00:00Şimdi tabii ortak sebebi helikopter kazanın düşük görüş olabilir, ani hava akım değişiklikleri olabilir veya elektrik telleri veya bir engele
00:09çarpmadan kaynaklı kontrolün kaybedilmesi olabilir.
00:12Ya da transmisyon sisteminde yani rotorlara güç sağlayan sistemde olan bir sıkıntı oluşturabilir.
00:19Tabii helikopterlerin ve uçakların uçuş prensipleri çok farklı.
00:23Bir uçakta iki motor dursa bile bir uçak eğer seyir halinde ilerliyorsa alçalabilme potansiyeline sahipken helikopterde bu durum biraz daha
00:34zor.
00:34Çünkü helikopter kalkış anında seyir hızı daha düşük olduğundan dolayı kalkışta bir sıkıntı olduğunda helikopteri tutundurabilmek son derece zordur.
00:45O yüzden genel havacılık kazalarında yani 19 koltuk kapasitesinin altında genel enerji kazalarında helikopter kazaların oranı daha fazla oluyor.
00:55Evet, Türkiye'nin hava koşullarıyla da ilgili olabilir mi bu helikopter kazaları?
01:01Genelleyebilir miyiz böyle bir şey yoksa?
01:03Genelleyebiliriz ama Malatya kazası değil.
01:05Malatya kazasında çünkü ilk ben meteorolojik raporları incelemiştim.
01:09220 derecede 3 natlık bir rüzgar vardı ki hiçbir şey değil, 5 kilometreye eşdeğer.
01:15Anlık hava değişimleri, yağış veya düşük görüşle gözlemlenmiyordu.
01:20Hatta görüş 10 kilometre üzerinde olması görüşün çok iyi olduğunu gösteren bir parametreydi.
01:25Sadece hava karardıktan 1,5 saat sonra bu kazanın meydana gelmesi bir soru işareti oluşturabilir ama
01:32görüş açısıyla alakalı, rüzgarla alakalı, hava kuşuyla alakalı olan bir problemden an itibariyle bahsedemeyiz.
01:39Evet, peki zannediyorum 30 yaşı civarında, yaşlı da diyebileceğimiz bir sayı mıdır 30 yoksa böyle bir araç için olağan normal
01:51bir?
01:52Olağan normal, hava araçlarında biz yaştan bahsedemeyiz, bakımdan bahsederiz.
01:5760 yaşında da olsa bakımı zamanında yapıldığı zaman herhangi bir sorunu arzettirmez.
02:02Ki askeri uçak ve helikopter yaş ortalaması sivile göre daha yüksek olur.
02:06Evet, peki son kazayı tekrar konuşmak gerekirse, sizin ilk izleniminiz nedir?
02:13Henüz nedeni belli değil ama bir uzman görüşü nasıl bir liste çıkarıyor size?
02:19Şimdi şöyle, yangının ne zaman çıktığını biraz daha iyi gözlemleyebilmek lazım.
02:24Eğer havada mı çıktı, çarpışmadan sonra mı çıktı onu bilmek gerekiyor.
02:29Şimdi tabii çarpıştığı zaman yakıt patlaması olur diyemeyiz.
02:33Çünkü yakıt tankları çarpışmaya karşı dayanıklıdır.
02:36Ancak bir elektrik akımı ile birlikte ve sıcaklıkla birlikte bir patlama oluşmuş olabilir.
02:44Mesela yakıt buğarı da patlamaya yol açar.
02:47Biz hep şey deriz, apronda sigara içilmez.
02:50Neden?
02:50Çünkü yakıt buğarı ateşlemeye yol açar.
02:52Hani o yüzden yakıt buğarı da buna yol açmış olabilir.
02:56Yani burada bir çarpışma sonucunda da hakimiyet kaybedilip bir şekilde yangın çıkmış olabilir.
03:03Çünkü helikopterlerde iki rotor var.
03:05Ana rotor ve arka rotor var.
03:08Ana rotor, bir söyler misin?
03:09Rötor pervanesi oluyor.
03:11Ana rotor kaldırma kuvvetini yaratır.
03:15Arkadaki rotor ise yön.
03:17Evet.
03:18Yönü yaratıyor.
03:19Yani yön.
03:19Yani sağ sol hamlesini yaratıyor.
03:22Manevra kabiliyet.
03:22Manevra kabiliyet.
03:23Evet, evet yani burada arka rotorun da çarpması bir şekilde helikopteri kendi eksinin etrafı döndürür.
03:30Hakimiyeti kaybettirir.
03:31Ana rotorun çarpması da kaldırma kuvveti oluşturmaz.
03:35Yine düşmeyi neden olabilir?
03:37Evet, da meydana gelmiş.
03:39Parçaların yayılması ve bütün her bir parçanın...
03:42O parçaların yayılması bize bir şey söyler mi?
03:44Yani ne kadar alana savruldukları, efendim ya da bir noktada buluşmaları, arazi bize kazaya ilişkin bir ipucu verir mi?
03:53Verir, evet.
03:54Ancak parçaların incelenmesi gerekir.
03:56Şimdi arazi kapatılmış olabilir, parçaların incelenmesi olabilir ama bazı parçaların da lavabotuara götürülüp inceleme yapması gerekir.
04:03Değerli hocam bakın parçalar da bu bölümde görünüyor, helikoptera ait parçalar.
04:09Hakikaten paramparça sıkıntılı bir görüntü.
04:12Eğer elektrik hatlarına bir çarpma kaynaklıysa bununla alakalı bazı izler olur.
04:17Veya bununla alakalı bir kopma meydana gelmiş olabilir.
04:20O yüzden elektrik hatlarının da incelenmesi, o anda bir arıza olup olmadığını tespit edilmesi gerekir.
04:26Peki bu elektrik hatlarının yüksekliği, mesafesi belli değil midir değerli hocam?
04:30Yani nasıl oluyor da bu koca helikopterler buraya takılabilir?
04:33Şimdi şöyle olabilir, orada üç sebep var.
04:35Ya helikopterde anlık bir problem yaşandı, yani transmitter bir şekilde güç veremedi, hidrolik arızası yaşandı veya bir şekilde rotor dönmedi
04:45ki turbo şaf 2 motoru var.
04:47O anda hakimiyetin kaybolmasıyla da elektrik hattına çarpmış olabilir.
04:52Veya doğru da elektrik hattına çarpıp düşmüş de olabilir veya tamamen çok farklı mekanik bir arıza da olabilir.
04:59Şimdi bu üç sebepten dolayı da olduğu için biz doğrudan elektrik hattına çarpmış diyemeyiz ama
05:05düşük görüşün olmadığı, hava koşullarının elverişli olduğu kazalarda
05:11mekanik ve teknik bir sebep yoksa genelde engel çarpma, yani engele çarpmak,
05:17ki bu elektrik telleri bunun birinci sebebidir, kazaya sebebiyet oluşturacak bir etkendir.
05:21Ama ilk defa da yani dün yaşanmadı bu kaza, az önce sıraladık, 93'te yüksek yerim hattına takıldı, 96'da benzer,
05:30işte 2012'de dağlık arazi, olumsuz hava, yani hakikaten pisi pisine yaşanan kazalar ve verdiğimiz şehitlerden bahsediyoruz.
05:38Peki bu geçmiş kazalardan hiç ders alınmıyor mu?
05:42Yani eğitim noktasında buralar şunlara şunlara dikkat edelim, bakın kazalar bu noktalarda daha sık başımıza geliyor arkadaşlar
05:51diyen bir öğretici yok mu?
05:55Şimdi tabii burada sivil havacılıkta genel havacılığı ayırmak lazım.
05:58Bizim bildiğimiz büyük uçaklardaki olan sistemler veya güzergah veya detaylarla genel havacılığın kullanımı çok farklı.
06:06Şimdi genel havacılıkta helikopter olsun, uçaklar olsun çok amaçlı kullanılabiliyor.
06:10Ve manevra kabiliyetleri çok fazla oluyor ve iklim koşulları özellikle mikrobörs cüzgarı daha fazla etkileyebiliyor.
06:17O yüzden genel havacılık kazalarındaki oranlar maalesef ki maalesef yüksek oluyor.
