00:00Dagdagkita para sa bansa, trabaho sa mga Pilipino at pagkakatoong matuto sa research development,
00:07ang pambenta ng Amerika sa itinatayo nitong Artificial Intelligence o AI Hub sa New Clark City.
00:14Pero dahil takaw tubig at takaw kuryente, pinangangambahan ng ilan ang epekto nito sa kalikasan at pagmahal ng singil sa
00:22kuryente.
00:23Bukod pa yan, sa posibleng epekto sa mga magsasaka at katutubo sa tarlang.
00:28Nakatutok si Maris Omal.
00:35Sa isang bahagi ng New Clark City, sinisimulan nang i-develop ng Amerika ang isang Artificial Intelligence o AI Hub
00:43sa ilalim ng Pax Silica Initiative.
00:45We have some really big plans to bring American business, jobs, investment, assistance, and so much more to the Filipino
00:54people.
00:55Kabilang din ito sa mga pinag-usapan ni Pangulong Bombong Marcos at U.S. Security of State Marco Rubio kahapon.
01:01Ang ideya, maglalagay rito ng mga AI processing o data centers na may mga supercomputer na totoong nag-iisip at
01:08naghahanap ng mga sagot sa mga tanong nyo sa AI o gumagawa ng mga AI photos at video.
01:14Hindi pa kasi yan kaya ng mga chip o utak ng ating mga cellphone kaya doon ipinapadala.
01:19Pero kailangan din ang mga chip o utak ng mga supercomputer ng AI data centers kaya tumaas lalo ang demand
01:25at presyo nito worldwide.
01:27Sa planong Pax Silica, sa AI Hub na rin sa New Clark City gagawin ang mga chips na nangangailangan ng
01:32mga mineral.
01:33Nang ilan, pwedeng minahin na lang at iprosesa sa Pilipinas.
01:38Tatlong industriya agad ang lilikha ng trabaho dahil sa Pax Silica na magdaragdag ng kita sa ekonomiya at sa tax
01:44collection.
01:44Ang pinaka-importante dito, our critical minerals, tapos number two, our world-class workers, tapos number three, yung ating strategic
01:54location.
01:55Hindi na natin sila i-export ng unprocessed, mapaprocess natin sila rito. Yung value add ay nandito sa Pilipinas.
02:03Pagkakataon din ito para di mahuli ang Pilipinas sa mga bansang bahagi ng world ship market.
02:19Para magawa yan.
02:20Pinulong kapalit. Dahil supercomputers nga ang ginagamit ng AI, takaw kuryente ang mga ito.
02:26Ang tanong sa isang AI chat app, halimbawa, sampung beses na mas power hungry kasa sa tanong sa search engine.
02:33Mas matindi ang AI photos at videos.
02:36Pero giit ng Department of Trade and Industry o DTI, may hiwalay na pagkukuna ng kuryente ang AI Hub.
02:42These are additional pagdating sa mga power. Hindi ito yung mga kukuha dun sa ating existing power na mga power
02:50capacity.
02:51Gayon man pangamba ng mga kabayan block, maaaring itulak nito ang singil sa kuryente sa Pilipinas, sa pinakamahal sa buong
02:58Asia.
02:59Takaw tubig din ang AI Hub. Kung ang cellphone kasi nagiinit pag sobrang ginagamit, lalo ang AI centers.
03:06Kaya may cooling system ito na sa ilang malalaking center ay gumagamit ng hanggang limang milyong galon ng tubig kada
03:11araw.
03:12Kailangan kasing malinis lagi ang tubig nito para walang duming bumara.
03:16Kaya nangangambang ilang environmental group.
03:18Hindi natin kailangan ng verbal assurance. Ang kailangan natin, scientific data. Saan kukunin yung water supply?
03:27Ayon sa Basis Conversion and Development Authority o BCDA, na mga ngasiwa sa proyekto, hindi sila aagaw sa groundwater ng
03:34komunidad, kundi gagamit ng tubig ulan.
03:37Magkakaroon tayo ng impounding technology o impounding dam area. So upunoyin natin ang mga yan para yan ang magamit.
03:45Kung may surplus kami, pwede pa namin i-share ito sa mga community around.
03:50Pero paano kung tagtuyot? Sabi ng palasyo tiniyak ng National Water Resources Board na may sapat na water source sa
03:57lugar at prioridad ang mga residente.
04:00Sinagot din ang BCDA ang pangambang may mga maaagawan ng lupa.
04:03Around 20,000 ITAS ang madidisplace dito sa pagpasok ng PAC Silica. At syempre, hindi lang mga ITA, kundi mga
04:13magsasaka.
04:13Hindi po totoo ito. Ang proyekto pong ito, una-una ay nakatitulo na sa BCDA. So it's a public land.
04:22Wala pong ancestral domain title doon.
04:26Kaugnay naman ng mga agricultural land na maapektuhan, may mga nakahandang livelihood program at modern urban farming.
04:32Wala pa pong sampu dito ang maapektuhan ng farmers pero more than 200 naman po ang ma-degenerate na employment.
04:39Dagdag epekto sa kalikasan ng posibleng ingay ng mga cooling systems, generators at mga industrial fans.
04:46Makari talagang ma-epektohan halimbawa yung mga ibon. It's very disturbing. Meron pa siyang i-emit na noise pollution.
04:54Lahat po ng mga projects namin, kumukuha ng ECC. We will comply with the for sustainability in the compliant kami
05:01sa environmental regulations.
05:04Giit pa ng DTI, bagaman may mga data center, mga pabrika ng computer chips ang talagang fokus.
05:10Hindi ito tungkol sa pagtatayo ng data center dito sa Pilipinas. Ito ay pag-manufacture ng mga components.
05:19Ibang issue pa kung babaratin ba ang Pilipinas sa makukuhang mineral, gayon din sa bayad sa paggamit ng lupa.
05:25Halimbawa, dalawang taong rent-free ang AI Hub. Pero ayon sa DTI, karaniwan ito sa malalaking land project dahil wala
05:32pa namang kita sa unang mga taon ng pagpapatayo.
05:35At kung gusto raw malaman talaga kung logi ang Pilipinas sa kasunduan, nakapost sa website ng Board of Investments ang
05:42madokumentong kaugnay ng framework.
05:44Bagaman inaayos pa ng BCDA ang panghuling lease agreement.
05:48Mariz Omali, Nakatutok, 24 Horas.
05:55Mariz Omali.
Comments