:26İlginçtir.
05:28Aralık ayında ve Aralık ayında da 1991'de dağıldı.
05:31Aralık böyle tarihi şeylere denk geliyor Sovyetler'de.
05:3624'te ilk anayasasını yaptılar.
05:39Biz 70'li yıllarda İstanbul'da arkadaşlarla gezdiğimizde Boğaz kenarında falan gemiler gezerdi.
05:46O zamanlar biz sosyalistiz falan ve o gemilerde bir takım harfler görürdük biz.
05:50İşte Türkçe okurduk onları tabii ki Rusça bilmediğimiz için.
05:53C, C, C, C, P aslında onun Rusçasında S'dir o ve S'de demez Ruslar S, S, S, R derler.
06:03Sonundaki de bizdeki P gibi yazılan R'dir kiril alfabesinde.
06:06Sovyet, Sosyalist, Cumhuriyetler Birliği'dir.
06:10Yani Sovyet dediğimiz gibi konsey, sosyalist malum sosyalizmden geliyor ve Cumhuriyetler Birliği.
06:15O dört ülke daha sonra o şeyler, Cumhuriyetler daha büyümüştür.
06:20Böyle bir şey yani Sovyet kelimesinin açıklaması şeyi, öyküsü.
06:29Kısaca bu öykü senin daha sonraki sorun nedir?
06:32Onunla devam edelim.
06:33Peki siz Sovyetler Birliği'ne nasıl gittiniz?
06:36Kısaca anlatır mısınız bize?
06:38Kısaca olsun gerçekten.
06:40Çünkü bu programı böyle hayat hikayeme dönüştürmek istemiyorum.
06:43Ben 70'te yılların ortalarında falan sol sosyalist görüşlere çok ilgi duyan çocuk yaşta birisiydim.
06:50Daha sonra işte gençlik örgütü derken Komünist Partisi, Türkiye Komünist Partisi o zamanlar gizliydi.
06:57Ve bir şekilde Sovyetler Birliği Komünist Partisi ile de ilişkileri vardı.
07:01Ben darbe sonrası yani 80 askeri darbe sonrası hepimiz çok zor günler yaşadık.
07:07Gerçekten çok zordu.
07:08Ben de o zaman İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne gidiyordum.
07:11Bir şey geldi, teklif geldi partiden.
07:15Bir sosyalist ülkede, Sovyetler Birliği'ne deniyorlar her şey gizli.
07:18Bir sosyalist ülkede eğitime gider misin?
07:20Zaten bunanmışım.
07:21Tabii giderim.
07:22Neresi olursa olsun, hangi eğitim, ne kadar yıl, hiç bunları bilmeden çıktım.
07:26Ve Sovyetler Birliği'ne gittim.
07:29Önce Moldova, o zaman Moldavya'yı da Rusça eğitimi aldım.
07:32Ve genel eğitim, Sovyet öğrencilerin ilkokul, ortaokulda, lisede öğrendiklerinin şöyle bir toplamı
07:397-8 ayda ne kadar mümkünse Rusça'da zor bir dil.
07:43Sonra Leningrad'da, Petersburg yani bugünkü adıyla, Leningrad'da o zaman orada gazetecilik fakültesine girdim.
07:49Ve bundan dolayı da çok mutluyum.
07:50Gazetecilik bana uydu gibi geliyor.
07:52Her ne kadar günümüzde epey sıkıntısı varsa da.
07:55Ve 87'de bitirdim.
07:57Şansım şuydu, geldiğim zaman, gittiğim zaman oraya Brezhnev vardı.
08:03Eski dönemin en eskilerinden biri Brezhnev.
08:06Ben geldikten, hep gelmek diyorum kendimi şu anda Sovyetlerle hissetmeye başladım.
08:11Bir süre sonra Brezhnev öldü.
08:13Yerine Andropov geçti.
08:14Andropov öldü bir yıl, bir buçuk yıl sonra.
08:17Ondan sonra Çernenko öldü.
08:18Sonra Gorbacov.
08:19Genç bir lider diye.
08:2056 yaşındaydı galiba.
08:21Ya bunları yaşamak daha sonradan işte Yeltsin'i, Putin'i bunları da yaşadım.
08:27Büyük bir şans diye bakıyorum.
08:29Ama bazı Rus arkadaşlarım bu şans olabilir senin için ama aslında senin uğursuz olduğunu gösterir derler.
08:35Sen geldikten sonra patır patır ölmeye başladı diye.
08:38Ama böyle bir şey.
08:39Okulu bitirdikten sonra bir kısa bir dönem Doğu Almanya'da Komünist Partisi'nin ideolojik basın yayın faaliyetleri burada çalıştım.
08:49Ondan sonra da 89'du bu.
08:51Bu artık büyük dönüşümlerin olma zamanı.
08:54Komünizm'le de Komünist Partisi'yle de arama bir mesafe koyarak ayrılarak aslında Türkiye'ye döndüm.
09:00Ondan sonraki dönemde kısa bir süre Türkiye'den sonra gazeteci olarak Sovyetler Birliği'nin son dönemine gitmek.
09:08Orada muhabirliğe bir 20 yıl geçti.
09:10Sovyetler Birliği değişti.
09:11Rusya Federasyonu oldu falan ama ben 20 yıl hem gazetecilik yaptım hem orada Nazım Hikmet etkinliklerini düzenledim.
09:17Bir araştırma merkezi kurdum.
09:19Yani benim hayatımın son 45 yılında epeyce bir Sovyetler Birliği Rusya var.
09:2426 yılı orada geçmek üzere.
09:27Evet kısa dedim ama yine uzattım galiba.
09:29Bunca yıldan sonra Sovyetler Birliği ile ilgili sizde kalan duygu olumlu mu?
09:34Olumsuz mu?
09:35İşte bu zor.
09:36Gerçekten bu soru zor.
09:38Kendime de tam cevap veremiyorum.
09:40Bir de birilerine anlatmam gerektiğinde hele böyle medyaya çıkıp bir şeyler söylemek gerektiği zaman benim işte Kuzey Raporu programında da
09:49ben bol miktarda eleştiri alıyorum.
09:51Ne eleştirisi?
09:52Küfür ve tehdit aldıklarım da oluyor.
09:53Aynı program için hem beni Rus yandaşı olmakla hem Ukrayna ya da Batı yandaşı olmakla suçlayanlar oluyor.
10:01Türkiye'nin aslında dünyada da ortam çok şey ama Türkiye'de böyle bir kutuplaşma ortamı var ve insanlar senin dediğin bir
10:09cümle bazen birinci bazen ikinci cümlede sana bir not veriyorlar.
10:12İyisin kötüsün falan canın adamısın falan canın adamısın böyle aldığına bir damga basıyorlar ve ondan sonra seni dinlemiyorlar.
10:19Çok zor ama hayatta hiçbir şey ak ya da kara değil.
10:22Yaşadığımız her şey grin'in değişik tonları.
10:24Gerçekten biraz tırnak içinde bunları söylüyorum.
10:30Yani bir yandaşlık taraftarlık yapayım şu siyaseti şu partiye savunayım gibi bir güdüden mümkün olduğu kadar kurtulmamız gerekiyor.
10:39Biz gazeteciler olarak, analistler olarak, programcılar olarak ama bu sorduğun soru da açıkçası duygulara çok dokunan bir şey.
10:48Yani duyguları sordun çünkü.
10:50Elbette o duygular olmadan da bir şeyleri yansıtmam mümkün değil.
10:54Orada yaşadım ben çünkü.
10:56Şimdi duygular da öyle bir şey ki ya mesela birine aşık oluyorsun.
11:00Bir kadına diyorsun ki sen dünyanın en güzel en iyi kadınısın falan.
11:05Bunu ölçtün mü, biçtin mi?
11:06Hayır.
11:06Yani duyguların sana bunu söyletiyor.
11:09Sövetler Birliği iyidir.
11:11Sosyalizm iyidir.
11:12Bayılıyorum.
11:13Peki bunun eksikleri, hataları bunları ne yapacağız?
11:17Aslında o kadın senin sevdiğin kadın dünyanın en güzel kadını da değil.
11:20Bir sürü hatası da var.
11:21Sıradan bir kadın ama duygular sana bunu söyletiyor.
11:24Dolayısıyla bu zor bir şey.
11:27Hatalarını, eksiklerini, yanlışlarını, çok ciddi trajik yanlarını görmeye çalışıyorum.
11:33Ve göstermeye çalışacağım bu programda.
11:36Ama soruna tek bir kelimeyle cevap istersen şöyle derim.
11:41Evet yani sevgi o döneme, Sovyetler Birliği'ne sevgi sıcak duygular var.
11:46Ama burada da sübjektiflik var tabii.
11:48Çünkü o dönem benim öğrencilik yıllarım, benim gençliğim, benim ilk aşkım.
11:52Ya şimdi burada robot gibi objektif şöyle davranıyorum falan diyemem.
11:57Dolayısıyla sıcak duygular var.
12:01Rusya'yı, Sovyetler Birliği'ni daha öncesinde bir tür artık istesem de istemesem de benim için bir ikinci vatan oldu.
12:09Ya o kadar yıl yaşayınca oluyor bu.
12:11Ama şunu söylemek istiyorum.
12:12Ben bugün bu diğer programda işte yazılarında da, Kuzey raporunda da Rusya'yı bazen eleştiriyorum.
12:19Bazen Batı'yı, bazen Ukrayna'yı.
12:21Ama şimdi Rusya, benim bir ikinci vatanım gibi ama onu eleştirirken şimdi bunu yanlış anlayanlar oluyor.
12:27E savaşa karşıyım mesela.
12:28Ama şu var, ya ben Türkiye'de yaşıyorum, Türk'üm.
12:33Türkiye'yi sevmiyor muyum? Seviyorum tabii ki.
12:35Ama Türkiye'yi eleştiriyorum da yani Türkiye'yi sevmek, Türkiye'de olan biten her şeyi onaylamak,
12:41Türkiye yönetiminin her şeyini savunmak anlamına gelmez ki.
12:44Aynı şekilde Rusya'da sosyalizmi savunuyor musun?
12:47Bakın kaç kişiyi gördük lider olarak.
12:50Brejner'in sosyalizmi mi bu?
12:51Andropov'unki mi?
12:52Çernenko mu?
12:53Gorbaço mu?
12:54Yoksa daha eskiye gidelim?
12:55Lenin, Stalin, Khrushchev.
12:57Herkesin farklı sosyalizm anlayışları vardı.
12:59Bu konuda özellikle Türk solunda böyle çok gergin bir yaklaşım var.
13:03Bunları da ben bir konuşmayla aşabileceğimi hiç düşünmüyorum.
13:07Ama yine de bunu kayda geçirmek istiyorum.
13:09Evet, Rusya'yı seviyorum.
13:10Sovyet Değer Birliği'ni seviyorum.
13:12O dönemi sıcak bir şekilde hatırlıyorum ama sıkıntıları da unutmuş değilim.
13:17Vatandaşı olmadım.
13:18Sovyet Değer Birliği'nin ya da Rusya'nın vatandaşı, özellikle Rusya'nın vatandaşı olma şansım vardı.
13:23İstemedim böyle bir şey.
13:24Şarp değildi.
13:25Hele bir gazeteci isim.
13:26Bundan dolayı da hiç gocunmuyorum.
13:30Yani bir ülkeyi benimsemek için bir pasaportu kimliği almak gerekmiyor.
13:35Bir küçük anımı anlatayım.
13:37Aklıma geldi şimdi.
13:40Eskiden Sovyetler'de de öyleydi de şimdi hala devam ediyor.
13:43Rusya'ya girersiniz sınır kapılarında böyle duvar yüzlü böyle şeyler.
13:47Gümrük görevlileri.
13:49Çoğu da gençtir.
13:50Önemli bir bölüm kadındır.
13:52Çok güzel kızlar sizi karşılar.
13:54Ama böyle sert sana bir terörist muamelesi yapar.
13:57Niye geldin falan hemen çık git der gibi.
14:01Bir seferinde bir güvenlik görevlisi, Gümrük'teki şey görevli beni çok tuttu.
14:07Dünyanın sorularını sordu falan artık burama kadar geldi.
14:11Sabretmeye çalışıyorum ama şu ne amaçla geldiniz, niye, ne zaman gideceksiniz.
14:15Ya kardeşim işte vizen var.
14:17Gör işte bunu.
14:18Bir noktada patladım.
14:20O da beni sıkıştırmaya başlayınca dedim ya ben bu ülkede senden daha fazla yaşadım.
14:26Ne demek istiyorsunuz dedim.
14:28Yani şimdi dedim görünüşe bakılırsa 23, 24 yaşındasın.
14:32Evet dedi bildiğiniz 23.
14:34E ben 26 yıl yaşadım.
14:35Biliyorum bir sürü şeyi.
14:36Senin bilmediğin filmleri biliyorum.
14:38Senin bilmediğin şarkıları biliyorum.
14:40Senin duygularının uzanmadığı yerlere uzanıyor benim o müzikleri duyunca.
14:44O şarkıları duyunca, şeyleri, filmleri görünce falan.
14:48Gülmeye başladı.
14:49Öyle damgayı bastı ve geçtim.
14:51Daha fazla konuşabilirdim.
14:53Burada da konuşabilirim.
14:54Keseceğim.
14:55Yani böyle bir şey.
14:57O ulus, o hayatın çeşitli yönleri.
15:02Bunlar etkiliyor insanı.
15:04Ve Ruslarla ben, Sovyetlerle daha doğrusu Sovyet mantalitesini taşıyan bugün de bu 15 ülkede var aslında.
15:10Bu özellikle 12 ülke diyelim.
15:11Baltık ülkelerini ayıralım.
15:13Sovyet insanıyla ben kolay anlaşabiliyorum.
15:15Çünkü hayatımın önemli bir bölümü orada geçti.
15:18Ve çok direkt insanlardır.
15:20Rusça bir kelime vardır.
15:21Alnına, sözü alnına vurmak derler.
15:23Ve Türkiye'ye gelince hatta bayağı bir zorluk çektim.
15:26Hala da çekiyorum.
15:27Türkiye'de biraz bazı konularda böyle nasılsa şöyle bir şey var.
15:32Sağ elinde sol kulağını göster.
15:33İmalar, sitemler vs.
15:36Bunlara hala alışamadım.
15:37Ruslarla çok rahat.
15:38Bazen kabalık derecesinde açıktırlar.
15:40Çok rahat konuşulabilir.
15:42Ruslar diyorum.
15:42Sovyetler diye düzelteyim.
15:44Kısa sürede dost olabilirsiniz.
15:46Çok kısa sürede her ne kadar yüzler biraz soğuksa da.
15:49Hele bir de vodka varsa 5 dakika sonra en iyi arkadaş olabilirsiniz.
15:53Yıllar önce bir anket yapmıştık.
15:56Ben bir araştırma merkezi kurduğumda.
15:58Sovyetler Birliği deyince, Rusya deyince aklınıza ne geliyor?
16:01Birkaç tane şey sıraladılar.
16:02Akla soğuk geliyor.
16:04Evet soğuğu yaşadım.
16:05Akla vodka geliyor.
16:08Bunları hep inceleyebiliriz daha sonraki şeylerde.
16:11Güzel Rus kadınları geliyor.
16:13Bunu da konu alabiliriz falan.
16:15Bunlar önemli şeyler.
16:16Ama bütün bunları yaşadım ve ben oraya gittiğim bir komünistim.
16:20Orayı idealize eden birisiydim.
16:22Yeryüzü cennetine gidiyorum.
16:23Sosyalizm.
16:24Sonra gördüm ki orada bir sürü sorun var.
16:27Direndim baştan.
16:28Gördüğüm ilk veya duyduğum ilk hırsızlık olayı.
16:31Yurtlarda yaşıyorduk, öğrenci yurtlarında.
16:34Olmaz herhalde binde bir olur.
16:35Bana denk geldi.
16:36Gördüğüm ilk fahişe.
16:38Olmaz bu.
16:39Yani binde bir.
16:40Tesadüf.
16:41Gördüğüm ilk rüşvet olayı.
16:43Olacak şeydi.
16:44Sosyalizm çünkü.
16:44Sonra gördüm ki oluyor.
16:46Bunlar çok oluyor.
16:47O düzende pek çok sıkıntı var.
16:49Pek çok sorun var.
16:50Ve hiç de öyle binde birlik oranlarda değil.
16:53Epeyce sorunlu.
16:54Buradan yola çıkarak işte yönetimin yine dar bir kadronun eline geçmesi.
16:58Başka ülkelerdeki gibi avantajları falan.
17:01Böyle bir sürü şey yaşadım.
17:03Dilim çözüldü.
17:05Bir hayattan bir örnek daha vereyim.
17:07Orada eşitlik falan deniyor.
17:09Sovyetler bile sosyalistler hepsi eşit falan.
17:12Giyisiler eşit.
17:13Böyle tavırlar birbirine benziyor.
17:14Evler yoksul falan filan.
17:16Ve arabalar birkaç tane Sovyet arabası var.
17:19Ya bakıyoruz zamanla.
17:20İşte Volga arabası mesela.
17:22İsmeten daha büyük falan.
17:23Bütün Volgalar yavaş kalkıyor gidiyor falan.
17:26Bazı Volgalar uçuyor ya.
17:29Nasıl olabilir böyle bir şey?
17:31Bir şeylik var dedim.
17:32Yani ben yanlış anlıyorum.
17:34Arabalardan mı anlamıyorum?
17:35Algın mı şey?
17:36Tecrübeli arkadaşlar bize söylüyor tabii.
17:38Güvendikçe zaman içinde.
17:40Ya diyor siz diyor saf komünistler falan.
17:42Onlar diyor ya parti yöneticilerinin ya KGB yöneticilerinin.
17:46Ne ilgisi var diyorum.
17:47Araba uçuyor ya ötekiler gibi yavaş gitmiyor.
17:50İşte diyor onlar batıdan Mercedes'i alıyorlar.
17:53Vatorunu çıkarıyorlar ve belli olmasın diye Volga'nın içine yerleştiriyorlar.
17:58Sen de aval aval bakıyorsun.
17:59Alın size bir Sovyet sosyalist tablosu.
18:03Şimdi ben burada anti sovyetizm mi yapıyorum?
18:05Anti sosyalist şeyler mi söylüyorum?
18:07Bu hayatımızdı bizim.
18:08Ya da işte ben bir dönem bir gazetede yazılar yazdım.
18:12Oraya tepkiler geldi.
18:13Stalin'e laf uzatma.
18:15Ya Stalin konusu siyaset, ideoloji ayrıca konuşulabilir.
18:18Ama ben Leningrad Üniversitesi'nde Sovyet öğrencilerle birlikte okudum.
18:22O öğrenciler bana gözyaşlarıyla dedelerinden bahsettiler.
18:26Sürgüne gönderilen, kurşuna dizilen dedelerinden.
18:29Bakın ideolojiden bahsetmiyorum.
18:30Hayattan bahsediyorum.
18:32Ben orada yaşadım.
18:32Dolayısıyla bu programda bunları bir şekilde yansıtmak niyetindeyim.
18:38Niye öyle bir hayat vardı?
18:39Niye insanlar küçücük dairelerde yaşarlardı?
18:42Niye insanlar her gördükleri şey kuyruklara girerler?
18:46Sormadan kuyruğa girer.
18:47Çünkü bir sürü şey yok.
18:49İnsanların istediği giysiler, ne bileyim tape, radyo vesaire.
18:53Tek ayakkabı şeyi vardı.
18:55Markası vardı.
18:56Sovyetlerde tek, tek.
18:58Ona da Skarachot derlerdi.
18:59Hadi Türkçe'yi çevirmeye çalışalım.
19:01Hızlı gidiş ya da hızlı adım diyelim birazcık çeviriyi değiştirelim.
19:05Bütün ayakkabılar o Sovyet ayakkabıları.
19:07Yani seçme şansın yok.
19:09Şu ayakkabı olsun.
19:10Batı'dan bir şeyin gelmesi çok zor.
19:13Ama diğer sosyalist ülkelerden, Doğu Almanya'dan, Polonya'dan, Çek Cumhuriyeti'nden
19:17ayakkabı gelmiş, bir kazak gelmiş falan.
19:20Bunları gizlice alırdık.
19:21Ve yasa dışı bir şey.
19:22Polis yakalarsa hesabını sorar.
19:24Çünkü şey spekülasyon der.
19:26Bilmem ne der.
19:27Seni içeri atabilir.
19:28Böyle bir yerlerde onlardan daha iyi, kaliteli şeyler bulup alırdık.
19:32Bu da bizim hayatımızın bir şeyiydi.
19:34Ama eğitim bedavaydı.
19:37İşsizlik yoktu.
19:38Sağlık bedavaydı.
19:40Tatile gönderirlerdi.
19:41Bunlar kötü şeyler mi?
19:42Hayır bunlar iyi şeyler.
19:43Şu da var ama.
19:44Sağlık bedava.
19:45Tamam para vermiyorsun.
19:47Ama sonra gördük ki bir doktora gidip işte bir yerine baktı.
19:51Sorun çıkaran yerine baktırmak için ve doktorun da sana özel ilgi göstermesi için senin oraya bir çikolata götürmen gerek.
19:58Senin oraya bir vodka götürmen gerek.
20:01Şimdi ücretsiz.
20:02Ama bunlar da var.
20:03Ne diyeceğiz şimdi?
20:04Yani hayat karışık, bayağı karmaşık, çok değişik şeylerden oluşuyor.
20:09Onun için bu programı izleyenlerin de böyle kalıplarla düşünmesini istemem.
20:16Biliyorum herkes görüşünde kalacak.
20:18Pek bir şey değişmiyor.
20:20Türkiye'de özellikle şu gergin ortamımızda ama.
20:22Evet hayat çok karışık.
20:26Verinin farklı tonları.
20:27Onun için diyorum ak ya da kala diye şey değil.
20:30Özetleyemeyiz.
20:31Ama sonuç olarak bütün bu karmaşık şeylerden oluşan bir hayat yaşadım ben de orada.
20:37Uzunca bir süre.
20:39Daha sonra Rusya'da bir şekilde devam etti ama yani bir eski bir siyah beyaz bir film gibi kendi hayatımı da
20:46hatırlıyorum.
20:47Ve soruna tekrar dönecek olursam.
20:49Evet itirazlarım, eleştirilerim çok ama ben o hayatı seviyorum.
20:54Özlüyorum da.
20:55Belki nostalji.
20:57O koca devlet dünyanın ikinci büyük gücü nasıl kolayca dağıldı?
21:02Nasıl yıkıldı Sovyetler?
21:03Evet şimdi.
21:05Şimdi bu da gerçekten zor bir soru ve bu sorunun cevabını ben çok net olarak veremiyorum.
21:11Diyebilirsiniz ki şimdi ee sen bölge uzmanısın, Rusya uzmanısın, o kadar tarih yaşadın, kitap bulu okudun falan niye vereniyorsun?
21:19Kolay değil çünkü.
21:23Çok net her şeyi cevaplayan insanlar var.
21:26Kendilerine uzman diyenler falan.
21:28Bazısının tek bir cevabı var.
21:30Ekonomi kardeşim.
21:31Ekonomisi gitti.
21:33Reformları zamanında yapamadılar.
21:35Petrol fiyatları bugün Rusya için, geçmişte de Sovyetler Birliği için çok önemliydi.
21:40Buna bağlı olarak gitti diyen.
21:41Haksız mı?
21:42Haklı.
21:43Haklı.
21:43Ama sadece bu mu?
21:45Emin değilim.
21:46Afganistan savaşı.
21:47Oraya her giren bataklığa çakılıp kalıyor.
21:50Sonra yenilerek çıkıyor.
21:51Amerika da bunu yaşadı.
21:53Rusya demeyelim Sovyetler Birliği'yi 79'de Brejner zamanında girdi.
21:58Ve 89'da Gorbachev'un kararına çıktı.
22:0110 yıl.
22:0110 yıl içinde 15 bin kişiyi kaybetti.
22:03Bir sürü şey yapmaya çalıştı.
22:05Beceremedi.
22:05O yüzden o harcanan paralar vesaire silahlanmaya harcanan paralar.
22:10Yani Sovyetler Birliği silahlanmaya çok para harcadı.
22:13Uzaya çok para harcadı.
22:14İnsanların kıyafetine, giysisine para harcamadı.
22:17Ya orada çok az seçenek var ama öbür taraflarda çok gelişti.
22:21Bu da onu ölüme götürdü diyenler var.
22:23Suçlayanlar var.
22:24Gorbachev yıktı.
22:25Hayri Yeltsin yıktı.
22:26Gorbachev ne yaptı?
22:27Reform yapacağım diye.
22:28Biraz da beceriksiz şeylerle.
22:30Ama bir açıklık glasmas denilen şey.
22:33Perestroika yeniden yapılanma.
22:35Bir demokrasi getirmeye çalıştı.
22:36Ama bir şeyleri devirerek vesaire.
22:39Sonuçta o reformlar içinde Komünist Partisi'nin rolünü iptal etti.
22:44Yönlendirici rol anayasanın 6. maddesi.
22:47Diyorlar ki ya bir devletin omuriliğinde bir parti varsa ve sen de bunu bir baltayı vuruyorsan ondan sonra dağılır.
22:54Belki onlar da haklı.
22:56Hayır Yeltsin.
22:57Yeltsin işte işiyordu, sarhoştuğu vesaire.
23:00Tümüyle Gorbachev'in iktidarı almak için yanına Ukrayna'yı ve Belarus'u aldı.
23:03O malum açıklamayı yaptı.
23:0591'de oy yıktı falan.
23:07Bunların hepsinin payı olabilir.
23:09Şunu vurgulamak istiyorum.
23:12İnsanlar sahip çıkmadı.
23:14Sovyet yurttaşları sahip çıkmadı Sovyetler Birliği'ni.
23:18Buna ben şaşırdım.
23:19Demek ki yeterince tanımıyordum.
23:22Sovyetler Birliği anlamında da Sovyet insanları anlamında da hayatı anlamak çok zor.
23:28Çok bilinçli, çok akıllı insanlar, Sovyetler.
23:32Bugün de Rusya'da ve Ukrayna'da başka ülkelerde gördüğüm öyle.
23:35Çok okuyan insanlar.
23:37Orada bizdeki gibi milyonlarca hale okuma yazmayı bilmeyen ya da yarım yamalak söken insanlar yok.
23:43%100'de çok yakın bir oran.
23:46Sovyetler Birliği zamanında herkes çok okur.
23:49Kitap okuma çok yaygındır.
23:50Bugün de metrolarda falan görebilirsiniz.
23:52Gerçi artık şeyler cep telefonları falan da atak yapıyor.
23:56Kitapların şeyini alıyor ama her eve Sovyetler Birliği'nde 5 gazete girer diye bir propaganda vardı.
24:01Ben de vay be ne kadar bilinçli bir halk.
24:04Sonradan öğrendim ki yine Sovyet ve Sosyalist yandaşları bana saldıracak ama ben bunu yaşadım.
24:11Birinci gazete Pravda.
24:13Bunu parti üyesi varsa ya da parti ada üyesi falan Pravda Komis Partisi gazetesi.
24:19Bunu alacaksın kardeşim.
24:20Bir yerlerde yönetimde alt düzey üst düzeyinde de çalışıyorsan İzvest diye bir gazete var onu alacaksın.
24:27Eğer oğlun kızın varsa genç birisi Konsomoska Pravda Konsomo Gençlik Örgütü onu alacaksın.
24:34Çalışan birisi sen sendika vesaire Turut Emek Gazetesi onu alacaksın.
24:39Orduyla bir ilişkin varsa Krasnezi Vizda yani Kızıl Yıldız onu alacak.
24:45Aldırıyorlar bir de ya.
24:46Alman diyemiyorsun.
24:48Al sana 5 gazete.
24:49Başka gazeteler de var.
24:50Yani devlet bunu sana aldırıyor.
24:52Çok da ucuz.
24:522 kapik 3 kapik falan alıyorsun ama bu seni bilinçli yapmıyor.
24:56Okudukların bilinçli yapmıyor.
24:58Hayatı benimsedin mi?
24:59Ülkeyi benimsedin mi?
25:0070 küsürüyor.
25:01Ondan sonra Sovyetler Birliği yıkılıyor ve kimse onu savunmuyor.
25:06Sovyetler Birliği'nin yıkılma anı çok hüzünlü bir andı.
25:10O bayrağın Kızıl Meydan'da inmesi.
25:13Pek çok kişiyle birlikte benim de gözlerim doldu.
25:16Bu gidenin arkasından ağlamak değildi herhalde.
25:21Ya o çok iyiydi de işte hani kör olup vadem gözlü oldu değil.
25:26Ama tarihin değişimine çok çok önemli.
25:29Tarihin en önemli anlarından birine belki de tanıklık etmek anlamında çok önemliydi.
25:35O bayrak indi.
25:36Rusya bayrağı.
25:37Rusya, Sovyetler Birliği artık bitiyor ve sosyalizm tümüyle bitmiş oluyor.
25:41Kapitalizme geçiş vesaire vesaire.
25:43O tarih o bayrakla birlikte değişiyor.
25:46Bunu yaşamak, görmek önemliydi.
25:48Başka önemli şeyler de yaşadım.
25:50Sovyetlerin yıkılışı, o olaylar.
25:54Ekim ayında 93'te parlamentoya gelsin tanklarla saldırması vesaire.
26:00Pek çok şey yaşıyorsunuz.
26:02Bunların hepsinin bir şeyi oluyor, bir izi oluyor.
26:06Ama şunu söyleyeyim.
26:09Geride pek çok ders kalıyor.
26:12Yani Sovyetler iyiydi, kötüydü.
26:13Sosyalizm iyiydi, kötüydü.
26:15Sosyalizmden en fazla batılı ülkeler, kapitalist ülkeler akıllı olanları ders çıkardılar.
26:21Yani mesela İsveç, İsveç'te insan hakları vesaire.
26:24Sosyalizmden gördüklerini daha uygun bir şekilde, daha realist bir şekilde uygulamaya çalışıyor.
26:29Yani sosyalizm boşa da gitmedi.
26:31Çok sıkıntılı bir sosyalizm vardı.
26:33Diktatörlüğe dönüşen bir sosyalizm.
26:35Hem de proletaryo diktatörlüğü değil, dar bir parti yönetiminin.
26:38Ama onun bu demin dediğim bedava uygulamaları, sosyal haklar vesaire.
26:42Bunlar tümüyle de boşa gitmedi.
26:45Bunları vurgulamak istiyorum.
26:46Bu programda da her bir bölümde bir şeyleri vurgulayıp,
26:49tarihe doğru tanıklık yapmak, okuduğumu, gördüğümü doğru anlatmaya çalışıyorum.
26:56Bazıları şey diyor ya Sovyetlerde halk yoksuldu da mutluydu.
27:00Evet görüntümüz öyleydi.
27:02Yoksulduk, çok fazla şeyimiz yoktu.
27:04Ama mutluyduk.
27:05Pek fazla sıkıntı yoktu ama bu mutluluğun içinden bazen öyle olaylar oluyordu ki.
27:10Adamın biri, komşumuz, yurt dışına çıkmak istiyor ya.
27:14Turizm bir hafta, üstelik şey de değil, Amerika'ya falan da gitmek istemiyor.
27:17Amerika'ya gitmek çok zor tabii.
27:20Bulgaristan'a gideyim diyor Bulgaristan'a.
27:2116. Sovyet ülkesi derler tırnak içinde.
27:24Pasaportu da var, çıkarmış.
27:26Harika.
27:27Pasaport olan ne olacak?
27:28Gider diye düşünüyorsun.
27:29Hayır.
27:30Bir sürü örgüte gideceksin.
27:32Sendika bilmem ne, parti örgütü izin verecekler mi?
27:35KGB'ye gideceksin.
27:36Hayatını bir şey yapacaklar, seni sorguya çekecekler.
27:39Nedir bu ya?
27:40Alt tarafı ülkeye gideceksin kardeşim.
27:42Böyle bir düzende diğer yanıyla da.
27:44Bakın şu şu iyiydi, şu şu kötüydü diye bunları birlikte de göstermeye çalışıyorum.
27:49Ki de idealize edelim, ne küfürlerle kendimizi tatmin edelim.
27:54Çok fazla şey oldu, geriye çok büyük bir miras kaldı.
27:57Ve soruna cevap vermeye başlarken zor bir soru dedim ya.
28:02Gerçekten zor bir soru ve bana yardımcı olsun diye tarihten bir örnek vermek istiyorum.
28:08Kaçamaklık olarak bunu değerlendirmeyelim lütfen.
28:1272 yılında Amerikan Başkanı Nixon Çin'e gidiyor.
28:17Önemli bir gezi şimdi.
28:18Ve o gezi sırasında da bir toplantıda Çin'in Başbakanı, o zaman Chuen Lai, ona bir soru soruyorlar.
28:26Tarihle ilgili şeyler falan, Çin nasıl bakıyor vesaire derken.
28:29Ya siz 1789 Fransız devrimine ne diyorsunuz diyorlar.
28:34Adam içten mi Çuen Lai yoksa geçiştirmek için mi bir şey söylüyor bilmiyorum ama o cümle tarihe geçiyor.
28:42Henüz sonuç çıkarmak için çok erken.
28:46Ne demek erken?
28:47Neredeyse 200 yıl geçmiş.
28:48Hala bir sonuç çıkaramadın mı?
28:50Ben de şimdi kameralar karşısında, senin karşında, binlerce insanın karşısında diyorum ki
28:55Sovyetler Birliği ile ilgili kesin sonuçlar çıkarmak için ölümünden 35 yıl sonra çok erken kaçamak bir cevap mı?
29:04Öyle diyorsanız öyledir ama gerçekten Sovyetler Birliği'nin, Sovyetler Birliği'nin denemesinin,
29:10sosyalizm denilen çok iyi ilkeleri bağrında bulunduran, taşıyan ama uygulamada çok fazla şaşan,
29:16hatalar yapan, giderek yer yer diktatörlüğe dönüşen şeyin derslerini çıkararak daha iyisini yapmak gibi bir şey görev var.
29:26Belki de insanlığın belli bir kısmının önünde.
29:29Biliyorum sosyalistler var, komünistler var.
29:33Bunlar en azından eleştirel bakabilseler, diğerleri de en azından böyle bir tarihi deneyimi anlamaya çalışsalar.
29:40Düşünsenize dünyanın iki büyük devletinden biri ve bir anda ortadan kayboluyor.
29:45Bu deneyimi çözmek, anlamak gerekiyor.
29:48Biz de bunu yapacağız.
29:50Bu bir giriş şeyiydi aslında, bölümüydü.
29:53Aşağı yukarı işte yarım saat böyle bir giriş yaptık.
29:56Bundan sonra böyle uzun uzun genel sözler söylemeyeceğim.
30:01Dediğim gibi Sovyetler'de ekonomi, sosyal hayat, kültür vs.
30:04Bunlarla ilgili Sovyet yemekleri olabilir, içki olabilir.
30:08Sovyetler'de bilmem ne bileyim garaj fenomeni, mutfak niye önemlidir Sovyetler'de vs.
30:12Bunların hepsini tek tek ele alacağız.
30:15Daha somut konular olacak.
30:16Umarım daha çok ilginizi çekecek.
30:18Ve böylece Sovyetler Birliği'ni anlamaya çalışacağız.
30:22Sovyetleri anlamaya çalışacağız.
30:24Benim Sovyetlerimi anlamaya çalışacağız.
30:27Haftaya tekrar buluşmak üzere.
30:32İzlediğiniz için teşekkür ederim.

Önerilen