- 2 weeks ago
Category
🤖
TechTranscript
00:00Şunu bir dene, telefonundaki ekran süresi ayarlarına gir ve dün kaç kere telefonunu eline aldığına bak.
00:06Muhtemelen tahmin ettiğinden fazla değil mi?
00:08Peki bir soru daha, en son ne zaman bir videoyu, bir gönderiyi bitirdiğin için telefonu bıraktın?
00:14Hiç olmadı çünkü bitmiyor, bitmemesi için tasarlandı.
00:17Bugün sana cebindeki uygulamaların neden bir kumar makinesiyle neredeyse aynı prensiple çalıştığını anlatacağım.
00:23Bu bir komplo teorisi değil.
00:25This is about a billion dollars for a billion dollars for a billion dollars for a billion dollars.
00:32And at the end of the video, how could we be able to talk about this.
00:36But first, we have no doubt about it.
00:40It was a book of internet.
00:42One page of the end of the page of the button on the button.
00:47The little button is a very important thing.
00:50If you want to move on, you can ask yourself.
00:52What advice is that?
00:55Aza Raskin adına bir tasarımcı bu butonu ortadan kaldıran bir fikir geliştirdi.
00:59Sayfanın sonuna yaklaştığında yeni içerik otomatik olarak yüklensin.
01:02Kullanıcı hiç durmasın.
01:04İşte sonsuz kaydırma böyle doğdu.
01:06Niyet kötü değildi.
01:08Amaç kullanıcı deneyimini akıcı hale getirmekti.
01:11Ama yıllar sonra Raskin kendi icadının nasıl kullanıldığını görünce pişmanlığını açıkça dile getirdi.
01:17Kabaca şunu söyledi.
01:18This is the task that we are all in every single time of time.
01:23The main concept of the diva is this.
01:25One book's episode, one episode's genre music, the book's music, the table's music...
01:30...and they've got a brain that says,
01:33he says, he says, he's not going to be a sign.
01:36It's not going to be a sign of this sign of this sign.
01:40If you don't have a sign of this sign of the sign,
01:41it's not going to be a sign of this sign of the sign of the sign of this sign.
01:48and the body of the body is very easy to fight.
01:52Dopamine is generally a mutluluk hormonu,
01:54or a haz kimyasal.
01:56But this is true.
01:58Neurobilimci Wolfram Schultz'un
02:00made up with the ünlü deney,
02:02dopamine actually has not,
02:04but a bit of a tahmin.
02:07So, you can imagine,
02:08that you can imagine,
02:09you can imagine,
02:09you can imagine,
02:09you can imagine,
02:10you can imagine,
02:17dopamine,
02:19dopamine,
02:20dikkat et,
02:23bilim insanları buna
02:25ödül tahmin hatası diyor.
02:27Beynimiz sürekli tahmin yapıyor
02:28ve tahminlerin şaşırtıldığı anlar
02:31en güçlü öğrenme ve motivasyon
02:33anları oluyor.
02:34Şimdi bunu bir sosyal medya akışına uygula.
02:37Bir sonraki videonun ne olacağını biliyor musun?
02:39Hayır. Komik mi olacak?
02:41Sıkıcı mı? Şok edici mi?
02:44Yoksa tam senin ilgi alanına özel bir şey mi?
02:46Bilmiyorsun.
02:47Ve tam da bu belirsizlik,
02:49beynindeki dopamin sistemini çalıştıran şey.
02:521950'lerde psikolog Bayf,
02:54Skinner hayvanlarla bir dizi deney yaptı.
02:57Güvercinleri,
02:58bir düğmeye bastıklarında yem çıkan kutulara koydu.
03:01Sonra ödülün gelme şeklini değiştirdi.
03:03İlk durumda her basışta yem geliyordu.
03:06Güvercin acıkınca basıyor,
03:08doyunca bırakıyordu.
03:09Sakin, öngörülebilir.
03:11İkinci durumda her on basışta bir yem geliyordu.
03:14Güvercin ritmi öğreniyor,
03:16düzenli çalışıyordu.
03:17Üçüncü durumda ise yem tamamen rastgele geliyordu.
03:20Bazen iki basışta,
03:21bazen elli basışta.
03:23Bil bakalım hangi güvercin düğmeye en takıntılı şekilde
03:26durmaksızın bastı?
03:27Evet, üçüncüsü.
03:29Psikolojide buna değişken oranlı pekiştirme deniyor.
03:32Ve bilinen en güçlü,
03:35sönmesi en zor davranış kalıplarından biri.
03:37Çünkü ödülün ne zaman geleceğini bilmediğinde
03:40her deneme belki bu sefer olabilir.
03:42Ve belki bu sefer hissi,
03:45beyin için ödülün kendisinden bile daha çekeceği hale gelir.
03:48Şimdi bir dakika dur ve düşün.
03:50Baş parmağınla ekranı yukarı kaydırdığın her an,
03:53düğmeye basan o güvercinden ne farkın var?
03:56Kumar makineleri değişken oranlı pekiştirmenin
03:59en saf ve en karlı uygulamasıdır.
04:01Antropolog Natasha Doe-Schull,
04:03kumar makinesi bağımlılarıyla yıllarca yaptığı görüşmeleri
04:07Addiction by Design,
04:08yani tasarım yoluyla bağımlılık adlı kitabında anlattı.
04:12Bu insanların çoğu kazanmak için oynamadıklarını söylüyordu.
04:16Peki ne için oynuyorlardı?
04:17Schull'ün tarif ettiği şeye makine bölgesi deniyor.
04:21Zamanın, kaygıların, dış dünyanın silindiği,
04:24insanın sadece bir sonraki tura odaklandığı trans benzeri bir hal.
04:29Tanıdık geldi mi?
04:30Saatin gece 2 olduğunu fark ettiğin o anı hatırla.
04:33Şimdi gel ikisini yan yana koyalım.
04:36Kumar makinesinde kolu çekersin ya da düğmeye basarsın.
04:39Sosyal medyada parmağını kaydırırsın.
04:42İkisi de minimum çaba gerektiren, saniyeler süren, tekrar tekrar yapılabilen bir hareket.
04:47Hatta aşağı çekip yenileme hareketi şekil olarak da kumar makinesinin koluna benzer.
04:52Bu hareketi tasarlayan Loren Brichter da sonradan bunun bağımlılık yapıcı yanı hakkında rahatsızlığını dile getiren tasarımcılardan biri oldu.
05:00Kumar makinesinde makaralar döner,
05:02telefonunda içerik yüklenir,
05:04o yarım saniyelik bekleme anı,
05:06beklentinin zirveye çıktığı an.
05:08Dopaminin yükseldiği yer tam olarak burası, sonuç gelmeden hemen önce.
05:12Kumar makinesinde çoğu tur boş geçer, arada küçük kazançlar, nadiren büyük ikramiye gelir.
05:18Akışında da çoğu video sıradandır,
05:20arada bir güzel olan, nadirende seni gerçekten güldüren, şaşırtan,
05:25bunu herkese atmalıyım dediğin bir içerik çıkar.
05:28Bu, birebir aynı ödül dağılımı.
05:30Kumar makineleri, 2-7'nin gelip 3'üncünün hemen üstte durduğu kıl payı sonuçları kasten sık gösterir.
05:37Araştırmalar, bu, neredeyse kazanma anlarının, beyinde gerçek kazanca benzer bölgeleri harekete geçirdiğini gösteriyor.
05:45Sosyal medyada bunun karşılığı,
05:47fena değildi ama dediğin, seni bir sonrakine eğiten yarı tatmin edici içerikler.
05:52Kumarhaneler, saatsiz ve penceresiz olmalarıyla meşhurdur, zaman algını kaybetmen için.
05:57TikTok'u tam ekran açtığında, saat ve bildirimlerin büyük kısmı ekrandan kaybolur.
06:02Akışın bir başı, bir sonu, bir ilerleme çubuğu yoktur.
06:07Ama bir fark var ve bu fark, durumu kumar makinesinden bile daha tehlikeli hale getiriyor.
06:13Kumar makinesi aptaldır.
06:15Herkese aynı rastgele sonuçları verir.
06:17Senin akışın ise seni tanıyor.
06:20TikTok'un senin için algoritması, bir videoda kaç saniye durduğunu, hangisini tekrar izlediğini, hangisini hızla geçtiğini ölçüyor.
06:28Yani bu, sürekli olarak sana göre ayarlanan bir kumar makinesi.
06:31Hangi ödüllerin seni en çok tuttuğunu öğreniyor ve ödül oranını tam seni ekranda tutacak seviyede tutuyor.
06:38Ve kumar makinesine para atman gerekir.
06:40Burada ise ödediğin tek şey dikkatin ve zamanın.
06:44Ki uygulama için asıl ürün de zaten bu.
06:46Peki bu neden bu kadar işe yarıyor?
06:49Beynimizde kabaca iki sistemin çekişmesi var diye düşünebiliriz.
06:52Bir tarafta şimdi, hemen, bir tane daha diyen ödüle odaklı, hızlı bir sistem.
06:58Diğer tarafta yarın sabah erken kalkacaksın, bırak artık diyen, planlayan, frenleyen bir sistem.
07:05Sorun şu, bu fren sistemi yorgunken, stresliyken, uykusuzken zayıflar.
07:11Ve sosyal medyayı en çok ne zaman kullanıyoruz?
07:14Gece yatakta, işten yorgun dönünce, sıkıldığımızda, kaygılandığımızda.
07:19Yani tam frenlerimizin en zayıf olduğu anlarda.
07:22Kısa video formatı bir şey daha yapıyor.
07:24Her ödül döngüsü sadece birkaç saniye sürüyor.
07:27Bir saatlik kullanımda yüzlerce küçük kol çekme deneyimi yaşıyorsun.
07:32Beynin yüzlerce kez, belki bu sefer diye bekliyor.
07:35Bunun uzun vadeli etkileri hala araştırılıyor ve bilim insanları arasında tam bir uzlaşı yok.
07:41Ama birçok kişinin kendi deneyiminden bildiği bazı şeyler var.
07:44Uzun bir metin okurken odaklanmakta zorlanmak, sessiz bir anda elin otomatik olarak telefona gitmesi, sıkılmaya karşı tahammülün azalması.
07:53Ve şunu bilmeni istiyorum, bu senin zayıf ya da iradesiz olduğun anlamına gelmiyor.
07:58Karşında binlerce mühendisin ve en ileri davranış biliminin tek bir hedefe odaklandığı bir sistem var seni ekranda tutmak.
08:05Bu eşit bir mücadele değil.
08:07Peki ne yapabilirsin?
08:09Telefonu atıp dağa çekilmen gerekmiyor.
08:11Ama sistem durma ipuçlarını sildiyse sen onları geri koyabilirsin.
08:15İlk olarak kendine yapay durma ipuçları oluştur.
08:18Uygulamalara günlük süre sınırı koy.
08:21Daha da iyisi içeri girmeden önce kendine ne için açıyorum diye sor.
08:25Cevabın yoksa açma.
08:27İkincisi işi zorlaştır.
08:29Bağımlılık yapan şey kolaylık.
08:31O yüzden kolaylığı boz.
08:33Uygulamaları ana ekrandan kaldır, bir klasörün içine göm.
08:37Her kullanımdan sonra çıkış yap.
08:39Ekranı gri tonlamaya al.
08:41Renkli, parlak ödüller ortadan kalkınca çekicilik ciddi şekilde düşer.
08:46Üçüncüsü bildirimleri kapat.
08:48Her bildirim birisinin senin yerine kolu çekmesi demek.
08:52Gerçekten acil olmayan her şeyin bildirimini kapat.
08:55Dördüncüsü telefonu yatak odasının dışında şarj et.
08:59Frenlerinin en zayıf olduğu saatlerde makineyi elinin altından uzaklaştır.
09:03Beşincisi sıkılmaya izin ver.
09:06Sırada beklerken, otobüste, kahve demlenirken telefonu çıkarmadan sadece bekle.
09:12İlk başta rahatsız edici gelecek.
09:14Ama sıkılma beynin dinlenmesi ve yaratıcı düşünmesi için gerekli bir alan.
09:19Ve son olarak bitiş noktası olan içerikler seç.
09:22Bir belgesel, bir kitap bölümü, bir podcast bölümü.
09:26Başı ve sonu olan sana bitti diyebilen şeyler.
09:29Bir kumarhaneye girdiğinde en azından nerede olduğunu bilirsin.
09:33Kapıda ışıklar, içeride makineler vardır.
09:36Ama bu makine cebinde, yatağının yanında, masanın üstünde.
09:40Ve sana kumar makinesi olduğunu söylemiyor.
09:42Bu videonun amacı seni teknolojiden korkutmak değil.
09:45Amaç, makinenin nasıl çalıştığını görmen.
09:47Çünkü bir sihirbazın numarasını öğrendiğinde gösteri artık seni eskisi kadar büyülemez.
09:52Bir dahaki sefere baş parmağın ekranı yukarı itmeye başladığında,
09:57bir saniye dur ve kendine sor.
09:59Bunu ben mi seçiyorum, yoksa makine mi benim için seçiyor?
10:02Bu videoyu bir akışta kaydırırken bulduysan,
10:05evet, ironinin farkındayım.
10:07Eğer faydalı bulduysan, yorumlarda bugünkü ekran sürenin kaç saat olduğunu yaz.
10:12Bakalım ortalamamız ne çıkacak?
10:14Görüşmek üzere.
10:17Altyazı M.K.