Tarihçi Yazar Mustafa Armağan: 27 Mayıs öncesi ve sonrasında yaşananları anlattı #Haber #Gündem
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Bundan tam 65 yıl önce Türkiye'de yaşanan kara bir gün bunu maalesef anıyoruz.
00:08Ama tabi ki Adnan Menderes ve arkadaşlarını rahmetle diğerlerinizle lanetle anıyoruz.
00:14Adnan Menderes'in idam edilmesini ve o kanlı süreci Serkan Okur tarihçi yazar Mustafa Armağan'ı değerlendirecek Serkan.
00:25Evet Türkiye'nin demokrasi şehidi Adnan Menderes'in vefatının üzerinden 65 yıl geçti.
00:32Menderes ve arkadaşları bugün kabri başında gerçekleştirilen anma töreniyle anıldı.
00:37Pek çok önemli açıklamada bulundu İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi İstanbul Valisi Dalık Gül.
00:44Biz de şimdi merhum Adnan Menderes ve dava arkadaşlarının kabri başındayız.
00:48Ve yanımızda da önemli bir konuğumuz var. Tarihçi yazar Mustafa Armağan ile birlikteyiz.
00:53Hocam öncelikle hoş geldiniz diyelim canlı yayınımıza.
00:56Biz aslında sizle defaten Adnan Menderes'i yaptıklarını yapamadıklarını konuşuyoruz.
01:01Ancak Adnan Menderes herhalde en fazla bugün konuşmalıyız.
01:05Çünkü bugün idam kararının infaz edildiği gün.
01:08Yani üzerinden 65 yıl geçti. 65 yıl önce bugün Adnan Menderes idam cezası ile hayatını kaybetti.
01:16Neler söylersiniz hocam Adnan Menderes ile ilgili? Elbette çok şey söylenecektir. Ne ifade edeceksiniz?
01:22Tam 65 yıl önce tam bu saatlerde gündüz vakti saatleri iki civarı idam edildi.
01:31Ve gündüz idamın yasak olduğu, gündüz idamın teamülden çıkarıldığı bir dönemde gündüz idam edilmesinin sebebi neydi?
01:39Aslında bunun üzerine durmak lazım.
01:42Çünkü darbeciliğin ne kadar melanet bir şey olduğunu, ne kadar lanetlenesi bir şey olduğunu buradan anlayabiliriz.
01:48Aslında Adnan Menderes bir gün önce Fatih Rüşçü Zorlu ve Hasan Polatkan idam edilmişti.
01:55Bunun üzerine kendisi bir zehirletilmek istendi.
01:59Bununla ilgili seni programda anlatmıştım.
02:03Ve bir gün gecikti idam.
02:06Yani 16'sında diğer ikisi 17'sinde Adnan Menderes'in idamı gerçekleşecekti.
02:12Bunu engellemek için bir kampanya başladı.
02:15Dünyadan ve Türkiye'den de insanlar hani bari bunu niye asmayın gibi.
02:20Bunun üzerine aslında darbeciler ikiye bölünmüştü.
02:24Silahlı Kuvvetler Birliği ve Birli Birlik Komitesi.
02:27Şimdi bu ikisi arasındaki çatışma bir taraf affetmekten yana öbür taraf idam etmekten yana apar topar götürüp idam edildi.
02:36Gündüz idam edilmesinin sebebi mi?
02:38Çünkü geceye kalsa sabaha doğru idam edilse belki bu arada Cemal Gülsel devreye girecek ve affedebilecekti.
02:45Şimdi böyle bir kin ve düşmanlık atmosferi içerisinde idam edildi bu üç şehidimiz.
02:56Ne yaptılar?
02:57Yani bunlar Türkiye'ye hizmet etmekten başka bir suçları olmayan ve milletimizi insan yerine koymak için uğraşan.
03:09Yani demokratik haklarını, ekonomik seviyelerini, dini hürriyetlerini ve seçme ve seçilme özgürlüklerini Anadolu'ya yayan,
03:23geniş bir tabana yayan ve o katılımı yani siyasi sürece katılımı hızlandıran bir etki yaptı.
03:31Türkiye'yi kalkındırdı.
03:32Gerçekten Türkiye'de şeker üretilemiyordu, yağ üretilemiyordu.
03:38İnsanlar gıda ve ekmek, ekmek en büyük problemdi ve hayvan yemi karıştırılmış, affedersiniz ekmeklerle besleniyordu insanlar.
03:49Bu iktidar geldi, bunları değiştirdi ve Türkiye'yi bir modern ülke konumuna getirecek olan hareketleri başlattı.
03:58Şimdi burada suçları milletimizi ve insanımızı insan yerine koymak olarak nitelendirelim.
04:06Dolayısıyla çok yazık oldu, çok büyük bir kayıp oldu.
04:12Fakat bugün burada gördüğüm atmosferde şunu gösterdi ki gerçekten 65 yıl geçmesine rağmen
04:20insanların ona olan teveccühü ya da o kadroya olan teveccühü, minnettarlığı, onların yaptıklarına olan şükran duyguları hala devam ediyor.
04:34Ve bu özellikle Cumhurbaşkanımız ve AK Parti iktidarı da bu meseleyi gündemine almış durumda.
04:43Ve nitekim bugün aldığımız bir haber, o zaman İçişleri Bakanı olan Namık Yedi'yi pencereden atılmak suretiyle benim karahatime göre
04:52şehit edilmesi üzerine vefat etmişti.
04:57Onun kabrinin de bu mekana taşınması kararı alınmış.
05:03Bir bakıma burası bir Demokrat Parti panteonu gibi olacak, öyle anlaşılıyor.
05:09Peki Aydın Benderes'in de burada kabri var.
05:12Dolayısıyla hem törenin güzelliği hem de bu haberin güzelliği de biraz daha anlam kazanmış oldu.
05:23Peki hocam, şimdi Adnan Benderes çok yönlü bir insan olarak biz zaten kayıt dış tarih programında ele alıyoruz.
05:29Peki son saatlerinde, bu hafta sonunda zaten yapmış olduğumuz programda buna değindik.
05:34Son saatlerinde neler yaşadı acaba Adnan Benderes? Bir kez daha üstünden geçeyim mi?
05:39Evet, yani son saatleri gerçekten dramatik.
05:43Zaten 15 aylık bir hapis, yani hücre hapsi süreci yaşandı.
05:51Onun istirhabı, onun şeyi, yani düşünün camdan denize bakıyor diye camı boyuyorlar.
06:00Yani bu kadar yani insani, bir insan mahkum olabilir, cezada suçla işlemiş olabilir ama temel insani haklarını,
06:08bu kadar kısıtlayıcı dövmeler, zindan atmalar, biliyorsunuz onun Bizans zindanları var aşağıda.
06:17Yani bazı milletvekilleri de oraya atılıyordu, orada bekletiliyordu gece.
06:23Hatta yani böyle çok dramatik olaylar da yaşandı.
06:26Şimdi bu son 24 saati biliyorsunuz bir intihar dediler buna.
06:33Bunun intihar olmadığını çok basit bir şekilde ortaya koyabiliriz.
06:37Menderes intihar etmedi ve son yazdığı mektupta da milletimizin istikbali parlak olacak diyen
06:46ve ailesine saadetler dileyen yani o idamdan önceki değil, karardan önce yani 15 Eylül'deki karardan önce yazdığı mektupta da bunu
06:57belirtiyor.
06:58Yani hala yaşama ümidi olduğunu düşünüyor, bir şekilde affedileceğini düşünüyor.
07:04Böyle bir durumda intihar etmesi zaten anlamsız.
07:11Öbür tarafta 14 Eylül gecesi adaya gelen, dışarıdan gelen bir doktor kendisine bir iğne görüyor.
07:20Ve bu iğnenin üzerine kendisinin kanında kan tahlili yapılıyor.
07:27Biliyorsunuz mide suya alınıyor ve idra tahlili yapılıyor.
07:30Bunlar da bu iğnenin içerisindeki asit barbitörük çıkıyor.
07:38Dediklerine göre idamdan korktuğu için ekvanil ve nembutal diye iki hapı ceketinin aslarında biriktirmiş.
07:49Ve 36 tane hap, 33 ya da 36 tane o da değişiyor.
07:55Bir kibrit kutusunda bunları saklamış.
07:57Ve o kibrit kutusundaki 33 ya da 36 hapı toplu içerek intihar etmiş.
08:04Ya bu suyu nereden bulacak orada?
08:0636 hapı içmek bir zaman alacak bir şey.
08:11Ve diyelim ki tuvalete gidip tuvaletin çeşmesinden eğilip de içmesi, boğazdan bunların geçmesi zaten çok uzun zaman alacak.
08:20Üstü başı ıslanır bir insanın bu kadar uzun süre suyla şey yaptığını.
08:25Bunların hiç fark edilmemiş olması.
08:27Ve odasında eğer bu aldıysa bunları, orada bulunan nöbetçi subayın bunu fark etmemesi imkansız.
08:34Ve bu 36 hapı nasıl biriktirecek?
08:38Her gün, affedersiniz, anadan ürüyen soyuluyor, üzerindeki elbise silkeleniyor, tekrar giydiriliyor.
08:47Bu kibrit kutusunun içindeki haplar nasıl fark edilmez?
08:50Nasıl dilinin altını saklamış da, dilinin altında çıkarmış, görmeden koymuş oraya falan.
08:57Bu üst aramasının her gün yapıldığı bir ortamda bunlar imkansız şeyler.
09:03Ve bence Menderes belki affedilir diye öldürülmek istendi.
09:10O zaman bir taşla iki kuşku, yani her iki ihtimali de ortadan kaldıracak.
09:16Yani ölecek, ya iğneden dolayı ölecek, o zaman diyecekler ki intihar etti,
09:21yahut da idamla ölecek.
09:22Yani üçüncü bir şans bırakmamak için bu yapıldı.
09:25İdamla ölülse zaten idam, öbürüyle ölülse de bak sizin kahraman dediğiniz,
09:31sizin büyük adam dediğiniz adam, bak idam kararlarını duyunca ya da duymadan intihar etti.
09:37İşte görün, halkın ona olan hüsn-niyetini, teveccühünü kırmak için yapıldı.
09:43Son midesi yıkanıyor.
09:46Midesinin yıkanmasının arkasından, tabii bitkin bir vaziyette, bir yatağa bağlanıyor benim.
09:55Bağlanıyor, resmen bağlanıyor.
09:56Yani bir şey yapmasın diye.
09:59Yalvarıyor oradaki askere.
10:01Evladım, kaç saattir yere basmadım.
10:04Kaç gündür yere basmadım.
10:06Bir bırakın da şöyle yere basayım, birkaç dakika şey yapayım.
10:11Ondan sonra yine yatırın.
10:12Yok olmaz, katiyen olmaz, katiyen olmaz.
10:16Yalvarıyor oraya, yani o ses kaydını almışlar.
10:19Şimdi Sayın Ömer İleri Bey'e bunu ilettim.
10:22Onun dökümanını bulabilir miyiz diye, ses kaydının bir de dişifresi yapılmış.
10:29Onu bulabilir miyiz diye bir ricada bulundum.
10:32İnşallah bulunur, bunun tam beklenip yayınlarız.
10:34Ve bu şeyin arkasından, affedersiniz, tuvaleti geliyor.
10:41Bu da müsaade etmiyorlar değil mi hocam, tuvalete gitmesine de.
10:45Ve normalde tuvalete götürülmesi gerekirken, hayır burada yapacaksın, karşımızda yapacaksın.
10:51Nasıl karşınızda yapacağım?
10:53Evladım, bir insan onuru var, haysiyeti var.
10:58Bunu da yapacaksın, oturak getirelim, oturakta ama büyük abdestim geldi.
11:02Olsun onu da burada yap.
11:03Böyle küvet gibi bir şey getiriyorlar.
11:05Son anlarında bu askerin, milletin karşısında tuvaletini ancak bizim karşımıza yapabilesin diyorlar.
11:15Ve o utancı ona yaşatıyorlar.
11:18Bu da yetmiyor.
11:20Efendim, sizin prostatınız var mı yok mu?
11:24İdama mani bir hal var mı yok mu?
11:26Prostatınızı kontrol edeceğiz.
11:28Prostatın kontrolünü nasıl yapılır diye anlatmayayım.
11:31Ama divanın üzerine yatırıyorlar ve erdivenle prostat kontrolü yapıyor.
11:38Ya o anda yani ilama götüreceğiniz bir adamın prostat kontrolü mü yapılır?
11:42Ama bu millete Ezan-ı Muhammed'i bağışlayan, İmam Hatipleri bağışlayan, Kur'an kurslarını bağışlayan,
11:49radyoda Kur'an-ı Kerim'i okutmuş olan bu insanı bütün yönleriyle zelil ve hakir göstermek için yapılan bir işkenceydi.
12:05Ve işkence edilerek öldürüldü.
12:07Ve gittiği zaman zaten fotoğrafçı öyle diyor, karşılan çekmem gerekiyordu diyor.
12:13Geliyorlardı, ben postu şey yaptım fakat yüzü öyle bir şey halde ki, kendinde değil diyor.
12:22Yani o şeyden çıkmış, komadan çıkmış, kendinde değil.
12:28O haliyle çekersem aleyhimize olur diye düşündüğüm için döndüm diyor, yanımdan geçti, arkadan çektim diyor.
12:34O meşhur iki gardiyanın arasında arkadan çekilen fotoğrafı aslında önden çekecekmiş.
12:40Ama adam dayanamamış yani bunu.
12:42Hatta o fotoğrafçının anlattığı İsmail Şensoy galiba ismi, anlattığı olay daha vahim.
12:53Bakın bunlar artık insan demeye, bunu yapanlara insan demeye insanın dili varmıyor.
13:02Gündüz idam ediliyor, işte saat iki civarı bir yağmur yağıyor.
13:08O fotoğrafta henüz dili dışarı çıkmamış bir vaziyette bir fotoğrafını çekiyor.
13:16Beğenmiyorlar akşama doğru.
13:19Diyorlar ki bu olmadı, biz daha şeyi istiyoruz.
13:23Daha dramatik bir fotoğraf istiyoruz.
13:25İkinci defa dar ağacına çekiliyor.
13:28Bakın ölüsü ölmüş artık, son nefesini vermiş.
13:32Tekrar çektiler diyor.
13:34Ve bana ikinci fotoğrafta, o dilinin dışarı çıkmış olduğu fotoğrafta gökyüzünde yıldızlar görünüyor.
13:41Şimdi bu iki fotoğraf arasındaki fark.
13:44Birisi gündüz, ikincisi de gece.
13:47O kadar uzun kalmadığını biliyoruz yani bir iki saat içinde indirildi.
13:50Dolayısıyla hani ölüsüne bile bu yapıldı.
13:53Artı mezarı Yassada'da, İmralı'da bırakıldı.
13:59Yıllarca onun oradan çıkartılmasına izin verilmedi.
14:02Aileleri ki bunlar da karışık dizilmiş.
14:06Yani üzerine gelişigüzel şeyler yapılmış.
14:09Taşlar konulmuş.
14:11Hangisinin hangisi olduğu sonra DNA testleriyle ortaya çıktı.
14:14Ya bu kadar yani.
14:15Burada rahmetli Turgut Özal'ın Allah'ın önünde rahmet eylesin.
14:19Biraz önce İşleri Bakanımızla onu da kabrini ziyaret ettik.
14:24Onun gayretiyle, onun inisiyatifiyle bu anıt mezar yapılabildi.
14:31Buraya getirilebildi.
14:33Yoksa hala İmralı'da kalacaktı.
14:36Ve bu zamana kadar da bu utancı biz yaşayacaktık.
14:40Onun için Menderes'in bu milletten çok alacağı var.
14:43Ve gerçekten de onun yaptıklarının karşılığı asla bu olmamalıydı.
14:49Ama milletimiz, benim annem de babam da dahil olmak üzere.
14:54Ben 17 Eylül'de eğer bir tören ya da bir haber çıkarsa,
14:59boyunlarını bükerlerdi.
15:01Allah rahmet eylesin.
15:03Ama yazık oldu.
15:03Yediler.
15:04Onu boşu boşuna astılar.
15:07Diyordu.
15:07O zaman da diyorlardı.
15:08Şimdi de hala milletimiz bunu söylüyor.
15:11Dolayısıyla darbe de yapsanız, tarihi istediğiniz gibi eğip, yükseltinizle çarpıtsanız da hakikat hiçbir zaman eğilmiyor.
15:21Hakikat dimdik duruyor.
15:23Ve hakikat burada, bu milletimizin teveccühü de Menderes'in ve dava arkadaşlarının,
15:30Batı'nın üstü zorluğu, o da çok büyük bir gerçekten kahraman.
15:34Hasan Polatkan işini iyi yapan bir maliyeci.
15:39Onların idamlarını hiçbir zaman affetmiyoruz.
15:41Ve bu milletin kendisinin idam edilmek istendiği bir ortamda yeni Adnan Menderesler, yeni Batı'nın üstü zorluğlar yetişireceğine inanıyorum.
15:55Dolayısıyla bu dava 17 Eylül 1961'de bitmedi.
16:01Ve bu başlamış olan mücadele, 1946'da bu milleti esaretten kurtarmak için başlamış olan bu mücadele bugüne kadar geldi.
16:11Elhamdülillah bu barajlar yıkıldı.
16:15Bundan sonra da inşallah bu bayrak yere düşmeyecek.
16:19Ve bu milleti, aziz millet yerine koyan bir anlayışın tahkim edildiği bir dünyaya inşallah uyanacağız hep beraber.
16:28Çok teşekkürler kıymetli hocam, aktarmış olduklarınız için. Sağ olun, var olun.
16:32Evet, Adnan Menderes, Fatih Rüştü, zorlu ve Hasan Polatkan'ın kabrinin tam da yanındayız.
16:39Vefatlarının üzerinden bugün 65 yıl geçti.
16:42Onları, demokrasi şehitlerimizi bir kez daha rahmet ve minnetle anıyoruz diyelim.
16:48Ve sözü buradan stüdyoya tekrar sizlere bırakalım.