00:00Kaugnay sa problema sa basura sa bansa na para kay Pangulong Bongbong Marcos ay may tuturing ng kritikal,
00:06makakakapanayin natin si DNR Undersecretary for Policy, Planning and International Affairs
00:10and Supervising Undersecretary for Forest Management Bureau
00:13and the Manila Bay Coordinating Office, Attorney Jonas Leones.
00:16Magandang umaga at welcome po sa Balitang Hali.
00:20Magandang umaga, Rafi, at sa inyong mga tagapakinig.
00:23Apo, Yusek, paano niyo po mailalarawan ngayon ang problema ng ilang lugar sa basura?
00:30Medyo seryoso yung ating problema sa basura.
00:33Base sa ating data, at least 52% of our generation, yun lang yung nakokulikta natin.
00:41But the rest, about 48% of our garbage generation,
00:45either napupunta sa waterways, napupunta sa waterbody,
00:48at yung mga iba naman nakakalat sa daan, Rafi.
00:51So ito yung tinutugon na natin kung paano natin ma-address,
00:55especially during rainy season at bagat, Rafi.
00:58Meron na po ba kayong ginawang pag-aaral para ma-determine talaga saan ba nanggagaling yung problema,
01:02disiplino ba ito, kakulangan ba ito ng edukasyon sa eskwelahan?
01:07Saan po kaya nanggagaling yung problema at paano ito masasolusyonan?
01:13Usually, napag-aaralan na rin natin yan.
01:15Like for example, dito sa Manila Bay, talagang seryoso dyan.
01:17Dahil may mga 333 creeks tayong nakakadikit dyan,
01:21at saka 17 major tributaries.
01:24Sa mga ibang lugar naman, sa ibang-ibang probinsya, trahiyon, talagang seryoso din.
01:28Ganito ang sitwasyon dyan, Rafi.
01:30Bawat kada-katao ng ating bansa,
01:35approximately nag-generate ng 0.7 kilograms ng waste everyday.
01:40Kahit anong gawin natin, meron talaga dyan.
01:42Conservative data na yan.
01:44You can only imagine yung population natin,
01:46mga bata o mga adult tao.
01:50Talagang everyday.
01:51So, ang ating generation yun nationwide ay pumapatak na ng 61,000 tons to 65,000 tons per day.
01:58So, napakalaki ng ating generation sa waste.
02:02So, ito, pagka-atag-araw, summer season,
02:07hindi mo siya nakikita dahil di naman siya naagos ng tubig.
02:10Nandito lang siya sa drainage, nandito lang siya sa karagatan, mga water bodies.
02:14But, pagdating ng malakas na ulan, at yung tubig, talagang maagos na,
02:19dala-dala na yung mga basura.
02:22So, ganun kaseryoso ang atin.
02:23Kung di natin talaga magkaroon ng magandang programa para dito,
02:27talagang tutuloy-tuloy at magiging seryoso to.
02:30Para malagay po natin sa konteksto,
02:32yung generation po, yung trash generation ng mga Pilipino,
02:35Kuwi, kukumpara po, sa ibang bansa, mas mataas ho ba?
02:38O normal lamang yun?
02:42Sa atin, maliit pa rin yun.
02:44Dahil, pagka napunta ka sa ibang bansa,
02:46like for example, sa Singapore o sa US,
02:49talagang mas malakas sila na mag-generate ng waste sa atin.
02:52At saka, mas complicated sila.
02:53Kaya lang ang problema na,
02:54meron sila talagang mga technology na ina-adopt
02:57para ma-address nila yung kanilang solid waste.
03:00They adopt waste-to-energy technology
03:06and then may mga facilities sila for effective recycling and recovery facilities.
03:12Dito sa atin, kulang yun.
03:13So, bagamat maliit yung ating generation per capita,
03:18pero yung atin kasi medyo nalilimit,
03:21matagal na yung ating batas dito sa solid waste,
03:24although maraming pa tayong requirement.
03:26So, parang kailangan natin i-revisit yung mga provision ng ating batas
03:30para mapalakas natin din ang pag-address natin dito sa basura dito sa ating bansa.
03:37Opo. So, kung mas mababa pa yung generation natin ng garbage
03:40kumpara sa ibang bansa,
03:41pero ganito yung problema natin,
03:43mas malaki yung burden sa gobyerno?
03:45Of course, kailangan pa rin talaga ng disiplina sa bawat Pilipino.
03:50Tama yun, Raffi.
03:51Kaya nga ang problema natin yan.
03:52Like for example, Raffi,
03:54hindi naman talaga, like for example, sa ibang bansa,
03:56talagang national government ang nag-address ng garbage problem.
04:00Dito sa atin kasi, local government eh.
04:02Hindi naman lahat ng local government units ay may kakayanan talaga
04:05na mag-address ng kanilang pollution.
04:07Siguro yung malaking LGU, kaya nila yan.
04:10May mga podo sila.
04:11But sa mga ibang mga lugar na hindi naman talaga malakas,
04:15so may mga priorities sila na sinusunod.
04:17So, minsan nakakuloy na yung mga solid waste management na yan.
04:20So, kaya ang ginagawa natin ngayon,
04:23in the light of the extended producer responsibility, Raffi,
04:28na ito yung bagong batas natin sa management ng waste,
04:32dito sa EPR na tinatawag natin,
04:35nandito na yung role ng private sector.
04:36Kasi dito sa dating batas natin, 9003,
04:40solely local government ang may responsibilidad dyan.
04:43Even the national government eh sumusuporta lang dyan.
04:46So, dito sa EPR, pinalakas natin because we are now tapping the private sector
04:52to assist us in addressing waste, particularly the plastic waste.
04:57So, magandang ito yung sinusunod na natin ngayon, Raffi.
04:59Ano pong plano ngayon ng DNR sa mga sanitary landfills sa bansa
05:02na ayon mismo sa Pangulo ay puno na at pamahal na ng pamahal para i-operate?
05:07Oo, totoo yan.
05:08Kasi nga, doon natin hindi disposed, Raffi, lahat eh.
05:11Discarded.
05:12Ang ating economy, parang linear economy,
05:16so, pagka-generate natin, tinatapo na agad natin.
05:19So, we are now promoting sa DNR, yung natawag natin, Raffi, na circular economy,
05:24wherein yung mga life cycle, na mga waste natin,
05:27itingin natin kung paano may recycle.
05:29Sa mga landfill natin, totoo yan, punong-puno na.
05:32Yung mga iba, nagiging bundok na yan, so delikado na yan.
05:34So, ginagawa na natin, kinoconvert na natin itong landfill natin, Raffi,
05:40into an integrated landfill.
05:41Meaning, hindi na lang siya disposal.
05:44We are integrating it with the facility that can recycle and repurpose or upcycle
05:50this waste, mga solid waste natin, even plastics.
05:55Pangalawa, isa sa direksyon natin dyan, hindi na lang tayo end of the pipe, Raffi, ha?
06:00Puro linis, puro gawa.
06:02Dito na lang sa generational waste, kinocordinate natin sa private sector,
06:06para mapalit na lang yung mga waste nila na magya-generate ng plastic.
06:09In terms of packaging, pinapabawasan na natin yung mga content ng plastic dyan
06:14para hindi na makapag-accumulate ulit ng panibagong mga waste and plastic waste dyan.
06:20Gano'n naman po ka-feasible sa sitwasyon natin dito sa Pilipinas,
06:23yung pagtatayo po ng mga waste-to-energy plant?
06:26May mga batas ho ba na kailangang baguhin o kailangang gawin para ma-i-sakatuparan po ito?
06:33Malaking gano'n yan. Yan ang titingnan namin, Raffi, tama. Maganda yung tanong mo
06:36dahil nagiging debate yan. Sabi ng iba, sabi ng mga ibang mga grupo,
06:41bawal daw yan sa Clean Air Act at sa Solid Waste Management Act.
06:45But iklaro ko lang, mayroong decision, may mga jurisprudence at mayroong mga decision
06:50sa Supreme Court na sinasabi doon na hindi naman lahat ng waste-to-energy project
06:56ay masama at nakakasira ng kalikasan.
06:59Ang sabi ng Supreme Court sa interpretation natin sa mga batas natin,
07:03for as long as the technology will not violate the hour emission standards,
07:09may mga thresholds tayo dyan, pwede naman din, ina-allow.
07:13Kaya nga sa amin dito sa DNR, we are looking at possible technology,
07:17open kami sa mga technology na po pwede magamit,
07:20for as long as it will comply with our environmental laws and regulations.
07:24We will not allow, Rafi, dito sa sinasabi ng ating pamahalaan,
07:30we will be pushing for technology, but of course,
07:33without sacrificing naman yung environmental integrity natin.
07:37So tayo, mga agencies, nagtutulong-tulong,
07:39nag-discuss DOE, DNR, DILG,
07:42para makaroon tayo ng isang efektibong batas na ipopropose sa Congress
07:47para ma-address natin itong problema natin sa basura.
07:50Kasi kung sa ibang bansa po nagagawa ng mga bata na maging disiplinado na
07:54mula pagkabata hanggang pagtanda, ganoon na yung kanilang ugali,
07:57baka pwede yung mangyari dito sa atin sa Pilipinas?
08:01Tama yun, tama yun.
08:02Hindi ko lang nasabi, Rafi, no?
08:04Dapat ito talaga behavioral change.
08:06Even sabi nga ni Mayor Samora kanina, talagang disiplina.
08:10Magsisimula yan dapat sa kabataan pa lang.
08:12Hindi na natin pwedeng i-push yung disiplina pag matatandaan at may edad na.
08:15So, kailangan dito pa lang sa level ng pabataan sa ating kurikulum.
08:20Dapat na-instill na natin itong mga disiplina,
08:23particularly sa mga environmental laws,
08:25itong pag-dispose ng mga waste.
08:28Dapat alam nila na mayroon mga lugar na dapat pagtakunan
08:31at hindi basta-basta kung saan saan ang tinatapon.
08:34So, dapat mayroon tayong mag-undertake tayo ng behavioral change.
08:37And it will start dito sa kabataan natin.
08:40Ma-educate natin sila kung ano dapat ng pag-trato at pag-dispose
08:44itong mga waste, solid waste, solid waste at yung mga plastics natin.
08:48Yun na nga po, ito yung mga usaping dapat pinag-uusapan lagi
08:51para ma-instill sa ating mga kabataan.
08:52Maraming salamat po sa oras na binahagin nyo po sa Balitang Hali.
08:56Salamat, salamat, Rapi, at sa iyong mga tagapakimu.
08:59Ayan po si DNR Undersecretary, Atty. Jonas Leones.
Comments