00:00Nagbabalik po ako ng hirit mga kapuso, halos kasi simula pa lang ng school year pero
00:04sulod-sulod na po ang mga insidente ng karahasan sa mga paaralan.
00:08Sa Cavite, dalawang insidente ng pag-atake gamit ang patalim.
00:15At ito nga pong lunes, tatlo ang patay sa pamamarihil ng dalawang minor de edad sa isang paaralan sa Tacloban
00:23City.
00:25Marami sa mga magulang nag-aalala ngayon sa kalagayan ng kanila mga pumapasok na anak.
00:30Ang tanong ng lahat, paano nga ba magiging ligtas kung maharap sa mga ganitong sitwasyon?
00:37Si Lynn po, nasa isang paaralan ngayon para alamin ang mga pwedeng gawin para magiging ligtas kasama isang eksperto.
00:45Lynn?
00:50Good morning, Evan. Good morning at so tama kayo, Mel.
00:53Talaga naman nakakabahala yung mga nangyayari, lady.
00:55Kaya hindi tayo ngayon sa St. Ray's Learning Center sa Quezon City para talakain kung ano ba ang mga ating
01:00nating gawin
01:01para masiguro niligtas ang ating mga anak just in case of anong pwede nilang gawin
01:06para masiguro niligtas sila kung sakasakali silang maharap sa ganito klase ng karahasan sa kanilang mga paaralan.
01:12Kung kaya kasama natin kay umaga, si Martin Aguda, Junior Certified Emergency Manager.
01:17Good morning, Martin.
01:18Good morning.
01:19Okay, with everything that's happening now in schools, ano nga ba ang dapat gawin?
01:22Let's do it by scenario.
01:24For example, nasa hallway, nakita mo isang shooter.
01:28Ano ang dapat mo gawin?
01:30Simulan muna natin dun sa common na protective action na sinasabi yung run, hide, and fight.
01:35Yung run, hide, fight, hindi siya procedure na parang duck, cover, and hold it.
01:39It's a decision-making framework na kung anong sitwasyon.
01:45Kung malayo pa ang asailant, ang attacker, tumakbo ka-tumakas ka, evacuate.
01:50Kung hindi man, magpagtago ka yung tiyatawag na lockdown.
01:54At yung huli, yun yung fighting.
01:56If this is the last option na para mabuhay, mabuhay tayo.
01:59It's better said than done.
02:00Medyo napaka ang challenge dito, yung putok ng barel.
02:03Yun nga, it's easier said than done.
02:05Because some people, they freeze, ha?
02:08Yes.
02:08In emergency cases, they freeze.
02:10Ano ang mangyayari pag gano'n?
02:12Kaya napaka-importante dito yung leadership.
02:14Yung trabaho ng mga teachers na mag-lead sa gano'ng pagkakataon.
02:20Kaya hindi naman sanay ang mga tao na makarinig ng putok ng barel.
02:24O, naman.
02:24Lalong-lalong na ang mga kabataan.
02:26So, ang first reaction is freezing and panic.
02:30Yes, yes.
02:30Okay, so hindi may iwasan yan.
02:32Pero dapat pag ginagawa natin itong run and hide and fight drills na ito,
02:37nababawasan, na-expose natin sila dun sa senaryo.
02:39Okay.
02:39Nababawasan yung pagbapanit.
02:40That's very good.
02:40At least we'll be more aware.
02:42Okay, let's go with the hallway.
02:43For example, may nangyari sa hallway.
02:45Nagbarilan.
02:45Okay, meron ba tayong mag-a-demo rito?
02:47Yes.
02:47Alright, so.
02:49Okay.
02:50Salong tayo ng classroom.
02:51Actually, yung nangyari kasi, di ba, yung sa recent incident,
02:54it was in a classroom.
02:56Okay, so what do you do sa loob naman sa classroom na nangyari pagbabaril?
03:00Okay.
03:00The second option, kung talagang nasa hallway na yung attacker at yung shooter,
03:06hindi mo na kayang mag-evacuate, which is the first priority sana.
03:09Okay.
03:09Then you have to do your hide.
03:11Yun din yung lockdown procedure na tinatawag natin.
03:14Okay.
03:14So, may tamang procedure yan.
03:16Unang-una, kailangan isara ang pinto.
03:19Okay.
03:20Okay?
03:20Ilock yung pinto.
03:21At ito yung tinatawag natin, binabarricade natin.
03:24Okay.
03:24Dahil gusto natin hindi makapasok yung attacker.
03:27Oo, oo, oo.
03:27Okay.
03:28Ano ang rational dito?
03:31Ang attacker kasi, hindi naman yan, wala naman siyang tinatarget na isang tao.
03:35Oo, wala eh. Parang kalat-kalat lang yung pagbabarililo eh.
03:37Yes.
03:38So, kung sarado ang classroom, hindi na mag-effort yan na mag-isa-isa ng classroom.
03:44Okay.
03:45Dahil, nag-aano rin yan ng kanyang oras, yung mabilis na magawa niya yung kanyang plano.
03:50So, because what they want is to kill as many as possible, di ba?
03:53Ah, okay.
03:53So, by barricading, dinedelay natin yung pagpasok.
03:58So, barricading is one technique.
04:00Pangalawa, pwede natin lahat ng mga na may access siya.
04:05Kung narin yung window, makita tayo, bintana, at patahin ng ilaw.
04:09Ah.
04:09Okay.
04:10Kasi ang dating nga, parang walang tao dun sa classroom na yun.
04:13Okay, okay.
04:14So, habang patay ang ilaw, dito na natin kinuturo, saan ba magtatago?
04:20Okay.
04:21Saan nga ba dapat magtago?
04:22May dalawang principles po yan, yung cover and concealment.
04:25Pag sinabing concealment, nakatago ka lang, pero hindi ka protectado sa bala.
04:29Okay.
04:29Pag sinabing cover, yan ay pinagtataguan mo na hindi tatago sa bala.
04:33Gaya nun ang nangyari dun sa Tacloban nga, nasa pinto siya.
04:38Nasa pinto eh.
04:38Which is kung wood yung pinto, through and through ang bala.
04:42So, dapat turuan din, kung magtatago, dapat nasa cover siya, which is a concrete wall.
04:46Ah, some wall.
04:47Okay.
04:47So, dapat against a wall nakatago.
04:49Huwag din malapit sa window.
04:50Oo, oo.
04:51So, para safe siya habang naka-lockdown tayo sa loob ng cloud.
04:55At dapat importante yung tahimik.
04:58So, wala dapat sumisiga.
05:00Oo.
05:00Because otherwise, the shooter would know na may tao sa loob, tapos mag-ano siya ulit.
05:05Importante yung tahimik, tapos at the same time, baka pa pwedeng tumawag ng tulong.
05:09Oo.
05:09Mag-dial ng 911 habang naka-lockdown procedure kayo.
05:14Oo, talagang dapat.
05:15You're very aware of what's happening around you, no?
05:17Okay.
05:17How about yung sinasabi nila, uy, pang nangyayari yan, magpa-plated na lang ako.
05:21Paano yun?
05:23Okay.
05:23So, ang hindi siya talaga recommended procedure.
05:27Ah.
05:27Okay, isang option mo yan talaga.
05:30Kasi ang gagawin mo yan, kunwari meron pa ng injury.
05:34Oo, oo, oo.
05:34Diba?
05:35Kasi hindi ka na bakatakbo.
05:36Hindi ka na bakatakbo.
05:37Kasi pwedeng bumalik.
05:38Oo, oo, oo.
05:38Kasi baka bumalik at siguruduhin niya na...
05:43Oo, kasi babariling ka pa niya habang you're down.
05:45Yes.
05:45They can shoot you again, diba?
05:47Yes, may may finishing touches, kumbaga.
05:48Oo.
05:48Diba?
05:49So, hindi siya recommended.
05:50Pero if that's the last option to keep you alive, well, do it.
05:53Yeah, okay.
05:54Playing dead.
05:55Okay, how about naman, kasi we're talking about yung pag-shooting na yung with the gun.
05:59Pero nagkaroon din yung insidente kasi ng pananaksak.
06:01Paano pag-pananaksak naman ang mangyayari?
06:03Well, close quarter battle yan.
06:05So, malapitan talaga.
06:07At nakita natin sa video na hindi nakapag-react yung mga classmates niya.
06:12Diba?
06:12So, that's freezing.
06:13Nag-freeze sila.
06:14Kasi unang-una, parang pinaprocess pa ng utak nila.
06:18Ano ba nangyayari?
06:19Classmate ko ito, tas pita saksak.
06:20Oo, talaga.
06:21Parang hindi makapaniwala pa rin eh.
06:23It took some time bago na-process yung gano'n.
06:25At saka bago pa lang nag-evacuate.
06:26At nakita rin natin yung ibang mga classmates na sa likod, ready na lumaban.
06:30So, that's the last part ng run, hide, and fight.
06:32If that is the last option to keep you alive, then fight by all means.
06:36At sa fighting, dahil grupo naman kayo, swarm.
06:41Kumbaga kuyong.
06:42Ah, better pag-grupo kayo.
06:43Hindi yung isang tao lang.
06:44Pagtulungan kayo lahat.
06:45Yes, kasi kaya mong i-overpower pag marami kayo.
06:47That's true.
06:48So, that's again leadership during that particular crisis.
06:52So, kumuha kayo ng kahit anong weapon, bagay, na pwedeng masabjo natin yung ating pata.
06:58Eh, mga opuan yung mga test.
07:00Pwede na tago na yan.
07:01Even fire extinguishers na nandyan, pwede mong i-spray sa mukha niya.
07:04Ah, that is true.
07:06Okay, how about exit points?
07:08Pag nasa loob ka ng classroom, paano?
07:10Ano yung pwede mong gawin para makalabas ka?
07:12Well, gaya yung sinabi ko, run, hide, and fight.
07:15Pwede kang mag-evacuate ulit.
07:17So, it's a framework depende sa sitwasyon.
07:19So, pag nalaman natin na medyo nakalampas na yung attacker, of course, situational awareness, pwede natin silipin, safe na ba
07:28mag-evacuate o hindi.
07:30So, in that case, they can start evacuation procedures kung na-determine na nakalampas na o malayo na yung attacker
07:38or nasubdue na yung attacker.
07:40Ang isang kailangan din emphasize, pag dumating yung police, pag dumating pala ang mga law enforcement natin,
07:47pag sinabi nilang taas ang kamay, we have to follow the instructions.
07:51Bakit?
07:52Dahil yung attacker pwede humalo eh, dun sa mag-evacuate.
07:56Ah, okay.
07:56So, ang mga law enforcement natin, hindi nila alam kung sino.
07:59Kung sino ang shooter at sino, kasi pwede naman nindispatchayin lang yung baril eh.
08:03Exactly, hahalo sila dun sa mga nang-evacuate.
08:05Okay, so, ang mga police, hindi mag-de-desert yan kung ikaw ay attacker o kasama dun sa nag-evacuate.
08:12So, pag sinabi ng mga law enforcement na taas ang kamay, nag-evacuate ka taas ang kamay.
08:18And you will be considered as a suspect until such time na maroon out nila kung nasaan yung attacker.
08:24Yung totoong attacker, okay, as it should be, of course.
08:26But then again, you mentioned, of course, kanina yung leader, you mentioned teacher.
08:30Ano nga ba ang dapat gawin ng mga guro natin pag nangyayari ito?
08:33Well, itong sinabi kong procedure na run, hide, fight, di ba?
08:37Ito, hindi lang basta sinasabi ito na ganung kasimple.
08:41So, yung teacher dapat ang mag-lead itong mga procedures na ito.
08:46So, napaka-importante ng role na i-educate yung ating mga teachers.
08:50Dahil sa mga lindol, nakita natin yung leadership nila, di ba?
08:53Pero, since this is very different, may nariridik ang tulog ng baril, you have to manage your panic, di ba?
08:59Malaking bagay talaga na paulit-ulit na tinuturo ito.
09:02So, sa ibang bansa, like in the US, standard po yan, earthquake drill, fire drill, active shooter drills.
09:07So, this should be included in one of the drills na kinokonduct natin.
09:10It's unfortunate, but it's actually true, no?
09:13So, kailangan talaga meron ng training ang mga teacher right now for that also.
09:18How about hotlines, sir?
09:20Yung mga dapat tawagan at kailangan mo rin o alamin ng mga sudyati, pati mga magulang na tatawagan para just
09:26in case this happens, although we hope not.
09:28Hotlines, sir.
09:29Okay.
09:29Yung National 911 natin, maaring tawagan.
09:33Kasi habang nangyayari ito, wala pong datating pag walang tatawag.
09:36Of course.
09:37Yung mga importante, tawagan ng law enforcement, tawagan ng rescue, National 911, at yung mga local numbers.
09:41Of course, we need to call yung mga EMS responders natin because we're expecting mass casualties sa mga ganitong senaryos.
09:48So, dapat talaga sa mga paaralan na rin na siguro kada classroom nakapaskil yung mga numbers just in case.
09:54Hopefully it doesn't happen, but just in case it happens, at least alam nila.
09:57Kasi it's, you know, when you're on your phone talaga, dadayal ka talaga agad-agad dapat eh.
10:01Magtayong umasa sa isang taong tatawag nun.
10:04If we can do it na tayo na mismong nandun sa sitwasyon na yun, let's dial the emergency number.
10:10Yes. Thank you very much, sir.
10:12Martin Acuda Jr., thank you for your time.
10:15And of course, sa StoutCon Emergency Medical Service, maraming salamat din.
10:18Sila yung nag-act sa ating mga senaryos, possible senaryos sa ganito.
10:21Maraming salamat, Martin. Thank you.
10:24Okay, back to studio tayo.
10:27Ikaw, hindi ka pa nakasubscribe sa GMA Public Affairs YouTube channel?
10:31Bakit? Pagsubscribe ka na, dali na, para laging una ka sa mga latest kwento at balita.
10:37I-follow mo na rin ang official social media pages ng Unang Hirit.
10:41Salamat ka puso.
Comments