- 23 saat önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:03İNTRO
00:08CNN Türk Haber Merkezi'nden mutlu geceler sevgili izleyiciler, gece haberleriyle birlikteyiz.
00:15Orta Doğu'da dengeleri değiştirebilecek çok kritik bir iddia gündemde İran Devlet Televizyonu,
00:23Amerika Birleşik Devletleri ile olası mutabakat taslağının detaylarını kamuoyu ile paylaştı.
00:29Taslak'ta Hürmüzboğazı'ndaki gemi trafiğinin İran ve Uman işbirliği ile yönetilmesi ve Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgeden çekilmesi gibi dikkat
00:40çekici başlıklar yer aldı.
00:42Ancak Beyaz Saray'dan çok sert bir yalanlama geldi.
00:46Washington yayınlanan metni uydurma olarak niteledi.
00:50Peki bu gelişme perde arkasındaki gizli diplomasinin sızması mı yoksa taraflar arasında yürütülen yeni bir psikolojik savaş mı?
01:00Hürmüzde değişecek olası denge petrol piyasalarını, küresel ticareti ve bölgesel güvenliği nasıl etkiler?
01:08İran ne mesaj vermek istiyor?
01:11Amerika Birleşik Devletleri neden bu kadar sert tepki gösteriyor?
01:15Tüm yönleriyle konuşacağız.
01:17Uluslararası İlişkiler Osman'ı Dr. Sayın Anar Ali ve Türkiye Araştırmaları Vakfı Araştırmacısı Sayın Bekir İlhan bizimle birlikte değerlendireceğiz.
01:28Sayın İlhan, Sayın Ali iyi geceler, iyi bayramlar, hoş geldiniz.
01:32İyi geceler, iyi bayramlar.
01:35Teşekkür ederim.
01:37Sayın İlhan sizinle başlayalım.
01:40Şöyle maddelere İran'ın devlet televizyonundan paylaştı.
01:45Şu maddelerden öne çıkan başlıkları şöyle bir hatırlatayım onların üzerinden gidelim.
01:50Şimdi Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin İran ve Uman işbirliği ile yönetilmesi,
01:56Amerika'nın Hürmüz'den çekilmesi, bölgedeki askeri tansiyonun düşürülmesi,
02:01deniz ticaretinin yeniden güvence altına alınması, İran'a yönelik baskının azaltılması ya da kaldırılması.
02:09Şimdi İran ne söyledi, Amerika Birleşik Devletleri ne anladı ve neden uydurma diyerek bir sert açıklama yaptı?
02:20Şimdi Tuş Bey sizin de girişte bahsettiğiniz üzere yani İran tarafından daha doğrusu İran medyasına yansımış bir açıklama var.
02:28Ardından da evet Amerika Birleşik Devletleri'nin yalanlaması söz konusu.
02:32Ben bu meseleyi şöyle değerlendiriyorum artık açık ve net İranlılar tek bir şey istiyor.
02:38Hürmüz Boğazı'nın sahipliğini istiyorlar.
02:41Sahipliği kelimesi önemli.
02:42Malumunuz orası savaştan önce yani 28 Şubat'taki başlayan savaştan önce yani teknik olarak 27 Şubat günü
02:50uluslararası bir su yoluydu ve uluslararası olarak da gemilerin serbest ticaretini açıktı.
02:55İran tabii ki bu Hürmüz Boğazı'nı kapattıktan sonra, Hürmüz Boğazı'nı kapatmaktan sonra
03:02yani bu kadar efektif bir kart olduğunu gerçekten İranlıların kendileri de öğrendikten sonra
03:08yani bunun özellikle altını çiziyorum.
03:09Çünkü şimdiye kadar hep konuşurduk yani yıllar içerisinde İranlılar hep bunu bir test olarak kullanırdı.
03:16Hürmüz'ü kapatırız, Hürmüz'ü şöyle yaparız gibisinden ama bunun ne kadar işlevsel olduğunu
03:21İranlı eğitlerin kendileri de gördü Tunç Bey.
03:24Ve şunu hani artık İranlılar istiyor bu noktadan sonra 27 Şubat'a asla geri dönmemek.
03:31Yani Hürmüz Boğazı'nın uluslararası serbest geçişlere açık olduğu bir düzeye geri dönmemek.
03:39Yani İranlılar bunu artık istiyorlar ve bunun üzerinden Amerikalılarla müzakere ediyorlar.
03:45Bakın geldiğimiz noktada Tunç Bey ben artık gerçek manasıyla İran'ın füze kapasitesinin
03:50veya nükleer kapasitesinin çok ciddi bir mesele olacağını düşünmüyorum.
03:54Neden ciddi bir mesele olacağını düşünmüyorum biliyor musunuz?
03:56Çünkü bakın 2015 Obama'nın yapmış olduğu İran anlaşması, o ünlü anlaşma.
04:02İran zaten o ünlü anlaşmayla beraber nükleer çalışmaları belli bir süre askıya alacağını,
04:10daha doğrusu barışçılık nükleer çalışmalarını 15 yıllık veya 10 yıllık sürelerle
04:18%4 seviyesinde, uranını zeyimleştirme seviyesinde tutacağını ilan ediyordu zaten İran.
04:23Yani İran o noktaya gelmişti, müzakereler yoluyla nükleerden belli bir noktaya kadar vazgeçebileceğini aslında İran söylüyordu, biliyordu.
04:33Şimdi geldiğimiz noktada da hep ifade ediyoruz, bu savaş aslında bir İran savaşından ziyade artık bir Hürmüz krizine dönüştü.
04:41Ve İranlılar bu saatten sonra Hürmüz'de savaş öncesi Statiko'ya dönmek kesinlikle istemiyorlar.
04:48Bana kalırsa müzakerelerin İran açısından temel rengi noktası burası.
04:54Önümüzdeki süreçte de yani nükleer meselesi, füze meselesi bir şekilde hallolur.
04:58Karşılığında ABD'nin İran'ın ekonomik yaptırımları kalkar vs.
05:04Oraların hepsi pazarlık konusu olabilir ama Hürmüz konusunda İranlılar tırnak içinde söylüyorum.
05:09Hani bu işin tadını aldıktan sonra, Hürmüz boğazının bu kadar efektif kullanımın tadını aldıktan sonra
05:14çok çok büyük bir tırnak içinde ödül olmadığı sürece Amerikalılar tarafından muazzam bir para akışı
05:22veya muazzam bir sıcak para akışı olmadığı sürece bana kalırsa Hürmüz konusunda
05:2827 Şubat'a yani savaştan önceki duruma döneceklerini ben düşünmüyorum.
05:34Bütün meselenin cilt noktasının ben burası olduğunu artık düşünüyorum.
05:38Evet, peki.
05:39Sayın Anar Ali, sizin değerlendirmeniz nasıl olur?
05:42Zamanlamasını da belki konuşmakta fayda var.
05:45İran neden şimdi maddeleri böyle uluslararası kamuoyuna açtı?
05:52Amerika Birleşik Devletleri neden buna itiraz etti?
05:55Bunlar zaten konuşulan, var olan başlıklar değil miydi?
06:00Bir kısmı evet ama bir kısmı tam Amerika Birleşik Devletleri başkanın istediği içerikler değil.
06:07Çünkü Amerika Birleşik Devletleri evet İran'la antlaşmak istiyor ama Hürmüz Boğazı'nda İran'ın yasal statüsünü öngören ve kabul
06:18eden bir antlaşmanın
06:20Amerika Birleşik Devletleri tarafından ben kabul göreceğini düşünmüyorum.
06:27Sayın Anar Ali, özür dilerim.
06:28Araya geleceğim ama biraz açarak gidelim isterim.
06:31Şimdi Amerika Birleşik Devletleri hangi maddelere itiraz ediyor?
06:35Hangilerini istemiyor?
06:36İran'ın paylaştığı maddeler arasında hangileri kırmızı çizgi?
06:41En önemlisi Hürmüz'de İran'ın yasal statüsünü kabul eden bir içeriği Amerika Birleşik Devletleri hiçbir şekilde kabul etmeyecek.
06:51Hem Amerika Birleşik Devletleri hem de bölge körfez ülkeleri.
06:55Çünkü İran şöyle düşünüyor.
06:57Biz bu savaşta yenilmedik ve yenilmediksek bir anlamda kazanmış sayılırız.
07:03Ve 28 Şubat önceki statü koyu biz kabul etmiyoruz.
07:07Yeni bir müesses nizam talep ediyor.
07:09Yani dolayısıyla bu savaşta elde etmiş olduğu bu kendileri açısından stratejik üstünlüğü Hürmüz Boğazı üzerinde yasal bir statüye dönüştürmeye çalışıyor.
07:20Ve Amerika Birleşik Devletleri de burada hiçbir şekilde İran'ın bir anlamda seyri sefer güvenliğine izin veren statüsünü de kabul
07:29etmeyeceklerini söylüyorlar.
07:31Ve Basra Körfezi ülkeleri de keza sadece çünkü şöyle düşünüyorlar.
07:35Orada kıyısı olan Birleşik Arap Emirlikleri, Uman ve İran var.
07:39Yani diğer iki ülkeyi baypas ederek sadece İran'ın yasal statüsüne vurgu yapan bir antlaşma içeriği bu Amerika için ciddi
07:47bir fiyasko olacaktır.
07:49Ve bu sebeple Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Trump hemen buna itiraz etti.
07:54İkinci İranlılar belli ki antlaşmayı iki başlık altında yürütmek istiyorlar.
08:00Orada nükleer meseleyi ayrı tutarak bu 60 günlük süre zarfında müzakere etmiyor.
08:06Yani hemen bu nükleer meseleyi bu taslağın içerisine dahil etmek istemiyorlar.
08:11Çünkü orada da Trump'ın bir kriteri var.
08:15Yani 2015'te imzalanan ortak kapsamlı eylem planı yani P5 Plus 1 antlaşması İran'la imzalanan antlaşmanın kötü bir antlaşma olduğunu
08:25düşünüyor Trump başından beri.
08:27Evet orada zenginleştirilmiş uranyum oranı 3.67'ye çekilmişti ama İran'ın zenginleştirilmiş uranyum çalışmalarından İran ferakat etmiyordu.
08:38Zenginleştirilmiş uranyum faaliyetlerine devam ediyordu bu çalışmalara.
08:41Artı 2022, 2024, 2030 yıllarına kadar İran'a yönelik bütün yaptırımlar ortadan kalkacaktı ve İran'ın üzerinde bu meşhur balistik
08:55füze kapasitesine yönelik bir engelleme yoktu.
08:57Buna yönelik de silah ihracatı ve ithalatına yönelik engeller de 2015 antlaşmasında kalkıyordu.
09:04Bu İran için olağanüstü iyi bir antlaşmaydı.
09:07Ve Trump bu antlaşmayı çok kötü bir antlaşma olarak ithalendiriyor ve bunun üzerine çıkmak istiyor.
09:12Dolayısıyla Amerika'nın burada iki tane kırmızı çizgisi var.
09:15Birincisi Hürmüz'de kesinlikle İran'ın yasal statüsünü kabul etmiyor.
09:20Diğer taraftan zenginleştirilmiş uranyum çalışmalarının durdurmasını istiyor İran'ın.
09:26Ve durdurulmasını zaten şu tartışılmıyor.
09:30İran'ın bir nükleer bomba yapabilme olasılığını İran'da zaten benim böyle bir niyetim yok.
09:35Amerikalılar da buna vurgu yapıyorlar.
09:37İkinci husus Amerika'nın kırmızı çizgisi zenginleştirilmiş uranyum faaliyetlerinin işte 15 senemi 12 senemi bu tartışılıyor.
09:46Durdurulması ve ellerindeki işte bu 440 kilogramlık zenginleştirilmiş uranyum stoğunun da yok edilmesi.
09:53Yani başka bir ülkeye veya ülke içerisinde yok edilmesi.
09:57Yani bunu İran'ın elinden çıkarılması.
10:00Bu başlıklar taslağa dahil edilmeden ortak bir mutabakat mekninde buluşulması çok zor gözüküyor.
10:08Şunu vurgulamak lazım.
10:09Şimdi burada İran devlet televizyonu neden bunu servis etti?
10:13İran içerisinde bunu liderlik boşluğu olduğunu altını çizmek lazım.
10:20Şöyle ki iki kanat var İran'da bir kanat ben bunları pragmatist generaller olarak nitelendiriyorum.
10:27Devrim muhafızları kanadını temsil ediyor bir bölümünü ve bunlar evet Trump'la bir antlaşma imzalamak istiyorlar.
10:33Ve Trump sürekli onlara atıf yapıyor aslında ılımlılar diye nitelendiriyor.
10:37Çünkü bu pragmatist generaller ellerindeki gücü ve İran içerisindeki bu ekopolitik sistemi aslında kontrol ediyor ve korumak istiyorlar.
10:45Ve bu korumayı da Amerika ile antlaşmasız antlaşmadan bu güç ve parayı kontrol etmenin imkansızlığının farkındalar.
10:54Ve antlaşma istiyorlar.
10:55Makul bir ölçüde bir antlaşma istiyorlar.
10:58İran'a bir daha saldırmayacağının garantisini de verilerek bir antlaşma istiyorlar.
11:03Ama diğer taraf bu içeriği aslında servis eden, bu içeriğe vurgu yapan paydari cephesi diyebileceğimiz sertlik yanlısı bir grup var.
11:12Bunlar da antlaşma istiyorlar ama fark şu.
11:14Kendi şartlarını ABD'ye dikte ederek bir antlaşma imzalamak istiyorlar.
11:20Şimdi dikkat ederseniz İran devlet televizyonu servis ettiği maddelere baktığınız zaman bu savaştan hiçbir haber olan, savaşı takip etmeyen biri
11:28şu maddeleri okusa şöyle düşünür.
11:31Muhtemeldir ki bu galip devletin karşı tarafa dayatmaları der.
11:36Orada hiç taviz vermeyen, geri adım atmayan.
11:39Dolayısıyla İran içerisindeki bu liderlik içerisindeki fikir ayrılıkları da zaman zaman bu veya benzeri mutabakat içerisindeki maddelerin kendi leglerine olan
11:51tarafının servis edilmesini de beraberinde getiriyor.
11:54Süreci ve gidişatı biraz da bu İran içerisindeki hangi kanadın baskın olup karar verme mekanizmasında etkin olabilmesi belirleyecektir.
12:05Bu anlamda tabii ki o içerideki, İran içerisindeki o güç boşluğunu, yönetimsel fikir ayrılıklarını da bu müzakerelerde ben etkili olduğunu
12:16düşünüyorum.
12:17Evet.
12:18Sayın İlhan peki hem İran içinde hem Amerika içinde savaşın, anlaşmazlığın devamını isteyen klikler var.
12:27Şimdi bu çevreler belli ki çok daha ağır basıyorlar süreçte.
12:32Peki bunların isteksizliği devam ettiği müddetçe bu maddelerin servis edilmesi ya da açıktan konuşulması birer bahane olarak mı değerlendirilmeli?
12:46Tabii yani hem İran'a hattına baktığımız zaman hem Amerika Beşik Devletleri hattına baktığımız zaman işte Şahinler ve ılımlar diyebileceğimiz
12:54kesimlerin olduğu oldukça açık.
12:56Yani Amerika Beşik Devletleri açısından baktığımız zaman da benzeri bir durum söz konusu.
13:01Yani bu İran savaşına başından beri karşı olan bazı isimler var.
13:06İşte tabii ki bunu savaş başladıktan sonra kamuoyuna açık bir şekilde savaşın ilk dönemlerinde ilan etmiyorlardı.
13:13Ama genel politika yaklaşımlarına baktığımız zaman Amerikan Başkan Yardımcısı C.G.Rance gibi isimlerin İran savaşı konusunda son derece çekimsel
13:22oldukları.
13:23İran savaşından da öte Amerika'nın herhangi bir uluslararası müdahalesine sıcak bakmayan yaklaşımları olduğunu biliyoruz.
13:30Yine Trump'ın tabanı dediğimiz MAGA dediğimiz yine son yıllarda Cumhuriyetçi Parti içerisinde yükselişe geçen bazı isimlerinde ki bunların arasında
13:40kongre üyeleri de var.
13:42Bunların da yine savaşa karşı olduklarını biliyoruz.
13:45Ama tabii ki diğer taraftan da Amerika Beşik Devletleri içerisinde söz konusu İran olduğu zaman bakın anti İran olmak yani
13:53İran karşı olmak Amerikan müesses nizamı içerisinde güçlü bir damar.
13:57Bunun altını çizmekte fayda var.
13:58Yani C.G. Vance gibi isimler daha çok bizim outsider dediğimiz dışarıdan gelen sisteme dışarıdan nüfus etmeye çalışan isimlerdir.
14:07Ama diğer taraftan karşınızda sizin onlarca yılı bulmuş bir hani içinde İsrail lobisinin de olduğu, içinde güçlü kongre üyelerinin de
14:16olduğu, senato üyeleri, temsilciler meclisinin de olduğu karşınızda güçlü bir yapı var.
14:21Ve bu yapının özellikle geçtiğimiz 10 yıl, 20 yıl boyunca İran'ı bir tehdit olarak zaten Amerikan kamuoyuna çok iyi
14:29paketlediğini biz biliyoruz.
14:30Yani bugün Amerikalıların hani İran savaşına karşı olup olmamasından da öte yani İran'ın savaşına karşı olmak farklı bir şey
14:39ama İran bizim dostumuz mudur, düşmanımız mıdır diye sorsanız muhtemelen çoğu düşmanımızdır diyecektir.
14:44Neyse geldiğimiz noktada Amerika Beşik Devletleri içerisinde ben anti-İran lobisinin yani İran'ı savaşı devam ettirelim lobisinin çok güçlü
14:53olduğunu söyleyebilirim.
14:54Hatta ve hatta zaten bu üzerinde konuştuğumuz olası bir mutabakat zaptı yani Memorandum of Understanding dediğimiz olası bir mutabakat zaptının
15:03bile bahsi geçince birkaç gün öncesine kadar hatırlıyorum.
15:07Amerika Beşik Devletleri'nde söz konusu çevrelerin panik zilleri çalmaya başladı ve sosyal medya hesaplarından çeşitli senatörler ki bunların içerisinde
15:15bilse Graham, Barthead, Cruz var yani bu tarz isimler çıktılar ve dediler ki İran'la bir anlaşma yapmayalım, İran'la
15:22bu dakikadan sonra yapacağımız bir anlaşma savaşın kaybettiğimizin ilanı olur gibi şeyler söylediler.
15:27Şimdi tabii ki bunlar dediğimiz gibi Amerikan sistemi içerisinde çok güçlü ve ikna edilmesi gereken veya en azından savaş bir
15:35kere başladıktan sonra biraz hani bunların sistem dışına itilmesi gerekiyor.
15:41Ben şu anda bu onun yapabilecek tek bir isim olduğunu düşünüyorum.
15:45Tabii ki Amerikan başkanı Donald Trump.
15:47Yani Trump da bu isimleri gerektiğinde yani J.D. Vance gibi isimler değil de Trump'ın kendisi bu isimlere tırnak
15:54içinde siz bir susun diyebilme gücüne sahip.
15:58O da şu anda der mi demez mi? O da bence farklı siyasal hesaplar peşinde.
16:02Diğer taraftan İran'a baktığımız zaman daha önce Anar hocamın da ifade ettiği gibi tabii ki kolaylıkla bu savaşa devam
16:08etbilmesini isteyenler diye söyleyemem.
16:12Ama en azından tabii çünkü yani İran, İran'ın bu savaşa devam etmesini isteyenler demek İran içerisinde.
16:17Gerçekten de İran'ın maruz kaldığı bu yakımın devam etmesini isteyenler anlamına geliyor.
16:21Ama Amerikalılarla tabii ki daha şahin duran ve doğal olarak daha ılımlı duran taraflar var.
16:26Ben yani İran hattını takip edebildiğim kaderine tabii ki şu anda Müştebe-Hamanay çevresinde, yeni dini lider çevresinde ve devrim
16:35muhafızları içerisindeki şahinlerin birazcık daha söylem konusunda önde olduğunu düşünüyorum.
16:40Ama diğer taraftan medya servis edilen bu tarz, hem her iki taraftan da bu tarz maksimalist açıklamalara baktığımız zaman da
16:47Tunç Bey,
16:48bunun da aslına bakarsanız tabii ki taraflar arasındaki o ayrışmanın bir göstergesi olduğunu söyleyebiliriz.
16:54Evet buna katılıyorum.
16:55Ama diğer taraftan da şöyle bir ihtimal de var.
16:58Yani doğal olarak bu tarz müzakere süreçlerinde kamuoyuna yönelik açıklamalara her zaman şüpheyle bakmakta fayda var.
17:05Neden şüpheyle bakmakta fayda var?
17:06Çünkü taraflar kamuoyuna yönelik yaptıkları açıklamalarda her zaman maksimalist talepleri ön plana sürüyorlar.
17:13Bunun da sebebi belli.
17:14Hem iç kamuoylarını tatmin etmek, hem de uluslararası kamuoyuna kaybetmediklerini ilan etme görüntüsü vermek.
17:21Bir de zaten bu da klasik bir pazarlık takdiridir.
17:24Yani devletler arasında da bu iş böyledir.
17:27Nedir?
17:28Yani eli biraz daha yüksekten açarsınız.
17:30Mesela şimdi tabii ki Trump yönetimi ne diyor?
17:33Zero enrichment diyor.
17:35Yani sıfır zenginleştirme diyor.
17:36Yani İran topraklarında ben diyor zenginleştirme kabul etmiyorum diyor.
17:41Şimdi bu da baktığınız zaman son derece maksimalist bir açıklama ama işte siz sıfır zenginleştirme dersiniz.
17:46Ama günün sonuna gelirseniz 2015 Viyana anlaşması, o zamanın yaptığı anlaşma işte %3.67 veya %4 her ne oran ise
17:55onun oranı.
17:56Orada anlaşabilirsiniz yani eli buradan açarsınız.
17:59Diğer taraftan İran'a da baktığımız zaman da dersiniz ki ben Hürmüz Boğazı üzerinde kayıtsız, şartsız, egemenlik istiyorum, kontrol istiyorum
18:07dersiniz.
18:08Veya işte biraz daha yumuşatırsınız.
18:10Kendi kontrolüm değil de diğer kıyıdaş ülke olan Umman'la beraber ben buraya yönetim diyorsunuz.
18:15Ama Umman tabii ki orada malumunuz o kadar da etkin bir ülke değil.
18:19Umman'la beraber yönetiyorum demek aslına bakarsanız görüntüde Umman'la beraber yönetiyorsunuz.
18:25Yine İran'ın sözünün geçtiği bir denklem kurulacaktır.
18:29Yani bunu da söyleyerek aslında yine ne yapıyorsunuz?
18:32Yine elinizi pazarlıkta bir tık daha önde açıyorsunuz.
18:35Bunu da yine kamuoyuna servis ederek yani sonuçta siz bunu kendi ulusal medyanıza servis ediyorsunuz.
18:41Ama doğal olarak bunu uluslararası medyada görüyor.
18:44Uluslararası medyada servis ederek yine savaşın aslında hani kazanan tarafı olduğunuzu ilan ediyorsunuz.
18:50Savaşın aslında hani bitirilmesine ihtiyacı olan taraf olmadığınızı ilan ediyorsunuz.
18:57Bana kalırsa bunların hepsi tabii ki az önce de ifade ettiğim gibi bir taraftan taraflar arasındaki,
19:03tarafların kendi içerisindeki çeşitli hatların, çeşitli kliklerin tabii ki medyaya servisi olabilir.
19:09Tabii ki bu da yani makul buna da katılıyorum.
19:12Ama diğer taraftan da hani bu olmasa bile veya bununla dirlik dediğim ben tarafların maksimalist açıklamalarda bulunması,
19:21birbirlerine karşı hani olmayacak en azından eşitlerle bu anlaşma masasına oturmaya çalışmaları
19:28bana kalırsa pazarlık ve müzakere mantığı içerisinde de belli bir yere oturtulabilir.
19:33Yani çok basit bir ifadeyle söylemek gerekirse tekrar etmem gerekirse eli birazcık yüksekten açıyorlar.
19:38Sonrasında da dediğiniz gibi müzakere masasında bunlar adı üstünde al ver yapmak,
19:46siz biraz bir yerden taviz verirsiniz, karşı taraf bir yerden taviz verir, ortada buluşulur diye düşünüyorum.
19:53Ama ben yine de dediğim gibi ben bu saatten sonra yani tabii ki maddeleri teker teker şu anda tartışacak durumda
20:01değilim.
20:02Ama yani temel olarak nükleer mesele ve füze kapasitesi meselesinde ben İran'ın yani bir anlaşmayı,
20:11bir anlaşmaya konusunda İran bu konular çözülecektir diye yani bir şekilde çözülür diye düşünüyorum.
20:17Ama işte tekrar etmem gerekirse Hürbüz meselesi aslında bana kalırsa yani bu savaşın gerçekten de hani veya içinde bulunduğumuz şu
20:25anda
20:26iyi kötü ateşke sürecinin devam edip etmemesi noktasında belirleyici olacaktır.
20:30Çünkü bu dakikadan sonra zaten İran o kadar yıkımdan sonra balistik füze kapasitesinin yıkımı,
20:35nükleer testlerinin belli bir derecede geriletilmesi söz konusu.
20:39Onlardan bir şekilde belli noktalara kadar bence yine feragat edecektir.
20:43Karşılığında işte çeşitli yaptırımların kaldırılması noktasında bir karşılık alacaktır.
20:49Çünkü az önce dediğim gibi bakın 2015'te İran o noktaya geldi zaten yani.
20:53Bugün de o noktaya gelmemesi için herhangi bir neden yok.
20:56Hele ki savaş şartlarında.
20:57Ama Hürbüz meselesinde İran bu dakikadan itibaren çok çok çok büyük bir garanti,
21:04çok büyük bir Amerikan hani karşısı, Amerikan tavizi olmadığı sürece mevcut durumda aslında
21:11Hürbüz'deki şu andaki fiil kontrolü aynı şekilde uluslararası anlaşmalarla ve gerekiyorsa da
21:18Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi onayıyla da bence Amerika Birleşik Devletleri'ni onaylatmaya çalışacaktır diye düşünüyorum.
21:25En kötü ihtimalle Hürbüz'de kontrollü bir şekilde veya hani ücretli bir şekilde.
21:32Tabi bu ücretin adı değişebilir yani Hürbüz'den geçiş vergisi gibi bir şey olmaz.
21:37Yani biraz daha farklı isimlerle, daha afilli isimlerle hatta bunun esprisi yapılıyordu biraz da.
21:43İşte çevre koruma vergisi tarzında böyle bir hani ücret şey karşılığında bile
21:50İran bence Hürbüz'deki bu kontrolünü bir şekilde Amerikalılara ve tabi ki dünya kamuoyuna
21:57yasal olarak kabul ettirmeye çalışacaktır diye ben düşünüyorum.
22:01Peki.
22:01Sayın Anar Ali yeniden bu uranyum başlığına dönecek olursak
22:06İran'ın uranyumunu Çin, Rusya alamaz biz alacağız diyor Trump.
22:14Bunun olabilitesini konuşalım.
22:18Trump bu konuda çok ısrarcı.
22:20Niçin Çin ve Rusya'da olmasına müsaade etmiyor?
22:25İran'ın dolaylı ya da direkt müttefiki olmasından dolayı mı?
22:31Yani yok edilmesinden emin olmak istiyor.
22:34Şimdi şöyle tamamen emin olmak istiyor ve bunun üzerine bir söylem geliştiriyor Trump.
22:41Şimdi Trump'a kadar Amerikan başkanları için İran meselesi, İran'a yönelik kırmızı çizgi meselesi şuydu.
22:50İran asla bir nükleer bombaya sahip olmamalı.
22:53Yani Trump'a kadar bütün başkanların İran meselesine bakış açısı buydu.
22:58Ama bu Trump'la birlikte değişti.
23:00Artık kırmızı çizgi listesinin genişlediğini görüyoruz.
23:04Evet nükleer bombaya sahip olmayacak.
23:07İki, zenginleştirmiş uranyuma da sahip olmayacak.
23:10Üç, balistik füze kapasitesi sınırda olacak.
23:14Özellikle orta ve uzun menzilli balistik füze kapasitesi sınırda olacak.
23:18Dört, İran Orta Doğu'da vekil güçlerine destek vermeyecek.
23:22Bu Trump'la birlikte İran'a bakış açısında bu saydığım üç yeni özellik eklendi İran bakış açısında.
23:31Ve bu değişikliğin en önemli sebebi arkasındaki itici güç İsrail.
23:35Özellikle Netanyahu'nun lobisi, Trump yönetimi üzerindeki lobisiyle birlikte İran'a bakış açısı değişti.
23:42Ve birden artık Trump 2018 senesinde bir kararname ile 2015 antlaşmasından çekildiğini duyurdu.
23:50O zamana kadar 3.67 olan İran'ın zenginleştirmiş uranyumu İranlılar da baktı Amerikalılar bu anlaşmadan çekildi.
23:5860'ın üzerine çıkarttılar.
24:00Ve İran'a müdahaleyi böylece kendileri açısından meşru hale getirmiş oldular.
24:06Yani İran evet nükleer bombaya sahip olmayacak ama asla zenginleştirmiş uranyum stona da sahip olmayacak.
24:12Balistik füze kapasitesi kısa menzilli olabilir.
24:16İsrail için ve bölgedeki müttefik ülkeler için tehdit oluşturabilecek bir düzeyde stona sahip olmayacak.
24:23Artı bölgedeki vekil güçlerine yönelik de desteği durduracak.
24:27Ve bütün bunlar İran'a müdahale için bir argüman haline bir gerekçi haline getirildi.
24:32Dolayısıyla Trump da buradan hareketle biz bunun Çin'e, Rusya'ya veya bizim kontrol edebilmeyeceğimiz, denetleyebilmeyeceğimiz bir 3. ülkeye asla
24:44gönderilmeyecek bizim kontrolümüzde biz bunun yok edilmesini istiyoruz.
24:48Yeniden nükleer bomba da yok, zenginleştirmiş uranyum da yok.
24:51Böyle bakıyorlar mesele.
24:53Onun için ben demin ondan bahsettim.
24:54Trump için burada antlaşmada kriter 2015 antlaşması, 2015'ten çok daha kötü bir nükleer antlaşma imzalarsa iç kamuoyunda ciddi bir baskıyla
25:05karşılaşır.
25:06Bunu belirtmek lazım.
25:07Diğer taraftan İran'ın bezdirici diplomasi stratejisini küçümsememek lazım.
25:13Yani tarihsel olarak şu ana özgü bir şey değil bu.
25:17Ta Pers İmparatorluğu, Safavi Hanedanlığı, Kacar Hanedanlığı, Şah Dönemi ve bugünkü rejim.
25:24Bezdirici diplomasi stratejisine dünyada en iyi uygulan ülkelerden biri.
25:29İslam devrimi 1979'un hemen sonrasında biliyorsunuz bir Amerikan büyükelçiliğini ele geçirdi İranlılar, İranlı öğrenciler.
25:38Tam 444 gün 51 tane Amerikan vatandaşını büyükelçiliğinde rehin tuttular.
25:43Yani 444 gün yani muazzam bir şey bu.
25:47Bir seneden fazla.
25:48Müzakereler, ara bulucular, şunlar bunlar vesaire.
25:51Ve bu nükleer antlaşma imzalayacaklarsa da onun için onu ayrı bir başlık altında değerlendirmek istiyorlar.
25:582015 anlaşmasını imzalamak için 3 sene müzakereler yürüttüler.
26:02Umman da gizli bir şekilde.
26:04Ve 180 sayfaya yakın bir antlaşma taslağı ortaya çıkarttılar bütün detaylarıyla.
26:10Ve dolayısıyla ellerindeki bu zenginleşmiş uranyum nükleer çalışmalarını böyle hemen hızlı bir şekilde imzalayarak taviz vermek istemiyorlar.
26:18Ama burada şöyle bir sorun var Tunç Bey.
26:21İran bu nükleer çalışmalarla, zenginleşmiş uranyumla ne yapmak istediğini, dış politikada bunu ne kullanmak istediğini karar vermesi lazım.
26:32Burada bir belirsizlik var.
26:33Eğer 4 tane olasılık var.
26:36İran diyor ki ben bunu sivil enerji için sadece zenginleşmiş uranyum stonu elinde tutuyorum.
26:43Böyle bir iddiası var.
26:43Ama bu inandırıcı bir iddia değil.
26:45Neden?
26:46Çünkü İran zaten petrol ve doğalgazla zengin olan bir ülke.
26:50Sivil enerji, arge çalışmaları vs. bunlar için %60 oranında 440 kilogramlık bir orana ihtiyaç yok.
27:01%2, %3 oranında da siz bu reaktörlerde çalışmalar, arge çalışmaları yapabilirsiniz.
27:06Dolayısıyla bu inandırıcı bir argüman değil.
27:08İki, şunu söyleyebilir İran.
27:10Diyebilir ki İsrail'de nükleer bomba var, zenginleşmiş uranyum var.
27:15Ona hak olan neden bana olmasın?
27:17Niye ona müdahale edilmiyor da bana müdahale edilmiyor?
27:19Bunu da söyleyebilir ama doğru bu haklı bir gerekçe.
27:23Ama şöyle bir şey var.
27:24Maalesef günümüz dünyasında uluslar sistemde bir güç faktörü var.
27:29Hoyratlık var, zorbalık var.
27:31İsrail buna sahip olduğu için dünyanın hiçbir ülkesi tarafından yaptırıma tabi kılınmıyor.
27:37Ambargo uygulanmıyor.
27:39Siyasi, ekonomik, kültürel bir izolasyona maruz bırakılmıyor.
27:43Ve periyodik aralıklarla bombalanmıyor.
27:46Ama maalesef İran bu altyapıya sahip olduğu için periyodik aralıklarla bombalamakla birlikte ambargolarla yaptırımlara maruz bırakılıyor.
27:56Şimdi İran ekonomisi 1978'de dünyanın en büyük 16-17. ekonomisiydi.
28:02Türkiye'den, Mısır'dan, İsrail'den çok daha öndeydim.
28:05Bugün geldiğimiz nokta itibariyle İran'ın gayri safi yurt içi hasılası 400 milyar civarında Türkiye'nin 1,5 trilyon bunların
28:16hepsinden geriledi.
28:17Dünyanın en büyük 45-46. ekonomisi.
28:19Yani yaptırımlar İran'ın bundan dolayı karşılaştığı yaptırımlar İran ekonomisini tüketiyor, bitiriyor.
28:26Diyebilir ki ben caydırıcılık amaçlı bu zenginleştirmiş uranyumu elimde tutuyorum ama evet bu da olabilir.
28:33Ben bir direniş ekseni politikası inşa ettim.
28:36Lübnan'da, Yemen'de, Filistin'de, Irak'ta farklı farklı vekil güçlerini destekliyorum.
28:42Ve bana yönelik bir saldırı olmasını engellemek için de zenginleştirmiş uranyum stoğunu elimde tutuyorum.
28:48Caydırıcı bir unsur olarak ama bu da İran'ın saldırıya maruz kalmasını engelleyemedi.
28:572023'ten itibaren İran hem içeride hem de vekil güçleri vasıtası da cezalandırılıyor.
29:03Saldırılara maruz kalıyor.
29:04Yani İran'ın elindeki bu zenginleşmiş uranyum da bir caydırıcı unsur olarak İran'ı koruyamıyor.
29:11Geç kaldılar.
29:11Dört diyebilir ki ben nükleer bombaya sahip olacağım.
29:14Bunu yapmak istiyorum.
29:16Bu kararı da vermekte geciktiler.
29:20Özellikle şimdiye kadar bunun kararını vermeleri lazımdı.
29:24Ya nükleer bombaya sahip oluyoruz.
29:26Onun için elde ettik ve biz de artık elimizde bir nükleer bomba var.
29:30Bunu ilan ediyoruz.
29:31Eğer bunu ilan etseydi belki İran bu kadar saldırıya uğramayacaktı.
29:36Bu kadar yıkraşmayacaktı.
29:37Sayın Ör'e İran bu süreçte neyi götüremedi?
29:41Neden geç kaldı dediniz?
29:44Elindeki bu zenginleştirmiş uranyum ve sonuç itibariyle nükleer bomba meselesinde nihai karar verme konusunda bir kararsızlık, belirsizlik yaşadı.
29:56Yani bunu elinde tutma gerekçesinin ne olduğunu tam olarak karar veremedi.
30:01Bunu bir stratejik üstünlüğe dönüştüremedi.
30:03Eğer bu sizin elinizde 440 kilogramlık bir zenginleşmiş uranyum var ve kısa süre sonra, kısa bir süre sonra bomba yapabilecek
30:12düzeyde olduğu varsayılıyor ama bu sizi bir saldırıdan koruyamadı.
30:17Yani caydırıcı bir unsur olarak sizin ülkenizin 50 gün boyunca iki ülke tarafından bombardımana maruz bırakılmasına engel olamadı.
30:27Dolayısıyla burada da İran liderliği bir kararsızlık, bir belirsizlik yaşadı.
30:31Dolayısıyla o zaman artık Amerika ile bir müzakere yürütüyorsanız bunun kararını vermeniz lazım.
30:37Elinizdeki bu stokla ne yapacaksınız?
30:39Bomba mı yapacaksanız artık bunu yapıp, detlere edip en azından saldırılardan kurtulmalısınız.
30:46Yok eğer hiçbir şekilde böyle bir niyetiniz yoksa 440 kilogramlık zenginleşmiş uranyumu niye elinizde tutuyorsunuz?
30:54Bunun açıklamasını da yapmanız lazım.
30:56Dolayısıyla bu ciddi bir belirsizlik ve İran'ın hep başını ağrıtacak bir özellik.
31:01Dolayısıyla Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'de İran'ın elinde böyle bir kapasite ve böyle bir altyapı olduğu sürece İran'ın
31:09peşini amiyane tabirle bırakmayacaklar.
31:12Maalesef biz artık hukuktan, düzenden, Birleşmiş Milletlerin 51. maddesinden, nizamdan bahsedemiyoruz.
31:20Böyle bir hoyratlık var, böyle bir hava, nobran bir düzen var.
31:24Ve İran'da bu düzenle artık bir anlamda savaşmak yerine, müzakereye öncelik vererek, demin bahsettiğim bu uranyum meselesinde de kararını bir
31:36şekilde vermesi lazım.
31:37Mesela şunu söylüyorlar, zaten Ali Hameneyn'in son olarak şunu söyleyeyim, 2000'lerin başında bir fetvası vardı.
31:44İran asla bir nükleer bombaya sahip olmayacak.
31:47Bunu şu anki dini lider revize edebilir.
31:51Yani Şii doktrinde bunun kapısı da açık.
31:54Diyebilir ki şu anki dini lider, diyebilir ki evet eski dini liderin böyle bir fetvası vardı ama yeni fetva Şii
32:02doktrinine göre eski fetvayı ilga edebilir.
32:05Teokratik olarak da bunun önü açık.
32:08Bu kararı artık İran liderliğinin net bir şekilde vermesi lazım.
32:12Yani elindeki bu stokla ve bu altyapıyla ne yapacaklarını gerçekten dünyaya ikna etmeleri lazım.
32:19Peki.
32:20Sayın İhhan, sizin bu uranyum noktasında Trump'ın tavrı Çin, Rusya alamaz, biz alacağız reaksiyonuna bir değerlendirmeniz olur mu?
32:32Öte yandan şunu sormak istiyorum.
32:34Umman ne oldu da yeniden sürecin bir karakteri haline geldi?
32:41Trump niçin ummanı yerle bir etmekle tehdit etti?
32:47Tabii öncelikle uranyum meselesinden başlayacak olursak az önce de ifade ettim.
32:52Yani savaş öncesi durumda da zaten Amerikalılar, daha doğrusu Amerikalılardan ziyade Trump yönetimi doğrudan doğruya İran topraklarında herhangi bir sünüplerle
33:02yenileştirme istemeklerini zaten söylüyorlardı.
33:05Yine aynı şekilde hali hazırda da benzeri bir söylemi devam ettiriyorlar.
33:10Burada tabii ki yani Trump yönetiminin ve daha doğrusu Trump yönetiminin temsil ettiği hattın, Amerikan sistem içerisine temsil ettiği hattın,
33:19İran konusundaki bu şahin ve maksimalist tavrı aslına bakarsanız bir şekilde savaşı da getirmiş oldu.
33:27Diğer taraftan ben şunu söyleyebilirim yani İran'ın nükleer meselesine ilişkin veya İran'ın uranyum zenginleştirmesine ilişkin aslında Trump'ın
33:36bu kadar şahin bir tavırda olmasının sebebi veya sıfır zenginleştirme istiyoruz demesinin sebebi aslında çok açık.
33:44Çünkü Trump yönetimi İran'dan gelen resmi açıklamalara veya İran'daki yapılan bu fetvamız var bu konuda.
33:52Biz zaten nükleeri dilen de kabul etmiyoruz. Tabi o fetva evet değiştirilebilir, güncellenebilir. Orası ayrı bir tartışma konusu.
33:59Bu tarz açıklamalara Trump yönetimi samimi bulmuyor. Neden bulmuyor?
34:03Az önce hani Anar Bey açıkladı İran'ın bu nükleer meselesine ilişkin kararsızlığından bahsetti ama bana kalırsa orası çok büyük
34:11bir kararsızlık değildi.
34:13Aslına bakarsanız İran'ın temelde tabii resmi açıklamalardan bağımsız konuşuyorum.
34:17Resmi açıklamalar tabii ki İran diyor ki biz nükleer peşinde değiliz, işte barışçılığı istiyoruz vs.
34:23Orası işin tabii resim boyutu ama nükleer threshold dediğimiz nükleer eşitliği bir mesele vardır Tunç Bey.
34:28Bu da şu demektir. Bakın bugün dünyanın birçok ülkesi barışçılık nükleer enerjiyi geliştirir ve
34:34aslında bu ülkeler arasında bazı Nordik ülkeleri de sayabiliriz ve hatta Almanya ve Japonya gibi ülkeleri de sayabiliriz.
34:41Bunlar nükleer eşitlidir. Bunlar tabii ki kağıt üzerinde nükleer bomba şu anda üretmiyorlar ve ürettiklerini deklare etmiyorlar.
34:49Ama bunlar çeşitli hesaplamalara göre Tunç Bey 5 ila 6 ay içerisinde uluslararası bir kaotik ortamda yararlılık nükleer seviyeye geçebilecek
34:59seviyede kendilerini tutuyorlar.
35:01Ve bunu da bilinçli ve kasıtlı bir politik olarak tutuyorlar. Asla ilan etmiyorlar. Nükleer eşit diyorlar buna. Nükleer eşit de
35:10bilerek duruyorlar.
35:11Ve bunlara da latent nükleer güç yani saklı nükleer güç deniyor. Bunlar açıkça ifade etmiyorlar.
35:17Saklı olarak kendilerini latent nükleer power dediğimiz latent nükleer güç olarak tanımlıyorlar.
35:23Daha doğrusu tanımlamıyorlar da literatür bunları bu şekilde tanımlıyor.
35:27Çünkü İran'ın gelmek istediği noktada bu anlamda orada bir kararsızlıktan ziyade kendisini tabii ki açık bir hedef haline getirecek
35:35şekilde ben nükleer sahibi olmak istiyorum veya ben nükleere şu kadar seviyede yaklaştım diyecek kadar resmi açıklamalardan kaçınıp hedef olmaktan
35:45kaçınıp kendisini nükleer eşiğe getirip Almanya ve Japonya gibi olup olası bir uluslararası krizde nükleerini ilan etme üzerine kurulu bir
35:54stratejisi olduğu söylenebilir.
35:56Tabii ki resmi açıklamalarda böyle bir şey yok ama sizler sonuçta 20 yıl 30 yıl bu zahmeti niye çekesiniz?
36:02Yani tamamıyla bundan dolayı stratejik seviyesi budur.
36:05Şimdi Trump yönetimi de bunu bildiği için ve doğrudan doğruya İran'ın bu resmi açıklamalarına, dini doktrinlerine vs. çok umursamıyor
36:13açık konuşmak gerekirse.
36:15Bunların aslında bir imza ile değiştirilebileceğini biliyor Trump yönetimi.
36:19Veya Trump yönetiminin temsil ettiği Amerika'daki Şahin Kanat bunu biliyor.
36:23Bildiği için de İran'ın asla ve asla nükleer threshold, nükleer eşik seviyesine gelmesini istememesinin tek yolu var.
36:33O da dini liderin atacağı bir imzaya bakıp bakmamak değil.
36:37Siz İran'ı %0'da tutarsak biz zaten %0'da tutukları dakikadan itibaren İran eşiğe gelemeyecek.
36:44Yani adamların amacı %0 olmasının temel sebebi bu.
36:46Yoksa İran %3.67 yapar, %20 yapar, %30-40 yapar ama bir şekilde kendisini eşiğe getirir ve ondan sonra Amerikalılar
36:55bunu kontrol edemez.
36:56Peki İran bunun sürdürülebilir olduğunu düşünüyor muydu?
37:00Geldiğimiz noktada düşünüyormuş ki bu zamana kadar geldik.
37:03Yani Amerika ve İsrail'in bir şekilde kendilerine saldıracaklarını bana kalırsa bunlar da düşünmüyordu.
37:10Ki savaş öncesi duruma da baktığımız zaman, geçen yılki savaştaki duruma da baktığımız zaman aslında İran liderliği Trump'ın ikinci
37:17dönemine kadar bir şekilde en şahil Amerikan başkanlarıyla bile
37:21Trump'ın ilk dönemi dahil olmak üzere yine iki ülkeyi işgal eden George Bush dönemi dahil olmak üzere Amerika'nın
37:29ve İsrail'in saldırısını bir şekilde atlatabileceğini İran diplomasisi düşünüyordu.
37:35Ve bunu da yıllara yayarak işte kah bazen Obama gibi adamlar gelir barış imzalarız, kah bazen Trump gibi adamlar gelir
37:43birazcık geri adım atarız ama yarın niye devam ederiz şeklinde oyalayarak bu işi götürmeye çalışıyorlardı.
37:49Ama bu olmadı.
37:50Amerika ile İsrail aslına bakarsanız özellikle Trump yönetimiyle beraber İran gerçekten de beklemediği bir durumla karşılaştı ve geçen yılda saldırdılar,
37:59bu yılda saldırdılar.
38:00Yani dediğimiz gibi İran'ın bu politikası burada çökmüş vaziyette oldu.
38:03Trump yönetimi de az önce söylediğim gibi İran'ın bu nükleer eşiğe gelmek istediğini bildiği için bunu da samimi bulmadığı
38:10için sıfır uranyumla der etti ve sonuçta savaş çıktı.
38:13Diğer taraftan hani dediğim gibi ben bu hani uranyum ve nükleer zenginleştirme hususunu bu şekilde ele alabilirim.
38:19Diğer taraftan umman meselesinde yani sorunuzun ikinci kısmıyla ilgili olarak da şunu söyleyebilirim.
38:24Umman tabii ki müzakereler öncesinde de hani İran'ın doğrudan doğruya müzakerelerin yapılmasını istediği bir ülkeydi.
38:32Ve daha önce de Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasındaki çeşitli müzakereleri de aracı oldu.
38:38Yani hatta hatırlayacak olursanız savaştan önce de yanlış hatırlamıyorsam İsviçre'deki ummanın büyükelçilik rezidansındaydı.
38:48Yanlış hatırlamıyorsam son görüşmeler yapılıyordu ve umman dışişleri bakanı anlaşmaya hiç olmadığı kadar yakınız gibi açıklama yaptı.
38:55Ertesi gün biz savaşı gördük mesela böyle bir ironik durum ortaya çıktı.
38:59Şimdi ummanın tekrar müzakere hızına gelmesi İran tarafından yapılan açıklamalarla ilişkili.
39:05O da sebep zaten şu hani İran medyasında açıklandı ya kıyıdaş ülke olduğu için bir şekilde ummanla beraber kontrol edeceğiz
39:14açıklaması.
39:15Şimdi Amerika doğrudan doğruya bakın burada artık Trump yönetimi ummanı hedef aldı.
39:20Yani böyle bir hani İran'ın ortaya attığı böyle bir denkleme sakın siz girmeyin kendinizi böyle bir işe hazırlamayın.
39:28En üstü terdeden ve Trump'ın kendi usulünce doğrudan doğruya adamları tek tek de havaya uçurum patlatırım ifadesi kullandı.
39:35Yani resmen hani bu şekilde bir ifade de bulundu.
39:37Hani ummanın dediğimiz gibi yani tekrar denkleme girmesi aslına bakarsanız Amerika ve İran arasında çok ciddi bir mesele veya çok
39:47ağırlığı olacak bir durum olduğunu ben düşünmüyorum.
39:50İranlılar sadece yani rürgüs üzerindeki fiili kontrollerini birazcık daha yasal zemine oturtmak için
39:57bunu da sanki sadece İran değilmiş de umman da işin içindeymiş gibi sunarak böyle bir paket sunarak bir şey attılar
40:06ortaya hani tırnak içinde bir yem attılar diye düşünüyorum.
40:09Ve ummanın da bir şekilde masaya getirdiler.
40:11Trump yönetimine dikkat ederseniz direkt bu işin bu şekilde olmayacağını ummanın da böyle bir projeye dahil olduğu takdirde tırnak içinde
40:20söylüyorum.
40:21Yani Trump doğrudan söyledi ama havaya uçurulacağını ifade etti.
40:24Ben dediğim gibi ya umman meselesinin çok ciddi bir mesele olduğunu düşünmüyorum.
40:30Ve yine müzakereler için de yine hani şu anda daha çok Pakistan ön planda ki Pakistan'ın ön planda olması
40:38bence daha makul.
40:39Çünkü Pakistan en azından yani ağırlığı olan bir ülke.
40:43Yani hem İran nezdinde ağırlığı var hem Amerika Birleşik Devletleri nezdinde ağırlığı var.
40:47Diğer taraftan tabii ki diğer bölge ülkelerin de biz arka kapı diplomasi yoluyla bu savaşın bitirilmesi noktasında Amerikalılara telkinlerde bulunduğunu
40:55biliyoruz.
40:55Yani bu da zaten açık.
40:57Yani bu noktada dediğim gibi müzakere olacaksa da yine ummanın ben çok bir hani masada etkisinin olacağını hali hazırda düşünmüyorum.
41:05Arka kapı diplomasi yönteminde bölge ülkeleri ülkemizin de içinde yer aldığı bölge ülkeleri Pakistan gibi ülkeler bence daha ağır basacaklardır
41:15diye ben düşünüyorum masada.
41:16Yani eğer ki böyle bir bölge ülkeleri zevini olacaksa bu ülkeler daha çok ön planda olacaktır diye düşünüyorum.
41:21Peki Sayın Anar Ali şimdi İran'ın paylaştığı müzakere maddelerinden biri Kürmüzboğazı'ndaki gemi trafiğinin İran ve umman işbirliğiyle yönetilmesi
41:35dedi.
41:37Trump'tan bombalarız açıklaması arka arkaya geldi.
41:42Peki ne olacak şimdi İran'ın ve ummanın nasıl bir reaksiyon vermesini bekliyoruz ya da bir reaksiyon verirler mi?
41:53İran cevap veriyor zaten farklı çünkü içeride hem resmi haber kanalları üzerinden hem de yarı resmi haber kanalları üzerinden devrim
42:05muhafızları yetkilileri üst düzey komutanlar İran'a Amerika'ya Trump'ın bu açıklamalara cevap veriyorlar.
42:12Yani kimliği anonim hesaplar olarak veriyorlar.
42:14Kimliği belirsiz devrim muhafızları üst düzey komutanı şeklinde veriyorlar.
42:19Bir şekilde bu propagandayı bu iletişim biçimini İranlılar yapabiliyor ama umman burada sessiz kalacaktır.
42:25Ummanın herhangi bir konuda Amerika Birleşik Devletleri Başkanı ile ben polemiğe gireceğini düşünmüyorum.
42:30Şimdi şöyle bir şey var burada.
42:33Demin de söylediğim İran liderliği şöyle bakıyor mesele.
42:36Biz bu savaşta yenilmedik direnç gösterdik yenilmediyse kazanmış sayılırız ve ona göre muamele görmek istiyoruz.
42:44Ama şunu da belirtmek lazım.
42:47İran bu savaşta evet asimetrik yöntemlerle ciddi bir direniş örneği gösterdi.
42:53Bölgeye yaydığı savaşı bu potansiyeli olduğunu gösterdi.
42:57Hürmüz Boğazı'nı asimetrik yöntemlerle kapatabileceğini gösterdi.
43:02Ve küresel bir ekonomik kriz tehdidiyle dünyayı karşı karşıya bırakabilecek potansiyelde olduğunu gösterdi.
43:10Bunları kabul etmek lazım.
43:12Ama Hürmüz Boğazı'nda yasal bir statü elde edecek kadar bir stratejik bir üstünlük kazandığını ben düşünmüyorum bu savaşta.
43:22Evet Trump'ın da kapitülyasyon dayatacağı kadar bu savaşta yenilmediler.
43:27Ama Hürmüz Boğazı'nda yeni bir yasal statü kendi lehlerine kazanacak kadar da bu savaşta bir üstünlük kazanmadı İran liderliği.
43:36Bunu sadece bir pazarlık olarak kullanabilir bir kozunu.
43:40Eğer nihai antlaşmada stratejik bir avantaja dönüştürebilirse buradan karlı çıkabilir.
43:47Beğitmek lazım ki o boğaz Hürmüz Boğazı uluslararası bir boğaz.
43:51Savaş önceki statü şöyleydi evet İran Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne taraf değil ama oradaki teamüller taraf olmayan devletler
44:01için de aslında uygulanması zorunlu olan bir teamüldür.
44:05Ve savaş önceki statü Hürmüz Boğazı'nda zararsız geçiş statüsü.
44:11Yani oradaki bütün ticaret gemileri seyri sefer güvenliği çerçevesinde rahat bir şekilde hareket etme özgürlüğüne sahip.
44:19Ve kara suları bakımından da 3 kara suları 3 ülkenin kara sularını kapsıyor.
44:24Yani İran'ın buradan ben burada bir geçiş ücreti benim lehime bir yasal statü talep etmesinin uluslararası hukuk anlamında hiçbir
44:32karşılığı yok.
44:33Eğer bu ısrarında devam ederse ve mayın tehditini de masaya koyarak bu ısrarında devam ederse bu Trump'ın aslında savaş
44:42devam ederken bir Hürmüz Koalisyonu'ndan bahsetmişti.
44:45Yani boğazı açmak için uluslararası bir deniz koalisyonundan bahsetmişti.
44:50Savaş devam ederken hem NATO içerisindeki ülkeler, Avrupa İttifakı içerisinde ülkeler, Pasifik ülkelere buna yanaşmamıştı.
44:57Ama eğer İran bu ısrarında devam ederse İran'a karşı bu sefer uluslararası bir Hürmüz Deniz Koalisyonu da devreye girebilir.
45:05Ve gerçekten de bir meşruiyet oluşturur ve boğazı zorla seyri sefer güvenliğini açmak için askeri müdahale bulunabilirler İran'a karşı.
45:15Bunun yasal zeminini de işte Birleşmiş Milletler veya başka bir uluslararası kuruluşlara referans göstererek de yapabilirler.
45:23Bu ısrarında devam ederse İran tarafı.
45:26Bunu belirtmek lazım.
45:27İkinci husus şu.
45:29Burada İran çok iyi bir bezdirici diplomasi stratejisi yapıyor.
45:33Bunu demin de söyledim.
45:35Bazen bu gibi şeyleri sızdırarak basına, İran içerisindeki liderliğindeki bölünmüşlüğü de bir avantaja çevirerek.
45:44Çünkü bir taraf gidiyor müzakere yapıyor.
45:47Müzakerede Amerika Birleşik Devletleri'nin taleplerini içeriye götürerek içerideki nabzı da kamuoyunun nabzını, Şahin Kanadı'nın da nabzını bu şekilde
45:56ölçmüş oluyor.
45:57Test ederek yeni bir formatta tekrar müzakereye başlıyor.
46:01Trump onu ifade ediyor aslında.
46:03Diyor bize söyledikleriyle kamuoyunda söyledikleri, kamuoyun önünde söyledikleri arasında dağlara kadar fark var.
46:09Bu bir taktik de olabilir.
46:11İçerideki bölünmüş bir liderlikten de kaynaklı olabilir.
46:15Ben eğer bu müzakerelerden bir sonuç çıkmazsa ki öyle gözüküyor bir kör düğme dönüşmüş durumda.
46:22İki temel mesele hem nükleer, zenginleştirmiş uranyum meselesinde bir taviz vermiyor İran tarafı.
46:30Hürmüz Boğazı'nda da geri adım atmıyor.
46:33Askeri yöntemler tekrar devreye girebilir ve bölgede tekrar bir çatışma ihtimalini ben yüksek görmeye başladım.
46:39Bu son dönemlerdeki açıklamalar ve gidişat o yönde.
46:43Şimdi Trump'ın karşısında iki seçenek var.
46:45Ya İran'ın zenginleştirmiş uranyum hakkını ve Hürmüz Boğazı'ndaki yasal statü hakkını ya kabul edecek, buna yönelik bir antlaşma
46:55imzalayacak ve kendi başkanlık kariyerini de böylece hem ara seçimlerde dahil olmak üzere bitirmiş olacak.
47:03Ki zaten aday olamıyor ama Cumhuriyetçiler ara seçimde ciddi bir darbe alabilir, içeride büyük bir kamuoyu baskısıyla karşılaşabilir bu tavizleri
47:12verirse.
47:12Ya da İran'ın bu taleplerini geri çevirerek tekrar bir askeri operasyonları başlatacak ve bu sefer işte o İran'ın
47:21enerji tesisleri, altyapı vesaire hedef alınabilir.
47:27Ve bu sefer de ve maalesef artık körfez ülkeleri iki tane Suudi Arabistan ve İran eğer bu ülkelere yönelik ilk
47:34dönemdeki gibi saldırıları başlatırsa Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'ın da ben İran karşıtı koalisyona ve savaşa katılacağını düşünüyorum.
47:46Ki biz bunu savaş bittikten daha doğrusu ateşkes süresince öğrendik.
47:50Bu iki ülke aslında Mart ayının sonlarında İran'a karşı bir hava harekatı gerçekleştirdiler.
47:55Hem Baie hem Suudi Arabistan.
47:57Ama İran tekrar bu ülkeye yönelik bir saldırı olursa bu sefer hava kuvvetleri bu iki ülkede bu savaşa katılma ihtimali
48:05yüksek diye düşünüyorum.
48:06Katarla ilgili bir soru işareti var.
48:09Katılırlar mı katılmazlar mı?
48:11Ama es cümle şunu söyleyeyim tekrar bir askeri çatışma başlarsa artık körfez ülkeleri ilk fazla olduğu gibi sessiz kalmayacaktır.
48:21Evet peki.
48:22Sayın İlhan peki süreç nasıl ilerleyecek?
48:26Yani ne olursa müzakereler olumlu noktalanacak.
48:31Yoksa sadece müzakere masası var bu işi çözecek olan yine mermiler mi silahlar mı olacak?
48:38Ne diyorsunuz?
48:40Seçimlerin de yaklaştığını düşünürsek Amerika Birleşik Devletleri için zaman daralıyor bir diğer anlamıyla.
48:49Tunç Bey yani geldiğimiz noktada tabii ki kritik bir süreçteyiz.
48:53Yani bu saatten sonra savaşa dönülmesi durumunda gerçekten de bölge ülkelerinde kapsayacak çok daha geniş çatlı bir savaş riskiyle karşı
49:03karşıyayız.
49:04Ama diğer taraftan da hali hazırda müzakereler de devam ediyor.
49:07Şu anda aslına bakarsanız yani müzakereler niye devam ediyor?
49:11Buna da bir açıklık getirmek gerekiyor.
49:13Hali hazırdaki müzakereler bir barış müzakeresi değil.
49:17Daha barış anlaşmasına yönelik müzakerelere biz sonraki adımlarda geleceğiz.
49:21Şu anda bizim yaşadığımız barış anlaşmasına gidecek süreci kurgulayacak ya da daha doğrusu kalıcı ateşkes dediğimiz kalıcı ateşkesi kurgulayacak bir
49:32mutabakat zaptı.
49:33Bir çerçeve metnin çıkmasını bekliyoruz.
49:35Yani barış müzakerelerinin çerçevesini belirleyecek bir metindeyiz.
49:40Yani daha sıfır noktasında bile değiliz Tunç Bey.
49:44Yani geldiğimiz noktada barışın şartlarını taraflar konuşmuyor.
49:48Yani masaya oturduk barış yapacağız.
49:51İran'ı şu kadar nükleer zenginleştirecek Amerika buna izin verecek değil.
49:56Şu anda barış nasıl ve hangi şartlarda olacağı konuşuluyor.
50:00Ve henüz daha ortaya bir mutabakat zaptı çıkmış değil.
50:06Pakistan'da yapılan ilk görüşmede, üstte görüşmede hatırlayacak olursanız işte İran tarafında Kalibaf vardı, Amerika tarafında J.D. Vance vardı.
50:13Orada bir mutabakat zaptının çıkacağı söyleniyordu, çıkmadı.
50:17Yine birkaç gün öncesine kadar da mutabakat zaptı hatta Trump ilan etmişti.
50:23Memorandum of understanding yani bir tür çerçeve metni, mutabakat zaptına yakınız gibi bir ifade kullanmıştı.
50:29Yine tabii ki şu ana kadar resmi bir sonuç çıkmadı.
50:32Ama dediğimiz gibi henüz daha barış anlaşması bile konuşulmuyor.
50:36Barışın şartları konuşuluyor.
50:38Öncelikle taraflar hangi konuda masaya gelecekler, konular hangi sıralamayla ele alınacak.
50:45Ondan sonra bu konular aşıldıktan sonra da konuların muhtevasına, meselelerin muhtevasına, içeriğine yönelik müzakerelerde bulunacak.
50:53Tabii siz de belirttiniz Amerika Birleşik Devletleri'ye sınman zaman problemi var.
50:56Trump her ne kadar bunun aksini iddia ediyor olsa bile açık.
51:01Yani Amerika Birleşik Devletleri'nde Kasım ayında iç seçimler, ara seçimler var.
51:06Ve Trump bu seçimlere elinde bir İran dosyası ile gitmek istemeyecektir.
51:11Diğer taraftan İran açısından da tabii ki zaman aleyhe işliyor.
51:14Yani İran dediğimiz devlet tabii ki rejim yıkılmadı.
51:17Bunu her zaman söylüyoruz.
51:18Bu İran açısından büyük bir artı.
51:20Ama diğer taraftan yani İran'da tarubar oldu.
51:23Yani gerçekten de piksel altyapısı, askeri altyapısı, tarumar oldu.
51:28Şu anda Amerika'nın da yine hürümüze koyduğu abluka ile beraber İran zaten yıllardır çektiği ekonomik sıkıntıları da birazcık daha
51:35ekonomik sıkıntılar çekmeye devam ediyor.
51:37İran rejimi de yeni liderlik de yani rejim tabii ki değişmedi ama liderlik değişti.
51:42Müşteba ve çevresinin kendi iç tahkimatını gerçekleştirmek için sabah sonrasında kendisinin liderliğini pekiştirmek için belli bir noktada istikrara ihtiyacı olacak.
51:54Belli bir noktada dış baskının azaltılmasına ihtiyacı olacak.
51:57Yani onların da aslına bakarsanız savaşın bitirilmesine ihtiyaçları var.
52:02Ama tabii ki Amerika'nın da İran'ın da savaşın bitirilmesine ihtiyacı var diyoruz.
52:07Ama işte uluslararası ilişkilerde ihtiyaçlar her zaman arzu edilen sonuçları getirmiyor.
52:13Paradoksal olarak zaten hani bu işin doğası gereği budur diye düşünüyorum.
52:17Ama ben uzun vadeye bakacak olursak tabii ki savaş riski her zaman var ve az önce bir ifade ettiğim gibi
52:23bu dakikadan itibaren savaşa dönülürse gerçekten dünya çok büyük bir fırsatı kaybedecektir diye düşünüyorum.
52:29Çünkü baktığımız zaman teknik olarak neredeyse bir bir buçuk aydır tabii ki arada böyle taraflar birbirlerine yokluyorlar ama iyi kötü
52:36bir ateşkes devam ediyor.
52:38Bu saatten sonra da dediğimiz gibi işte savaşa dönülmesi çok büyük bir talihsizlik olur.
52:44Ama dönüldüğü takdirde de az önce de söylediğim gibi bu sefer zaten Amerikalılar sivil altyapıları vurur.
52:49İran bölge ülkelerinin sivil altyapılarına vurur.
52:52Bu sefer özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin daha çok dahil olma ihtimalleri artar.
52:59Bu da zaten bölgeyi şu anki kaostan da daha ileri bir kaosa taşır diye düşünüyorum.
53:05Dileriz ki taraflar bir an önce bu işi çözerler diye ve bir şekilde en azından bölgede tabii ki bir dört
53:14dörtlük barış olmasa bile istikrar tesis edildiği umuyoruz artık.
53:19Peki. Sayın Anar Ali süremizin bitmesine de aşağı yukarı üç dakika kaldı ve İsrail'in rolünü durumunu konuşmadan da bitirmeyelim
53:30yayını.
53:31Çünkü hepimiz uzunca bir süredir İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki müzakere ya da çatışma bunun ne olacağını konuşurken
53:41İsrail böyle küçük küçük adımlarla hatta zaman zaman büyük büyük adımlarla Lübnan'da bir istediğini alma noktasına da gelme durumunda.
53:51İsterseniz bir de buradan konuşalım.
53:55Tabii bu çok önemli aslında mesela İsrail sanki hiç bu savaşı başlatmamış ve demin de bahsettim yani İran meselesinin Amerika
54:03Birleşik Devletleri Başkanı'nın gündemine gelmesi
54:06işte bu savaş bu operasyonların başlatılmasının tamamen en önemli etkeninin ben İsrail olduğunu düşünüyorum başından beri.
54:14Ama gelinen noktada bu topu şu an bütün bu müzakereleri işin daha böyle çetrefillik kısmını ABD'ye paslayarak
54:22kendisi Lübnan cephesine, Suriye cephesine, Gazze ve Filistin cephesine yoğunlaşarak oradaki yayılmacı ve işgalci emellerine devam ediyor.
54:32Yani İsrail'in bu anlamdaki bu politikasını, grand strateji politikasını küçümsenmemesi gerektiğini ben düşünüyorum.
54:39Orta Doğu'daki Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Doğu politikasındaki direksiyon hakimiyeti maalesef İsrail'di.
54:46Ve bir taraftan körfez ülkelerini ciddi anlamda böldü.
54:50Çünkü Birleşik Arap Emirlikleri Bahreyn tamamen İsrail'le güdümlü bir politika izliyor.
54:56İsrail üzerinden ABD'yi etkileme çabası içerisinde.
54:59Çünkü İsrail lobisinin gücünü onlar da görmüş oldu.
55:02Körfez'de bir bölünme ayrılma söz konusu.
55:06Bahreyn, Bulo, Suudi Arabistan, Katar, Uman çünkü bunlar İsrail'le ilişkilerini normalleştirmek istemiyorlar.
55:13Basra körfezinde bir kriz ve baktığımız zaman bu krizden en az etkilenen, bu savaştan en az etkilenen, savaşı başlatmasına rağmen,
55:21savaş en büyük yatırımını yapmasına rağmen en az etkilenen yine İsrail.
55:26Yani bölge ülkeleri İran hatta ABD bile bir anlamda ciddi etkilenmiş durumda.
55:31Ama İsrail sizin de dediğiniz gibi kendi bölgesel yayılmacı emellerine yavaş da yavaş olsa sabırlı bir şekilde ilerliyor.
55:40Onun için diyorum yani İranlıların artık İsrail'e tekrar saldırma fırsatını vermemeleri lazım.
55:46Hocam da bahsetti.
55:47Bir buçuk aydır devam eden müzakereleri artık bir şekilde antlaşmayla taçlandırarak İsrail'in bu revizyonist yayılmacılığına da bir çomak sokması
55:58lazım.
55:59Yani çünkü onlar böyle tetikte bekliyorlar.
56:01En ufak bir bocalamada tekrar askeri operasyonlar için devreye girecekler.
56:06Umuyoruz ki İran liderliği de bunu görüyor.
56:09Bunu tersine çevirmek için de diplomatik çabalarını hızlandırırlar.
56:14Peki.
56:15Sayın Anar Ali, Sayın Bekir İlhan çok teşekkür ederiz katkılarınız için.
56:20Güzel bir gece, keyifli bir bayram tatili diliyoruz size.
56:25Biz teşekkür ederiz.
56:28Teşekkür ederiz.
56:30Ve bir teşekkür de size sevgili izleyiciler.
56:32Bizimle birlikteydiniz.
56:34Güzel bir gece diliyoruz size de.
56:36Güzel bir bayram da diliyoruz.
56:37Hoşçakalın.
Yorumlar