00:00Herkese merhaba, bu yeni incelememize hoş geldiniz.
00:03Bugün, insan zihninin en büyüleyici, en kafa karıştırıcı evrimsel gizemlerinden birini aydınlatıyoruz.
00:09Şunu bir düşünün, çoğu zaman bize zarar bile veremeyecek.
00:13Aslında son derece zararsız olan şeylerden neden bu kadar dehşete düşüyoruz?
00:17Bugün, atalarımızdan bize miras kalan ve bazen günlük hayatımızı tam bir kabusa çeviren bu karmaşık korku sisteminin perde arkasını keşfedeceğiz.
00:27Hazırsanız hemen başlayalım.
00:28Size doğrudan çok net bir soru sormak istiyorum.
00:32Şu an, evet tam da beni dinlediğiniz şu anda, odanızın zemininde aniden koca, tüylü bir örümceğin koştuğunu görseniz ne hissederdiniz?
00:41Şöyle bir gözünüzün önüne getirin.
00:43İtiraf edelim, çoğumuz için bu düşüncenin kendisi bile tüyler ürpertici değil mi?
00:47O an muhtemelen aniden ayaklarınızı yerden kesmek, koltuğun tepesine fırlamak falan istersiniz.
00:52Hatta o odada bir örümcek olduğunu bildiğiniz sürece gece gözünüze uyku bile girmeyebilir.
00:57Ama durun bir dakika, veriler bize bambaşka hatta şok edici bir hikaye anlatıyor.
01:03Dünyanın dört bir yanındaki o devasa örümcek paniğine rağmen çevre araştırma ve eğitim enstitüsüne göre küresel çapta örümcek ısırığından kaynaklanan
01:11ölüm sayısı yılda ondan bile az.
01:13Yanlış duymadınız, on kişi bile değil.
01:16Yani o yaşadığımız büyük, felç edici dehşete rağmen aslında ölümcül bir tehditle falan karşı karşıya değiliz.
01:23İşte bugünkü incelememizin kalbindeki devasa çelişki tam olarak bu.
01:27Peki bu mantıksız durumun sebebi ne?
01:30Birinci bölüm, zararsız şeylerden neden korkarız?
01:34İkinci bölüm, korku ve fobi arasındaki fark.
01:38İstatistiksel gerçeklerle o içimizde hissettiğimiz devasa panik arasındaki bu inanılmaz uçurumu anlamak için önce psikolojideki temel bir kavrama bakmamız lazım.
01:48Rutgers Üniversitesi'nden psikoloji profesörü Vanessa Lobbü çok net bir şey söylüyor.
01:53Korku aslında biz insanlar için hayati olmazsa olmaz bir duygudur.
01:57Yani korku iyidir.
01:59Bizi potansiyel tehlikelerden korur, hayatta tutar.
02:02Ama Profesör Andraz Zidoğlu'nun araştırmalarına baktığımızda şunu görüyoruz, korkuyla başlayan bu durum kontrolden çıkar, aşırıya kaçar ve günlük yaşamınızı
02:11sabote etmeye başlarsa işte o zaman buna fobi diyoruz.
02:14Diyelim ki yılanların neredeyse tamamen zararsız olduğu bir bölgede yaşıyorsunuz.
02:19Buna rağmen yılanlardan aşırı, hastalıklı bir düzeyde korkuyorsanız bu orantısız bir tehdit algısıdır ve fobi olarak adlandırılır.
02:26Kısacası korku hayat kurtarır, fobi ise hayatı resmen hapseder.
02:31Üçüncü bölüm doğuştan mı yoksa öğrenilmiş mi?
02:35Peki bu kadar yoğun fobiler nereden geliyor?
02:38Evrimsel köklerimize inme vakti.
02:40Gerçekten bu fobilerle mi doğuyoruz yoksa onları büyürken yolda mı öğreniyoruz?
02:44Profesör Luby küçük bebeklerin doğuştan korku hissetmediklerini söylüyor.
02:49Neden mi?
02:50Çünkü korkmak için bir şeyin tehditkar olduğunu anlayacak kadar dünya hakkında fikriniz olması gerekir.
02:55Ama Viyana Üniversitesi'nden Profesör Stephanie Howell'ın o meşru çalışması bize çok ama çok çarpıcı bir detay veriyor.
03:02Araştırmada bebeklere teşitli resimler gösteriliyor.
03:05Bebekler çiçek veya balık gördüklerinde göz bebekleri gayet normal kalıyor.
03:09Ama bir yılan veya örümcek gördüklerinde bebeklerin göz bebekleri anında belirgin bir şekilde genişliyor.
03:16Biliyorsunuz göz bebenin büyümesi vücudun savaş ya da kaç sisteminin yani alarm sisteminin devreye girdiğini gösterir.
03:23Yani bebekler neyden korktuklarını bilmeseler bile bedenleri biyolojik olarak tehlikeyi sezmeye dünden hazır.
03:29Ve işin asıl büyüleyici kısmı şu.
03:32Bizim bu spesifik canlılardan bu kadar hızlı korkmayı öğrenmemizin asıl sebebi onların o tamamen yabancı, o garip hareket tarzları.
03:39Profesör Lobuye bunu harika özetliyor.
03:42Dünyada yılana benzeyen başka hiçbir şey yok değil mi?
03:45Bizim alıştığımız beynimizin bildiği o dört ayaklı yürüyen sevimli hayvanların aksine yılanlar ve örümcekler beynimizin hiç beklemediği son derece anormal
03:54şekillerde hareket ediyorlar.
03:56Ve işte bu tuhaflık binlerce yıllık o antik hayatta kalma içgüdülerimizi saniyeler içinde tetikliyor.
04:02Bilim dünyası bu duruma hazırlık teorisi diyor.
04:05İnsanlık tarihini bir düşünün.
04:07O vahşi, tehlikelerle dolu tahmin edilemez doğada bir yılandan korkmak atalarımız için inanılmaz rasyonel bir hareketti.
04:15O dönemde bu refleks tam anlamıyla hayatta kalmanızı sağlıyordu.
04:19Ama bugün o güvenli modern evlerimizde bu evrimsel yazılım resmen çağ dışı kalmış durumda.
04:25Hazırlık teorisinin bize fısıldadığı şey şu.
04:27Hayır, fobilerle doğmuyoruz.
04:29Ama genetik kodumuz tıpkı saatli bir bomba gibi belirli tehlikelerden çok ama çok hızlı bir şekilde korkmayı öğrenmeye programlanmış durumda.
04:38Tabii ki bu evrimsel altyapı tek başına koca bir fobi yaratmıyor.
04:42İşin içine deneyim ve gözlem giriyor.
04:44Şöyle bir sahne hayal edin.
04:46Yerde küçük bir örümcek yürüyor.
04:48Bir çocuk ona sadece merakla bakarken yanındaki annesi aniden irkiliyor, nefesini tutuyor ya da iğrenerek geriye çekiliyor.
04:55İşte o an çocuğun beynindeki o evrimsel kod anında ateşleniyor.
05:00Çocuk daha ne olduğunu anlamadan saniyeler içinde o hayvanın kötü, uzak durulması gereken bir şey olduğunu öğreniveriyor.
05:07Korku nesilden nesile bir virüs gibi işte tam da böyle aktarılıyor.
05:114. Bölüm Şehirleşme ve Kültürün Etkisi
05:14Biraz da günümüze gelelim.
05:16Modern toplumun bu antik korkularımızı nasıl ele geçirip daha da büyüttüğüne bir bakalım.
05:21Popüler kültür düşünün, izlediğiniz o gişe rekorları kıran filmleri, okuduğunuz fantastik kitapları.
05:26Yılanlar veya örümcekler ne zaman günü kurtaran kahramanlar oluyor?
05:30Asla.
05:30Koca bir sıfır.
05:31Medya bizim bu evrimsel zayıflığımızı biliyor ve onu sürekli besliyor.
05:36Onları hep karanlık, sinsi, iğrenç canavarlar olarak resmediyor.
05:39Yani kültürel olarak da bu hayvanlardan ölümüne korkmamız gerektiği bize her fırsatta adeta zorla aşılanıyor.
05:45Ve bu istatistikler durumu mükemmel bir şekilde özetliyor.
05:50Profesör Andras Zidon'un inanılmaz bir bulgusu var.
05:53Bir kişinin yaşadığı yerin kentleşme oranı arttıkça hayvan fobisi yani biyofobi riski de fırlıyor.
05:59Ormanda, doğada zaman geçiren insanlar bu canlılardan çok daha az korkarken bugün dünya nüfusunun %80'i beton yığınlarının arasında şehirlerde
06:08yaşıyor.
06:08Doğayla aramıza o devasa duvarları ördüğümüz için hayvanlarla doğal ve olumlu deneyimler yaşama şansımızı kaybediyoruz.
06:15Sonuç, biyofobiye hepimiz dünden daha yatkınız.
06:19Beşinci bölüm, fobilerimizi nasıl yenebiliriz?
06:22Şimdi, herkes derin bir nefes alsın.
06:25Tamam sorunun kökenini anladık, beynimizi bize oynadı, bu oyunu gördük.
06:29Ama uzmanların hemfikir olduğu şahane bir haberim var.
06:33Fobileriniz sizin kaderiniz değil.
06:35Onlardan kesinlikle kurtulabilirsiniz.
06:38Bilim diyor ki, bu işin panzehri kontrollü maruz kalmadır.
06:41O eski evrimsel beyne yeniden programlamamız gerekiyor.
06:45Ama öyle paldır küldür değil, bebek adımlarıyla.
06:47Önce korktuğumuz şeyin sadece fotoğraflarına bakarak başlayın.
06:51Sonra onun ne kadar ilginç, belki de ekosistem için ne kadar faydalı olduğu ile ilgili olumlu gerçekler öğrenin.
06:57Bu zihninizi inanılmaz rahatlatacak.
06:59Sonrasında gerçek hayatta bu canlılarla geçirdiğiniz süreyi yavaş yavaş kendi hızınızda artırın.
07:05Prof. Zistone'un da dediği gibi, kişisel olumlu deneyimler korkuya karşı sahip olduğumuz en en güçlü kalkanımızdır.
07:13Tabii ki şunu da ekleyelim, fobi eğer hayatınızı gerçekten felç ediyorsa bu adımları mutlaka ama mutlaka bir profesyonel eşliğinde atmalısınız.
07:21Bu incelemenin sonuna gelirken aklınıza kazımanızı istediğim çok önemli bir düşünce var.
07:26Belirli bir şeyden sonsuza dek korkmak zorunda değilsiniz.
07:29Her zaman bir çıkış yolu var.
07:31Biliyor musunuz, aslında tam da şu anda o mantıksız korkunuzun arkasındaki evrimsel sebebi öğrenerek harika bir ilk adım attınız.
07:39Belki de fobinizi anlamak, onun sizin zihninizdeki hakimiyetini analiz etmek, onu sonsuza dek yenmenin o büyük, o ilk zaferidir.
07:47Şimdi size soruyorum, sizin zihninizin en derinlerinde saklanan o en büyük mantıksız korkunuz ne?
07:53Ve daha da önemlisi, bugün onunla yüzleşmeye hazır mısınız?
