- 7 dakika önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:03İNTRO
00:07İyi geceler CNN Türk'e hoş geldiniz.
00:11Gecenin sıcak başlıklarını sizlerle paylaşacağız.
00:14Dünya kaynayan bir kazan gibi bu gece batıdan doğuya birçok konuyu ele alacağız.
00:19Önce konu başlıklarını sizlerle paylaşacağım.
00:22Washington-Tahran hattında diplomasi trafiği ve karşılıklı restleşmeler devam ediyor.
00:27Trump'ın İran'ın teklifini reddetmesinin ardından Tahran'dan dikkat çeken bir açıklama geldi.
00:33Onu aktaracağız.
00:34Tabi sadece İran değil Yemen'de çatışmalar yeniden alevlendi.
00:38Yaklaşık 130 bin kişi yerinden edildi.
00:41Kamplara sığınan siviller bu kez de elektrik, su ve temel ihtiyaç sıkıntısıyla karşı karşıya.
00:47Ve Fransa batı diyeceğiz orada da hükümete yönelik toplumsal tepki büyüyor.
00:52Öğrencilerden memurlara, itfaiyecilerden, öğretmenlere binlerce kişi meydanlarda oraya da yakından bakacağız.
01:00İspanya'da ise konut krizine karşı yeni adımlar atıldı.
01:0487 yaşındaki bir kadının evinden çıkarılmasıyla büyüyen tartışmanın ardından hükümet 2030'a kadar tahliyelerin yasaklanacağını açıkladı.
01:13İşte dünyadan öne çıkan tüm başlıkları Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Türkiye Politik ve Stratejik Araştırmalar Vakfı Başkanı Dr. Sinan Demirtürk
01:24ve Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Muhammed Berdibek ile konuşacağız.
01:29Sayın Demirtürk, Sayın Berdibek hoş geldiniz, iyi geceler.
01:35Hoş geldiniz.
01:36Sinan Hocam.
01:41Hoş geldiniz.
01:42Şimdi
01:45Teşekkürler.
01:46Sıcak gündem başlıklarını teker teker aktardım.
01:49Baktığımızda ilk etapta bir ABD-İran gerilimiyle alakalı bir takım başlıklar var.
01:56Özellikle Tahran-Washington hattında diplomasi ve karşılıklı restleşmeler var.
02:02Bunu aktardık.
02:03Trump'ın İran'ın teklifini reddetmesinin ardından Tahran'dan yine bir yanıt geldi.
02:07Karşılıklı böyle bir restleşme havasında devam ediyor.
02:11Sayın Demirtürk sizinle başlayayım.
02:14Şimdi buradaki bu açıklamaları artık bu savaşın tansiyonunun yer yer yükselip yer yer düştüğü anda diplomasinin böyle konuşuluyor olması bize
02:23yeni bir çerçevenin açılacağı anlamına geliyor mu?
02:26Hayır yoksa savaşı özellikle seçimden sonra tekrar kapımızda görebilir miyiz en azından bölgede?
02:33Evet Emrah Bey savaş belli ölçüde devam ediyor.
02:37Yani Hürmüz'de hem İran'ın ABD menşeili ya da umman rotasını takip etmeyen belli tankerlere taciz ve yönlendirme saldırıları var.
02:48Atışlara söz konusu ve buna rağmen düşük yoğunluklu da olsa ABD'nin İran hedeflerine ve Hürmüz'deki bazı deniz kuvvetleri unsurlarına
02:58karşı saldırıları hiç bitmedi.
03:00Yani düşük yoğunluklu bir çatışma savaşın bir tür devam etmiş oldu ve Hürmüz'de ve İran'ın güney bölgelerinde ve Hürmüz'de
03:11kontrolü sağlayan ya da Basla Körfezi'nde kontrolü sağlayan İran'ın silahlandırmış olduğu adalar istikametinde de ABD operasyonlarına talıklık ettik.
03:21Bu yönüyle diplomasi için hiç umutlu bir veri ile karşı karşıya değiliz.
03:25Yani eğer Trump'ın barış olabileceği yönünde ya da İranlıları bir barışa sevk edecekleri yönündeki bazı açıklamaları bazı beyanları bir
03:37kenara bırakılırsa hiçbir şekilde iki heyetin yani birinin başında Muhammed Bakır Kalibaf'ın ve Arakçin'in bulunmuş olduğu meşru ve
03:47İran tarafından tayin edilmiş olan müzakere heyetinin ve yine J.D. Vance'in ve diğer Amerikalıların içerisinde olmuş olduğu.
03:55ABD resmi heyetinin neredeyse İsviçre'den bu yana hiçbir teması olmadı.
04:00Yani İran ve Uman heyetleri arasında ABD'nin yakından takip etmiş olduğu bir görüşme trafiğine rastladığımız gibi Pakistan'ın, Katar
04:08'ın ve Türkiye'nin zaman zaman Rusya'nın dolaylı ara buluculuklarına tanıklık etmiş olduğumuz ve
04:14alt komisyonların ve bazı diplomatların ara temasları dışında da yoğun bir diplomatist trafiği yok.
04:20Yani bir anlamıyla biz aylardır savaş ve diplomatist arasında büyük bir gerilim, müzakere umudu ve çatışmalar arasında büyük bir gerilim
04:30görüyoruz.
04:31Ancak Kasım savaşı sonrasında da Kasım'daki seçimler sonrasında da özür diliyorum.
04:35Yine çatışmaların devam edebileceği yönünde Trump'ın iddiaları ve beyanları var.
04:41Bu yönüyle İran söz konusu olduğunda Hürmüz'de ABD istediklerini elde edemediği sürece kesin bir müzakerenin sonuçlanmış olması,
04:51kalıcı bir barış anlaşmasının yürürlüğe girmesi mümkün değil.
04:55Çünkü hep ifade ediyoruz bu yönüyle hem ABD'de hem de İran içerisinde etkili bir barış anlaşmasının,
05:02Orta Doğu'ya şamil olabilecek olan barış şartlarının doğmasına mani olan çevreler var.
05:08Mani olan siyasi nüfuz merkezleri var ve çatışmayı sürdürmeyi hedefleyen ve kendilerine bu anlamda da meşruiyet elde etmek isteyen bazı
05:17grupların varlığı,
05:18kalıcı bir anlaşmanın doğmasına pek müsaade etmeyecek.
05:21Fakat uzun vade içerisinde sizinle geçtiğimiz yayınlarda da konuşma imkanımız oldu.
05:28ABD ve Çin arasındaki uzlaşı zemini veya ABD ve Çin arasındaki küresel ticaret rekabetinin meydana getirebileceği savaş ve çatışma dinamii,
05:39aynı zamanda İran sahasında da Hürmüz meselesi söz konusu olduğunda da savaşın daha da uzayabileceği bir zemini kendi içerisinde barındırabilir.
05:48Tabi yorumcular, ABD'yi ve İran'ı yakından takip eden bazı analistler, ABD'deki Kasım ara seçimlerine çok büyük anlamlar yüklüyorlar.
05:58Yani Trump'ın burada alabileceği bir seçim yenilgisi veya bir tür topol ördek konumuna düşmüş olması,
06:05eyaletlerin bazılarında prestij kaybedebileceği ve cumhuriyetçilerin oy kaybetmesinin de İran savaşının yapılabilecek bir müzakerenin kaderini belirleyebileceği yönünde bir takım yorumlar
06:18söz konusu.
06:18Ama burada İran meselesi kalıcı olarak çözülmekten hayli uzak.
06:22Çünkü İran, İsrail açısından bir ontolojik güvenlik problemi ve ABD tam olarak Hürmüz üzerinde,
06:30Basra Körfezi üzerinde İran'ın yetkilerini kısıtlayabilecek, İran'ın jeopolitik etkisini ve üstünlüğünü ortadan kaldırabilecek olan bir müdahale gücü.
06:39Anlaşma şartını meydana getirmediği sürece burada kalıcı bir barıştan bahsetmek mümkün değil ama biz dönem dönem burada gerilimin tırmandığı
06:47ve yine diplomasi arayışlarının ara bulucular tarafından dünyaya duyurulduğu, dillendirilmiş olduğu ve yine Trump'ın dünyaya umut pompaladığı,
06:57ABD üstünlüğü konusunda önemli vurgular yapmış olduğu bir gerilim zeminini hep birlikte okuyacağız.
07:02Peki, Sayın Berdibek, şimdi Sayın Sinan Bey şunu aktardı, özellikle mani olan bir takım çevreler var dedi.
07:12Bunu bir anda soracağım fakat bir de şöyle bir soru aklıma geldi.
07:16Acaba şöyle mi derler taraflar, bakın biz aylardır savaştık, karşı karşıya geldik, gerilim yüksekti, Hürmüz sorunu karşımıza çıktı, petrol fiyatları
07:27arttı.
07:28Ya biz zaman zaman da böyle diplomasiyi de konuşabiliyoruz, yani bunu da yapabiliyoruz mu acaba dünyaya göstermeye çalışıyorlar?
07:35Mesela yeni bir perde açılabileceği söyleniyor baktığımızda, diplomasi trafiğini yürüttüklerine dair bir takım kritik mesajlar veriyorlar.
07:43Bu çerçevede değerlendirmek mümkün mü acaba?
07:46Emre Bey, şimdi İran-ABD ilişkilerinin geçmişine baktığımızda İran'ın diplomasi kanalını en zor günlerde bile hep açıkta tuttuğunu görürsünüz.
07:56Mesela 1979'dan beri ABD ile ilişkileri sorumludur ve 1979'dan beri neredeyse hiç temas kurmadığı halde,
08:05mesela 1986'da ABD'den silah alıyor ve sadece ABD'den silah almakla kalmıyor.
08:11İsrail üzerinden transit geçişiyle İran silah alıyor.
08:15Bunu yani dönemin koşulları açısından son derece vurucu bir şey yani.
08:20Yani normalde hani hiç beklemediğiniz bir şeydir ama İran bir şekilde arka kapı kanallarını kullanarak ABD ile bir şekilde ilişkisini
08:27kurar.
08:27Bunu 2001'e getirdiğimizde Afganistan işgalinde de görüyoruz.
08:31İşte 2003'te Irak işgalinde de bir şekilde arka kapı veya arka kanal diplomasi üzerinden İran'ın bir şekilde ABD ile
08:38ilişki kurduğunu hep görürüz.
08:40Dolayısıyla İran'ın savaş süresince de bu diplomasi kanallarını açık tutmasına açıkçası benim için böyle çok şaşırtıcı bir yanı yok.
08:49Nitekim ABD'de bunu yapan bir ülke yani hegemen olmak biraz da bunu gerektirir.
08:53Dünyadaki neredeyse ülkelerle kurduğu bütün ilişkilerde bir şekilde bunu hem savaşıyor hem de diplomasi kanallarını açık tutan bir ülke.
09:02İki ülkeden bahsediyoruz.
09:03Dolayısıyla benim için açıkçası bu çok şaşırtıcı değil.
09:07Bu gözlemimi sadece birkaç günlük gözleme dayandırarak söylüyorum.
09:11İlk defa İran'ın kademeli bir şekilde geri adım attığını görüyorum.
09:15Ama bunu böyle somut bir şekilde delilendirecek bir verim yok.
09:19Sadece İran'ın ilk defa teklifinde kısmen ısrarcı olduğunu görüyorum.
09:25Yani ABD'ye Hürmüz meselesinde biraz daha fazla ısrarcı olduğunu görüyoruz.
09:29Bunu şöyle yorumlayabiliriz.
09:31İran'ın teknik anlamda pes ettiğini bu çok ihtimaldir şahsında da.
09:35İkinci ihtimalde İran'ın bir şekilde masaya oturma ihtimalinin biraz daha belirgenliği.
09:42Şöyle bir şey şöyle diyeyim.
09:44İran'ın maksimalist taleplerden vazgeçmeye başladığını gösterir.
09:49Bu belki diplomasi kanallarının işlemeye başladığını gösterebilir.
09:53Ancak öte yandan İran'ın bir de şöyle bir mesaj verme amacı güttüğünü düşünüyorum.
09:58İran bir şekilde Trump'a zaferi tattırmak istemiyor.
10:03Dolayısıyla bunu Kasım seçimlerinin sonuna kadar sürdürme isteğinin olduğunu görüyorum.
10:09Yani İran'ı hiçbir şey Trump'ı hiçbir şekilde muzaffer bir komutan veya muzaffer bir devlet başkanı olarak
10:15seferi şıklara sokmak istemediğini görüyorum.
10:18Sinan Hocam'ın bahsettiği çevreler de biraz da aslında bunu destekleyen çevreler.
10:23Ve bir şekilde İran'ın hiçbir şekilde masaya oturmaması gerektiğini...
10:26Mesela o çevreler kimdir? Biraz daha açabilir miyiz?
10:29Yani böyle bildiğimiz bir çevre mi?
10:30Eğer Sinan Hocam şeyi kastettiyse İran içini kastettiniz değil mi?
10:34Tabii tabii onu.
10:35Gayet tabii.
10:37Evet evet.
10:37Tamam yani İran içindeki şeyler bildiğiniz paydari cephesi var.
10:41Bunlara aşırı muhafazakallar veya radikaller diyebileceğimiz unsurlar bir şekilde hiçbir şey...
10:47Yani bir şekilde değil hiçbir şekilde İran'la şey ABD ile masaya oturmaması gerektiğini savunan bir kesim.
10:54Ve Hürmüz'de elde edilen statükonun veya elde edilen gücün bir şekilde sonsuza kadar devam ettirileceğini düşünen güçler.
11:02Ama bunun bir şekilde dengelenmesi lazım.
11:05Ve bu cepheyi temsil eden bazı isimler de...
11:09Mesela Kalibaf'ı eleştiren paydari cephesinin en önemli isimlerinden biri olan...
11:15İsmini şu anda şey yapamadım.
11:17Bir şekilde şu anda mahkemede 12 aylık bir cezaya çarptırıldı.
11:21Yani İran ana akımını temsil eden muhafazakallar bir şekilde aşırı uçları da bir şekilde törpülüyorlar bu anlamda.
11:29Benim bu İran'ın biraz daha masaya yanaşıyor dediğim gelişmenin aslında ikinci unsuru da bu.
11:35Yani bu Müşteva Hamane'in temsil ettiği çizgi bir şekilde aşırılık yanılısı kesimleri bir şekilde susturmaya başladıkları bir döneme giriyoruz.
11:46Ancak bunun böyle kesin bir veriye dönüşmesi için birkaç güne daha veya birkaç hafta daha ihtiyacımız var.
11:53Peki İran cephesi böyle.
11:55Şimdi Yemen'de bir takım böyle hareketlilik var.
11:58Oraya da bir bakmak lazım.
11:59Şimdi oraya baktığımızda elimizdeki bilgiler 130 bin kişinin yerinden edildiği bilgisi,
12:06sivillerin zorlu yaşam mücadelesi, kamplarda elektrik ve su krizlerinin yaşanması,
12:12çatışmalar nedeniyle binlerce ailenin evinden edilmesiyle karşı karşıya.
12:18Yemen'de ne oluyor Sayın Demirtürk? Yemen penceresini açtığımızda oradaki değerlendirmeniz ne olur acaba?
12:27Yemen neredeyse son yıllarda hatta neredeyse son 200 yıl içerisinde bu kaderi yaşamış olan,
12:35bu bölünmüşlüğü, bu çatışma zeminini yaşamış olan ve bazen bir takım ülkeler vardır ki üzerinde bulunmuş olduğu siyasi,
12:44jeopolitiği, onun jeopolitiği kendisine sorunlar zerk eder Emrah Bey.
12:49Yani o sorunların içerisine doğan bir toplumdur ve bu anlamıyla İran içerisinde Ensarullah'ın temsil etmiş olduğu
12:57ve Şiiliğin farklı bir yorumu olan Zeydiye, yani Zeydilik mezhebi ve bu anlamıyla yine diğer toplumsal kesimler,
13:06yani daha Sünnilik yorumlarına sahip olan Yemen'in bu bölünmüş iklimi arasında uzun yıllara dayalı bir çatışma var ve...
13:15Mesela bu usülerin tamamına Şii diyemeyiz, böyle bir şey mümkün mü?
13:19Hayır, tabii Muhammed Hocam'la bunu açalım, birlikte irdeleyelim ama İran'daki Şia ile yani Safavi Şiası ya da Ali Şiası
13:30veya adına İsna Aşeriye diyebileceğimiz bu resmi Şia görüşünden daha farklı bir yorum burada.
13:37Yani İmam el-Zeydi'nin Zeydiye olarak talip etmiş olduğu ve uzun yıllar boyunca bu resmi Şii görüşünden farklılıklar taşıyan
13:46ama 1990'lar ve 2000'li yıllar boyunca
13:49hem Yemen'deki dini ileri gelenlerin hem de kumdaki ulemanın bir takım uyumlandırmalarla siyasi yakınlıklar oluşturmuş olduğu aslında Muhammed Hocam bilecektir.
14:01Bu Zeydiye'nin önemli dini düşünürleri ve imamları aslında İran Şiasını da İran'daki Şii yorumunu da yıllar içerisinde çok tenkit
14:10etmiş olan ve kendilerine mahsus bir dilleri olan
14:13ve biz Osmanlı tarihini okuduğumuzda ve Yemen'de uzun yıllar süren neredeyse iki asırdan daha fazla süren Osmanlı'ya karşı Yemen
14:23isyanlarını okuduğumuzda
14:25bu Husi grupların yani Zeydilerin meşhur İmam Yahya önderliğinde uzun bir isyanı terennüm ettiklerini ve bizim arşiv vesikalarımıza göre 800
14:34binden fazla Osmanlı askerinin sadece Yemen'i elde tutabilmek için şehit olduklarını biliyoruz.
14:40Yani çok çatışmaya müsait bir topluluk.
14:42Yani ülkeleri için, bulundukları coğrafyalar için, istiklalileri için vuruşmayı seven bir Zeydi topluluk ve bugün bunlar Hudeyde Limanı ve yine
14:53sanardaki...
14:54Tamam onu soracaktım. Yani bu karşılıklı gerilim taraflar nerede yer alıyor Yemen içerisinde baktığımızda?
15:02Evet. Bu dediğim gibi 1960'lı yıllar sonrasındaki büyük bir siyasal ve etnik temelli bölünmenin de bir devamı.
15:10Bugün Suudi Arabistan'ın desteklemiş olduğu bir bölümü Suudi Arabistan içerisinde devrimdeki Yemen hükümeti olarak faaliyet gösteren ve yine Yemen
15:20'in kuzey doğusunda
15:21yani Kızıldeniz'in biraz daha farklı bölgelerinde Suudi Arabistan sınırında önemli bir siyasi yetkinlik elde etmiş olan ve bu sürgündeki
15:30hükümete bağlı olan aşiretler ve bir tür hükümet yapılanması
15:34ve yine Kızıldeniz ve Babil Mendeb etrafındaki önemli limanları ve bazı şehirleri kontrolü altında bulunduran Ensarullah siyasi hareketi yani Husi
15:45gücü arasında Yemen temelde ikiye bölünmüş durumda.
15:49ve bu anlamıyla bugün özellikle Suudi Arabistan tarafından desteklenen bu güçlerin hava unsurları var ve bir kara ordusuna sahipler defalarca
15:58Husiler tarafından yeniliğe üretilmiş olmalarına rağmen
16:02daha çok Husi bölgesinde Emrah Bey sizin de zikrettiğiniz gibi önemli bir sığınmacı sorunu oluştu.
16:09Yani özellikle Suudi Arabistan uçaklarının bu bölgeleri bombalıyor olması ve bu Yemen hükümetinin yerleşik Yemen hükümetinin Ensarullah üzerindeki minisler üzerindeki
16:23yoğun baskısı sivilleri yakından etkiliyor.
16:26Bugün 130 binine ifade edilen yani temiz içme suyuna erişim sorunu yaşayan, ilaç bulmakta önemli sorunlar yaşayan ve hava bombardımanı
16:37ve kara saldırıları istikametinde de özellikle elektrik altyapısını yitirmiş olan
16:42ve dağlık bölgelerde köy ve kırsalda yaşamış olan Husilere yakın olan bu siyasi grupların etnik gruplarında bugün Yemen içerisinde göçmen
16:52mahiyetinde ve kamplarda yaşamak zorunda kalan bir insani dramla karşı karşıya kaldığını görürsünüz.
16:57Ve defalarca tarih içerisinde Suudi Arabistan saldırıları da daha çok bu Yemenli Husilere yakın olan halk gruplarının hayatını kaybetmiş oldu.
17:07Bunu bir takım baskı ve yönlendirme faaliyetlerine katlayan faaliyetlerinde tarih içerisinde görebildiğimiz bir çatışmayı ifade ediyor.
17:15Bu tam olarak İran ve Suudi Arabistan arasındaki gerilimin Yemen'deki taraflara, Yemen'deki topluluklara yansımış hali.
17:24Yani Kızıldeniz'i, Yemen Körfesi'ni, Aden Boğazı'nı ve Babel Mendeb alanını kim kontrol edecek?
17:32Yani bu Yemen'deki siyasi güç mü, Yemen'in yerleşik seçilmiş hükümeti mi yoksa yine belli bölgelerde hakimiyet sağlamış olan ve
17:41yine bu Şii, Zeydi gruplar üzerinde etkisi olan Ensarullah siyasi hareketi mi?
17:47Bakın bu biraz Lübnan'daki Hizbullah hareketine de benziyor.
17:53Bunlar yalnızca silahlandırılmış milis gruplar değil Emrah Bey veya Suudi Arabistan'ın ya da dünyanın farklı bölgelerindeki büyük ülkelerin bir
18:04terör grubu olarak tarif etmiş olduğu bir grup değiller.
18:07Bunlar aynı zamanda Yemen'den elde etse nüfusları yüzde kırka tekabül edebilecek bir büyük demografinin üzerine oturmuş olan ve bir siyasi
18:16harekete, bir siyasi partiye de sahip olan yani Ensarullah hareketi böyle bir hareket.
18:22Hem ordu güçleri, milis güçleri bulunan hem de bir yönüyle bölgedeki parlamento üzerinde, yerel meclisler üzerinde de hakimiyet kurmuş olan,
18:33bildiğiniz siyasi ofisleri olan, parlamentosu bulunan, hükümet organları bulunan bir hareket olarak da halkın belli bir bölümünde yani Zeydi ya
18:43da Yemen'in belli halk kesimleri tarafından da desteklenen bir hareket.
18:47Yani bu biraz Yemen şartları içerisinde de değerlendirilmesi gereken, Yemen'in kendi coğrafyası ve tarihsel dinamikleri üzerinden de okunması gereken
18:56bir bölünme.
18:57Bu yalnızca Suudi Arabistan müdahilliği ya da İran'la münasebetler üzerinden okunmamalı.
19:04Çünkü bu Husi hareketi, Ensarullah geçtiğimiz 10 yıl içerisinde zaman zaman Suudi hükümetiyle de anlaşabileceğini beyan etti.
19:13Yani gerekirse İran'dan da bağımsız politika yürütebileceklerini beyan ediyorlar.
19:19Farz-ı muhal İran'ın vekil aktörü olmaktan çıktılar.
19:22Bu kolay bir gelişme değil.
19:24İran tarafından silahlandırılmıyorlar.
19:27Bunlar ABD ile ve Suudi Arabistan ile bir anlaşma gerçekleştirdiler.
19:31Ama bütün haklarından, bütün silahlanma faaliyetlerinden ve siyasi faaliyetlerinden vazgeçmedikleri sürece yine Suudi Arabistan tarafından hedef olmaktan uzaklaşmayacaklar.
19:44Yani Suudi Arabistan neredeyse Kızıldeniz hattını ve Baben Mendeb'i temizlemediği sürece Husi gücü burada bir tehdit olmuş oluşturmaya devam
19:53edecek.
19:53Kaldı ki İran'la hem fikri hem siyasi hem askeri münasebetleri söz konusu ki bunlar aynı zamanda Çin'le de
20:02ilişkileri bulunan bir siyasi grup.
20:04Bakın tek belirleyici grup İran değil.
20:07Aynı zamanda Aden Körfezi ve Yemen'de Baben Mendeb'te bir kontrolün sağlanması noktasında Çin tarafından desteklendiği bilinen bir siyasi gruptan, bir
20:20silahlı gruptan da bahsediyoruz ki artık Husilerin varlığı bu anlamıyla Baben Mendeb ve Kızıldeniz güvenliği noktasında belirleyici ve kilit bir
20:30konuma ulaşmıştır.
20:32Türkiye Cumhuriyeti, Türk dış politikası Husi ya da Ensarullah hareketiyle karşı karşıya gelmeyi tercih etmeyen ama bu arada da direkt
20:41bu hükümet modelini ya da bu bölünmüş Yemen politikasını desteklemeyen bir mahiyette.
20:46Yani ilişkilerimiz gayri resmi diplomasi üzerinden devam ediyor, yürüyor dışişleri kanallarımız çerçevesinde.
20:53Bu anlamıyla Suudi Arabistan'ın ve Mekke İttifakı'nın, Mekke Antlaşması'nın buradaki varlığı konumu da çok hassas bir dengeyi
21:02beraberinde getiriyor.
21:03Geçtiğimiz günlerde biliyorsunuz önemli bir fırkateynimiz, TCG Ertuğrul Fırkateynimiz de Suudi Arabistan limanlarından birisine demirledi.
21:14Ve bu anlamıyla bölgede dengeyi değiştirebilecek ve Suudi Arabistan askeri makamlarıyla bir balistik vüzelere karşı bir savunma hattı ve istihbarat
21:24paylaşabilecek olan yeni bir askeri pozisyona doğru evrilmiş oluyor.
21:28Ama Türkiye burada aynı zamanda Husi gücünü de Yemen'deki Ensarullah hareketini de barış ve Suudi Arabistan'la diplomatik temasla yeniden
21:37kurmaya teşvik edecek bir temasla konuşturmuş oluyor.
21:40Efendim o kadar güzel bir çerçeve çizdiniz ki şimdi Sayın Berdi Bey'e açıkçası anlattıklarınız üzerinden şunu ifade ettiniz.
21:50Tarihsel bir karşı karşıya gelme vardı.
21:53Şu anda İran-Suudi Arabistan denklemiyle bunu değerlendirmemek lazım.
21:59Yanlış anlamadın sen bunu tek başına böyle değerlendirmemek lazım.
22:03Tek ölçük mü değil evet onu kastediyorum.
22:04Şimdi bir de özellikle son günlerde Yemen'de Husilerin Babül Mendeb'de ilerleyip kontrolü tam anlamıyla sağlama isteklerinin arzularının giderek artmaya başladığı
22:15kontrolü sağladıktan sonra hakimiyeti devam ettirmek için de çok büyük bir çabalarının olduğunu burada görüyoruz.
22:23Siz nasıl değerlendirirsiniz Sayın Berdi Bey bu Yemen'de yaşanan gelişmeleri?
22:29Sinan Hocam o kadar anlattı ki hani nereye cevap vereceğimi karıştırır oldum ama sondan başlayalım.
22:35Bir kere Hürmüz ile Babül Mendeb'i ayrıyalım.
22:37Yani Hürmüz ile İran'ın hakim olduğu üstünlük üzerinden Husilerin Babül Mendeb üzerindeki üstünlük kıyaslayamayız.
22:49Çünkü İran'ın Hürmüz üzerinde mutlak kontrolü var.
22:52Ama Hürmüz şey Babül Mendeb'teki Husilerin mutlak kontrolü olamaz.
22:57Çünkü orada hemen karşı şey Babül Mendeb'in karşı yakasındaki Cibut ile Fransız üssü var, Amerikan üssü var, Çin üssü
23:05var, Japonya üssü var ve her birinin konumlandırıldığı başka dengeler var.
23:10Dolayısıyla ben Husilerin özellikle pragmatist yanını da hani Sinan Hocam'ın vurguladığı şeyi daha şey yaparak söylüyorum.
23:18Pragmatist bir yanının olduğunu düşünerek bu ülkelerin çıkanlarını doğrudan tehdit edeceğini düşünmüyorum ve bir şekilde burada bir anlaşma yolunu seçeceğini
23:27düşünüyorum.
23:28Husiler için asıl tehdit Suudi Arabistan ve mümkün olduğunca Suudi Arabistan'ı sıkıştırmaya çalışacaktır.
23:33Ancak bu sıkıştırmayı ABD'nin aleyhine veya doğrudan Çin'in aleyhine, doğrudan Fransa'nın aleyhine çok yapacağını düşünmüyorum.
23:43Bu anlamda ciddi anlamda İran'dan ayrılıyor.
23:45En azından İran'ın Hürmüz üzerindeki egemenliğine benzer bir egemenliğinin olduğunu düşünmüyorum.
23:50Şimdi tarihsel çerçeveye girdiğimize şöyle bir ayrım yapmak istiyorum.
23:54Tam böyle işi tarihe boğmak istemiyorum da şöyle düşünün biliyorsunuz Hz. Hüseyin Kerbela'da katledildikten sonra oğlu Zeynel Abid'in bir
24:05yol tutturdu.
24:06Ve bu yola şöyle direniş çizgisine girmeyen herhangi bir kıyam çizgisi oluşturmayan bir çizgi üzerinden yürüttü politikasını.
24:14Fakat onun iki oğlundan biri Muhammed Bakır ve Zeyd bin Ali daha çok kıyam çizgisini yani her türlü Abbasilere veya
24:24Emeviler neyse işte dönemin hükümetlerine karşı bir kıyam çizgisini savunurken
24:29Muhammed Bakır bu kıyam çizgisini savunmadı.
24:32Siyasal skunet bir şekilde siyasal kıyamdan uzak durma çizgisini temsil etti.
24:37Bu çizginin devamı Hümeyne'ye kadar böyle devam ediyor.
24:41Zeydi çizginin devamı da bir şekilde Yemen'e geliyor.
24:45Ama ikisinin de uğrak noktası bir şekilde İran'ın kuzey bölgeleri.
24:49Biliyorsunuz tarihte kullanan ilk Zeydi devlet İran'ın kuzeyinde yani Hazar denizinin güneyinde kuruluyor.
24:55Yaklaşık 864'te.
24:57Buradaki birikim bir şekilde belli bir süreden sonra Yemen'e taşınıyor.
25:02Ve bunu Yemen'e taşınması da yine bugüne benzer bir süreçle taşınıyor.
25:06Yemen'deki Şii o an tam Şii kavramı tam oturmuyor ama o dönemki Şiiler kendi aralığından bir ihtilafa giriyorlar.
25:15Ve ihtilafa girerken bir ara bulucu bir hakem talep ediyorlar.
25:19Bu hakemde Yahya bin Hüseyin denen bir zat İran'ın Deylem bölgesinden eski Taberistan olarak tanımlanan bölgeden geliyor ve ara
25:29bulucu oluyor.
25:30Ve Yemen'de Zeydili kurumsallaştırmasının şey biraz bu.
25:34Yani İran'ın bu bağlamda bağlantı kurmasının biraz da coğrafik yönü de bu.
25:39Yani aslında İran'dan giden kısmen İran'ileşmiş bir adamın veya toplulukların Yemen'deki etkinliğinden bahsediyoruz.
25:48Ve buradaki bence asıl bağ biraz da buradan kaynaklanıyor.
25:52Yani coğrafi bir bağ.
25:54İkincisi bu ikisinin teknik anlamda yani 12. imamcılıkla Zeydilik arasındaki fark çok derin.
26:02Aslında birbirleriyle çok ilişkisi olmayan bir şeyden alakasının olmadığı şeyden bahsediyoruz.
26:08Fakat Ensarullah'ın kurucuları yani Husiler dediğimiz topluluk 1970 devrimden çok etkileniyorlar.
26:16Yani Hümeyni'nin başlattığı devrimden çok etkileniyorlar.
26:20Hümeyni de aslında Zeydilerin kıyam çizgisini bin yıl sonra devralıyor.
26:26Yani normalde 12. çok karışık mı oldu bilmiyorum ama 12. imamcı gelenekteki kıyam meselesi normalde yok.
26:35Fakat Hümeyni bu kıyam geleneği başlatıyor.
26:38Zeydiler zaten bunu bin yıl önce başlatmıştı.
26:41Dolayısıyla bu kıyam geleneği bir şekilde örtüşmeye başlıyor.
26:44Yani benzediği için kendilerini yakın görüyorlar.
26:47Yakın görüyorlar.
26:48Dolayısıyla İran ve Zeydiler arasındaki ilişkiyle İran ve Hizbullah arasındaki ilişki aynı değildir.
26:55Hizbullah doğrudan İran'ın denetimindeki, kontrolündeki bir örgütken
27:01Husiler İran'la belli aşamalarda ortaklık yapabilen ama atıyorum %20'lik bir oranda da ayrışabilen bir topluluktur.
27:10Yani yer yer bağımsız hareket edebilme güdüsüne sahiptir.
27:14Bunları birleştiren, eksen, teknik anlamda tırnak içinde söylüyorum tabii ant-sünniliktir.
27:21Yani hegeman olan sünniliğin karşısında bir konumlanmadır.
27:26Dolayısıyla bu işini örtüştüren budur yani.
27:29Şimdi Husiler için şey sorusunu sormuştunuz.
27:32Hani bunların içinde sünni var mı?
27:34Evet, sünni aşiretler var.
27:35Var.
27:35Ama İran'ın direniş eksenine benzer bir şey.
27:38Yani İran direniş ekseni olarak tanımlandığı bütün ülkeler ve topluluklar bir şekilde
27:43Şii'yken sadece Hamas istisnai bir statüdeydi.
27:47Burada da buna benzer bir şey var.
27:49Yani örgütün ana birleşenlerinin %90'ı Z'ydi.
27:54Yani hatta %95'e varan bir çizgi Z'ydi.
27:57Sadece %5'lik veya %10'luk bir çizgi sünni aşiretlerden oluşuyor.
28:01Peki bu son günlerde yaşanan gerilim sizce neden gerçekleşiyor?
28:06Yemen içerisinde.
28:06Çünkü şöyle bir sıkıntı var.
28:11Yemen toplumunun %30'unu oluşturan Zeydilik, %70 sünnirlik.
28:17Fakat Yemen'in bütün ulaşım kaynakları, bütün yerleşim kaynakları Yemen'in bir şekilde batısında.
28:25Yani Yemen nüfusunun %70'inin olduğu yeri şu anda Husiler kontrol ediyor.
28:30Sıkıntının sebebi de bu.
28:32Yani normalde bütün coğrafyanın neredeyse %70'lik nüfus potansiyelinin olduğu yeri Husiler kontrol etmeye başlayınca ve buradaki etkisini arttırmaya başlayınca
28:42bu sıkıntıların tamamı artmaya başlıyor.
28:45Yani orada bir nüfus problemi var, nüfus dengesizliği problemi var.
28:50Bu da işte insanların sağlıklı suya ulaşama, gıda sorununa vesaire vesaire ulaşıyor.
28:57Bir de sürekli Suudi Arabistan bombalamaları olunca da bu bir şekilde kaçınılmaz bir dramatik bir örüntüye dönüşüyor.
29:05Peki buradan daha fazla büyük bir gerilim çıkar mı?
29:10Ben Husilerin yolun sonunda bir şekilde devletleşeceğini düşünüyorum ve bir şekilde de ABD'nin bunu tanımayacağını düşünüyorum.
29:17Çünkü Husilerin kurduğu denge çok güçlü bir denge.
29:20Yani nasıl ki...
29:22Çok enteresan bir şey söylediniz.
29:23Evet, yani bu nasıl ki ABD 20 yıl sonra Taliban'ı tanımak zorunda kaldıysa günün sonunda sanki hikaye bir şekilde
29:33Husilerin tanınmasına kadar gidecek bir süreci getiriyor.
29:36Yani şu an dutuk erkenden söylüyor ama...
29:39Yani bölünmüş bir Yemen mi düşünülüyor?
29:46Bölünmüş Yemen zaten vardı.
29:48Yani 1990'lara kadar Yemen zaten bölünmüş bir...
29:51Resmiyette hani devlet olma anlamında...
29:53Resmiyette ama burada güç dengesi var.
29:56Yani buradaki güç dengesi Husileri şu anda çok güçlü kılıyor orada.
30:01Bugün mü olur, yarın mı olur?
30:03Açıkçası buna ilişkin bir şey yok ama benim gördüğüm tabloda bir şekilde Taliban benzeri bir sürecinin oluşacağını düşünüyorum.
30:10Peki çok teşekkürler.
30:12Şimdi...
30:12Şöyle Emrah Bey bir başka güç usulunu da elinde bulunduruyorlar.
30:17Ben biraz önce söyledim bu zeydi siyasal düşünce, zeydi mezhebi düşünce güçlü bir kooperatizm, güçlü bir iç motivasyon meydana getirilmiş
30:26oluyor.
30:27Karşılarında daha yerleşik Suudi Arabistan tarafından, Birleşik Arap Emirlikleri tarafından desteklenen ve silahlandırılmış bir yerleşik ordu olmasına rağmen karşılarında savaşçı
30:37bir Husi gücü var.
30:38Yani yıllardır savaşıyorlar, yıllardır bölgelerin hakimiyetini sağlayabilecek ve başlarındaki imamların sağlıklı bir şekilde yönlendirilebileceği,
30:46belki ayaklarında terlik varmış, ellerinde yalnızca Karaşnikov varmış gibi gözüküyor ama daha savaşçı ve İran tarafından verilmiş olan baristik güze
30:55kapasitesini de
30:56Babel Mendep üzerinde ve Aden Körfesi üzerinde çok net kullanabilen bir topluluktan bahsediyoruz.
31:01Peki, Sinan Hocam sadece bunu söylemek istiyorum da, bu İbni Haldun'un çok kavramsal karmaşaya gerekli.
31:08İbni Haldun'un böyle bedevilikten şehirleşmeye geçiş sürecinin tam örneği Husiler.
31:13Yani daha diriçliler, daha güçlüler ve devlet kurmayı daha çok arzuluyorlar.
31:21Bence aradaki fark biraz da bu.
31:24Evet, katılıyorum.
31:25Peki, bu konuyu da noktaladık.
31:27Şimdi şöyle bir batıya gidelim.
31:29Sayın Demirtürk, söz sizdeyken.
31:31Şimdi Fransa'da bir şeyler oluyor.
31:34Sokaklar hareketlendi.
31:35Buradaki öğrencilerden hükümete protesto var.
31:38170 noktada eylem yapıldığı bilgisi elimizde.
31:4248 saatlik bir hükümete süre verildiği ifade ediliyor.
31:47Özellikle silaha değil, insana yatırım yapın çağrıları var.
31:52Bugün gün içerisinde özellikle bizler de aktardık.
31:56Fransa'da ne oluyor?
31:57Neden böyle bir sıcak gelişmeler yaşanıyor sizce?
32:00Burada da Fransa'da çok böyle demokratik tepki geleneği, protestoları geleneğini görürüz.
32:08Bundan 5-6 yıl önce de sarı yedekliler olarak tarif edilen ve hükümetin başta sağlık politikaları olmak üzere sosyal politikalarına
32:17ve reformlar geliştirmemesine ve hızla artan bütün kıta Avrupa'sını sarmaya başlayan hayat pahalılığı.
32:23Yani %4,5'larda, %5'lerde seyreden bir enflasyonun bugün %8'ler seviyesinde cereyan ediyor olması.
32:31İşte 1 avroya edindikleri mazot ya da petrol maliyetinin araç başına ya da litre başına 1.40 avro gibi, 1
32:40.50 avro gibi bir artışla bir anlamıyla İran Savaşı'nın ve bu Yemen Körpesi'ndeki Babel Mendep'teki krizin yansımaları da
32:48burada etkili.
32:49Çok ciddi bir yaşam alanı daralması meydana getiriyor Emrah Bey ve Fransa biraz Almanya'dan ve Belçika'dan ayrışıyor ya da İngiltere'den
32:58ayrışıyor.
32:59Burada mesleki örgütlenmeler ve sendikalar çok aktif yani daha sosyal adalet ve sosyalist temelli bir sendikalar örgütlenme işçi hareketleri hakim
33:09olduğu için mesela itfaiyeciler müstakilen bir eylem düzenliyorlar.
33:13Polisler sokağa çıktı, itfaiyeciler çıktı, bugün gün içerisine gördük.
33:16Evet evet evet, itfaiyecilerin kendilerine mahsus dernekler ve sendikalar var.
33:22Paris Üniversitesi'nden Strasbourg'a veya işte Marlon'dan farklı farklı Fransa şehirlerine karşı pek çok öğrenci kulübü kendi arasında organize
33:32oluyor ve 10 binlerce öğrenci sokağa çıkıyor.
33:35Emeklilerin kendi locaları var, emeklilerin kendi sendikal yapıları var.
33:39Emekliler hızlı bir şekilde sokağa çıkıyor yani emekli ayrılıklarından ve emekli ödeneklerinden kesintilerin daha fazla olmuş olduğu bir takım hükümetin
33:48yani merkezi hükümetin Fransız parlamentosunun dünya Fransa çapında yaşam kalitesini azaltması ve yeni reformlar yapmaması istikametinde büyük baskılara düçar oldu.
34:01Ve sert ve yıkıcı eylemler bunlar yani biraz polisle karşı karşıya gelen ve kamu malları üzerinde tahribat meydana getiren ve
34:10yeri geldiğinde bütün Fransa'yı tesiri altına alabilecek olan bir grev görüntüsü içerisinde.
34:16İfade ettiğiniz gibi 10 binlerce insanın pek çok kentte devletle ve hükümet unsurlarıyla karşı karşıya gelmiş olduğu bir nokta.
34:26Tabi bunu geçtiğimiz yayınlarda ben ifade etmiştim.
34:31Yerasimov doktrinin çerçevesinde Rusya'nın gri alan politikasının bir cevabı olarak da okumak gerekir.
34:39Tek başına sokağa Rusya hakimdir demiyorum ama Fransa'nın, Almanya'nın ve İngiltere'nin Rusya'nın Ukrayna'daki işgali ya da
34:48devam eden savaş kapsamında Rusya'ya karşı silahlanma faaliyetleri bu tip eylemlerle Rus istihbaratı ya da Rus sosyal medya unsurları
34:58arasında doğrudan bir bağ kurmamızı kolaylaştırıyor.
35:00Yani şunu mu söylüyorsunuz hani Rusya mı hareketlendiriyor bu iç dalgayı?
35:06Tek faktör bu değil ben komple yaklaşımlarından uzak durmayı tercih eden bir insanım.
35:12Tek faktör bu değil ama Rusya'nın da bu gri alan politikası istikametinde çok yönlü bir müdahale girişimi olarak toplumsal
35:22bölünmeleri kuvvetlendirebilecek ve hükümetle halk kitlelerini karşı karşıya getirebilecek olan kısmi yetkileri var.
35:29Yani geleneksel ilişkiler var bu sendikalarla, sol ve sosyalist hareketlerle.
35:34Aynı zamanda sosyal medya üzerindeki etkinliği kapsamında da bunların teşvik edildiğini ben düşünüyorum.
35:41Yani aynı zamanda bu çok yönlü bir savaş stratejisi.
35:44Ya mesela şuradan da devam edebiliriz.
35:47Siz silaha diyorlar ya silaha değil insana yatırım yapın.
35:50Şimdi Avrupa'nın gündeminde ne var?
35:52Avrupa ordusu kurmalıyız.
35:55Bunun için çalışma gerçekleştirilmeli.
35:57Bu mesaj da aslında hani Rusya'nın o girişimlerine karşı böyle adımlar atılıyor.
36:03İnsanlar da hayır bunu yapmayın insana yatırım yapın diyorlar galiba.
36:05Tabii yani fazla silahlanma faaliyetleri Ukrayna'da savaşın uzaması noktasında İngiltere, Almanya ve Fransa'nın teşvikleri NATO içerisindeki bu üç kurucu
36:18ve yönlendirici gücün Ukrayna'nın silahlandırılması ve Rusya'ya karşı askeri faaliyetlerin büyütülmesi noktasında aşırı maliyetler ortaya koyulmuş olması adeta
36:28Fransa'daki ya da Almanya'daki fakirleşmenin bir sonucu olarak görülüyor.
36:31Ve bu bir tenakuz üretiyor, bir çelişki üretiyor Emrah Bey.
36:35Normalde Avrupa sağı, Fransız ya da Alman sağı daha Rus karşıtı olması gerekir.
36:42Yani bunlar aşırı sağcı hareketler Emrah Bey ama bunlar Rusya savaşını desteklemeyeceklerini beyan ediyorlar.
36:50Yani Almanya'daki AFD örneğinde gördüğümüz gibi ya da Fransa'daki Le Pen ve benzeri siyasi hareketlerde gördüğümüz gibi diyorlar ki
37:00artık Fransa'nın ya da Almanya'nın silahlanması söz konusu olmasın ve Rusya'ya karşı Ukrayna savaşı bir an önce
37:06bitsin.
37:07Yani biz Ukrayna yanında yer almayacağız.
37:10Geleneksel olarak Avrupa sahanın söylemeyeceği bir söylem bugün tam olarak Rusya savaşının bitirilmesi ve Rusya'ya karşı düşmanlığın ve karşılıklığın
37:19meydana gelmemesi noktasında yeni bir siyasi iklim meydana getirmiş oluyor.
37:23Ve burada ben Rusya'nın kısmi müdahilliği olduğu kanaatini taşıyorum.
37:27Yani bu sokak eylemleri içerisinde etki alanlarından birisi Rusya'nın müdahilliği ve bir anlamıyla da yeni sağın yeni siyasi hareketlerinde
37:37Macron politikaları ya da kıta Avrupa'sındaki yerleşik gümletler politikaları karşısında yeni konumlanışlar.
37:44Yani bu aynı zamanda Fransa'daki göçmen politikalarına bir tepki olarak da doğuyor.
37:49Yani müteselsiyle göçmen politikaları ve Fransa'nın, Almanya'nın, İngiltere'nin, İspanya'nın kontrol edemediği büyük göç dalgalarına karşı ekonomik
38:00tepkiler bunlar.
38:01Sosyal reform arayışları ve bu anlamıyla Avrupa'da toplumsal kesimleri biz önümüzdeki yıllarda daha fazla karşı karşıya gelir şekilde göreceğiz.
38:12Daha protest, daha yıkıcı, daha sert hareketler Fransa'da ve Almanya'da sokağa hareketlendirmeye başlayacak.
38:21Geçmiş yıllarda tarih söz konusu olduğunda bu halk hareketleri Avrupa'daki sosyalist ve sol hareketleri beslerdi.
38:30Ama bugün Fransa ve Almanya'da aşırı sağ hareketleri beslemeye başladı.
38:36Yani onlar daha göçmen karşıtı, sınırların kapatılacağı, Rusya ve Ukrayna Savaşı'na karşı daha radikal tedbirlerinin alınacağı, alınmasını taahhüt eden
38:46ve bu yönüyle de köklü reformların ve ekonomik reformların daha net bir şekilde ortaya konulması ile ilgili daha dönüştürücü ve
38:54daha etkili politikalar vaaz ediyorlar halka.
38:56Haliyle protesto hareketleri Fransa'da ve Almanya'da aşırı sağ uzun vadede içerisinde besleyebilir.
39:03Mesela hükümet de geri adım özellikle atarak şu an şu tablayı görüyor.
39:08Diyor ki eğer geri adım atarsak bütçe hedeflerinden sapacağız değerlendirmesini yapıyor bu ayaklanmalara karşı.
39:16Protestoları ise kolluk kuvvetleriyle bastırıp burada sendikalarla sınırlı masa kurarak kontrol altında tutmaya yani aslında yükselen tansiyonu şunu ifade ediyor.
39:27Hayır biz burada bütçeden özellikle bir takım istekleri talepleri olduğu için geri adım atmayız değerlendirmesini yapıyor.
39:34Sayın Berdibek siz de aynı görüşte misiniz acaba?
39:37Yani bu yükselen tansiyonu iç dengelerle açıklamak mı daha aslında gerçekçidir?
39:45Yoksa özellikle Sayın Demirtürk'ün elbette tam anlamıyla Rus etkisini konuşmamak gerek fakat böyle ortamlarda etkileri olabilir çerçevesinde bir değerlendirmesi
39:55olmuştu.
39:56Bu görüşü mü daha yakın görürsünüz siz de?
40:00Şöyle bir aklıma bir zamanda Hakan Arlıbaycan bir şiiri vardı her şey bir rüzgara bakıyor ağabey bu mağrifli çocuklar yakacaklar
40:07Paris'i diye.
40:08Yani bu mağrifli çocukların hani veya o göçmen karşıtı politikaları ilk defa yaktığı bir eylemden bahsetmiyoruz ve bunu neredeyse aşağı
40:17yukarı her 5-10 yılda bir buna benzer eylemler görüyoruz.
40:20Ve bu göçmen karşıtı politikaların bir şekilde belli tavanlarda karşılık bulmadığını görüyoruz.
40:27Sinan Hocam daha çok Rusya üzerinden etkisini anlattı ben de Amerikan üzerinden etkisini anlatmak istiyorum.
40:33Hatırlarsanız Trump ilk demeç verdiğinde sürekli şey söylüyordu yani ben eğer NATO'nun ana güvenlik şemsiyesini ben sağlıyorsam siz dış
40:42politikada benden bağımsız bir dış politika güdemezsiniz ki bunu daha çok Avrupa ülkelerine söylüyordu.
40:47Dolayısıyla benim çizgimi takip etmek durumundasınız eğer bunu yapmıyorsanız bağımsız dış politika güdemezsiniz gibi ve bir dayatması vardı.
40:55Siz savunma harcamalarınızı %5'e kadar çıkaracaksınız ki hatırlarsanız NATO zirvesine bunu konuştuk.
41:02Bu %5'e çıkartmanın bir fırsat maliyeti var.
41:07Yani siz Avrupa'da çeşitli yerlerde bu yatırımını savunma harcamalarını artırırsanız sosyal refah harcamalarına kısmak durumundasınız.
41:16Buna hem Sanchez zamanında itiraz etti hem Macron itiraz etti ve Avrupa'nın çeşitli ülkeleri bu itirazlarını peyderpey artırmaya çalıştılar.
41:26Şimdi şöyle bir şey siz harcamalarınızı savunmaya artırdığınız an bunun bir seçmen maliyeti var.
41:31Seçmen ya sizi sandıkta bir şekilde zor durumda bırakın ya da protestolar yoluyla zor durumda bırakın.
41:40Ve benim şu anda Fransa'da, İspanya'da ve Avrupa'nın çeşitli yerlerinde gördüğüm tablo da aşağı yukarı bu.
41:47Çünkü Avrupa toplumu bir şekilde bütün hikayesini seçmen üzerine kurdu, demokratik kültür üzerine kurdu.
41:55Ve bu demokratik kültür bir şekilde sizin istediğiniz şekilde savunma harcamalarını artırabileceğiniz bir mekanizmayı öngörmüyor.
42:03Eğer bu arada bir uyumsuzluk olduğu an bunu ya seçimde bir şekilde size maliyetini öğretiyor ya da protestolar yoluyla maliyetini
42:11öğretiyor.
42:12Hem Fransa'da hem İspanya'da benim gördüğüm aşağı yukarı tablo bu.
42:16Sinan Hocam zaten Rusya'ya bu bağlamda daha hakim olduğu için onun yorumlarını da aslında hiç dikkate almak gerektiğini düşünüyorum
42:24açıkçası.
42:24Peki teşekkürler Fransa'yı da konuştuk.
42:27Şimdi bir de İspanya'da konut kriziyle karşı karşıya kaldı dünya.
42:31Bir de oraya yakından bakmak lazım bir detaylarını paylaşalım.
42:34İspanya'da konut krizine yeni önlem.
42:37Tabii ki 87 yaşındaki kadının aslında evine dönüş yolunun açılmasıyla önemli konu başlığı.
42:44Burada baktığımızda Madrid'de 70 yıldır aynı evde yaşayan 87 yaşındaki bir hanımefendi,
42:50evi satın alan gayrimenkul fonunun kirayı 500 eurodan 2650 euroya çıkartması üzerine ödeme yapamayıp 23 Eylül 2026'da polis zoruyla sedgeyle
43:03evinden çıkarılmasıyla birlikte tansiyon yükseldi.
43:08Hükümet de bu anlamda hükümetten yeni adımlar atıldı ve tahliyeler için kritik kararlar alındı.
43:14Tabii hükümetin bir takım cevabı var.
43:17İspanya'daki konut krizi de acaba savaşla birlikte yansıyan ekonomik faturanın sonucu mu Sayın Demirtürk?
43:27Evet tabii buraya yansıyor.
43:30Avrupa ekonomileri küçülüyor.
43:32Bir anlamıyla gıda fiyatlarında önlenemez bir enflasyon söz konusu değil.
43:37Yani İspanya'da da Fransa'da da Almanya'da da marketleri gezdiğiniz zaman et, süt, temel gıda ve temizlik ürünlerinde bir enflasyonist etki
43:46görmezsiniz.
43:47Ama Madrid gibi, Barcelona gibi, Paris gibi, Londra gibi şehirlerde insanların belini büken yük gayrimenkul fiyatlaması ve kira oranlarıdır.
43:57Yani burada bin avroları bulan ortalama yani çok küçük bir evde bile oturamazsınız.
44:01Yani büyük şehirlere gittiğiniz zaman Madrid'de, Barcelona'ya, farklı şehirlere burada bin bin beş yüz avro, iki bin avro aralığında
44:09artık yüksek gelir seviyesindeki İspanyolları ya da Fransızları bile etkileyebilecek olan bir kira baskısı söz konusu.
44:17Bu da protestoları kolaylaştırıyor.
44:19Yani oradaki gelir dağılımındaki adaletsiz ve enflasyondaki kıpırdamalar en çok kira oranlarına vuruyor.
44:28Ve bu anlamıyla Marie Serman Abascal isimli bu hanımefendi İspanyolların Akbaba fonlar diye tanımladıkları bir nevi bu gayrimenkul yatırım şirketleri,
44:40gayrimenkul fon şirketlerinin bu evleri satın aldıkları ve bir anlamıyla diyelim ki alt yüz, yedi yüz avroluk bir kira getirisi
44:49olan bir yeri Madrid'de iki bin avro gibi bir noktaya taşıdıkları.
44:52Yani diyor ki bu Marie Serman hanıma bu evi terk et, ben burayı günlük olarak kiralayacağım, ben haftalık olarak kiralayacağım
45:00ve bunun gibi yüzlerce konuta sahip oldum diyor bu Akbaba fonlar, bu gayrimenkul yatırım ortaklıkları.
45:06Ve böylelikle halkın bireysel bir takım sorunları çıkıyor.
45:10Ve hükümet burada yani Beddo Sankes'in sol koalisyonu şunu yapmak istiyor, biraz daha bu Abascal Hanım gibi mağdur olabilecek
45:20isimleri bölgesel parlamentolardaki yerel milletvekilleri ve küçük partilerin desteğiyle birlikte koruyabilecek olan Akbaba fonlara karşı bir tasarı çıkartmak istiyor.
45:31Yani bir sol sosyalist baskı içerisinde bu belli gruplar tarafından protesto edilirken belli gruplar tarafından da destekleniyor.
45:40Ve Madrid'de Puerto del Sol meşhur bir meydandır ve burada çadırlar kurarak kira mağdurları eylemlerini sürdürüyorlar.
45:51Bu dediğimiz gibi İran Savaşı'nın ve dünyadaki köklü çatışmaların ve krizlerinde bütün kıta Avrupa'sını ve gelişmiş Avrupa'yı daralan
46:00bir ekonomiye sevk etmesinin sonucu olarak değerlendiriliyor.
46:03Sayın Demirtük çok kısa bir şey soracağım size sonrasına Berdibeck'le devam edeceğim Sayın Berdibeck'te.
46:08Şimdi Sanchez ile alakalı ABD Başkanı Donald Trump'un açıklamaları var.
46:13Siz az önce Fransa'da Rus etkisi olabilir bir takım sosyal dinamikleri dışarıdan başka ülkelerde bunu alttan destekleyebilir açıklamasını yapmıştınız.
46:25Burada da acaba ABD'den İspanya'da tam istediğimiz bir ortam oluştu.
46:33Sanchez'de de arasının iyi olmadığı açıklamalarıyla yansıyor basına.
46:37Böyle bir etki görür müsünüz orada Amerikan etkisini?
46:40Tabii yani en az Rusya'nın bu kamuoylar üzerindeki etkisi kadar ABD'nin de belli medya unsurları ve STK'lar
46:49üzerinde tabii ki etkileri söz konusu.
46:51Ama bu biraz İspanya ve Fransa şartlarında bana göre tabii protesto dalgaları Emrah Bey.
46:57Yani savaşların sonucu olarak meydana geliyor.
47:01Ama sonrasından desteklenip mesela daha büyük kitlesel eylemlere dönüş mesajısından soruyorum.
47:06Yani bu tabii reaksiyonlardır, doğal, toplumsal hareketlerdir.
47:12Arkasında bir takım siyasi gelenekleri barındırır ama Rusya gibi, ABD gibi bu kamuoyların üzerinde etkisi olabilecek olan büyük finans güçleri,
47:20yani STK'ları ve medya hareketleri, sosyal medya hareketlendirebilecek olan iki önemli güç de sokağa tabii ki yön vermek isteyecektir.
47:28Çünkü Sanchez hükümeti ve buradaki sol koalisyon, sosyalist hükümet hem Trump politikalarını küresel düzeyde sorgulamayı tercih ediyor.
47:37Hem de Gazze'deki Netanyahu politikalarını ve soykırımı Avrupa içerisinde en net eleştiren liderlerden birisi olması bakımından da
47:46Avrupa kamuoylarında İsrail'e karşı bir entelektüel duruşu, İsrail'e karşı bir insani tavrı, hukuki bir tavrı da meşrulaştırmış oluyor.
47:56Sanchez'in meselesi o bakımdan elbette ki İsrail ve ABD ikilisi burada bir hükümet değişikliğini her zaman destekleyeceklerdir.
48:04Ama ben her şeyden önce bu halk hareketlerinin en ufak noktada yerel parlamentolardan, ulusal parlamentoya kadar bir protesto dalgasını siyasi
48:14geleneğin bir parçası olarak da okumak gerektiği kanaatindeyim.
48:17Yani Fransa, İtalya ya da İspanya'da halk en ufak bir kanun hükmünde kararlama ya da bir kanun söz konusu olduğunda
48:25kendisini rahatsız ediyorsa,
48:27en ufak bir zam söz konusu olursa sokağa çıkıyor veya yolsuzluğa karşı hükümetteki bir kayırma ya da iltimas eylemine karşı
48:35da
48:35hızlı bir şekilde hükümet değişikliklerini ya da istifaları destekleyebilecek olan bir protesto kültürüne de sahip.
48:41O bakımdan biraz İspanya üzerinde de değerlendirmek ve anlamak gerektiği kanaatindeyim.
48:47Peki çok teşekkürler.
48:48Sayın Berdibek sizin bakışınız ne olur acaba?
48:50İspanya'daki konut krizine karşı Sanchez hükümetinin attığı yeni adım,
48:55önleyici bir takım adımlar atıyor bu anlamda ve aynı zamanda dış bir takım özellikle iç bu şekilde sesleri dışarıdan destekleyen
49:06birileri de var mıdır?
49:08Aslında İspanya'daki bu konut merkezli mesele bizim de çok algılayabileceğimiz bir şey değil.
49:13Şöyle bir durum var.
49:14İspanya'da bu konut krizini tetikleyen iki olay var.
49:17Bir, İspanya'da belli bir sürede eviniz olsa bile bunu kullanmadığınızda birileri gelip yerleşebiliyor
49:24ve siz bunları bir şekilde çıkaramıyorsunuz.
49:26Bu birincisi bu bize hakikaten çok anlaşılmaz geliyor.
49:30Bir şekilde işgalci birileri geliyor evinizde ve çıkmıyor.
49:34Bunu mahkeme kararıyla da çıkaramıyorsunuz.
49:36İkincisi ölmeden önce evinizi satabiliyorsunuz.
49:40Yani normalde mesela belli bir yaşa 70 yaşındasınız.
49:43Evinizi satıyorsunuz.
49:45Fakat sattıktan sonra da ölene kadar o evde oturuyorsunuz.
49:48Böyle bir mekanizmaları var.
49:49Bu krizin kaynağı biraz da buradan kaynaklanıyor.
49:53Yani kadın evini satıyor ve belli bir kira, sabit bir kira üzerinden ölene kadar yaşamayı kabul ediyor.
50:02Bu Sinan Hocam'ın bahsettiği akbaba fonları burada devriye giriyor.
50:06Yani var olan yerleşik düzendeki bir kabulü sarsmaya başlıyor.
50:11Diyor ki hayır, verdiğiniz kira, verdiğiniz kira şu anda enflasyonist baskının altında kalıyor.
50:17Dolayısıyla bizim bu kirayı artırmamız lazım ve kadın bir şekilde bunu ödeyemeyeceğini söyleyince dışarı çıkarılıyor.
50:23Normalde İspanya'nın yerleşik düzeninde, yerleşik düzene çok aykırı bir şey.
50:28Yani teknik anlamda o kadın ölmeden evden çıkarılamaz ve İspanya'da oturmuş bir sistem.
50:34Bu sistem bir şekilde fonlar üzerinden delinmeye çalışıyor.
50:38E tabi ki Sanchez de bir şekilde bunu belki kendi manipülatif amaçlarıyla da kullanıyor olabilir.
50:45Ve bunu bir şekilde kendi alanı tahkim etmek için de kullanabiliyor.
50:50Ve halkı bir şekilde bizzat mahkemenin karşısında kendini konumlandırıyor.
50:55Halkın yanında durarak bunu şey yapıyor.
50:58Peki dışarıdan etki olabilir mi?
51:00Elbette olabilir.
51:01Ancak ben de Sinan Hocam gibi düşünüyorum.
51:03Genelde protesto dalgalarının başlangıcını çok insani sebeplerle görüyorum.
51:08Ki İran'dakinin de böyle olduğunu düşünüyorum.
51:10Ukrayna'da da böyle olduğunu düşünüyorum.
51:12Rusya'da da böyle olduğunu düşünüyorum.
51:13Fakat sonradan manipülatif hedeflerle amacından saptırılabilir mi?
51:18Tabi ki saptırılabilir.
51:19Bundan sonraki süreçte ABD veya İsrail bunu kullanabilir mi?
51:24Tabi ki kullanabilir.
51:25Ancak bu bunu sağlayabilecek, bu veriyi sağlayabilecek bir şeyimiz yok.
51:30Kanıtımız olmadığı için şu anda bunu söyleyemeyiz.
51:33Ancak her zaman manipülasyon açık olabilir mi?
51:35Her zaman açıktır bu tarz şeyle.
51:37Bu Akbaba fonları ABD merkezi mi Sinan Bey?
51:41Evet, ABD kaynaklı fonlar olduğu gibi, küresel sermaye unsurları burada olduğu gibi,
51:47aynı zamanda İspanyol ortakları da olan, yani İspanya'da kurulmuş olan meşru firmalar bunlar.
51:52Bu hanımefendiye karşı bazı ya da bu hanımefendi gibi kira mağdurlarına karşı,
51:58yerel mahkemelerde hak iddia ediyorlar.
52:00Çünkü diyor ki siz bir sözleşme imzaladınız, aramızda bir mukavele var ve biz bu mukavele çerçevesinde de enflasyon farklarını kira
52:08oranlarına yansıtırız diyorlar.
52:10Haliyle çift taraflı yargının da İspanya içerisinde bölündüğü, siyasi kadroların da İspanya içerisinde bölünmüş olduğu bir tartışma,
52:19çok ufak bir tartışma gibi geliyor ama yüz binlerce Madrid'liyi, Barcelona'lıyı ya da diğer İspanyol vatandaşlarını farklı farklı
52:28etkileyebilecek olan bir yaygın problemi ve
52:31protestoları beraberinde getirebilecek olan bir yaşam alanı daralması, yani hayatın geleceğe dönük olarak infilak edebileceği bir tablo.
52:40Yani burada gelirler de çok yüksek değil Emrah Bey, ortalama gelirin iki bin beş yüz avro, üç bin avro olduğu
52:47bir toplum öngördüğünüz zaman iki bin avroluk bir kira,
52:51yani elli elli beş metre karelik küçük bir konukta iki bin avroluk bir kira yaşayamayacağınız anlamına gelir.
52:57Yani bu aynı zamanda açlık değil ölüm sınırı anlamına geliyor.
53:01Ben bu protestoların ve itirazların İspanya ve kıta Avrupası üzerinde daha da artacağı kanaatindeyim.
53:07Bu Sanchez'in ilk sınavı mıdır yoksa geçmişte buna benzer bir takım sınavalarla karşı karşıya geldi mi?
53:15Şimdi baktığımda biraz iki bin sekiz krizinden bu yana İspanya pazarında milyarlarca avroluk gayrimenkul ve banka portföyünü topluyor işte bu
53:23Amerikalı şirket Akbaba özellikle fonlarının.
53:27Bu bilgiye de böyle bir değinmek lazım.
53:29Önemli dediğimiz gibi zaten Avrupa içerisinde bu konumlanmış olan bir beynel minel sermaye unsuru var.
53:38Küresel bir sermaye unsuru var ve bunlar Avrupa'nın zenginliklerini her zaman kontrol etmeyi savunan bir tür Avrupa ve ABD
53:48ortak sermayesi diye tarif edebileceğimiz ki,
53:51İtalya'da ve İspanya'da bunlardan yüzlerle şirket söz konusu bunlar çok uluslu şirketler.
53:55Aynı zamanda küresel şirketler ve bir anlamıyla dünyanın farklı yerlerinde de bu fonları toplamak suretiyle hem borsa üzerinde etkiler meydana
54:05getiren,
54:05hem gayrimenkul piyasalarını yönlendiren hem de farklı farklı sektörlerde yatırımlar yapabilen ABD ve Avrupa ortaklı çok uluslu şirket mahiyetinde okumak
54:16gerekli ve bir anlamıyla da fakirler üzerinde bir baskı meydana getiriyor.
54:22Sayın Muhammed Berdibek aynı zamanda İran çalışmasından ziyade Türkiye'de arabesk tarihini de gayet iyi bilir.
54:29Ne diyordu bir arabesk düşünürü yakarsa dünyayı garipler yakar meşhur bir söz onu belki Sayın Berdibek açıklayacaktır.
54:38Dünya bugünden daha da fakirleşme eğilimi içerisinde çünkü zenginler daha da zenginleşiyor.
54:45Bu tip küresel şirketler bu tip küresel yatırım ortaklıkları daha da zenginleşirken dar gelirli daha da fakirleşiyor başlıkta imtihan ediliyor.
54:54Peki çok teşekkür ederim. Çok önemli konu başlıklarını sizlerle birlikte değerlendirdik.
55:01Konuklarımı bir kez daha takdim edeyim.
55:03Dr. Sinan Demirtürk ve aynı zamanda Dr. Muhammed Berdibek ile birlikte çok önemli konuları konuştuk.
55:09Ağzınıza sağlık diyelim. Biz yayını burada noktalayacağız.
55:12Tabii sıcak gelişmeler oldukça CNN Türk ekranlarından aktarmayı sürdüreceğiz.
55:16İyi geceler.