00:02Sa gitna ng lunti ang kabundukan at matatarik na dalis-lis sa bayan ng Valencia, sa Negros Oriental.
00:14Isang hamon ang araw-araw na hinaharap ng mga residente, ang transportasyon.
00:24Dahil sa taas ng lugar, hindi lahat ng modernong sasikyan kayang umakyat.
00:33Mabuti na lang at may makakapitan pa sa pagbiyahe ang mag-asawang Jane at Emilito.
00:40Isang discarding pamanan pa ng kanilang mga ninuno.
00:46Walang makina pero umaarangkada.
00:49Walang gasolina pero maaasahan.
00:52Ang nagpapaandar dito, kwersa ng mga paa.
00:56At matitibay na gulong na kahoy.
00:59Ang tila-scooter o paragos na ito, tinatawag nilang ligiron.
01:04Ang ligiron ay isang uri ng makalumang sasakyan na ginagamit ng mga farmers noong unang panahon.
01:11Ito ay gawa sa kawayan at kahoy na ginagamit mostly to transport the farm products from the mountain down to
01:21the poblasyon area.
01:25Tagawalis ng kalsada sa kanilang lugar ang mag-asawa.
01:30Isang dekada na raw katuwang ni na Jane at Emilito ang ligiron sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay.
01:40Maaga pa lang, abala na si Emilito sa paghahanda ng ligiron.
01:45Tinitiyak na maayos ang mga gulong at matibay ang buong kaha para kayani ng kanilang bigat.
01:52Dati, gamit nila ang ligiron para pagsakyan ng nyog at kopra.
01:56Ito ang sasakyan namin papunta sa aming trabaho.
02:00At sa kapalingke.
02:02Pagmamalingke kami.
02:06Marahang ibababa ni Emilito ang ligiron at kapag ito ay naibaba na,
02:13si Jane ang may hawak ng manibela.
02:17Ito yung binagamit namin yung paalamin.
02:20Break, pagbabreak.
02:24Habang mabilis na sasakay paupo sa kanyang likod si Emilito.
02:31Mukha lang dalikado, mahigpit na yakap ni Emilito sa kanyang misis na kanyang nagsisilbing proteksyon.
02:38Bukod sa laking tipid sa pamasahe, masaya raw ang mag-asawang Jane at Emilito na
02:43napapanatili rin nilang buhay ang isang mahalagang kultura ng kanilang lugar,
02:48lalot iilan na lamang silang gumagamit ng ligiron bilang transportasyon.
02:53Ilang sandali pa, ligtas din silang nakarating sa kanilang destinasyon.
03:02Tila na paglipasan man ng panahon ang katutubong sasakyan ng mga taga-Valencia sa Negros Oriental ang ligiron.
03:15Hindi pa rin daw ito mapipigilan sa pag-arangkada.
03:19Mula sa pagiging simpleng transportasyon.
03:28Naghahatid na ito ngayon ng hindi matatawarang saya
03:32at adrenaline rush para sa bagong henerasyon.
03:40Sinasalubong kasi ng mga kabataan ng Valencia ang hamon ng matatarik na dalistis bilang racetrack sa kain ng ligiron.
03:50Isa sa next-gen racer at tagapagsulong ng ligiron ang 24 na taong gulang na si Vince.
03:58College student at content producer ng ligiron extreme.
04:02Eight years old pa lamang.
04:03Mahilig ako dito kasi dito sa amin, marami talagang naglalaro ng ligiron.
04:10Dahil walang preno ang sasakyan ito maliban sa swelas ng chinelas o sapatos.
04:18Hindi maiiwasang sumemplang at magkagalos at basa.
04:24Pero para kay Vince, bahagi ito ng makulay at humahagibis na sining ng ligiron.
04:30Itong ligiron is parang extreme sport talaga.
04:33So, hindi natin maiiwasan na merong peligro.
04:36Hindi maiiwasang magkagalos, scars.
04:40Madi-disgrash siya.
04:42Okay lang naman kasi parte ito sa pagiging bata.
04:55Ito nga yun lang ang ginanap, ang pinakamalaking laban ng ligiron sa kanilang lugar na supportado raw ng kanilang munisipyo.
05:13Sa halos isang dosenang ligiron na nagkirian at nag-unahan sa dalis-dis.
05:33Ang grupo ni Vince ang tinanghal na kampyon.
05:38May cash prize din ang mga nagwagi.
05:43Para muling masubukan ang galing at bilis ng ligiron,
05:47Sabak sinabihin sa isang exhibition game.
05:51Pero walang kampihan ngayon, individual race ang laban.
05:57Pero bago sumabak sa panibagong karera.
06:03Change outfit muna ang mga kalahok.
06:07Yung formang katipunerong sasabak sa bakbakan.
06:15Bilang protection, kailangan magsuot ng protective gear.
06:21Mula sa kabataan ng modernong panahon,
06:24harurot na ang dugo ng mga katutubong mandirigma ng Valencia.
06:42Sulong mga mandirigma!
06:45Sa bilis ng pagbulusok ng ligiron,
06:51Walang takot nilang tinatahak ang mabutong dalis-dis na daan.
06:57Darap ang kanilang papang, sining at kawayang manibela.
07:04Ang dalis-dis na may habang isa hanggang dalawang kilometro,
07:08dalawang minuto lang binaybay ng mga ligiron.
07:19Ang nanalo sa makapiguling ang kagara ng ligiron, si Beers.
07:27Bilang isang kabataan, ang ligiron ay hindi lamang ito isang larukan o karera.
07:32Ito ang nagsisilbing buhay at simbolo ng tradisyon.
07:41Ang ligiron patunay na anumang bilis ng pag-usat ng panahon.
07:46Kaya pa rin makisabay ng ating mga tradisyon.
07:48Kaya pa rin makisabay ng halaman you.
07:52Kaya pa rin makisabay ng lalla manibela.
07:55Kaya korang ng plo ng a shini wa siku pob.
07:55Bunay na, kaya pa rin makisabay ng lykwee.
08:01Dariματα, di해야 ang kaya.
08:02Kaya pa rin makisabay ng ham.
08:03Kaya pa rin makisabay ng datang na isang snay.
08:04Chiang Mai Na Nog.
