00:00Gözümüzün önünde belki de tam şu an saklanıyor olabilecek gerçek bir biyolojik süper gücü inceleyeceğiz bugün.
00:07Çoğumuz sabah uyanıp gözlerimizi açtığımızda etrafımızdaki dünyayı herkesin gördüğü gibi en net haliyle gördüğümüzü varsayırız öyle değil mi?
00:15Ama birazdan göreceğiniz gibi o çok emin olduğumuz gerçeklik sandığımızdan çok daha renkli ve çok daha gizli olabilir.
00:23Haydi başlayalım.
00:23İşte görsel sanatçı Conchette Antico'nun hikayesi tam olarak bu noktada inanılmaz bir hal alıyor.
00:30Antico yıllarca evet yıllar boyunca öğrencilerinin de onunla tamamen aynı inanılmaz renk cümbüşünü gördüğünü sanıyordu.
00:38Yani sıradan bir yaprağa veya gölgeye baktığında oradaki o zengin renkleri herkesin algıladığından o kadar emindi ki ta ki öğrencileriyle
00:46yaptığı o şok edici konuşma her şeyi değiştirene kadar.
00:49Öğrencileri aslında Antico'nun gördüğü o muazzam dünyaya tamamen kördü.
00:54Bu durum aslında bugünkü en büyük gizemimizi o çok temel soruyu önümüze koyuyor.
00:59Hemen yanınızda oturan kişinin sizinle tamamen aynı gerçekliği yaşadığından emin misiniz?
01:04Düşünsenize bir elmanın kırmızısı ya da gökyüzünün o derin mavisi yanınızdaki insan için sizin gördüğünüzden bambaşka belki de çok daha
01:13soluk ve sıradan bir deneyim olabilir.
01:15Bölüm 1. Gizli renklerin dünyası. Süper gücü tanımlamak.
01:19Peki Antico'nun yaşadığı şey tam olarak neydi? Bu sadece sanatsal bir yetenek falan değildi. Tamamen biyolojikti.
01:26Yaptırdığı genetik testler tetrokromasi adı verilen bir duruma sahip olduğunu ortaya çıkardı.
01:31Bu kelimenin tam anlamıyla ona dudak uçuklatan gizli bir renk spektrumuna giriş bileti demek.
01:36Çoğumuzun sadece tek bir sıkıcı renk tonu gördüğü yerlerde o muazzam bir renk festivali görüyor.
01:46Şimdi işin mutfağına girelim. Bu nasıl mümkün oluyor?
01:49Buradaki zıtlık gerçekten inanılmaz.
01:51Bakın normal bir insanın gözünde koni dediğimiz 3 tip özel hücre var.
01:56Bunlar kırmızı, yeşil ve mali ışık dalgalarıyla çalışır ve beynimiz gördüğümüz her rengi bu üçünün karışımıyla üretir.
02:02Ama tetrakromatlar işte onlarda nadir görülen fazladan bir dördüncü koni tipi daha var.
02:08Yani beyinleri o kadar farklı ve fazla veri alıyor ki renk duyarlılıkları kelimenin tam anlamıyla tavan yapıyor.
02:14Bölüm 3
02:15Genetik piyango X kromozomunun rolü
02:18Peki bu dördüncü koni kimlere vuruyor?
02:21İşin sırrı tamamen genetikte, daha doğrusu o meşhur X kromozomunda.
02:26Kırmızı ve yeşil koneleri kodlayan genler X kromozomunda yer alıyor.
02:30Erkeklerde genellikle sadece bir tane X kromozomu olduğu için buradaki ufacık bir genetik sapma onları doğrudan renk görü yapabiliyor.
02:38Ama kadınlarda iki tane X kromozomu var.
02:40İşte bu durum onlara o süper işlevsel ekstra koni hücresini oluşturabilme potansiyelini yani tetrakromasi donanımını veriyor.
02:48Şimdi iyi de bu ne kadar yaygın olabilir ki diye düşünebilirsiniz.
02:52Sıkı durun.
02:54Newcastle Üniversitesi'nin araştırmasına göre kadınların tam %12'si, evet yanlış duymadınız %12'si,
03:01retinal tetrakromasi için bu inanılmaz genetik potansiyeli taşıyor.
03:04Yani sokakta, otobüste yanınızdan geçen pek çok kadın potansiyel olarak gizli bir renk dünyasını görebilecek donanıma sahip.
03:12Bölüm 4 Ne Görüyorlar?
03:15Tarifsiz Renkler
03:16Asıl merak edilen şey şu tabii.
03:18Bu kadınlar bizden farklı olarak tam ne görüyor?
03:21Bir insanın zihninin içine girip renk deneyimini ölçmek imkansız.
03:25Fakat Dr. Jenny Boston gibi uzmanlar hayvanlar alemine bakmamızı söylüyor.
03:30Mesela maymunlarda tıpkı insanlardaki bu genetik fark gibi 3 konili dişiler,
03:35kırmızı meyveleri 2 konili erkeklere göre anında şipşak buluveriyorlar.
03:39Çok net bir görsel avantaj.
03:41Yani bize sorsalar renkler aynıdır.
03:43Ama onların dünyasında o renkler tarifsiz muazzam detaylarla birbirinden ayrışıyor.
03:49Bölüm 5
03:50Gerçek bir tetrakromatı tespit etmek, efsaneler ve gerçekler.
03:54Belki şu an hemen internete girip o popüler ben tetrakromat mıyım testlerinden birini çözmek istiyorsunuz.
04:00Ama yapmayın çünkü onlar tamamen yalan.
04:03Neden biliyor musunuz?
04:04Çünkü şu an elinizde tuttuğunuz telefon veya baktığınız bilgisayar ekranı fiziksel olarak sadece 3 renk kanalına sahip.
04:114. konunun yakalayacağı o muazzam ekstra renk frekanslarını bu ekranların üretmesi imkansız.
04:17Ekran size o rengi veremezse gözünüzde onu test edemez.
04:21Bu kadar basit.
04:21Bunun yerine Dr. Kimberly A. Jamison gerçek dünyadaki çok daha tuhaf ifuçlarına dikkat çekiyor.
04:28Mesela o sert floresan veya led ışıkların altında kendinizi inanılmaz rahatsız hissediyor musunuz?
04:34Ya da bu ampulun ışığı çok kötü diye ev arkadaşınızla sürekli kavga eden biri misiniz?
04:39Babalarınızda hafif bir renk körlüğü olması da devasa bir işaret.
04:43Ve tabii ki ta çocukluktan beri çevrenizdeki herkesten çok daha keskin bir renk algısına sahip olduğunuza dair o içsel derin
04:50his.
04:50Bölüm 6. Renk kasını eğitmek
04:53Retinal ve işlevsel
04:55Geldik bütün bu gizemin en can alıcı noktasına.
04:58Genetik lotoyu kazandınız ve gözünüzde o dördüncü konu hücresi var diyelim.
05:03Bu ekstra renkleri şak diye göreceğinizin garantisini vermiyor.
05:07Buna sadece retinal tetrapromatis diyoruz.
05:09İşin aslı şu, beyniniz gözden gelen bu yepyeni sinyalleri anlamlandırmayı ve kullanmayı öğrenmediği sürece o renkleri işlevsel olarak algılayamazsınız.
05:19Yani kilit var, doğru anahtar da var ama kapıyı açmayı sizin öğrenmeniz gerekiyor.
05:24İşte buna da işlevsel tetrapromatis diyoruz.
05:27Ve Conchetta Antico'nun hikayesi bu bulmacayı tam ortasından çözüyor.
05:32Kendisi bu olağanüstü renk görme yeteneğini bir nevi kas gibi geliştirdiğini söylüyor.
05:37Yüz binlerce saatini renkleri karıştırmaya, tonlara derinlemesine odaklanmaya harcamış.
05:43Hayatını resim yapmaya adadığı için beyni bu genetik hediyeyi aslında nasıl kullanacağını öğrenmiş.
05:49Yani o nadir donanım yıllar süren bilinçli bir pratikle uyanmış.
05:54Öyleyse durup kendimize şu inanılmaz soruyu sormamız gerekiyor.
05:58Gizli bir renk evrenini görmek gibi doğuştan gelen muazzam bir biyolojik özellik bile
06:02uyanmak için ömür boyu sürecek bir pratik, bir çaba gerektiriyorsa
06:06acaba tam şu an sizin içinizde henüz farkına bile varmadığınız
06:10öylece uyumaya devam eden hangi devasa potansiyeller yatıyor?
06:14Etrafınıza bir daha çok daha dikkatli bakın.
06:17Dünya belki de sandığınızdan çok daha renklidir.
06:20İzlediğiniz için teşekkür ederim.
06:22İzlediğiniz için teşekkür ederim.
